اۄ سِکھ رُۄپ والے وِیرا! اۄ سِکھ اکھواݨ والے وِیرا! دربار ساہِب دی پُۄجا چھڈّ کے دیکھ؛ تیرا آتم رس دا سِر جُدا ہۄ جاسی۔ سمیں دا پرِورتن٬ تیرِییاں دلِیلاں٬ اپِیلاں٬ تجوِیذاں٬ بناوٹاں٬ سلاہاں٬ مشورِیاں٬ ترکِیباں٬ اکلاں٬ اسُۄلاں نُۄں کھا جاسی۔ تیرِییاں بݨائیِیاں سُسائِٹِییاں سبھاواں وِچ کی رکھِّیا ہَے؟ کال دے چکّراں نیں بُدھّ جِہِیاں دِییاں جتھیبںدِّییاں٬ اِیسا جِہِیاں دِییاں اُپدیشک ٹۄلِییاں دا اںگّ اںگّ کر سُٹِّیا۔ آ! سمجھ جا! کَۄماں کی تے آدمی کی٬ ٹبّر کی تے مُلک کی٬ آتما دا بچائۄُ تاں کیول دھِیان وِچ ہَے؛ منّݨ وِچ ہَے٬ وِشواس وِچ ہَے؛ اِکاگرتا وِچ ہَے؛ پِیار وِچ ہَے؛ درشن وِچ ہَے۔ جِیون کھُلّہدا مرکذ ولّ نِگاہ کرن نال ہَے۔ جِیون دے آدرشاں٬ بھیتاں دا پتا تے جِیون دا انںتّ وِستار مرکذ دے پْرکاش نال ہُںدّا ہَے۔ ساڈِییاں چلاکِییاں مَۄت ہن۔ ساڈی اکل کںدھّ تھِیں باہر نہِیں دیکھ سکدی۔ اسِیں بِناں کلغِییاں والے دے دھِیان دے کی کر لَیݨا ہَے؟ تُۄں٬ تُۄں٬ تُۄں٬ تُۄں! دربار ساہِب تھِیں وِچھّڑ٬ تے دیکھ؛ اَۄہ تُۄں ستِگُراں دی جھۄل وِچّۄں ٹُٹّا٬ ڈھٹھّا تے اَۄہ ہیٹھ رساتل۔ کَۄم! کَۄم! اِہ کیہی بیمائنے کُۄک ہَے؟ ستِگُراں دا دھِیان دِل تھِیں باہر تے کَۄم دا خِیال؟ ہاں جی٬ خِیال ماتر دا شنء دھِیان ہر اِک دے دِل وِچ؟ یاد رکھّ! سِکھّی تیرے دِل وِچّۄں اُٹھی جاݨ۔ جد `کَۄم` ترف وڑِیا٬ `واہِگُرُۄ دے سِںگھّاسن نُۄں چُکِّیا جاݨ۔ ہرِمںدّر دا پِیار اُٹھّݨ دی دیر ہَے تے بس؛ جاہ! گٹھّے بنّہ کَۄماں دے۔ پر اکھّ کھۄہلسَیں تاں دیکھسَیں کِہ پتھّراں دی مُٹھّ نُۄں ریت دی رسّی نال بنّہ رِہا ایں٬ ہۄر کُجھ نہِیں۔ دھِیان بِناں منُکھّ باولا ہَے۔ اِہ باولا کدی کُتِّیاں نال٬ کدی کںڈِّیاں نال آپݨے آپ نُۄں لڑا لڑا آپݨے رُۄہ نُۄں پھاڑدا ہَے۔ کلگِییاں والے نیں سِکھّاں نُۄں ہرِمںدّر دے دھِیان ار پِیار وِچ بدھّا ہَے۔ چھۄچھی دلِیلباذی آئی تے ہرِمںدّر اِک سںگّمرمر دی اِمارت رُۄپ دِسی۔ پُراتن اِتِہاس وِچ ساڈے وڈِّیاں نیں اِس دے پِیار وِچ کی کی نہِیں وارِیا؟ اُہ وارتا چیتے کر٬ اِک سِںگھّݨی بھُجھںگّی نُۄں نال لِیا رہی ہَے٬ دِیوان کَۄڑا ملّ جی ورجدے ہن :
“مائی! ناں جا٬ ماری جاسیں؛ تُرکاں نیں اجّ سبھ سِںگھّ٬ جۄ اِتھے اِکٹھّے ہۄݨگے٬ مار دیݨے ہن۔”
“وِیرا! ورج ناں٬ رستا چھڈّ؛ مر جاسا تاں بھلا ہۄسی٬ جِںدّ ستِگُراں دی ہذُۄری وِچ بھیٹ ہۄ جاسی؛ اِس نکارے سرِیر دی خاتر بیمُکھ ہۄواں؟”
“مائی! تَینُۄں آپݨے آپ نال تاں پِیار نہِیں٬ پر اِس بچّے پر تاں ترس کر٬ اِہ تاں مسُۄم بالک ہَے۔”
“وِیرا! ترس کِیتا ہَے تاں ہی نال لَے کے آئی ہاں٬ اِہ میرے نالۄں وِچھّڑ کے بیمُکھ ہۄ جاوے٬ سچّکھںڈّ وِچ ناں جا سکے؟”
اِہ مائی دربار ساہِب نُۄں مںدِّر جاݨ کے نہِیں جا رہی سی٬ پر اُتھے بھرے آتم رس دی بھںوّر ہۄ کے لِولِین ہۄݨ جا رہی سی۔ پِیار نال مُکابلا کرۄ تاں امّْرِتسر نُۄں چھڈّ کے بِناں کِسی کھۄہ دے٬ بِناں کِسی ڈبّ دے٬ گۄتے دے٬ اگّے پِچھّے گڈّی گڈّے وِچ بَیٹھے اسِیں چلے جاںدے ہاں۔ گُرُۄ دا پِیار٬ دربار ساہِب دی بھگتی ساڈے شبداں دے خالی جَیکارِیاں تے گھُݨ کھادھِییاں ارداساں تک ہَے۔ ساڈا اسلی پِیار سُکِّییاں اِٹّاں نُۄں سِکھ بھرا آکھ آکھ کے گلے لائُݨ دا پِیار ہَے۔ آپݨی اکل دی نِیںہ `تے اِک نوِیں کَۄم سُرجِیت کرن دا بھُۄت سِر `تے چڑھ رِہا ہَے۔ اکل پْردھان ہَے۔ منمُکھّتا پِیر ہَے٬ تے سبھّ تھِیں ودھّ ہاسے دی گلّ اِہ ہَے کِہ اساں سارِیاں نُۄں آپݨی اکل دے بݨائے بُتّاں دے پِیار بھگتی تے دھِیان دے نانا رںگّ سِکھّی دِس رہی ہَے۔ بھائی گُرداس دی آواذ دی تھاویں اجّ اݨجاݨ مُںڈّے پْردھان ہن۔ ہر کۄئی آپݨی اکل نُۄں املی ترہاں سبھ تھِیں وڈّا گِݨ رِہا ہَے۔ دھرم پر آپ کھڑے ہۄݨ دی تھاں دھرم نُۄں آپݨی اکل دی چُںجھّ پر ٹھہِرائُݨ دی کر رہے ہاں۔ مَیں اِس گلّ دے کہِݨ وِچ بِلکُل مافی نہِیں مںگّدا کِہ `سِںگھّاں دے اجّ کلّہ دے نِںدّا تے دلِیلباذی تے آپݨی اکل دی سِکھّی تے بھرۄسے تھِیں ساف لبھّدا ہَے کِہ اساں اُپر اجّ-کلّہ اُس نِیچتا دی جِتّ ہَے چُکّی جاپدی ہَے٬ جِس دا ناں لَیݨ `تے رُۄہ نہِیں کردا۔ جے اِہی ہال رِہا تے اسِیں ناں سمبھّلے٬ تد جاݨۄ اسِیں مۄئے٬ بیہۄش ہۄئے٬ اجّ بھی نہِیں تے کلّہ بھی نہِیں۔
سِکھ دا دِل تاں آتمِک سُہݨپّ دا بھُکھّا ہَے تے اُس دی بھُکھّ انںتّ ہَے۔ ساری کُدرت تے اُس دِییاں سارِییاں سُہݨِییاں مُۄرتاں اُس نُۄں رِجھا نہِیں سکدِییاں۔ ہے وِیرۄ! دربار ساہِب ادب نال آئۄ٬ آتم رںگّ ماݨۄ۔ ہُݨ والی ابھگت تے اشردھک یاترا دا تِیاگ کرۄ۔ باذاں والے مالک دا اِہ مںدِّر ہَے۔ اِتھے اُس دی لۄء ہَے۔ اِہ تُساڈی توارِیخی امر دُنِییا ہَے۔ ساڈی مالی گرِیبی اتھوا آتمِک بیہۄشی کرکے جۄ گُردُیارا سمائِیا٬ اُہ ہری مںدِّر آئِیا۔ جد کدی انںدّپُر ساہِب دی کۄئی اِٹّ گِری٬ اُہ اِتھے آݨ لگّی۔ جد کدی ستِگُراں دے چرن رج دی پوِتّر دھرتی لۄپ ہۄئی٬ اۄہ اِس ہری مںدِّر وِچ آݨ پْرگٹی۔ ساڈا سبھ کُچھ جے گمّ ہۄ جاوے٬ تد اِتھے مِل پویگا۔ ہاں جی! اِتھۄں تک کِہ ستِگُراں دس جامے جِہڑے بابا جی نیں پائے تے اُتارے تے ساڈی دْرِشٹی تھِیں غائِب ہۄئے٬ اُہ اِتھے مِلدے ہن۔ ستِگُراں دی نِتّ اوتاری دیہ دے دِیدار اِتھے ہُںدّے ہن۔
اِہ ساڈا وتن ہَے؛ ہری مںدِّر ساڈا سچّا دیش ہَے۔ ساڈا گھر ہَے۔ کِسی نُۄں کَۄم اِکٹھّ دی خُشی٬ کِسی نُۄں مُلکگِیری دا کمّ٬ کِسی نُۄں مںدِّر-ماڑِییاں اُسارن دی چاہ٬ دھن دے امبّاراں دا لالچ٬ کِسی نُۄں ذمِیناں دا چاء٬ کھیتی دی ملکِیئت دا بھرۄسا٬ کِسی نُۄں ہُکم دا نشا۔ پر ساڈا سبھ کُچھ اِہ ہری مںدِّر٬ اِس وِچ وسّدے پْربھاو دے اسِیں بھَۄرے۔ بس٬ اِہۄ ساڈی آتم جائِداد٬ سبھ دی اِکٹھّی٬ ساںجھی تے مُڑ مُڑ آپݨی۔ بس اسِیں اِس نِکّی جِںدّ دی ٹُکڑی کرکے امِیر-فکِیر٬ ساڈا لۄک-پْرلۄک اِہ٬ ساڈی کَۄم اِہ٬ ساڈا دِل اِہ۔ ہرِمںدّر دا پِیار٬ ہرِمںدّر دے آتمِک جھںڈّے دی مانسِک تابیداری٬ اِہ ساڈا راہ٬ جپ٬ پاٹھ پُۄجا تے ’واہِگُرُۄ‘ ’واہِگُرُۄ‘ کرنا اِہ ساڈا جِیون منۄرتھ ہَے۔ پںچھّی ناں کِسی دے وَیری تے ناں کِسے دے مِتّر۔ کݨک دے داݨے ساڈا کھاݨا ہَے تے ہری کِیرتن٬ نیک کِرت٬ شُکر: نِروَیر٬ نِرمۄہ٬ سبھ دی سیوا اِہ ساڈی دِن چرِیا۔ کلغِییاں والے دے گگن وِچ دِن رات اُڈاری٬ اِہ ساڈا چاء٬ اہںکّار٬ کَۄمِیئت۔ باکی اِنہاں آدرشاں تھِیں چھُٹّ ساڈے لئی سبھ کُۄڑ۔ اِہ اوستُۄ سچّی تے مائِیا آچھادِت من دِییاں منِّییاں ٹھۄس وستُۄ سبھ کُۄڑ٬ اوستُۄ۔