منمۄہن سِںگھّ دائۄُں ستھاپت پْرتِیبدھّ٬ سںوّیدنشِیل تے وِسمادی شائِر ہَے٬ جِہڑا لگپگ پِچھلے 55 سالاں تۄں آپݨی ماں بۄلی دی ساہِتک مہِک نُۄں آپݨی شائِری راہِیں سماجِک-تاݨے باݨے وِچّ فَیلائُݨ دا یتن کر رِہا ہَے۔ اُسدے اِسے یتن دا نتِیجا ہَے کِہ اُہ ہُݨ تکّ آپݨی ماں-بۄلی نُۄں پْرفُلت کرن لئی 13 کاوِ-سںگّْرہِ اُسدی جھۄلی وِچّ پا چُکّا ہَے۔

چرچا ادھِین اُسدا کاوِ-سںگّْرہِ ’شائِری دا سرور‘ اِکّ وِلکھّݨ کِسم دا کاوِ-سںگّْرہِ ہَے۔ اِس کاوِ-سںگّْرہِ وِچّ 29 کوِتاواں ہن۔ ذِںدّگی پْرماتما ولّۄں اِکّ وار دِتّا گِیا تۄہفا ہَے۔ اِس کاوِ سںگّْرہِ دِییاں کوِتاواں دا سارںشّ٬ اِس اِکّ وار مِلے تۄہفے دا اِنسان نُۄں سہی اِستیمال کرن دی تاکِید کردا ہَے۔ منمۄہن سِںگھّ دائۄُں دِییاں کوِتاواں سِمبّالِک٬ وِسمادی تے سںکّیتک ہن٬ اِنہاں دے بھاو ارتھ سمجھݨ لئی سُچیت دِماغ تۄں کمّ لَیݨا پَیںدا ہَے۔ اسِدھے ڈھںگّ نال شائِر سماجِک سرۄکاراں دی وکالت کردا ہَے۔ اِس کاوِ-سںگّْرہِ دِییاں کوِتاواں وی بہُت ہی سںوّیدنشِیل ادِکھ سںدّیش دِںدِّییاں ہن٬ جِنہاں بارے منُکھّتا نُۄں جانݨ دی لۄڑ ہَے۔ اِکّ کِسم نال اِس کاوِ-سںگّْرہِ دِییاں کوِتاواں اِنسان نُۄں ذِںدّگی جِئُݨ دا ڈھںگّ دسدِییاں ہن۔ اِہ کوِتاواں٬ اِکّ دُۄجی کوِتا دِییاں پُۄرک ہن٬ بھاو اِہ کاوِ-سںگّْرہِ اِکّ لمبّی کوِتا دی ترہاں ہَے٬ جِس وِچّ اِنہاں کوِتاواں دی اِکّ دُۄجی کوِتا نال لڑی جُڑدی ہَے۔ مُکھ ّتَۄر ’تے اِنسانی جِیون دی سُیۄگ ورتۄں دے نُکتے دسّے گئے ہن۔ اِس کاوِ-سںگّْرہِ دِییاں کوِتاواں گُرمتِ دے سِدھاںت ’پوݨُ گُرُۄ پاݨی پِتا ماتا دھرتِ مہتُ‘ ’تے ادھارت ہن۔ بھاو پوݨُ گُرُۄ ہَے٬ جۄ اِنسان نُۄں جِیون دِںدّی ہَے٬ جِیواں دی آتما ہَے۔

پاݨی پِتا ہَے٬ پِئۄ ہَے اتے دھرتی ماں ہَے٬ جِس تۄں اِنسان دی اُتپتی ہُںدّی ہَے۔ اِس کاوِ سںگّْرہِ دِییاں سارِییاں کوِتاواں گُرمتِ دے اِسے سِدھاںت دے آلے دُیالے گھُمّدِییاں ہن۔ گُرباݨی جۄ منُکھّ نُۄں پْریرنا دِںدّی ہَے٬ اُہ ساری اِنہاں کوِتاواں راہِیں شائِر نیں کہِݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے۔ سماج وِچّ جۄ کُرِیتِییاں ہن٬ اُنہاں ’تے کابُۄ پائُݨ لئی اِنہاں کوِتاواں وِچّ سِکھِّیا دِتّی گئی ہَے۔ اِہ کوِتاواں اِنسانِیئت نُۄں کُدرت ولّۄں دِتِّییاں گئیِیاں سُگاتاں دا مُلّ پائُݨ لئی پْریردِییاں ہن٬ کِئُںکِہ ورتمان آدھُنِکتا دے سمیں دی لپیٹ وِچّ آئی لۄکائی٬ اُنہاں نِیامتاں تۄں مُۄںہ مۄڑ رہی ہَے۔ لۄکائی نُۄں اہِساس کروائُݨ لئی شائِر اِنہاں کوِتاواں راہِیں درسا رِہا ہَے کِہ کُدرت اِہ نِیامتاں نُۄں اِنسانِیئت دے ہوالے کرکے سںتُّشٹ ہَے٬ پْرںتُّۄ لۄکائی اِنہاں دی اہِمِیئت نُۄں اݨڈِٹھ کردی ہۄئی٬ اِنہاں نال کھِلواڑ کر رہی ہَے٬ اِنہاں انُسار وِچر نہِیں رہی۔ کاوِ سںگّْرہِ دی پہِلی کوِتا ’مِٹّی‘ وِچّ شائِر مِٹّی ولّۄں آپݨے آپنُۄں لۄکائی اگّے سمرپݨ کرکے اِہ درسائِیا گِیا ہَے کِہ مِٹّی ہی اِنسان نُۄں انیک رُۄپاں وِچّ جِیون دے رہی ہَے۔ اسِدھے ڈھںگّ نال شائِر نیں مِٹّی دے یۄگدان بارے تِکھّے تِیر اِنسانِیئت نُۄں جگائُݨ لئی مارے ہن۔ کوِتا دا اِکّ-اِکّ شبد ارتھ بھرپُۄر ہَے۔ جے مِٹّی ناں ہۄوے تاں اِنسان نُۄں جِہڑِییاں نِیامتاں مِل رہِییاں ہن٬ اُنہاں تۄں واںجھے ہۄ کے جِیݨا دُبھّر ہۄ جاویگا۔

اِس لئی لۄکائی نُۄں مِٹّی دے مُلّ دا اہِساس ہۄݨا چاہِیدا ہَے تے اِسدی دُرورتۄں نہِیں کرنی چاہِیدی۔ ’ہوا‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ کُدرت ولّۄں دِتّی گئی٬ ہوا دی نِیامت اتِئںتّ کِیمتی ہَے٬ اِسدی کِیمت تے اہِمِیئت نُۄں سمجھکے جِیون وِچّ وِچرنا چاہِیدا ہَے۔ ہوا ذِںدّگی ہَے٬ اِسنُۄں پلِیت ناں کِیتا جاوے۔ اِہ بھاویں وِکھائی نہِیں دِںدّی٬ پْرںتُّۄ اِہ جِیون دی ہۄںد دی پْرتِیک ہَے۔ اِستۄں بِنا کِسے وی جِیو اتے بنسپتی دی اُتپتی سمبھّو ہی نہِیں۔ اِہ ذِںدّگی دا ساہ-رگ ہَے۔ ’پاݨی‘ سِرلیکھ والی کوِتا اِہ درسائُںدی ہَے کِہ بھاویں اِسدا کۄئی رںگّ٬ رُۄپ تے آکار نہِیں پْرںتُّۄ ذِںدّگی نُۄں رںگِّین٬ سُہاوݨی اتے مہِک والی بݨائُݨ وِچّ اِسدا یۄگدان اݨڈِٹھ نہِیں کِیتا جا سکدا۔ اِنسان نُۄں پاݨی دی ترہاں نِمر٬ سائۄُ تے سہِݨشِیل بݨنا چاہِیدا ہَے۔ اِہ سرِیرک تے مانسِک پِیاس بُجھائُںدا ہَے۔

اِنسان نُۄں وی اِسے ترہاں منُکھّتا دی بھلائی لئی نِمر تے شہِنشِیل بݨکے وِچرنا چاہِیدا ہَے۔ ’ماں‘ سِرجݨا دا پْرتِیک ہَے٬ ربّ ورگی ہُںدّی ہَے٬ سجِیو ذِںدّگی دا سرُۄپ ہُںدّی ہَے٬ جِہڑی آپݨے خُۄن نال سِرجݨا کرکے سادھنا نال نِشکام سیوا کردی ہَے۔ من دی ساف-پاکِہ-پوِتر٬ سُچّی-سُچّی سُہِرد تے سماج دے نکس سِرجدی ہَے۔ گھر ماں دی وِدوتا نال ہی بݨدا ہَے۔ اپݨتّ تے پتّ دی نِگھّ بھری گۄد دی نیکی دا بچّا مُلّ نہِیں مۄڑ سکدا۔ تِیاغ دی مُۄرت ہُںدّی ہَے۔ اِسے ترہاں ’چِیک‘ کوِتا وی ماں دی ممتا دی سِرجݨاتمِک دیݨ دی پْرِینِدھتا کردی ہَے۔

کوِتا راہِیں شائِر نیں اِنسان نُۄں آپݨی جنمداتی دا اہِسانمںدّ رہِݨ دی پْریرنا دِتّی ہَے۔ ’آلا‘ سِرلیکھ والی کوِتا ماں نُۄں جِیون دا دِیوا کہِںدّی ہَے٬ جِہڑی رَۄشنی دِییاں کِرنا نال سماج نُۄں خُشہال تے پْرفُتّ کردی ہَے۔ وِراست نالۄں ٹُٹّݨا ماں دا اہِسان بھُل جاݨ دے برابر ہَے۔ ’خُشی‘ کوِتا وی ماں تے پتنی بچّے دی سفل اُڈاری مارن وِچّ مۄہری دی بھُۄمِکا نِبھائُںدِییاں ہن۔ ’کھامۄشی‘ کوِتا ذِںدّگی دے انیکاں رںگّاں دی سترںگّی پِیںگھ پیش کردی ہَے۔ اِس کوِتا وِچّ لڑکِییاں دی ذِںدّگی دی تْراسدِییاں دِییاں پرتاں کھۄلہِییاں گئیِیاں ہن٬ کِئُںکِہ اِسترِییاں نُۄں انیک کِسم دے تسِیہِیاں تے ذِیادتِییاں دا ساہمݨا کرنا پَیںدا ہَے۔ ’پِیار‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ شائِر پِیار نُۄں سمُچّے اِنسانی جِیون دی سفلتا دا آدھار منّدا ہَے۔

سچّا-سُچّا پِیار دۄ آتماواں دِییاں رُۄہاں دا سُمیل ہُںدّا ہَے۔ اِہ بھِنّ-بھید٬ ذات-پات٬ رںگّ-رُۄپ٬ شکل-سُۄرت٬ بْرِہا-وسل٬ دِکھّ-ادِکھ دا اںتّر مِٹا دِںدّا ہَے۔ سںتُّشٹی دا سمرپݨ ہُںدّا ہَے۔ دۄستی٬ چُپّ٬ ہۄںد٬ اِکلّ تے نِیںدر ذِںدّگی وکھّ-وکھّ رںگّاں دے اںتّر دا دْرِشٹاںتِک پْرماݨ ہن۔ دۄستی خُدگرجِییاں٬ تلخِییاں٬ سںکّٹ نُۄں دُۄر کرن دا سادھن بݨدی ہَے۔ اِہ کوِتاواں دھرم٬ ذات٬ فِرکِیاں آدِ دے اںتّر ختم کرکے سدبھاونا پَیدا کرن دا پْرماݨ بݨدِییاں ہن۔ شائِر نیں ’سںگِّیت‘, ’چِتّرکلا‘ اتے شائِری کوِتاواں وِچّ درسائِیا ہَے کِہ اِہ مانسِک بھاوناواں دی خُراک ہن٬ اِہ ذِںدّگی وِچّ رُۄہانِیئت اتے وِسماد پَیدا کرکے اُسنُۄں بسر کرن لئی رسدائِک بݨائُںدِییاں ہن۔ ’بِرخ‘ اتے ’بۄل‘ کوِتاواں وِچّ دسِّیا گِیا ہَے کِہ اِہ رۄذانا جِیون وِچّ ورتِییاں جاݨ والِییاں انیکاں نِیامتاں دِںدّے ہن٬ اݨگِݨت تسِیہے وی چُپّ-چاپ برداشت کردے ہن۔ اِنسان نُۄں بِرخاں تۄں کُجھ تاں سِکھِّیا لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ اِنسان نُۄں بۄل بھڑاس نہِیں سگۄں ناپ تۄل کے بۄلݨ دی وی تاکِید کردے ہن۔ ’منُکھّ‘ کوِتا بہُت ہی سںوّیدنشِیل ہَے٬ منُکھّ نُۄں کُتّے٬ بارش٬ پںچھِّییاں٬ مِٹّی٬ پھُلّاں٬ ہوا٬ رُکھّاں اتے پہاڑاں تۄں سبک لَیݨ دی پْریرنا کردی ہَے۔ ’سُپنا‘ کوِتا وِچّ ذِںدّگی وِچّ ادھُۄرِییاں اِچھاواں نُۄں پُۄرتی لئی سْرۄت ہُںدّا ہَے٬ پْرںتُّۄ اِس کوِتا وِچّ اِہ وی دسِّیا گِیا ہَے کِہ لارے ٹال مٹۄل کرن دا سادھن بݨدے ہن۔ ’راہ‘ ذِںدّگی دے دُکھّاں اتے سُکھّاں دی داستاں ہَے٬ نِشانے دی پْراپتی دا سادھن وی ہَے اتے مِہنتاں نال راہ بݨائے جا سکدے ہن۔ ’کُںجّی‘ رِشتِیاں نُۄں برکرار رکھّݨ دی تکنِیک ہَے۔ ’رِیݨ’ بہُت ہی بھاوناتمِک کوِتا ہَے٬ جِس وِچّ درسائِیا ہَے کِہ مِہنت دی کۄٹھالی وِچّ لںگھِّیا اِنسان خرا سۄنا بݨ سکدا ہَے۔ منمۄہن سِںگھّ دائۄُں دا اِہ کاوِ سںگّْرہِ اُسدے وِئتِتو دا شِیشا ہَے۔

88 پنِّیاں٬ 200 رُپئے کِیمت والا اِہ کاوِ سںگّْرہِ ترلۄچن پبلِشرذ چںڈِّیگڑھ نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

سمپّرک منمۄہن سِںگھّ دائۄُں : 9815123900

**