اِنپُٹّ سادھن: کِیئبۄرڈ

کمپِّئۄُٹر نُۄں کماںڈ دیݨ دے اِنپُٹّ سادھناں وِچّۄں کِیئبۄرڈ سبھ تۄں ودھّ مہتّوپُۄرن ہَے۔ ورتۄںکار نُۄں اِسدی پُۄری جاݨکاری ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ اِتھّے مِیاری کِیئبۄرڈ ’کورٹی‘ بارے گلّبات کِیتی جائیگی۔ کورٹی ناں اِسدی اُپّرلی لائیِن دے پہِلے 6 اکھّراں (کِئۄُ٬ ڈبلِئۄُ٬ ای٬ آر٬ ٹی اتے وائی) نُۄں جۄڑکے دِتّا گِیا ہَے۔

ٹائیِپرائیِٹر نالھۄں کمپِّئۄُٹر وِچّ لِکھݨ دِییاں انیک سَۄکھِییاں وِیدھِییاں ہن۔ کمپِّئۄُٹر دے کِیئبۄرڈ دِییاں کِییاں وِچّ٬ ٹائیِپ رائیِٹر دی تھاں٬ انیک وادھے گھاٹے کِیتے گئے ہن۔ کمپِّئۄُٹر دا گُݨ ہَے کِہ اِس نُۄں کِیئبۄرڈ نال نِکّا جِہا اِشارا مِلݨ ’تے اِہ وڈّے-وڈّے کمّ کر جاںدا ہَے۔ اِسدے کِیئبۄرڈ نُۄں سمجھݨ لئی کُجھ بھاگاں وِچّ وںڈّ لَیݨا ٹھِیک رہیگا۔

تِنّ وڈّے پارٹ: 1. ٹائیِپِںگّ پارٹ٬ مُکھّ تَۄر ’تے ٹائیِپ اِسے پارٹ نال کِیتا جاںدا ہَے۔ 2. نیوِیگیشن جاں کرسری پارٹ٬ اِس پارٹ دی ورتۄں نال سۄدھ-سُدھائی ویلے لۄڑ انُسار کرسر نُۄں رچنا دے اُپّر-تھلّے سجّے-کھبّے آسانی نال لَے جائِیا جا سکدا ہَے۔ 3. اںکّڑی جاں نِئۄُمَیرِیکل پارٹ٬ اِہ پارٹ مُکھّ تَۄر ’تے اںکّاں نُۄں ٹائیِپ کرن لئی ہَے۔ اِنہاں پارٹاں دے اگّے بھاگاں دا ورنݨ:

پہِلا وڈّا پارٹ ٹائیِپِںگّ: اِسدے اُپّر 12 پھںکّشن کِییاں (اَیپھّ1 تۄں اَیپھّ12 تک) ہُںدِّییاں ہن٬ جۄ وکھّۄ وکھّرے کارج کرن وِچّ سہائی ہُںدِّییاں ہن۔ جِویں اَیپھّ 1; سہائِتا لَیݨ لئی٬ اَیپھّ 7; شبدجۄڑ چَیکّ کرن لئی٬ شِپھٹ اَیپھّ 7 بہُئرتھے شبد دیکھݨ لئی٬ آدِ۔ اِنہاں دے آرمبھّ وِچّ اِیئَسّسی (اَیسکیپ) کِیء ہَے۔ جۄ کرسر والھے کِسے وی ڈائِلَۄگ بَۄکس نُۄں بںدّ کرن دا کمّ کردی ہَے۔ اِسدی ورتۄں رجّکے کرنی چاہِیدی ہَے۔ اَیپھّ کِییاں دے سجّے پاسے تِنّ ہۄر مہتّوی کِییاں ہن؛ 1, اِنسرٹ؛ اۄور رائیِٹ کرن لئی۔ 2. پْرِںٹّ سکرِین؛ مَۄنِیٹر دی سکرِین نُۄں پْرِںٹّ کرن لئی۔ اتے 3. پَۄذ/بْریک؛ چلّ رہے کارج نُۄں رۄکݨ لئی۔

ٹائیِپِںگّ وڈّے پارٹ دے اگّے پںجّ بھاگ ہن؛ 1. کیںدری٬ 2. اُپّرلا٬ 3. کھبّا٬ 4. ہیٹھلا اتے 5. سجّا بھاگ۔

ک. کیںدری بھاگ: اِہ وِچکارلِییاں تِنّاں لائیِناں وِچّ کھِلّرِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس وِچّ بھاشا-لِپّی دے سارے اکھّر (اے تۄں ذَیڈّ تک) اتے وِشرام چِنّہ ٹائیِپ کرن لئی کِییاں ہن۔

کھ. اُپّرلا بھاگ: کیںدری بھاگ دے اُپّرلی اِس لائیِن وِچّ 0, 1 تۄں 9 تک اںکّ تے گھٹائۄ٬ ودھائۄ تے جۄڑۄ دے چِنّہ اتے کدی-کدی ورتۄں وِچّ آئُݨ والھے کُجھ ہۄر چِنّہ ہن۔ اِسدے دھُر کھبّے اَیسّ تۄں پہِلۄں پَیݨ والھا کَۄما (اپَۄسٹْرَۄپھی کَۄما) جاں ’تے٬ ’تۄں٬ وِچّ٬ وِچّۄں نال پَیݨ والھا کَۄما ہَے۔

گ. کھبّا بھاگ: اۄ. ٹَیب کِیء؛ رچنا وِچّ ٹَیب پائُݨ, ٹیبل وِچّ اگلے جاں پِچھلے گھر وِچّ کرسر لَے جاݨ جاں ڈائِلَۄگ بَۄکس وِچّ کرسر نُۄں اگلی پِچھلی کماںڈ اُتّے لَے جاݨ لئی اِسدی ورتۄں ہُںدّی ہَے۔ اِس کِیء اُتّے ٹَیب لِکھݨ دے نال دۄ سجّے کھبّے نُۄں تِیر بݨے ہُںدّے ہن۔ بھاو اِہ دۄہاں پاسِیاں دی ڈِئۄُٹی کردا ہَے۔ ا. کَیپس لَۄک کِیء؛ اِہ ٹَۄگل کِیء ہَے۔ اِکّ ویر دبّݨ نال اَۄن ہی رہِںدّی ہَے۔ اَۄپھ کرن لئی اِس نُۄں پھِر دبّݨا پئیگا۔ اِہ شبداں دے کیس بدلدی ہَے۔ جدۄں دۄ-چار تۄں ودھّ وڈّے اکھّر ٹائیِپ کرنے ہن تاں اِس نُۄں دبائُݨا چاہِیدا ہَے٬ آم ہی نہِیں۔ اِ. شِپھٹ کِیء؛ جدۄں واک دا پہِلا اکھّر وڈّا پائُݨا ہۄوے (اںگّریذی وِچّ) تاں اِسدی ورتۄں کِیتی جاںدی ہَے۔ گُرمُکھی٬ ہِںدّی تے اُردُۄ ٹائیِپ کردے سمیں اِسدی آم ہی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ س. سِیٹِییارئَلّ بھاو کںٹّرۄل کِیء؛ اِہ ٹائیِپِںگّ کِییاں تۄں ہۄر وادھُۄ کمّ لَیںدی ہَے٬ کھاس کرکے سںکھّیپی کِییاں (سَۄرٹ کٹّ کِییاں) نُۄں کماںڈ دیݨ لئی۔ سُۄچنا؛ شِپھٹ٬ کںٹّرۄل٬ آلٹ (ایئَلٹی) آدِ کِییاں آپسی جۄڑ-میل نال کماںڈ دیݨ دی سمرتھّا نُۄں کئی گُݨا ودھائُںدِییاں ہن۔

گھ. ہیٹھلا بھاگ: اۄ. وِںڈّۄ جاں سٹارٹ کِیء؛ اِسدے دبائُݨ نال نوِیں وِںڈّۄ کھُلّہدی ہَے٬ جِس وِچّ بہُت سارے اَیپس آدِ پئے ہُںدّے ہن۔ ا. پھںکّشن کِیء؛ اِہ ورتۄںکار نُۄں وِشیش رںگّ نال درسائے گئے وِشیش کماںڈاں نال جۄڑدی ہَے۔ اِ. آلٹ کِیء؛ اِس کِیء دے تِنّ وِشیش کمّ ہن جۄ ہۄر کِییاں نہِیں کر سکدِییاں؛ پہِلا٬ کِیء ٹِپّس نُۄں اَۄن/اَۄپھ کرنا۔ دُۄجا٬ آلٹ نمبّر پائُݨے۔ تِیجا. ورتۄںکار لئی سںکھّیپی کِییاں دا پْربںدھّ کرنا۔ س. سپیس بار؛ اِہ اِکّ 3/4 اِںچ لمبّی کِیء ہَے٬ جۄ دۄ شبداں وِچکار سپیس پائُݨ دے کمّ آئُںدی ہَے۔ ہ. سجّے پاسے کھبّے پاسے والھِییاں کِییاں دا ہی دُہرائۄ ہُںدّا ہَے۔ پر کئی ویر اِہ کُجھ وکھّرے کمّ وی کردِییاں ہن۔

گ. سجّا بھاگ: اۄ. اَیںٹر کِیء؛ نواں پَیرا بݨائُںدی ہَے اتے کماںڈ نُۄں اۄکے کردی ہَے۔ ا. بَیک سپیس؛ کرسر والی تھاں تۄں پِچھّے نُۄں اِکّ کْرَیکٹر مِٹائُںدی (ڈِیلِیٹ کردی) ہَے۔

دُۄجا وڈّا پارٹ کرسری کِییاں: اِسدے دۄ بھاگ ہن۔ اۄ. ہیٹھلا؛ چار تِیر۔ سجّے کھبّے دے تِیر کرسر نُۄں اِکّ کْرَیکّٹر سجّے کھبّے لَے جاںدے ہن۔ اُپّر تھلّے والھے تِیر کرسر نُۄں اِکّ لائیِن اُپّر تھلّے لَے جاںدے ہن۔ ا. اُپّرلا؛ پںجّ کِییاں۔ ہۄم کِیء٬ کرسر لائیِن وِچّ کِتے وی ہۄوے اُس نُۄں اُس لائیِن دے آرمبھّ وِچّ لَے جاںدی ہَے۔ اَیںڈّ کِیء کرسر نُۄں لائیِن دے اَیںڈّ ’تے لَے جاںدی ہَے۔ پیج اپّ جاں ڈائۄُن کِییاں٬ مَۄنِیٹر اُتّے دِکھّ رہے اِکّ پیج نُۄں اُپّر تھلّے کردِییاں ہن۔ ڈِیلِیٹ کِیء٬ کرسر تۄں سجّے پاسے والھے اِکّ کْرَیکّٹر نُۄں ڈِیلِیٹ کردی ہَے۔

تِیجا وڈّا پارٹ اںکّڑی جاں نِئۄُمَیرِیکل: اِس بھاگ دِییاں دۄ ہالتاں ہن۔ اِکّ؛ نم لَۄک٬ جۄ نم لَۄک اِکّ بار دبائُݨ نال پْراپت ہُںدّی ہَے۔ اِس ہالت وِچّ کیول نمبّراں اتے جۄڑۄ گھٹائۄ آدِ اُتّے کمّ کِیتا جا سکدا ہَے۔ نم لَۄک اَۄپھ کرن نال اِس تۄں دُۄجے مۄٹے بھاگ والھا کمّ لِیا جا سکدا ہَے۔ اِہ بھاگ ہِساب کِتاب لئی پُۄرن سمرتھّ ہَے۔

***

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 6 - اِنپُٹّ سادھن - مائۄُس

کمپِّئۄُٹر دے اِنپُٹّ سادھناں وِچّ کی بۄرڈ دے نال-نال٬ سگّی نال پْراںدے واںگ٬ اِکّ لۄڑِیںدا سادھن مائۄُس وی ہَے۔ کِئُںکِہ اِہ چُۄہے واںگ دِکھائی دِںدّا ہَے اتے اِس نال پُۄچھ وی ہُںدّی ہَے اِس لئی اِسدا ناں مائۄُس رکھِّیا گِیا ہَے۔ سمیں نال اِسدی پُۄچھ٬ نالھۄں لہِ گئی ہَے اتے اِہ وی بِناں تار ہۄ گِیا ہَے۔ کئی کماںڈاں مائۄُس تۄں بگَیر دِتِّییاں ہی نہِیں جا سکدِییاں اتے جدۄں اسِیں سۄدھ سُدھائی کردے ہاں تاں اِہ سبھ تۄں ودھّ نیڑے (ہَیںڈی) اتے سبھ تۄں ودھّ سَۄکھا سہائی ہُںدّا ہَے۔

بہُت سارِییاں کماںڈاں اَیسِییاں ہن جۄ کِیئبۄرڈ اتے مائۄُس دۄہاں نال دِتِّییاں جا سکدِییاں ہن۔ سۄ سلاہ اِہۄ ہی دِتّی جاںدی ہَے کِہ جدۄں کِیبۄرڈ دی برتۄں ہۄ رہی ہۄوے تاں ہتھّ مائۄُس ولّ لِجا کے آپݨی شکدی بربارد ناں کرۄ اتے جدۄں مائۄُس نال کمّ کر رہے ہۄوۄ تاں جۄ کر سکدا ہَے سارے کمّ مائۄُس کۄلھۄں ہی کروائۄ۔ اِسدے بڑے تھۄڑھے جِہے گِݨویں-چُݨویں ہی پُرذے ہُںدّے ہن۔ پر ہُںدّے ہن مہتّوپُۄرن۔ اِسدی ورتۄں ویلے اِسدی پِٹھّ اُتّے آپݨا ہتھّ اِس ترہاں رکھّۄ کِہ اںگُّۄٹھے تے اکھِیرلِییاں دۄ اُںگلاں راہِیں اِس نُۄں پھڑکے ہتھیلی نال مائۄُس اتے ڈَیسک اِکّمِکّ ہۄ جاݨ اتے تُہاڈے ہتھّ دِییاں پہِلِییاں دۄ اُںگلاں کلِکّ کرن لئی سُتںتّر رہِݨ۔ مائۄُس نُۄں ڈَیسک اُتّۄں تِلہک کے بیلۄڑی کماںڈ چلا دیݨ دی آدت ہَے۔ کھاس کرکے سِینِیئراں نال اِہ جھیڈاں کردا ہَے۔ پہِلۄں-پہِلۄں تھۄڑھا جِہا دھِیان دے کے اِس نُۄں کابُۄ کر لَیݨا سَۄکھا ہی ہَے۔

1. لَیپھٹ کلِکّ: آم ورتۄں لئی اِسدی ہی ورتۄں کِیتی جاںدی ہَے۔ اِہ سجّے ہتھّ دی پہِلی اُںگلھ نال کلِکّ کِیتی جاںدی ہَے۔ سںکھّیپتا لئی اِس نُۄں کیول ’کلِکّ‘ ہی کِہا جاںدا ہَے۔ اِسدے نال شبد ’لَیپھٹ اتے مائۄُس‘ نہِیں لائے جاںدے۔ اِسدِییاں تِنّ کلِکّاں ہُںدِّییاں ہن۔ اۄ. کلِکّ: کرسر نُۄں کِسے تھاں اُتّے سترک کرن جاں لَے جاݨ لئی مائۄُس نُۄں اُس تھاں لِجاکے کلِکّ کِیتی جاںدی ہَے۔ کرسر اُس تھاں اُتّے جگ-بُجھ – جگ-بُجھ کرن لگّ جاںدا ہَے۔ اگلی کماںڈ جۄ وی دِتّی جائیگی٬ اِسے تھاں اُتّے لاگُۄ ہۄویگی۔ ا. ڈبل کلِکّ: کِسے وی اِکّ شبد نُۄں سِلَیکّٹ کرن لئی مائۄُس نُۄں اُس شبد وِچّ لِجاکے ڈبل کلِکّ کِیتی جاویگی تے اُہ شبد اگلی کماںڈ لئی چُݨِیا جائیگا۔ اِ. ٹرِپّل کلِکّ: کِسے وی سمُچّے پہِرے نُۄں سِلَیکّٹ کرن لئی کِیتی جاںدی ہَے۔ ذرُۄری سُۄچنا: ڈبل کلِکّ اتے ٹُۄ کلِکّ وِچّ پھرک ہَے۔ جے دۄ ویر کلِکّ پھٹاپھٹ کِیتی جاوے تاں ڈبل کلِکّ اتے جے رُک-رُک کے کِیتا جاوے تاں اِکّ کلِکّ دۄ ویر ہُںدّی ہَے۔

2. رائیِٹ کلِکّ: اِہ کِسے وِشیشے کمّ لئی٬ جِویں نواں پھۄلڈر جاں پھائیِل بݨائُݨ آدِ لئی٬ وِشیش تھاں اُتّے ہتھّ دی لمّی اُںگلھی نال کِیتی جاںدی ہَے۔ اِسدی کلِکّ کیول اِکّ ہی ہُںدّی ہَے۔

3. وِیل جاں پہِییا: مائۄُس دے لَیپھٹ اتے رائیِٹ بٹن دے وِچکار اِکّ گھُمائۄُ پہِییا لگِّیا ہۄئِیا ہُںدّا ہَے۔ جِس نُۄں آپݨے ہتھّ دی پہِلی اُںگلھ نال اُپّر تھلّے گھُما کے مَۄنِیٹر اُپّرلے ڈاکُۄمَیںٹ نُۄں اُپّر تھلّے کِیتا جا سکدا ہَے۔

4. مائۄُس نُۄں ہۄلڈ کرنا: سِلَیکّٹ٬ ڈرَیگ آدِ کرن لئی مائۄُس نُۄں ہۄلڈ کرنا پَیںدا ہَے۔ لَیپھٹ مائۄُس نُۄں کِسے تھاں اُتّے کلِکّ کرن ویلے تھلّے دبّکے اُتھّے ہی دبّی رکھّݨا ہُںدّا ہَے۔ جدۄں کارج پُۄرا ہۄ جاوے تاں اُںگلھ نُۄں اُپّر کر لِیا جاںدا ہَے بھاو مائۄُس نُۄں چھڈّ دِتّا جاںدا ہَے۔

5. ڈِیسِلَیکّٹ کرنا: لَیپھٹ مائۄُس نُۄں کِسے تھاں وی اِکّ ویر کلِکّ کرۄ٬ سِلَیکّٹ کِیتا ہۄئِیا سارے دا سارا بھاگ ڈِیسِلَیکّٹ ہۄ جائیگا اتے کرسر وی اُتھّے چلا جائیگا۔

6. مائۄُس تے کرسر: اِہ دۄویں کرتو مائۄُس دی ورتۄں نال کِیتے جاںدے ہن پر اِنہاں دے کمّاں اتے رُۄپاں وِچّ ڈھیر سارا پھرک ہَے۔ اۄ. مائۄُس. اِہ بہُرُۄپِییا ہَے۔ کارج اتے تھاں انُسار اِہ کئی رُۄپ بدلدا ہَے۔ جے مائۄُس سَیٹِںگّ وِچّ جا کے سَیٹّ کر دیئیِئے تاں کِیئبۄرڈ دا کںٹّرۄل بٹن دباکے مَۄنِیٹر اُتّے گُیاچے ہۄئے مائۄُس دا اتا-پتا لبھِّیا جا سکدا ہَے۔ اِسدی کماںڈ ہَے؛ کںٹّرۄل پَینل مائۄُس پرَۄپرٹی دی نوِیں وِںڈّۄ کھُلّہ جائیگی۔ اُس وِچّ پُیائِںٹر اَۄپشنج بِلکُل تھلّے ’شۄء لۄکیشن اَۄپھ پُیائِںٹر … پھِر اۄکے کلِکّ۔ ا. کرسر: اِہ اِکّۄ پْرکار دا کھڑھے ڈںڈّے ورگا ہُںدّا ہَے۔ آپݨی ہۄںد درسائُݨ لئی اِہ بلِںکّ بھاو دِکھّ ادِکھّ ہُںدّا رہِںدّا ہَے۔ مَۄنِیٹر اُتّے اِہ جِتھّے وی ہۄویگا٬ دِتّی گئی کماںڈ اُسے تھاں اُتّے لاگُۄ ہۄویگی۔ اِسدی دِکھّ ادِکھّ ہۄݨ دی گتی ودھّ گھٹّ کِیتی جا سکدی ہَے۔

یاد رہے: پہِلۄں کِیئبۄرڈ اتے مائۄُس تار راہِیں کمپِّئۄُٹر نال جۄڑ دِتّے جاںدے سن اتے اُہ پاور کمپِّئۄُٹر تۄں ہی لَیںدے سن۔ اجّکلّہ اِکّ چھۄٹی جِہی چِپّ کمپِّئۄُٹر دی پَینّ ڈرائیِو وِچّ لا دِتّی جاںدی ہَے۔ کِیئبۄرڈ اتے مائۄُس بِناں تار تۄں کمپِّئۄُٹر نال جُڑ جاںدے ہن۔ اِہ کۄئی بہُت مہِںگّے وی نہِیں ہن۔ اِس ہال وِچّ بَیٹری کِیئبۄرڈ اتے مائۄُس وِچّ وکھّری وکھّری پائُݨی ہُںدّی ہَے۔

کدے-کدے مائۄُس جاں کِیئبۄرڈ کمّ کرنا بںدّ کر دِںدّے ہن۔ کمپِّئۄُٹر نُۄں رِیسٹارٹ کرن نال جاں اُنہاں دی بَیٹری چَیکّ کر جاں بدل لَیݨ نال اُہ پھِر ٹھِیک کمّ کرنا شُرُۄ کر دِںدّے ہن۔