گُرباݨی وِچّ اںکِّت ہَے: کھمبھّ وِکاںدڑے جے لہاں گھِنّا ساوی تۄلِ۔۔ تنِّ جڑاںئی آپݨَے لہاں سُ سجݨُ ٹۄلِ۔۔ اسِیں ڈاکٹر گُرمِیت سِںگھّ نُۄں کِویں تے کِتھّۄں لبھِّیئے؟ اُہ تے کِسے وی مُلّ اُتّے مُڑ آئُݨ والا نہِیں۔ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ 22 پھروری 2021, دِن سۄموار٬ آپݨی سںسّارک یاترا دے 75 سال پُۄرے کر کے سدِیوی وِچھۄڑا دے گِیا۔ اُہ آپݨے پرِوار وِچّ آپݨی سُپتنی ڈا. سُجان کَۄر اتے ہۄݨہار سپُتّر اسِیس نُۄں رۄںدِیاں کُرلائُںدِیاں چھڈّ گِیا۔ سچّی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ اُنہاں دا پرِوار بہُت وڈّا سی۔ اُنہاں دا ہر مرِیذ اُنہاں دا پرِوارِک مَیمبر سی۔ آپݨا نِرباہ چلائُݨ لئی ہر کۄئی آپݨی سیوا بدلے پھِیس لَیںدا ہَے۔ ڈا. ساہِب اِس تۄں اگّے مرِیذ دے نال وِئکتِیگت مۄہ پا لَیںدے سن۔ ڈاکٹر ساہِب دِییاں جِیون بھر دِییاں دُکھّاں تکلِیپھاں نیں اُہنُۄں آپݨے دھرم وِچّ پرپکّ اتے پرماتما وِچّ پُۄرن وِشواسی بݨا دِتّا۔ مانوتا دی سیوا اُنہاں دا دھرم سی٬ جۄ اُنہاں نیں آپݨے سارے جِیون وِچّ نِشٹھا نال نِبھائِیا۔ اُنہاں دی اِچھّا اِس تۄں ہۄر وی کِتے ودھّ لۄکاں دی سیوا کرن دی سی۔ پر ہُںدّا ہَے اۄہۄ ہی جۄ منذُۄرے کھُدا ہُںدّا ہَے۔

یُۄگںڈّا وِچّ اُہ اجے بچّا ہی سی کِہ ’اِیدی امِینی‘ دی دھاڑوی ہکُۄمت نیں اُس دے ماتا پِتا کھۄہ لئے۔ اِس بیسہارا بچّے دے گُیاںڈھی بھلے لۄک اُسدے ماں-باپ بݨکے بہُڑے۔ ڈاکٹر ساہِب دی پالݨا پۄسݨا اُنہاں نیں آپݨے تِنّاں بچِّیاں دے سم رُۄپ کِیتی تے گُرمِیت نُۄں آپݨے وکھّرے ہۄݨ دا پتا ہی نہِیں چلِّیا۔ جدۄں اُہ گْرَیجُۄئیشن کر رِہا سی تاں کِسے نیں اُسدے کنّ ولیل پا دِتّی کِہ اُہ تاں اِکّ گۄد لِیا ہۄئِیا بچّا ہَے۔ کئی دِن اُداسی اتے بھنّ-گھڑ دے آلم وِچّ رہِ کے٬ اسلِیئت دا پتا کرن گُرمِیت ہردُیار پہُںچّ گِیا۔ سۄچ سۄچکے اُہ اُتھّۄں وی کھالی ہی مُڑ آئِیا کِہ اِہ تاں آپݨے ماتا-پِتا اُتّے بیبھرۄسگی دا گُناہ ہَے۔ اُسنے آپݨی ماں دے چرنِیں ہتھّ لا کے اسلِیئت جانݨ وارے پُچھِّیا۔ “کِئۄں٬ ساڈے کۄلۄں کۄئی کمی رہِ گئی ہَے؟” ماں نیں پُچھِّیا اتے بِناں اُتّر اُڈِیکے کمرے وِچّ گئی تے آپݨی کِیتی ہۄئی وسِیہت لِیا کے گُرمِیت دے ہتھّ پھڑا دِتّی۔ دۄہاں بھَیݨاں اتے دۄہاں بھراواں وِچّ بھائیِچارے انُسار سبھ کُجھ برابر وںڈِّیا ہۄئِیا سی۔ تے نالے اُس نُۄں اِہ وی دسِّیا کِہ مِلی خبر سہی سی۔

آپݨی ساری اُمر اُسنے آپݨے ماتا پِتا اتے بھَیݨاں بھراواں دا پُۄرا ماݨ ستِکار کِیتا۔ کِسے دے مِہݨا مارن اُتّے اُسنے آپݨی ساری جائِداد دا ادھِکار آپݨے دُۄجے بھرا دے ناں کر دِتّا۔ اِکّ ویر پںجّاب وِچّ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ مُپھت مَیڈِیکل کَیمپ لا کے واپس کَینیڈا آ رِہا سی کِہ دِلّی ایئرپۄرٹ اُتّے اُس نُۄں خبر مِلی کِہ اُسدی ماں بِیمار ہَے۔ آپݨی سُپتنی اتے بیٹے نُۄں جہاذ چڑھا کے واپس جلںدھّر آپݨی ماں کۄل پہُںچّ گِیا۔ ماں دے سُرگواس ہۄ جاݨ ’تے سارِییاں رسماں نِبھاء کے پھِر اُہ کَینیڈا نُۄں آئِیا۔

کَینیڈا دے برَیمپٹن شہِر وِچّ اُسدا آکُۄپْرَیشّر دا نِجّی کلِنِک سی۔ ڈاکٹر کِہا کردا سی کِہ کِسے وی سیوا دی سارتھکتا ہی اُسدی مشہُۄری ہۄئِیا کردی ہَے۔ اِکّ پُۄری ترہاں نال سںتُّشٹ ہۄئِیا گاہک اگّے کئی گاہکاں کۄل ہۄئی سیوا دی شلاگھا کردا ہَے۔ میرے پرِوار نال ڈا. ساہِب دا مِلاپ وی اِکّ سببّ ہی سی۔ پٹِیالے تۄں ہرِںدّر پال (ہَیری) سِدھُّۄ دا مَینُۄں پھۄن آئِیا٬ “پاپا جی٬ تُہاڈے شہِر وِچّ میری مُۄںہ بۄلی بھَیݨ سُجان کَۄر دا وِیاہ ہَے۔ مَیں تے نہِیں آ سکاںگا٬ تُسِیں میرے ولّۄں اُس وِیاہ وِچّ جا آئِئۄ۔ مِتھے سمیں اُتّے مَیں تے پتوںتّ وِیاہ وِچّ شامل ہۄئے اتے ہَیری سِدھُّۄ ولّۄں آپݨے سارے پھرذ پُۄرے کِیتے۔ سُجان کَۄر نال دۄ چار ویر پھۄن ’تے رابتا بݨِیا٬ پھِر رُجھیویں بھارُۄ ہۄ گئے تے لگبھگ سبھ کُجھ بھُلّ بھُلا گِیا۔

بَیک یارڈ وِچّ مَیں تے پتوںتّ نیں بڑی رِیجھ نال کمّ کِیتا۔ لگن وِچّ پتا ہی ناں لگّا کِہ کدۄں دۄہاں دے لکّ درد آرمبھّ ہۄ گِیا۔ آپݨے مِتّر پِیارے جۄگِںدّر سِںگھّ گریوال نال گلّ کِیتی اتے اُسنے ڈا. گُرمِیت سِںگھّ دے کلِنِک جاݨ دی سلاہ دِتّی۔ اپُیائِںٹمَیںٹ بݨا کے اسِیں دۄویں کلِنِک پہُںچّ گئے۔ دیکھدِیاں سار مَینُۄں یاد آ گِیا تے مَیں کِہا کِہ ڈاکٹر ساہِب اسِیں تاں پہِلۄں وی مِلے ہۄئے ہاں۔ کِتھّے؟ اُہناں پُچھِّیا۔ تُہاڈے وِیاہ وِچّ- میرا اُتّر سی۔ اُس دِن تۄں پِچھّۄں اِس پرِوار نال اسِیں پکّے ہی بجھّ گئے اتے سکِیاں ورگے سبںدھّ بݨ گئے تے ڈاکٹر نیں دِل وِچّ مَینُۄں آپݨے پِتا سمان دی تھاں دِتّی۔ پھِر ڈاکٹر ساہِب اکسر ہی ساڈے گھر آئُںدے رہِںدّے٬ پر اُہ کھالی ہتھّ کدی نہِیں سی آئے٬ کاپھی دے کپّ٬ پِیذا٬ پکَۄڑے٬ سمۄسے جاں کُجھ ہۄر ذرُۄر لَے کے آئُںدے۔ آپݨے ہر گھریلُۄ سماگم وِچّ سانُۄں ذرُۄر بُلائُںدے۔ باہر جلسے جلُۄساں وِچّ سانُۄں آپݨے نال لَے کے جاںدے۔ سانُۄں بہُت سارے مہاں پُرشاں دے درشݨ ڈاکٹر ساہِب دے گھر وِچّ ہی کرن دا اوسر پراپت ہۄئِیا۔

ساڈے مِلاپ تۄں پہِلۄں ڈاکٹر ساہِب پںجّاب وِچّ بہُت سارے سِہت کَیمپ لا چُکّے سن۔ پھِر سانُۄں وی اُنہاں نیں آپݨے نال جۄڑ لِیا۔ مُکھّ پربںدھّک دے پھرذ میرے ہِسّے پا دِتّے۔ ڈا. سُجان وی ہر کَیمپ وِچّ ڈاکٹر ساہِب دے نال ہُںدّی۔ میری دیکھ ریکھ وِچّ دۄ کَیمپ پاںڈواں (پھگواڑا), دۄ جاں تِنّ سُلتان پُر لۄدھی٬ اِکّ پھِلَۄر دے کۄل گُردُیارا شہِیداں٬ کرمسر (راڑا ساہِب) میرے پِںڈّ دے کۄل 4/5, سپۄرٹس کالج سمرالا٬ مُرالی (کھماݨۄں), کُرُۄکُشیتر یُۄنِیورسِٹی آدِ۔ اِنہاں کَیمپاں وِچّ ڈاکٹر ساہِب اٹھّ گھںٹّے تۄں ودھّ رۄذانا بِلکُل مُپھت اِلاج کردے٬ اںتّ وِچّ آپݨی سمرتھّا انُسار ستھانک سہائِکاں دی آرتھِک سہائِتا وی کردے۔ کَیمپ وِچّ بِیماراں دِییاں لمِّییاں لائیِناں نُۄں سمبھّالݨا اَۄکھا ہۄ جاںدا۔ ستھانک سْوَیئِچھّک سہائِک آپݨے نال جۄڑے جاںدے اتے سِکھائے جاںدے۔ دُۄسرے سال لائیِناں ہۄر لمِّییاں ہۄ جاںدِییاں۔

ڈاکٹر ساہِب دا اِلاج ہۄمِیئۄپَیتھی اتے بِجلئی مشِیناں دی ورتۄں نال ہُںدّا۔ بھاویں کے بُڈھاپا ہںڈّاء رہے مرِیذاں دے ٹھِیک ہۄݨ دی پْرتِیشت گھٹّ سی پر باکی گرُپّ والے بہُت سارے مرِیذ ٹھِیک ہۄ کے جاںدے۔ چمتکاری ورتارے والِیاں مرِیذاں دی گِݨتی وی کۄئی گھٹّ نہِیں سی۔ اُنہاں وِچّۄں کُجھ کُ دا ورݨن کرنا ٹھِیک رہیگا۔ راڑا ساہِب دے کَیمپ وِچّ بدّۄوال دی اِکّ 20/22 سال دی لڑکی آئی٬ جِس نُۄں کار وِچّۄں چُکّ کے بَیڈّ اُتّے پائِیا گِیا۔ دسّݨ انُسار بُکھار وِچّ گلت ٹِیکا لگّݨ نال اُسدا لکّ تۄں ہیٹھاں دا سارا سرِیر نکارا ہۄ گِیا سی۔ لڑکی دی ماں نیں پُچھِّیا کِہ کی اِہ ٹھِیک ہۄ جاویگی۔ ’اجے کُجھ نہِیں کِہا جا سکدا۔‘ ڈاکٹر دا جواب سی۔ لڑکی دے مشِیناں لا کے اسِیں لںچّ کرن چلے گئے۔ کُجھ سمیں پِچھّۄں مُڑے تاں لڑکی دا گھبرائِیا ہۄئِیا بھرا رستے وِچّ ہی آ مِلِیا۔ ’ڈاکٹر ساہِب٬ جلدی چلّۄ٬ بھَیݨ نُۄں بہُت تکلِیپھ ہۄ رہی ہَے۔‘ اُہ بۄلِیا۔ ’اُہ ٹھِیک ہۄ جاویگی۔‘ ڈاکٹر دے مُۄںہۄں نِکلِیا۔ پُۄرے ستّ دِن لڑکی کَیمپ آرمبھّ ہۄݨ والے سمیں کَیمپ وِچّ لِیاںدی جاںدی اتے سماپتی ویلے ہی اُس نُۄں واپس گھر لَیجائِیا جاںدا۔ سارا دِن اُسدا اِلاج چلّدا۔ اکھِیرلے دِن اُہ آپݨے پَیراں اُتّے آپ کھڑھی ہۄ کے پںجّ ستّ کدم چلّ وی سکدی سی۔ اُس نُۄں آپ ہی کرن والے اگلے اِلاج دی وِدھی سمجھا دِتّی گئی۔ تِنّ مہِینے پِچھّۄں لڑکی نیں کَینیڈا آپ پھۄن کر کے دسِّیا٬ “ڈاکٹر ساہِب٬ مَیں ہُݨ بِلکُل ٹھِیک ہاں۔ دھاراں آپ کڈھّ لَیںدی ہاں۔”

میرے آپݨے بھتِیجے دی بیٹی دی مُٹِیار نݨد پَۄڑِییاں وِچّۄں ڈِگ جاݨ کرکے بہُت دُکھی سی۔ مۄگے تۄں چلّ کے راڑا ساہِب کَیمپ وِچّ آئی۔ اِلاج کرن تۄں پِچھّۄں ڈاکٹر کہِںدّا٬ “پَیراں بھار بَیٹھ کے دیکھ۔‘ اُس لڑکی نیں ڈاکٹر ولّ اِس ترہاں دیکھِیا جِویں کہِ رہی ہۄوے کِہ اِہ کِویں ہۄ سکدا ہَے؟ ’تُۄں دیکھ تاں سہی۔‘ ڈاکٹر نیں ذۄر پا کے کِہا تے اُہ بَیٹھ گئی۔ “اُہ! مَیں ہُݨ بَیٹھ سکدی ہاں۔” کھُشی وِچّ پاگل ہۄئی اُہ چِیک اُٹھّی۔ اُہ اجّ تک ٹھِیک ہَے۔

سپۄرٹس کالج سمرالا وِکھے کَیمپ لگِّیا ہۄئِیا سی تے شام دی سماپتی دے نیڑے سی۔ ڈا. نیں مَینُۄں کِہا کِہ اںکّل جی٬ ہُݨ ہۄر پیشَیںٹ ناں لِئۄ۔ ادھّے کُ گھںٹّے پِچھّۄں مَیں پرویش دُیار ولّ باہرلی ہوا لَیݨ گِیا تاں دۄ دانِییاں اِسترِییاں کار وِچّۄں اُتّرِییاں۔ ہَۄلی ہَۄلی اِکّ مُٹِیار لڑکی کار وِچّۄں اُتّر کے اُنہاں دے نال ہۄ تُری۔ مَیں تُہاڈی کی سیوا کر سکدا ہاں٬ مَیں پُچھِّیا۔ اِس لڑکی نُۄں گردݨ دی تکلِیپھ ہَے٬ اُہ دِکھائُݨی ہَے٬ اُتّر مِلِیا۔ مَیں بینتی کِیتی٬ “ہُݨ تاں کَیمپ بںدّ ہۄݨ والا ہَے٬ کلّہ سویرے ہی آ جائۄ۔”

“مَیں تے اجّ وی نہِیں سی آئُݨا٬ اِکّ رِشتیدار دے بار-بار ذۄر پائُݨ اُتّے آئی ہاں۔ مَینُۄں ڈاکٹر نیں کِہا ہَے کِہ میری گردن دا اِلاج کیول تے کیول اۄپریشن ہَے۔” لڑکی نیں آپݨی نِراستا درسائی۔

“چںگّا٬ آ جائۄ۔” مَیں کِہا۔ اُنہاں نُۄں اِںتجاری بَیںچاں ’تے بِٹھاکے مَیں اِسترِییاں دے اِلاج کمرے وِچّ اںدّر گِیا۔ (جِتھّے جاݨ دی کیول مَینُۄں ہی آگِیا سی۔) ڈاکٹر نُۄں کہِݨ دی میری ہِمّت ناں ہۄئی تے مَیں ڈا. سُجان نُۄں اِس سبںدھّی بینتی کِیتی۔ اِلاج کر رہی سُجان نیں مُڑ میرے ولّ ہی گیںد رۄڑھ دِتّی۔ اںکّل جی کی گلّ ہَے؟ ڈاکٹر نیں کُجھ وِشیش بھامپدِیا مَینُۄں آپ ہی پُچھّ لِیا۔ دسِّیا تاں ڈاکٹر کہِںدّا٬ “کھالی بَیڈّ اُتّے پا دِئۄ۔”

پھِر مَیں آپݨے دُۄسرے پْربںدھّاں وِچّ رُجھّ گِیا۔ اُس دِن دے کھاتمے اُتّے ڈا. نیں دسِّیا کِہ اںکّل جی٬ اُہ لڑکی بِلکُل ٹھِیک ہۄ کے چلی گئی ہَے۔ پہِلاں تاں اُہ آپݨی گردن نُۄں ہتھّ ناں لائُݨ دیوے اتے ناں ہی کالر کھۄلہے۔ ’اِس اِلاج وِچّ میری وِشیشتا ہَے‘ دا یکِین دِوائُݨ اُتّے اُسنے اِلاج دی آگِیا دِتّی۔ پِچھّۄں چںگّا پھیرا تۄرا کرکے پُۄری تسلّی کر لَیݨ پِچھّۄں مَیں اُس نُۄں اُسدا کالر سمبھّال دِتّا۔

کُرُۄکُشیتر یُۄنِیورسِٹی وِچّ ساڈے کَیمپ دا پہِلا دِن سی۔ کَۄݨ کِنّے پاݨی وِچّ ہَے٬ ہر کۄئی بِنا دسّے پُچھّے ہی بھامپ لَیںدا ہَے۔ اِکّ پڑھی لِکھی بِیبی سِدھّی میرے کۄل آئی تے بۄلی٬ اںکّل جی٬ ڈاکٹر دے ہتھّاں وِچّ جادُۄ ہَے۔ سُݨ کے میرا من کھُش ہۄ گِیا تے پُچھِّیا اُہ کِویں؟ بِیبی نیں دسِّیا کِہ مَیں گردݨ دی سمسِّیا تۄں بہُت دُکھی سی٬ جِتھّے وی دسّ پئی٬ مَیں اُسے ڈاکٹر کۄل پہُںچّی پر کۄئی پھائِدا ناں ہۄئِیا۔ ڈاکٹر ساہِب نیں پںجّ مِںٹّ نہِیں لائے کِہ ہُݨ مَیں بِلکُل ٹھِیک ہاں۔ اِس ترہاں جاپدا ہَے کِہ مَینُۄں کدی رۄگ ہۄئِیا ہی نہِیں۔ ... پِچھّۄں٬ پْرۄپھَیسّر رںدھّاوے نیں مَینُۄں دسِّیا کِہ اُہ بِیبی اِکّ کالج وِچّ پھِذِکس دی لَیکچرار ہَے۔

برَیمپٹن وِچّ مَیں آپݨے اِلاج لئی ڈاکٹر کۄل گِیا تاں اُتھّے میری اِکّ 50 کُ سالاں دی رُۄسی بِیبی نال گلّبات ہۄئی۔ اُس نیں دسِّیا کِہ اُسدی کھبّی لتّ سُکّݨ لگّ پئی٬ پُۄرا بھار ناں لوے٬ جاپدا سی کِہ کُجھ چھۄٹی وی ہۄ گئی ہَے۔ مَیں ڈاکٹر ساہِب پاسۄں دۄ کُ مہِینے وِچّ 7 ٹرِیٹمَیںٹ لَے چُکّی ہاں۔ مَیں پُچھِّیا٬ ہُݨ کِویں ہَے؟ اُس نیں آپݨا سکرٹ مۄٹے پٹّ تک اُچّا کردِیاں کِہا کِہ تُۄں آپ دیکھ لَے۔ مَینُۄں دۄویں لتّاں سِہت پکھّۄں برابر لگِّییاں۔ ہۄر کِنِّییاں ٹرِیٹمَیںٹاں لَیݨِییاں ہن؟ مَیں پُچھِّیا۔ جِنِّییاں ڈاکٹر کہیگا٬ اُسدا اُتّر سی۔ جِس وِچّۄں ڈاکٹر اُتّے اُسدا پُۄرن وِشواس جھلک رِہا سی۔

کلِنِک وِچّ ہی اِکّ ویر اِکّ لڑکی نیں دسِّیا کِہ مَیں پھَیمِلی ڈاکٹر کۄل کئی گیڑے مارے۔ اجّ ساہمݨے ہی اسِیں اِلاج واستے آئیِیاں سی۔ پتا لگِّیا کِہ اُتھّے کۄئی اِلاج نہِیں ہۄ رِہا۔ سببّ نال ساڈی نِگاہ اِس کلِنِک اُتّے پئی۔ اسِیں ماںواں دھِییاں دۄویں اَیویں ہی اِتھّے آ وڑِییاں۔ ڈاکٹر نیں کِہا کِہ اُہ اِلاج کر سکدا ہَے۔ بیئکِینی نال لڑکی نیں اِلاج کروائِیا۔ اِلاج سمیں تکلِیپھ اِنی ہۄئی کِہ اُسنے پْرݨ کر لِیا کِہ مُڑکے اِتھّے نہِیں آئُݨا۔ رات نُۄں اُسنے انُبھو کِیتا کِہ پہِلاں نالۄں گَۄلݨیۄگ آرام ہَے۔ اگلے دِن ہی اُہ پھِر کلِینِک ’تے آ گئیِیاں۔ ہُݨ لڑکی بِلکُل ٹھِیک ہَے۔ اُسدا پیٹ کسّی ہۄئی ڈھۄلکی واںگ کسِّیا جاںدا سی۔

میری سُپتنی پتوںتّ دی کھبّی لتّ بہُت سمسِّیا دیݨ لگّ پئی۔ پَے کے سجّے کھبّے ہِلائی وی نہِیں جاںدی سی۔ ڈاکٹر کۄل گئے تاں کہِںدّا کِہ جۄڑ آپݨی تھاں تۄں ہِلّ گِیا ہَے۔ سَیٹّ کِیتا۔ چِیکاں نِکل گئیِیاں۔ شام تک لتّ بِلکُل ٹھِیک ہۄ گئی۔ تے اجّ تِنّ سال پِچھّۄں تِیکر ٹھِیک چلّ رہی ہَے۔ گلّ کی٬ سانُۄں جاں میرے کِسے سمپّرکی نُۄں جدۄں وی کۄئی سرِیرک سمسِّیا آئُںدی تاں اسِیں ڈا. گُرمِیت دی شرن وِچّ جاںدے اتے اُہ ہمیشا ہی سُتھرِییاں سلاہواں نال بہُڑدا جۄ ساڈے لئی سدا اُپیۄگی سِدھّ ہُںدِّییاں۔

سچّی گلّ ہَے کِہ ڈاکٹر ساہِب ولّۄں مایُۄس ہۄئے بِیماراں دے کِیتے چمتکاری اِلاجاں دی اِکّ لمّی لڑی ہَے۔ اِسدے نال نال ڈا. ساہِب نیں آپݨے بہُت سارے سہِیۄگِییاں نُۄں یۄگ سِکھِّیا وی دِتّی۔ اُہ آپݨے اِلاج وِچّ کِسے کۄلۄں وی اُہلا نہِیں رکھّدے سن۔ نویں آئے رۄگاں لئی وی نِرںتّر کھۄج کردے رہِںدّے سن۔

پںجّاب وِچّ ڈاکٹر ساہِب دے ستِکاری مرِیذ اکسر مَینُۄں پُچھّ لَیںدے نیں کِہ ڈاکٹر ساہِب نیں ہُݨ کدۄں پںجّاب آئُݨا ہَے؟ ہُݨ مَیں اُنہاں نُۄں کی اُتّر دیواںگا۔ بڑا اَۄکھا ہَے اِہ کہِݨا کِہ اُہ تاں اُنہاں لمِّییاں واٹاں دا پاںدھی بݨ گِیا ہَے٬ جِتھّۄں کۄئی کدی نہِیں مُڑِیا۔ ساڈے لئی ڈا. گُرمِیت سِںگھّ دا گھاٹا کدی وی پُۄرا ناں ہۄݨ والا گھاٹا ہَے۔