سِیاست دِییاں لۄڑاں واستے چلّدی ہۄئی بہِس اچانک بھارت دیش دے ناںء اتے اِس ناںء دے مُڈھّ تک وی جا پہُںچّی ہَے۔ مَینُۄں بڑی واری اِہ اُلامبھا سُݨن نُۄں مِلِیا ہَے کِہ تُۄں آپݨِییاں لِکھتاں جاں بھاشݨاں وِچّ بھارت لئی ہِںدُّستان شبد ورت کے ٹھِیک نہِیں کردا۔ مَیں پھِر وی بدل نہِیں سکِیا۔ کئی لۄکاں نیں اِہ گلّ وی بہُت واری اُچیچ نال چیتے کرائی ہۄئی ہَے کِہ دیش دے سںوِّدھان وِچّ اِسدے سِرپھ دۄ ناںء بھارت تے اِںڈِییا ہن٬ اِس تۄں بِناں کۄئی وی ناںء ورتݨا گلت ہَے۔ پر مَیں اُنہاں دی دلِیل نال سہِمت نہِیں ہۄ سکِیا اتے اجّ وی ہِںدُّستان شبد ورتدا پِیا ہاں۔ اِس ہپھتے بھارت وِچّ راج کردی بھارتی جنتا پارٹی دے اِکّ سِکھّ نیتا آر پی سِںگھّ نیں اِس بہِس نُۄں اِہ کہِ کے نواں مۄڑ دے دِتّا کِہ ’ہِںدُّستان‘ شبد اِس دیش لئی سبھ تۄں پہِلاں سْری گُرُۄ نانک دیو جی نیں ورتِیا سی اتے اِس لئی اِس ناںء دے نال سِکھّ بھائیِچارے نُۄں کۄئی وِرۄدھ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا۔ اُس دی دلِیل دے ہکّ اتے وِرۄدھ وِچّ کئی لۄک اِدّاں دی بہِس چھیڑ تُرے٬ جِہڑی بھارت دا ناںء کانُۄنی تَۄر اُتّے ’ہِںدُّستان‘ لِکھ دیݨ جاں اِہ بہِس ہمیشا لئی مُکائُݨ واستے سِرپھ سںوِّدھان وِچّ لِکھے ہۄئے ناںواں ’بھارت‘ جاں ’اِںڈِییا‘ دی ورتۄں ذرُۄری کرن واستے کُجھ کدم چُکّݨ دی مںگّ تک پہُںچّی تے پھِر ہِںدُّۄ اتے گَیر-ہِںدُّۄ والے پاسے مُڑن لگّ پئی ہَے۔ ہِںدُّۄ پکھّ دی گلّ کرن والے کہی جاںدے ہن کِہ اِس دیش وِچّ ہِںدُّۄ بہُ-گِݨتی ہۄݨ کارن اِتھّے ہِںدُّۄ-راشٹر والا کانُۄن وی بݨ جاوے تاں ہرذ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا اتے دُۄسرے دھرم٬ کھاس کر کے اِسلام اتے اِیسائی دھرم اِتھّۄں دے نہِیں٬ باہرۄں آئے ہۄݨ کارن اُنہاں نُۄں ’آپݨی ہَیسِیئت‘ سمجھ لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ کُجھ مُسلمان تے اِیسائی پْرچارک وی اجّ دی وڈّی سِیاسی دھِر نال جُڑن کارن اِہۄ راگ گائی جاںدے ہن۔

اسِیں اِس سارے کُجھ نُۄں بیلۄڑی بہِس وی منّدے ہاں اتے اِسدے اۄہلے اِکّ کھاس کِسم دی راجنِیتی وی سُںگھّ سکدے ہاں۔ ہِںدُّۄ دھرم دے پَیرۄکار اجّ اِس دیش وِچّ باکی دھرماں والِیاں تۄں ودھّ ہی نہِیں٬ بہُت ذِیادا ودھّ ہن۔ باکی سارے دھرم مساں پںجّواں ہِسّا بݨدے ہن اتے اِکلّے ہِںدُّۄ اسّی پھِیسد دے کرِیب ہۄ جاںدے ہن٬ پر اِہ گلّ بھُلا دِتّی جاںدی ہَے کِہ جِس بھارت وِچّ ہِںدُّۄتو دی گلّ چلّدی ہَے٬ سںوِّدھان وِچّ اُس دیش لئی لِکھے دۄویں ناںء کِسے وِشیش دھرم دے پْرتِیک نہِیں۔ بھارت پُراتن سمِیاں تۄں کئی وکھّ-وکھّ ناںواں نال جاݨِیا گِیا ہَے۔ ساڈی سمجھ مُتابک چاݨکِییا دے ’ارتھ شاستر‘ وِچّ بھارت نُۄں ’جمبّۄ دِیپ‘ کِہا گِیا سی۔ اُہ اِیسا تۄں دۄ سدِییاں پہِلاں ہۄئے سن۔ مَیگستھنِیذ نیں اِس نُۄں ’اِںڈِییا‘ لِکھ دِتّا اتے اِہ کمّ اُس نیں اِیسا تۄں تِنّ سدِییاں پہِلاں کر دِتّا سی۔ اِیسا تۄں کئی سدِییاں پہِلاں دا وِشݨُۄں پُراݨ اِس دیش دا ناںء ’بھارت‘ جاں ’بھارتم‘ لِکھدا ہَے۔ دسوِیں سدی وِچّ ہۄئے ال مسُۄدی نیں اِس دیش دا ناںء ’ال ہِںدّی‘ لِکھ دِتّا اتے تیرہوِیں سدی وِچّ ہسن نِذامی نیں اِس نُۄں ’ہِںدّ‘ لِکھِیا سی۔ اِس تۄں پہِلاں کِسے اݨپچھاتے لیکھک دی اِکّ لِکھت ’ہُدُۄد-ال-آلم‘ وِچّ اِس نُۄں ’ہِںدِّستان‘ لِکھِیا گِیا ہۄݨ دے سبُۄت وی مِلݨگے اتے کئی ہۄر ناںء وی اِسے دیش نال جُڑے مِل جاݨگے۔ ذۄرۄسٹرینِیئنِذم نال جُڑے ہۄئے اِکّ وِدوان نیں اِیسا تۄں ستّ-اٹھّ سَۄ سال پہِلاں اِکّ شبد ’ہاپتا ہیںدُۄ‘ ورتِیا سی٬ جِس بارے کِہا جاںدا ہَے کِہ اِہ وی بھارت جاں پںجّاب اتے کابل تک دے وسنِیکاں لئی ورتِیا گِیا سی۔

بھاجپا آگُۄ آر پی سِںگھّ نیں جِہڑی گلّ سْری گُرُۄ نانک دیو جی بارے کہی ہَے٬ اِہ سِرپھ اِس ہدّ تک ٹھِیک ہَے کِہ گُرُۄ ساہِب نیں سچّمُچّ گُرباݨی وِچّ دۄ تھاںواں اُتّے ’ہِںدُّستان‘ شبد ورتِیا ہَے۔ پہِلی تھاں اُنہاں نیں ’کھُراسان کھسمانا کِییا٬ ہِںدُّستانُ ڈرائِیا‘ اتے دُۄسری تھاں ’کائِیا کپڑُ ٹُکُ ٹُکُ ہۄسی ہِںدُّستان سمالسی بۄلا‘ وجۄں اِسدا ذِکر کِیتا ہَے۔ اِس پکھّۄں ہر سِکھّ اتے ہر پںجّابی وی اِس شبد نُۄں اِکّ کھاس تھاں دے سکدا ہَے اتے دِںدّا وی ہَے٬ پر جِویں اسِیں اِس بارے اُپّر لِکھِیا ہَے٬ اِہ شبد گُرُۄ ساہِب تۄں چۄکھا پہِلاں پْرچلّت ہۄ چُکّا ہۄݨ دے کُجھ پْرماݨ وی مِلدے ہن۔ سِرپھ اِہی سابت نہِیں ہُںدّا کِہ ہِںدُّستان شبد پہِلاں تۄں پْرچلّت ہۄ چُکّا سی٬ سگۄں اِس تۄں ہِںدُّۄ شبد دی اُتپتی دا پتا وی لگّدا ہَے کِہ اِہ شبد بھارت ناںء نال چلّدے آئے اِس دیش وِچّ اِسدے اںدّرۄں پَیدا نہِیں سی ہۄئِیا٬ جِنہاں لۄکاں بارے کِہا جاںدا ہَے کِہ باہرۄں آئے سن٬ شبد ہِںدُّۄ سبھ تۄں پہِلاں اُنہاں نیں ورتِیا سی۔ جدۄں اِہ شبد پْرچلّت ہۄ گِیا تاں ساڈے آذادی لہِر دے مہان غدری بابِیاں نیں وی ورتِیا سی اتے اُنہاں دے اکھبار ’غدر‘ وِچّ وی اِہۄ چلّدا سی اتے ’ہِںدّی‘ جاں ’ہِںدِّیئۄ‘ شبد سِرپھ ہِںدُّۄ دھرم والِیاں لئی ورتݨ دی تھاں سارے ہِںدُّستانی جاں بھارتی لۄکاں لئی ورتِیا جاںدا سی۔ الاما اِکبال جدۄں آذادی لہِر دی مُکھّ دھارا وِچّ ہُںدّا سی٬ اُس نیں وی اِسے ترہاں ’ترانا-اِ-ہِںدّی‘ لِکھِیا اتے کِہا سی کِہ ’سارے جہاں سے اچھّا٬ ہِںدُّستاں ہمارا‘, پِچھّۄں جدۄں اُہ مُکھّ دھارا تۄں ٹُٹّ گِیا تاں اُس نیں ’ترانا-اِ-مِلی‘ وِچّ ’مُسلِم ہَیں ہم وتن ہَے٬ سارا جہاں ہمارا‘ لِکھ دِتّا سی۔ جِدّاں اِکبال پُراݨے ’ہِںدّی‘ شبد نُۄں چھڈّ کے اِکّ وِشیش دھرم نال جا جُڑِیا سی٬ پھَیذ اہِمد پھَیذ ورگے ہۄر شائِراں نیں اِدّاں نہِیں سی کِیتا۔

دُۄسرا پکھّ اِہ ہَے کِہ جِویں اِکبال ساںجھے شبد ’ہِںدّی‘ اتے ’ہِںدُّستاں‘ دی تھاں اِکّ دھِر ولّۄں بۄل کے کھُش ہۄ گِیا ہۄویگا٬ اُسے ترہاں اجّ کُجھ لۄک ’ہِںدّی‘ اتے ’ہِںدُّستان‘ نُۄں ہِںدُّۄ دھرم جاں بھائیِچارے نال جۄڑن دا کمّ کردے ہن۔ اِکبال وی ٹھِیک نہِیں سی تے اِہ وی ٹھِیک نہِیں کردے۔ اِتِہاس وِچّ کئی ناںواں نال جاݨِیا جاںدا رِہا بھارت اجّ دے ’ہِںدُّۄ‘ جاں ’ہِںدُّۄتوّ‘ والے ارتھاں والا نہِیں سی۔ اجّ دے سںوِّدھان وِچّ اِسدا ناںء ’اِںڈِییا٬ آلسۄ نۄن اَیذ بھارت‘ لِکھِیا ہَے٬ پر اِسدا اِہ ارتھ نہِیں کِہ اِس تۄں اِلاوا لۄک-دھارا وِچّ بِیتے سمیں وِچّ چلّدے رہے جاں اجّ وی چلّدے باکی ناںء گلت سن٬ سگۄں بھارت دی رِوائِت دی کھاسِیئت ہَے کِہ اُہ ناںء اجے تک لۄک-دھارا سمبھّال کے چلّ رہی ہَے۔ جِنّے کُ ناںواں دا ذِکر اسِیں اُپّر کِیتا ہَے٬ اُنہاں تۄں بِناں وی کئی ناںء اِس لئی ورتے گئے ہن۔ پُراݨے سمیں وِچّ بُدھّ دھرم دے پَیرۄکار آپݨی تِبّتی بۄلی مُتابک اِس ’گیاگر‘ جاں ’پھاگِیُۄل‘ وی کہِںدّے رہے ہن۔ جِس ترہاں یُۄرپ تۄں آئِیاں نیں اِسدا ناںء ’اِںڈِییا‘ رکھّ لِیا سی٬ جاپان جاں چِین دے لۄک اِس نُۄں آپݨی بۄلی مُتابک ’تِیاںگذُۄ‘ کہِںدّے رہے سن۔ بھارت وِچّ اُنہاں دے پَیر پکّے نہِیں سی لگّ سکے تے اِہ ناںء پْرچلّت نہِیں سن ہۄ سکے٬ پر ارب دیشاں تۄں آئِیاں دا رکھِّیا ’ہِںدُّستان‘ پکّا ہۄ گِیا تے پھِر لمّا سماں راج کر چُکّے بْرِٹین والِیاں دی وِراست سامبھݨ والِیاں نیں اِس وِچّ ’اِںڈِییا‘ وی شامل کر لِیا۔ اجۄکے بھارت وِچّ ’اِںڈِییا‘ شبد دا کۄئی کھاس وِرۄدھ ہُںدّا نہِیں دِسدا٬ ’ہِںدُّستان‘ دا اِس لئی ہُںدّا پِیا ہَے کِہ اِکّ کھاس راجسی دھِر اِس نُۄں دیش دی بہُ-گِݨتی اُتّے آدھارت آپݨی راجنِیتی تے آپݨے دھارمِک وِشواساں دے ہکّ تک سِیمت کرن لگّ پئی ہَے۔ ہر گلّ دا پْرتِیکرم (اَیکشن دا رِئَکشن) ہۄݨ بارے سبھ لۄک جاݨدے ہن٬ اِکّ کھاس دھِر ولّۄں اُبھاری جاںدی سۄچ کارن دُۄسرِییاں دھِراں وی شبد ’ہِںدُّستان‘ دے نال کَۄڑ منائُݨ لگّدِییاں ہن٬ پر اِتِہاس نیں اِتِہاس ہی رہِݨا ہَے٬ چار شہِراں دے ناںء بدلݨ نال دیش جاں دُنِییا دے سدِییاں دے اِتِہاس وِچّ درج ہۄ چُکّے تتھّ ناں بدل سکدے ہن٬ ناں بدل ہی سکݨے ہن۔