’کِہڑا پںجّاب‘ کِتاب مَینُۄں اُسَین بۄلٹ دی سپرِںٹّ ورگی لگّی٬ نواں رِکارڈ سِرجدی۔ پھلائیِںگ سِکھّ مِلکھا سِںگھّ دی دَۄڑ ورگی۔ تیذترار۔ لِشکارے ورگی۔ کِتاب بارے کِتاب دی شَیلی وِچّ ہی گلّ کرنی بݨدی ہَے۔ پاتر نیں اِس پُستک بارے کِہا ہَے: پتّرکاری ورگی ساہِتکاری٬ ساہِتکاری ورگی پتّرکاری۔

میری سمجھ مُتابِک پںجّابی دی اِہ اجِہی کِتاب ہَے جِس نُۄں پتّرکاری دا مسالیدار تڑکا لگّا ہۄئِیا ہَے۔ تے تڑکا وی نِمّ دے گھۄٹݨے نال کُۄںڈے وِچّ رگڑے مسالے ورگا٬ جِس نال سارا اگواڑ مہِک اُٹھّے۔ کِیا باتاں دھنَۄلے والے ’کلپھُۄ‘ دِییاں!

پُستک پڑھ کے ہی پتا لگّا پئی یادوِںدّر نیں آپݨے ناں نال ’کرپھِئۄُ‘ اَیویں نہِیں لائِیا۔ اُہ 3 جُۄن 1984 نُۄں بھِیکھی لاگے آپݨے نانکے پِںڈّ گُڑتھڑی وِچّ جمّݨ لگّا تاں سارے پںجّاب وِچّ کرپھِئۄُ لگّا دِتّا گِیا۔ پِںڈّاں وِچّ ہۄکے دُیا دِتّے بئی کۄئی گھرۄں باہر ناں نِکلے٬ ستھّ وِچّ ناں جاوے٬ سرکار ولّۄں گۄلی دا ہُکم ہَے۔ شُکر ہَے اُہدے جنم لَیݨ اُتّے کرپھِئۄُ ناں لائِیا گِیا جِس کرکے اُس نُۄں جمّݨ دے دِتّا گِیا۔ چار چُپھیرے ’کرپھِئۄُ-کرپھِئۄُ‘ ہۄݨ کرکے نانے نیں اُہدا کچّا ناں ہی ’کرپھِئۄُ‘ رکھّ دِتّا جۄ جدّی پِںڈّ دھنَۄلے والِیاں نیں ’کلپھُۄ‘ کر لِیا۔

یادوِںدّر نیں لِکھِیا: بسّ اِنی کُ کہاݨی ہَے میرے ’کرپھِئۄُ‘ ہۄݨ دی۔ گھر وِچّ مَینُۄں کۄئی ’کرپھِئۄُ‘ نہِیں کہِںدّا پر باہر بہُت سارے لۄک کہِںدّے ہن۔ ’پِںڈّ آلے‘ اجے وی دۄ پَیگّ لا کے ’کلفُۄ کلفُۄ‘ کہِ کے ہی بُلائُںدے ہن۔ جدۄں کِتاب میرے کۄل پہُںچّی تاں گھر دے پُچھّݨ لگّے٬ آہ کںوّل بارے کۄئی نوِیں کِتاب چھپی اےَ؟ ٹائیِٹل اُتّے لائی تسوِیر جسوںتّ سِںگھّ کںوّل دا بھُلیکھا پا رہی سی۔ اُہۄ جِہا پتلا جُسّا٬ اُہۄ جِہی داڑھی تے اُہۄ جِہی پگّ۔

تسوِیر بارے یادوِںدّر تۄں پُچھِّیا تاں اُس نیں دسِّیا٬ “اِہ انںدّپُر ساہِب دے مۄچی مہِںدّر سِںگھّ دی ہَے جۄ پہِلاں جُتِّییاں بݨائُںدا سی۔ جدۄں دا گھرۄں کڈھِّیا٬ اُدۄں تۄں اُہ رسِّییاں وٹّݨ لگّ پِیا پئی پتا نہِیں بیوسی وِچّ کدۄں پھاہا لَیݨا پَے جاوے؟ اکھّاں وِچّۄں بیوسی ساپھ جھلکدی ہَے۔ کہِںدّے ہن لۄڑ کاڈھ دی ماں ہُںدّی ہَے۔ پںجّابِییاں نُۄں ہُݨ ہںڈھّݨسار جُتِّییاں دی نہِیں٬ پھاہِییاں لَیݨ لئی رسِّییاں دی لۄڑ ہَے!”

پُستک دے کُجھ اںشّ ہن: ’یتِیم‘ ہۄئِیا پںجّاب اجّ سبھ ولّ ویکھ رِہا ہَے۔ سِیاسی جماتاں آپݨے مُفاداں تۄں اگّے نہِیں ویکھ رہِییاں۔ بُدھِّیجِیوِییاں تۄں گلّ کِسے سِرے نہِیں لگّ رہی۔ رُۄہانِیئت دی دھارا اُتّے مسںدّاں دا کبذا ہَے۔ پںجّاب وِچارک اتے ادھِیاتمِک تَۄر اُتّے لِیہۄں لہِ چُکّا ہَے۔ اِہنے نشے اتے پرواس دۄ راہ چُݨے نیں۔ دۄواں لئی ’اُڈّݨ’ دا جنُۄن ہَے۔ اِکّ جہاذ بھر کے اُڈّ جاںدا ہَے تے دُۄجا نشے/چِٹّے دا جہاذ پںجّاب نُۄں پںجّاب وِچّۄں اُڈائُݨ آ جاںدا ہَے۔ لیکھک آکھدا ہَے٬ “میری کِتاب ’کِہڑا پںجّاب‘ میری بتَۄر پںجّابی٬ پںجّاب تے پںجّابِییاں نال گلّاں کرن دی کۄشِش ہَے۔ آئۄ٬ پںجّاب دے سنمُکھّ ہۄ کے پںجّاب نال گلّاں کرِیئے۔”

اِہ چھۄٹے سائیِذ دی سِرف سَۄ کُ سفِیاں دی کِتاب ہَے۔ پر جِنّی نِکّی ہَے اُنّی ہی تِکھّی۔ ٹائیِٹل ’کِہڑا پںجّاب‘ نال کۄئی پْرشن چِنّہ نہِیں لائِیا پر کِتاب ساری پْرشناں نال بھری پئی ہَے۔ سوال در سوال اُٹھا رہی ہَے۔ پُستک پڑھ کے گُربچن لِکھدا ہَے: پںجّاب ہُݨ کِسے دا نہِیں رِہا۔ اِہنُۄں سمبھّالݨ والے پکّی فتِہ بُلا کے پرائیِیاں دھرتِییاں ولّ وگدے جا رہے ہن۔

شمِیل کہِںدّا ہَے: یادوِںدّر دا سمبّںدھّ چُراسی وِچّ پَیدا ہۄئی پںجّاب دی اُس پِیڑھی نال ہَے٬ جِس اںدّر پںجّاب نُۄں چُراسی دے گیڑ وِچّۄں کڈھّݨ دے بِیج وی ہن۔

امرجِیت چںدّن آکھدا ہَے: اِہ اُہ پںجّاب ہَے٬ جۄ وِشو کارپۄریٹ پُۄںجِیواد دی جکڑ وِچّ گرک رِہا ہَے۔ اُہ پںجّاب جۄ بھگویں-نِیلے-چِٹّے گَیںگسٹر ہُکمراناں دا نشیڑی کِیتا کرذِیاں دی سُۄلی ٹںگِّیا لٹک رِہا ہَے۔ پتّرکار ہۄݨ کرکے یادوِںدّر شِیںہ راجِیاں دے اںدّرلے کُہج دا بھیتی ہَے۔ اِہ بھیت اِہنے اِس کِتاب وِچّ پاٹھک نُۄں کۄل بہِ کے دسّے ہن۔

سُرجِیت پاتر انُسار: اِس چھۄٹی جِہی کِتاب وِچّ پںجّاب اتے بھارت دا ہال چال ہَے٬ رُۄہانی راذی کھُشی ہَے-رسِک تے رۄہِیلے نَۄجوان دی لِکھی ہۄئی۔ اِس وِچّ امبّیدکر دا بُتّ وی ہَے۔ سںتّ سِیچیوال وی۔ بۄدھی وِہار دا سِکھّ بھِکھشُۄ وی۔ کھیتاں دِییاں خُدکُشِییاں وی٬ لہَۄرِیئے وی٬ لںچّ بَۄکس وی۔ چِٹّا وی٬ لال اُتّے نِیلا داغ وی۔ بُدھّ دی اِکلّتا دا مہاتم وی تے اِکلّتا نال کھُردا ملکِیت وی تے انہد واجا وی۔

پُستک دا پہِلا پَیرا ہَے: پںجّاب بِمار ہَے۔ سار لَیݨ والا کۄئی نہِیں۔ لہِںدّا تے چڑھدا پںجّاب اِکّ دُۄجے نُۄں آپݨی ہۄݨی اُتّے سوال کر رہے ہن۔ ’پہِلی مُلاکات‘ تۄں بائد وِچھّڑِیا ’پرواسی پںجّاب‘ جھۄرے وِچّ ہَے۔ ہُݨ سبھ دے آپݨے-آپݨے نِکّے-نِکّے پںجّاب ہن پر ’ساںجھا پںجّاب‘ رۄ رِہا ہَے۔ پںجّاب بُری ترہاں سِیاسی٬ سماجِک٬ سبھِّیاچارک تے واتاورن دے سںکّٹاں وِچّ پھسِیا ہۄئِیا ہَے۔

کِسے پھِلم نہِیں٬ کِسے شاہکار ناول دے ٹْریلر ورگی اِس کِتاب دے پںجّ ادھِیائے ہن: کُدرت٬ جوانی٬ وِچھۄڑا٬ سِیاست تے کلا۔ کِتاب وِچّ کِتے اسِیں بابے نانک تۄں بابے نانک تکّ٬ کِتے پںجّ پاݨِییاں تۄں مارُۄتھل ہۄݨ دی گاتھا٬ کِتے بلِہاری کُدرت وسِئَے٬ کِتے کھاڑکُۄیاں ورگے گَیںگسٹر تے گَیںگسٹراں ورگے کھاڑکُۄ٬ کِتے چِٹّے نال چِٹّا ہۄئِیا پںجّاب٬ کِتے شِپھٹاں وِچّ بھٹکدا پرواس٬ خُدکُشِییاں دی پھسل٬ ربّا ہُݨ کی کرِیئے٬ سِہت تے وِدِّیا وِچاری کارپۄریٹ نیں کھا لئی٬ کِتے لال سِیاست تے نِیلا داگ اتے کِتے کلا دی سدِیوی پْرسںگّکِتا بارے پڑھدے ہاں۔ کِتے کاوِ ستراں ہن: رُخ بدلے ہواواں دے٬ بُۄںد بُۄںد ترس گئے٬ اسِیں پُتّ درِیاواں دے ...۔

پُتّاں نال ہی ماپے ہُںدّے٬ یار یاراں دِییاں باہواں۔

یاراں بِن کی جِیݨا جگّ ’تے٬ لُٹِّییاں لگّدِییاں تھاواں۔

ہر اکھّ وِچّۄں اجّ وگݨ گھرالاں٬ جِنہاں دا تُۄں سی دردی۔

مَۄت کِسے نال کِتھّۄں جھلِّیا٬ کردی اےَ ہمدردی ...۔

پُستک دۄںہ چہُں گھںٹِّیاں وِچّ پڑھی جاݨ والی ہَے٬ جِس کرکے سلاہ ہَے خُد ہی پڑھ/پڑھا لئۄ۔ اِس وِچّ لیکھک دی پتّرکاری دِییاں نِجّی چھۄہاں ہن۔ رںگّ ہن٬ رس ہن٬ واک چُست ہن٬ ملوئی چھۄہ والی رلوِیں مِلوِیں شبداولی تے دِل دِماگ نُۄں ٹُمبّݨ والی شَیلی ہَے۔ کِتے کِتے ہںجھُّۄ وہائُݨ والا کرُݨامئی بِرتاںت ہَے۔ بہُتِییاں سِفتاں کی کرنِییاں٬ کِتے نذر ہی ناں لگّ جاوے!

کِتاب اٹھّ دسمبّر نُۄں رِلِیذ ہۄئی سی تے تیراں سَۄ کاپِییاں دی پہِلی اَیڈِیشن 18 دسمبّر تک ہتھّۄ-ہتھّ چلی گئی۔ ہُݨ دُۄجی پر وڈّی اَیڈِیشن دی اُڈِیک ہَے۔ پںجّابی پُستکاں دے پْرسںگّ وِچّ انۄکھا ورتارا ہَے اِہ! پںجّابی دے بہُتے اجۄکے لیکھک/پْرکاشک جھُۄردے ہن کِہ اُنہاں دِییاں دۄ چار سَۄ٬ ہدّ پںجّ سَۄ کاپِییاں دِییاں اَیڈِیشناں وی پںجّ پںجّ سال لمکدِییاں رہِںدِّییاں ہن۔ پاٹھک نہِیں مِلدے۔ جے اِہ کِتاب دِہاڑی دی سَۄ کاپِییاں نِکل رہی ہَے تاں سمبھّاونا سال وِچّ لکھّ کاپِییاں نِکلݨ دی وی ہۄ سکدی ہَے۔ ہُݨ دۄ سَۄ دی ہَے٬ دُۄجی پیپر بَیک اَیڈِیشن سَۄ دی ہۄ سکدی ہَے۔ پںجّابی پاٹھک پںجّابی دے لکھّاں اخبار رۄذانا کھرِیددے اتے پڑھدے ہن٬ پڑھنیۄگ اِہ کِتاب اُہ کِئۄں نہِیں کھرِیدݨگے تے پڑھنگے؟