چنّ دے منُکھّ نال بڑے گُۄڑھے رِشتے ہن۔ جے اُہ بچپن وِچّ چنّ-ماما بݨدا ہَے٬ تاں جوانی وِچّ چنّ-ماہی بݨ جاںدا ہَے۔ کِدھرے اِہ چنّ سُپنِیاں دا راجکُمار بݨ کے دھرت-رُۄہ دی پرِکرما کر رِہا ہُںدّا اے٬ تے کِدھرے وِشال چِںتّن دے ساگر نُۄں کھِچّاں پا کے٬ اُس وِچّ جوار-بھاٹے دا کارن وی بݨدا ہَے ۔ آئۄ٬ دیکھِیئے چنّ دِییاں رِشماں نیں ساڈی لیکھکا منجِیت کَۄر جِیت دے چِںتّن ساگر وِچّ کی ہلچل پَیدا کِیتی ہَے؟ تے اِس ہلچل وِچۄں کِہڑے کِہڑے مۄتی باہر آ نِکلے نیں----

ہر منُکھّ آپݨے پرِوار تۄں٬ آلے دُیالے دے سماج تۄں٬ دۄستاں مِتّراں تۄں٬ پُستکاں تۄں اتے آپݨے گِیان اتے انُبھو تۄں بہُت کُجھ سِکھّدا ہَے٬ نِج بارے٬ سماج بارے٬ اُہ کُجھ آدرشاں دی کلپنا کردا ہَے٬ بُرے بھلے دی پہِچاݨ کردا ہَے٬ تبدِیلِییاں دا اِچھّک اُہ کُجھ نویں شبداں راہِیں آپݨے وِچار پْرگٹائُںدا ہَے۔ تے اُسدا انُبھو جدۄ کوِتا وِچۄں ہۄ کے نِکلے٬ تاں اُہ آم وِئکتی نہِیں رہِںدّا٬ سگۄں کھاس ہۄ جاںدا اے۔ کِئُںکِہ کوِتا نُۄں اِکّ ربّی دات منِّیا جاںدا ہَے۔ کوِتا کی ہَے٬ پْرۄ. مۄہݨ سِںگھّ جی دے شبداں وِچّ-

"آپݨی جات وِکھاوݨ بدلے٬ ربّ نیں ہُسن بݨائِیا۔

ویکھ ہُسن دے تِکھّے جلوے٬ جۄر اِشک نیں پائِیا۔

پھُرِیا جدۄ اِشک دا جادُۄ٬ من وِچّ کُدّی مستی۔

اِہ مستی جد بۄل اُٹھّی٬ تاں ہڑھ کوِتا دا آئِیا۔"

اِہ مستی جۄ کوِتا نُۄں جنم دِںدّی ہَے٬ جرُۄری نہِیں کِہ اِشک مذاجی تۄں ہی پَیدا ہۄوے۔ اِشک کِسے نال وی ہۄ سکدا اے٬ منُکھّ نالھ٬ پشُۄ ,پںچھّی٬ رُکھّ٬پربت٬سمُںدّر٬ کلا٬پْربھُۄ ,وِچار آدِ نال۔ پر جدۄ کۄئی اِس اِشک دے ساگرِیں ٹھلّہ پَیںدا اے٬ تاں اُہ دُۄجِیاں نالۄں کُجھ وکھّرا ہۄ جاںدا اے۔....اِہ وکھّراپݨ اتے نِرالاپݨ اِس پُستک دِییاں کوِتاواں وِچۄں سہِجے ہی دیکھِیا جا سکدا ہَے۔ بہُت سارِییاں کوِتاواں نُۄں کۄئی وی پاٹھک٬ پہِلی نذرے لیکھکا دے نِجّی اِشک نال جُڈِیاں سمجھ سکدا ہَے٬ پر سںوّیدنشِیل کوی سمجھ سکدا اے کِہ کوی تاں پھُلّاں نُۄں وی اِشک کردے ہن٬بدّل نُۄں وی اِشک کردے ہن٬ اِکّ تِتلی اُہناں دی مہِبُۄب ہۄ سکدی اے اتے اِکّ چںدّ٬ اُہناں دا آشک۔..

شبداں دے سںگِّیت دی اِہ دھُن بڑی نِرالی ہَے٬ اِس نُۄں جانݨ اتے مانݨ لئی پاٹھک کۄل اِکّ کوی دے کۄمل ہِردے دا ہۄݨا بہُت جرُۄری ہَے۔ اِہ دھُن نَیݨ, رںگّ٬مُشکِل پَیںڈا٬ دِل٬وپھا٬جوانی٬بہاراں آدِ کوِتاواں وِچۄں سُݨی جا سکدی ہَے٬جِہڑِییاں لیکھک-من دے سُپنِیاں دِییاں ترباں چھیڑدِییاں ہن۔ لیکھِکا نیں شِو کُمار٬ بُلّے شاہ٬ کبِیر روِداس٬ سُلتان باہُۄ دے اُس سںگِّیت نُۄں ماݨِیا ہَے ,تدے تاں اُہ کہِ اُٹھّدی ہَے--

"شِو بِرہا دا سُلتان٬

جاں بُلّہے دی مستی۔

اُہناں آپݨی اُمر گوائی٬

مَینُۄں مِل گئی سستی۔"

.....تے اِس سُہاویں میل نُۄں چِتودی ہَے--

"ایس مِلݨ دا نام ناں کۄئی٬

جۄ چاہے رکھّ لئیِئے۔

اِکّ دُۄجے دے ہۄ کے آپاں٬

آ بُکّل وِچّ بہِیئے۔

آ بُکّل وِچّ بہِیئے۔"

اِشک مذاجی دے سرِیراں تکّ ہی ناں سۄچۄ تُسِیں٬ اُہ سپشٹ کردی ہَے--

",ہاں٬ ہَے اِہ رِشتا٬

نُۄر دا٬ سرُۄر دا۔

جۄ ماݨے کھُدا آپ٬

ہاں٬ سچّ مَیں چاہِیا٬

دِل دِییاں ڈُۄںگھاݨاں تۄں٬

تَینُۄں بیہِساب ۔"

سماج ولّ دیکھِیاں اُس نُۄں اِس دا کرُۄپ چِہرا نجر آئُںدا ہَے جِس وِچّ دھۄکھا٬ سوارتھ٬نِجّواد٬مائِیا٬مذہبی جھگڑے٬ جات پات٬کُرسی٬بھُکھّاپݨ,جںگّ٬ اَۄرت دا تْرِسکار آدِ بھارُۄ ہَے۔ سںوّیدنشِیل کلم امن چاہُںدّی ہَے٬ پِیار لبھّدی ہَے--

آئۄ رل کے٬

بںجّر کھُشک دِلاں نُۄں٬

پِیار نال سِںچِّیئے۔

اِکّ اَۄرت ہی اَۄرت دی دشا نُۄں ودھِییا سمجھ سکدی ہَے۔ لڑکی دے جنم نُۄں ماڑا سمجھݨا٬ بھرُۄݨ ہتِّیا٬ داج٬ سماجِک ناں-برابری٬ مرد دی پْردھانتا آدِ اُس نُۄں درد پہُںچّائُںدے ہن۔ اُس دِییاں کوِتاواں ماں٬ دھِییاں٬ کُرلاہٹ٬ جیٹھا پُتّ آدِ وِچّ اُہ اَۄرت دے سنمان لئی جُۄجھدی نجر آئُںدی ہَے۔ سِرپھ پِیڑ پْرگٹا کے ہی اُہ سُرکھُرُۄ نہِیں ہۄ جاںدی٬ سگۄں سماجِک ذُلماں وِرُدھّ اُہ بگاوت دا جھںڈّا وی چُکّدی ہَے----

" لاہُݨ دیواں چِیر ناں٬

مَیں چںڈّی دی دھار۔

ٹکّر جالم نُۄں دواں٬

گرجاں مَیں وںگّار۔"

کِدھرے پِںڈّ دی جُۄہ٬ ڈھائی والے گِیت٬ آہلݨا آدِ راہِیں اُہ وِرسے دی گلّ کردی ہۄئی واتاورݨ تے پُجّدی ہَے اتے رُکھّاں دے کٹّے جاݨ تے آپݨی پِیڑ دا پْرگٹاوا کردی ہَے٬ کِدھرے بذُرگ کوِتا راہِیں لاچار اتے نِربھر تْرِسکارے بُڈھاپے دی بات پائُںدی ہَے۔کِتے اُہ کادر٬ کَید٬ مُہبّت آدِ کوِتاواں وِچّ آپݨی دھارمِک سۄچ وی جاہر کردی ہَے٬ جِس وِچّ اُہ نام راہِیں اسل آذادی لبھّدی پھِردی ہَے۔ سںکھّیپ وِچّ آکھِیئے تاں اُس نیں چھۄٹے کَینوس تے وڈّے چِتّر چھۄہے ہن۔ کوِتا تاں اِکّ آپ-مُہارے وہِ رِہا چشما ہَے٬ تیج ولولے کوِتا دے مِیٹر٬ تۄل-تُکاںت دے بںدھّن سوِیکار نہِیں کردے۔ اِسے لئی اُہ تُکاںت والی کوِتا لِکھدی لِکھدی کھُلّہی کوِتا ولّ وی چلّ پَیںدی ہَے۔بھائی وِیر سِںگھّ جی انُسار "بَیٹھ وے گِیانی بُدھّی مںڈّلاں دی کَید وِچّ٬ ولولے دے دیش ساڈِییاں لگّ گئیِیاں یارِییاں" وِچّ وِشواش رکھّدی ہَے۔

اُسنے اِس پُستک راہِیں چنّ دِییاں رِشماں رُۄپی کوِتاواں دی سِیتلتا ماݨی ہَے اتے سانُۄں اِس سِیتلتا نُۄں مانݨ دا مَۄکا دِتّا ہَے۔اِکّ پاٹھک وجۄں اُس دی کوِتا دے نال تُردِیاں٬ آس کردے ہاں٬ کِہ اجِہے جوار-بھاٹے اُس دے کھِیالاں دے سمُںدّر وِچّ آئُںدے رہِݨگے اتے اُہ بھوِکھّ وِچّ ہۄر وی پُستکاں پںجّابی ماں بۄلی دی جھۄلی پاویگی۔ اُس دے اِس پلیٹھے کاوِ-سںگّْرہِ نُۄں جِیء آئِیاں نُۄں آکھدا ہۄئِیا اُس نُۄں دُیاواں دِںدّا ہاں کِہ اُسدی کلم ودھیرے تِیبرتا اتے تِکھیپݨ نال سماجِک بُرائیِیاں دی گلّ کرے۔ اتے پاٹھکاں نُۄں سُجھاء دِںدّا ہاں٬ کِہ اُہ چنّ دِییاں رِشماں دی سِیتلتا جرُۄر مانݨ۔

**************************************************************************************************