دوِںدّر! تُۄں چِکھا وِچّ سڑ رِہا ہَیں۔ اگّ دے بھامبڑ تیری دیہ نُۄں راخ بݨا رہے ہن۔ تُۄں مر کے سڑ رِہا ہَیں تے اسِیں جِئۄُںدے ہی اِس بھٹھّی وِچّ٬ جںگّ دی بھٹھّی وِچّ سڑ رہے ہاں۔ دوِںدّر! تیرا کۄئی وی رِشتیدار تیرے کۄلھ نہِیں۔ کۄئی وَیݨ پائُݨ والا نہِیں۔ کۄئی رۄݨ والھا نہِیں۔ اِس مارُۄتھل وِچّ تُۄں اِکلّا ہی...۔ کِہۄ جِہی دھرتی ہَے اِہ۔ نامُراد جِہی۔ دُۄر-دُۄر تِیکر ریت ہی ریت ہَے٬ جۄ اُڈّ-اُڈّ میرِییاں اکھّاں وِچّ پَے رہی ہَے۔ ناں کۄئی فسل ہَے تے ناں کۄئی درخّت۔ جھِیںڈے ہی جھِیںڈے ہن۔ راجستھان دی اِس دھرتی ’تے پںچھّی-پرِںدّے وی وِرلے ہی دِکھائی دِںدّے ہن۔ لاگے-چاگے کۄئی پِںڈّ نہِیں۔ دُۄر اِکّ بستی دِکھائی دے رہی ہَے۔ تُۄں ہَیران ہۄویںگا دوِںدّر! کِہ مَیں تیری مَۄت ’تے بِلکُل نہِیں رۄئِیا۔ میرے اںدّر چِںتّا دی چِخا اتے باہر فَیلی ہۄئی جںگّ دی اگّ نیں شائِد میرے ہںجھُّۄ سُکا دِتّے ہن۔ کۄئی وی نہِیں سی رۄئِیا۔ سارے سُکیاڈرن وِچّۄں اسِیں سِرف پںدّراں جݨے تیرا سسکار کرن آئے ساں۔ باکائِدا گِیاراں بںدُّۄکاں نالھ آکاش ولّ فائِرِںگّ کرکے اسِیں تَینُۄں آکھری سلامی دِتّی سی۔ شۄک-شاستر دی مُدرا وِچّ بںدُّۄکاں اُلٹِییاں کرکے اِکّ مِںٹّ دا مَۄن دھارِیا سی تے پھِر تَینں لامبُۄ لائُݨ بائد سارے چلے گئے۔ سارے اِتھّے کِویں رہِ سکدے سن؟ جا کے جہاذ وی تاں تِیار کرنے ہن۔ سانُۄں ہر سمیں تِیار-بر-تِیار رہِݨا چاہِیدا ہَے۔ مَیں تیرے کۄلھ اِہ دیکھݨ واستے اٹکِیا ہۄئِیا ہاں کِہ تیری دیہ پُۄری ترہاں سڑ جاوے۔ کۄئی اںگّ اݨجلِیا ناں رہِ جاوے۔

دوِںدّر! تَینُۄں پتا ہی ہَے کِہ اجّ کِویں بھِیانک مَۄت نیں تَینُۄں ڈںگّ لِیا سی۔ اسِیں آپݨے شَیڈّ اںدّر جہاذ ’تے کمّ کر رہے ساں۔ ساڈے واستے دُپہِر دا کھاݨا آئِیا سی۔ اسِیں باہر کھڑھی گڈّی تۄں کھاݨا کھا رہے ساں۔ اچانک دُشمݨ دے جہاذ ساڈے سِراں ’تے سن۔ اُہ بہُت ہی نِیویں آئے سن جِس کرکے راڈار وِچّ پتا نہِیں لگّا سی تے وارنِںگّ دے تَۄر ’تے کۄئی سائِرن نہِیں سی وجِّیا۔ سانُۄں اُدۄں پتا لگّا جدۄں اُنہاں ساڈے اُتّے سٹرَیفِںگّ شُرُۄ کر دِتّی سی۔ ٹھِیک ڈھںگّ نالھ لُکݨ دا ٹائیِم ہی نہِیں سی۔ ہفڑا-دفڑی وِچّ کۄئی اُۄتھّے ہی وِچھ گِیا سی تے کۄئی نالھ لگّدے مۄرچے ولّ دَۄڑ رِہا سی۔ کُجھ پلاں وِچّ دۄویں جہاذ٬ سارے ہوائی اڈّے ’تے چھا گئے سن۔ ساتھۄں نَۄویں شَیڈّ وِچّ اِکّ جہاذ جۄ کِہ ادھّا باہر تے ادھّا اںدّر سی اتے دۄ جِیپاں ساڑ گئے سن۔ جدۄں ساڈِییاں جہاذ-مارُۄ تۄپاں اَیکشن وِچّ آئیِیاں تاں دُشمݨ دے جہاذ تباہی مچا کے جا چُکّے سن۔ ساڈے باکی جہاذ مذبُۄت اتے پکّے شَیڈّاں وِچّ لُکۄئے ہۄݨ کرکے بچ گئے سن۔ پر دوِںدّر تُۄں... تُۄں کھاݨے والی جلھ رہی گڈّی کۄلھ لہُۄ-لُہاݨ ہۄئِیا پِیا سَیں۔ دۄ ہۄر ساتھی بُری ترہاں ذخمی ہۄ گئے سن۔ مَیں بھجّ کے تیرے کۄل آئِیا ساں۔ تَیں پاݨی مںگِّیا سی۔ پر پاݨی تیرے بُلّہاں تۄں اگاںہ نہِیں سی لںگھِّیا۔ تیرِییاں اکھّاں... اسمان ولّ اڈِّییاں ہۄئیِیاں سن٬ جِویں ربّ نُۄں کہِ رہِییاں ہۄݨ, 'لَے ویکھ لِیا تیرا سںسّار۔ ویکھ لئی تیری سُہݨی دُنِییاں۔ ماݨ لِیا منُکھّتا دا پِیار۔ مَیں وی منُکھّ ہاں۔ مَینُۄں مارن والھا وی منُکھّ سی۔ میری مَۄت لئی ورتِیا ہتھِیار وی منُکھّ دا بݨائِیا ہۄئِیا اے۔ اُس دے تیذ دِماغ دی کاڈھ ہَے۔ سائِںس دا چمتکار ہَے۔ چمتکار ذِںدّگی نُۄں لُۄہݨ واستے٬ تۄڑن واستے٬ سُیاہ کرن واستے۔' تُۄں اِکّ ہٹکۄرا لِیا سی تے تیری دھَۄݨ اِکّ پاسے نُۄں لُڑھک گئی سی۔

دوِںدّر! تیری مَۄت تۄں بائد ساڈے سُکیاڈرن کماںڈر نیں پتا اے کی کِہا سی۔ اُس نیں کِہا سی٬ "میرے پِیارے اذِیذۄ! مَینُۄں دُکھّ ہَے کِہ ساڈا اِکّ نَۄجوان ساتھی ساڈے دُشمݨ دِییاں گۄلِییاں دا نِشانا بݨ گِیا ہَے تے دۄ ذخمی ہۄ گئے ہن۔ اُنہاں نُۄں مَیں ہسپتال بھِجوا دِتَّے۔ اِہ جںگّ ہَے تے جںگّ وِچّ جاناں وارنِییاں ہی پَیںدِییاں ہن۔ اسِیں دوِںدّر دے سرِیر نُۄں اِس دے گھر نہِیں پہُںچّا سکدے۔ کِئُںکِہ ساڈے کۄل ناں تاں اینا وکت ہَے تے ناں ہی سادھن۔ اسِیں گھراں تۄں دُۄر ہاں۔ اِس دا سسکار اِتھّے ہی کِیتا جائیگا٬ اِس شَیڈّ تۄں پرلے پاسے۔ مَیں تُہانُۄں اپِیل کرداں کِہ گھبرائِئۄ ناں۔ دوِںدّر دا بدلا مَیں اجّ ہی لواںگا۔ اِکّ دوِںدّر بدلے مَیں اُنہاں دے سَۄ دوِںدّر مار کے آواںگا... جَے ہِںدّ۔"

پھِر اُہ جہاذ وِچّ سوار ہۄ کے آکاش وِچّ جا چڑھِیا سی۔ دُشمݨ اُتّے ہملا کرن لئی۔ ساڈے اُتّے ہۄئے ہملے دا جواب دیݨ لئی... پھِر... پھِر اُہ سانُۄں مارن آئُݨگے۔ اِسے ترہاں منُکھّ٬ منُکھّ نُۄں کۄںہدا رہیگا۔ بھُنّدا رہیگا۔ منُکھّ٬ منُکھّ نُۄں ختم کر دیویگا۔ تے اِس دُنِییاں ’تے راکشاں دا راج ہۄویگا۔

دوِںدّر! پرسۄں دی گلّ ہَے۔ بمبّاں نالھ لدّی اِکّ ٹرالی ساڈے شَیڈّ وِچّ پہُںچّائی گئی سی۔ بمبّ فِٹ کردِیاں ساتھۄں الائیِنمَیںٹ نہِیں ہۄ رہی سی۔ پر تُۄں جلدی ہی کر دِتّی سی۔ بھاویں اِہ تیرے ٹریڈ دا کمّ نہِیں سی۔ تُۄں مَینُۄں پھِٹکار دیںدِیاں کِہا سی٬ "الائیِنمَیںٹ تُۄں کِویں کریںگا٬ ہتھّ تاں تیرے کمبّ رہے نیں۔"

تُۄں کِنّی فُرتی نالھ آپݨا کمّ کر رِہا سَیں۔ اِلَیکٹْرِیشن دا کمّ۔ بمبّ فِٹ کروا کے تُۄں پھٹا پھٹ کُنَیکشن دے دِتّے سن اتے سارے کُنَیکشن چَیکّ کرن بائد جہاذ نُۄں تھاپی دیںدِیاں آکھِیا سی٬ "جاہ اۄئے بیلِییا! اُڑا دے پھکِّییاں دُشمن دِییاں۔ کر دے لِیراں۔ کر دے ٹۄٹے۔"

پھِر جہاذ جدۄں واپس آئِیا سی تاں کئی تھاواں ’تے چھیک پئے ہۄئے سن۔ جہاذ-مارُۄ تۄپاں دِییاں گۄلِییاں دے نِشان سن۔ جہاذ نُۄں رسِیو کرن بائد شَیڈّ اںدّر لُکۄ کے تُۄں اِکّ اِکّ چھیک نُۄں دھِیان نال ویکھ رِہا سَیں۔ تُۄں رݨبِیر پائِلٹ نُۄں پُچھِّیا سی٬ "کَیسے رہا؟"

"تۄپاں دی پْرواہ ناں کردِیاں٬ تِنّ ٹَیںک سݨے بںدِّیاں بھُنّ آئِیاں ہاں۔" پائِلٹ نیں وی جۄش پر گمبھِّیرتا وِچّ جُیاب دِتّا سی۔

"وَیلّ ڈن سر٬ کِیپ اِٹ اپّ۔" تُۄں جۄش وِچّ پائِلٹ نال ہتھّ مِلائِیا سی۔

پھِر تُۄں فۄٹۄ-سَیکشن بھجّ گِیا سَیں۔ اتے آ کے سانُۄں دسِّیا سی کِہ رݨبِیر دے جہاذ دے کَیمرے دِییاں پھۄٹُۄیاں وِچّ بمبّاں نال سڑ رہے ٹَیںک دِس رہے ہن۔ تے تُۄں اِہ وی کِہا سی٬ "جیکر مَیں پائِلٹ سِلَیکٹ ہۄ گِیا ہُںدّا تاں دُشمݨ دِییاں دھجِّییاں اُڑا دِںدّا۔"

"آپاں کاہدے واستے لڑ رہے ہاں؟ کِہڑی گلّ اُتّے اسی اِکّ-دُۄجے نُۄں مار رہے ہاں؟" مَیں تَینُۄں پُچھِّیا سی۔

"دیش نُۄں ساڈے اُپّر ماݨ اے۔ آپاں دیش دی سیوا کر رہے ہاں۔ آپݨی دھرتی دی رکھِّیا کر رہے ہاں۔" تُۄں ہِکّ پھُلائُںدِیاں کِہا سی۔

دوِںدّر! اُدۄں مَیں تَینُۄں پُچھّݨا چاہُںدّا ساں٬ 'اِہ دھرتی کِس دی ہَے؟ کَۄݨ ہَے اِس دا مالک؟ سِکںدّر٬ مُہمّد گَۄری٬ چںگّیذ کھاں٬ نَیپۄلِیئن جاں ہِٹلر... جیکر اِس دھرتی دے اُہ مالک سن تاں آپݨے نالھ ہی کِئۄں ناں لَے گئے اِس دھرتی نُۄں؟ اُہ بھُکھّے آئے سن تے بھُکھّے ہی ٹُر گئے۔ بھُکھّ ودھدی جا رہی اے۔ بھُکھّ بھُکھّ نُۄں کھا رہی اے۔ خُۄن خُۄن نُۄں پی رِہا اے...۔'

پر مَیں اِہ سبھ کُجھ اِس کرکے نہِیں سی پُچھّ سکِیا کِہ تُۄں مَینُۄں نِراشاوادی کہِ دیݨا سی۔ ڈرپۄک کہِ دیݨا سی اتے مَیں سارِیاں ساہمݨے نِیواں...۔

دوِںدّر! مَینُۄں یاد ہَے٬ پِچھلی چھُٹّی وِچّ مَیں تیرے گھر گِیا ساں۔ تُۄں کُجھ چِیذاں آپݨے گھر والھِیاں نُۄں بھیجِییاں سن۔ تیرے باپُۄ نیں کھُشی وِچّ تیری بیبے نُۄں دسِّیا سی٬ 'ایہ آپݨے دوِںدّر دا ساتھی اےَ۔ اُس کۄلھۄں آئِئَے۔ اُہدے واںگ اِہ وی جہاذ ٹھِیک کردا تے بݨائُںدا اےَ۔"

تیری بیبے نیں تیرے بارے کِنِّییاں ہی گلّاں پُچھِّییاں سن٬ 'پُتّرا! اُتھے تُہانُۄں رۄٹی کِس ترہاں دی مِلدی اے؟' اِہ گ.ّل اُس نیں کئی وار پُچھّی سی۔ تیرے بھَیݨ-بھرا کھُش سن۔ سارے گھر وِچّ تیری ہی چرچا ہۄ رہی سی۔

'اسِیں کہِنّے آں کِہ دوِںدّر دا وِیاہ کر دیئیِئے پر اُہ ہالے منّدا ای نہِیں۔ کہِںدّا اےَ پہِلاں بھَیݨ دا کرنا اےَ۔' تیری بیبے نیں دسِّیا سی۔

اُنہاں تَینُۄں جلدی چھُٹّی آئُݨ لئی کِہا سی۔ تُۄں چھُٹّی واستے اپلائی کِیتا سی۔ پر جںگّ چھِڑ پئی سی تے تَینُۄں چھُٹّی نہِیں سی مِلھی۔

کلّہ ہی تیری بھَیݨ دی چِٹھّی آئی سی۔ تُۄں مَینُۄں دِکھائی سی۔ لِکھِیا سی٬ 'وِیر٬ بیبے تیرا بہُت پھِکر کردی اےَ۔ سانُۄں بھرۄسا اے کِہ جِتّ تُہاڈی ہۄویگی۔ اسِیں ارداس کردے ہاں کِہ پْرماتما تُہانُۄں ٹھِیک-ٹھاک رکھّے۔ جِتّاں پْراپت کرکے تُسِیں کھُشی-کھُشی گھرِیں پہُںچّۄ...۔'

تے ہُݨ... جدۄں اُنہاں نُۄں پتا لگّیگا تاں اُنہاں دے بھاء دی پرلۄ آ جائیگی۔ اسمان پھٹ جائیگا۔ ہنہیرا چھا جائیگا...۔ تُۄں سارِیاں تۄں وڈّا سَیں۔ کمائۄُ پُتّر سَیں۔ تیرے ماں-پِئۄ دا لکّ ٹُٹّ جائیگا...۔

اِکّ ساتھی مَینُۄں بُلائُݨ آ گِیا۔ میری ٹریڈ دا کۄئی کمّ رُک گِیا ہۄݨا ایں۔ اچھّا دوِںدّر! مَیں جا رِہاں۔ تُۄں سڑ چُکّا ہَیں۔ راکھ ہۄ چُکَیں۔ مَیں تیرے واستے... ہاں... تیری کُجھ مدّد کرن دی کۄشِش کراںگا۔ سُکیاڈرن دے سارے ساتھِییاں کۄلھۄں پَیسے اِکٹھّے کرکے تیرے گھر والھِیاں نُۄں مالی سہائِتا وجۄں بھیجاںگا۔

دوِںدّر! مَینُۄں تیری اِکّ ہۄر گلّ یاد آ گئی اے... پِچھلے سال ریںج-فائِرِںگّ دی پْرَیکٹِس دَۄران اِکّ دِن ہوائی جہاذ دِییاں گنّاں کلِیئر کردِیاں٬ غلتی نال٬ آپݨے سُکیاڈرن دے فلائیِٹ سرجَیںٹ مُکھرجی دی مَۄت ہۄ گئی سی۔ تنخاہ والے دِن سارِیاں تۄں پَیسے اِکٹھّے کرن لئی اِکّ ڈبّا رکھِّیا گِیا سی۔ جِس اُتّے لِکھِیا ہۄئِیا سی 'ف.لائیِٹ سرجَیںٹ مُکھرجی دی وِدھوا اتے بچِّیاں دی سہائِتا واستے آپݨا-آپݨا ہِسّا پائۄ۔'

تُۄں کِہا سی کِہ اِہ وی کِڈّا وڈّا مذاک اے۔ مُکھرجی اݨکھی بںدّا سی۔ جِئۄُںدِیاں کِسے اگّے ہتھّ نہِیں اڈِّیا پر مرن تۄں بائد اُس واستے اِکّ اِکّ رُپِیا مںگِّیا جا رِہا اے۔

پر دوِںدّر کِیتا کی جائے... تیرے ماپِیاں نُۄں وی پَینشن مِلیگی۔ بھاویں مامُۄلی ہی ہۄوے۔ سرکار وی کی کرے۔ گرِیب جُ ہۄئی۔

مَیں آپݨے شَیڈّ وِچّ پہُںچّ گِیا ہاں۔ اِںٹرکام ’تے مَینُۄں ہدائِت کِیتی گئی اے کِہ فِئۄُل دے ڈراپ-ٹَیںک لاہ کے بمبّ فِٹ کرنے ہن۔ ہُکم دی پالݨا کِیتی گئی ہَے۔ مِںٹّاں وِچّ ہی اسِیں بمبّ فِٹ کر دِتّے ہن۔ پائِلٹ جہاذ لَے کے اُڈ گِیا ہَے۔ اُس نال دُۄسرے شَیڈّاں تۄں وی جہاذ گئے ہن۔

سائِرن وجّ رِہا ہَے۔ سکِںٹّاں وِچّ ہی ساڈے دۄ جہاذ گُۄںجاں پائُںدے ہوا وِچّ پہُںچّ گئے ہن اتے ساڈے ہوائی اڈّے اُتّے چکّر مارن لگّ پئے ہن۔ اسِیں مۄرچِیاں ولّ بھجّ رہے ہاں۔ دُشمݨ دے جہاذ آ دھمکے ہن۔ ساڈے پہِرا دے رہے جہاذاں نیں ہملاوار جہاذاں نُۄں ڈیگݨ اتے بھجائُݨ دا یتن شُرُۄ کر دِتّا ہَے۔ ڈاگ-فائیِٹ ہۄ رہی ہَے۔

دوِںدّر! میرِییاں اکھّاں ساہمݨے تیری چِکھا گھُمّ رہی ہَے۔ مَینُۄں چارے پاسے ہی چِکھا ہی چِکھا دِکھائی دے رہِییاں ہن۔ بیشُمار لۄکِیں مر رہے ہن٬ سڑ رہے ہن۔ سڑ-سڑ سُیاہ دی ڈھیری ہۄ رہے ہن اتے اِہ سُیاہ اُڈّ-اُڈّ منُکھّتا دے آپݨے ہی سِر وِچّ پَے رہی ہَے۔

(سٹرَیفِںگّ=ہوائی جہاذ دِییاں گنّاں راہِیں ورہ رہِییاں گۄلِییاں٬ فِئۄُل=اِکّ کِسم دا تیل جِس نال ہوائی جہاذ دا اِںجݨ چلّدا ہَے٬ ڈاگ-فائیِٹ=ہوائی جہاذاں دِییاں گۄلِییاں٬ مِذائیِلاں آدِ راہِیں ہۄ رہی آپسی ہوائی-لڑائی۔)