بھارت دیش دی راجدھانی دی وِدھان سبھا چۄݨ لئی ہر وڈّی دھِر دا سارا ذۄر لگّ پِیا ہَے۔ جِس کِسے پارٹی دا کدے کۄئی اُس راج وِچّ بںدّا نہِیں جِتِّیا تے جِتّݨ دا سُپنا وی نہِیں لَیںدی٬ لِیڈرشِپّ اُنہاں دی وی اِہۄ پْربھاو دِںدّی دِسدی ہَے کِہ اُہ ستّا ہاسل کرن لئی سںگھّرش کر رہی ہَے۔ لۄکتںتّر دا اِہۄ نویکلا رںگّ ہَے کِہ ’تھۄتھا چنا‘ اِتھّے ’باجے گھنا‘ دا مُہاورا سچّا سابت کرن لئی لڑدا دِس پوے تاں ہَیرانی کِسے نُۄں نہِیں ہۄ سکدی۔ اُںج اِہ چۄݨ ادھّ-پچدھّے درجے والے راج دی وِدھان سبھا دی چۄݨ نہِیں٬ اسل وِچّ ’مِنی ہِںدُّستان‘ دی چۄݨ منّ کے لڑی جاںدی ہَے کِئُںکِہ اِس راج دے وۄٹراں وِچّ بھارت دیش دے ہر وڈّے اتے ہر چھۄٹے راج دے لۄک شامل ہُںدّے ہن۔ کئی لۄک اِتھّے رۄذی دی بھال وِچّ آئے اتے وسیبا کر کے اِتھّۄں دے ہۄ گئے ہن اتے کُجھ آپۄ-آپݨے راج دی سرکاری جاں کارۄباری کمپّنِییاں دی کارِںدّگی دے سببّ کارن اِتھّے کُجھ سمیں لئی آئے اتے وۄٹاں پائُݨ دا ہکّ رکھّدے ہن۔ دیش دے ہر راج دی ہر ترہاں دی سۄچ اتے سِیاست دا پْرگٹاوا اِس راج دی چۄݨ وِچّ آپݨی ہۄںد دا اہِساس کرائُںدا ہَے تے اِتھّے بھارت دے گرِیب راجاں دے ہۄݨ جاں کھُشہال گِݨے جاݨ والے راجاں دے ہۄݨ, سارے وۄٹراں نُۄں جدۄں وۄٹاں لَیݨ لئی چھۄٹاں والا چۄگا کھِلارِیا جاںدا ہَے تاں اِس ترہاں جاپدا ہَے کِہ سارا دیش ہی اِہ چۄگا چُگݨ رُجھّ گِیا ہَے۔

پِچھلے سال ہۄئیِیاں لۄک سبھا چۄݨاں ویلے بھارت دے پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی نیں کُجھ رَیلِییاں وِچّ اِہ گلّ کہی سی کِہ کُجھ سِیاسی پارٹِییاں دے آگُۄ ساڈے وۄٹراں نُۄں مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں وںڈّ کے اِنہاں دے بدلے وۄٹاں لَیݨا چاہُںدّے ہن۔ جِہڑی رَیلی وِچّ پہِلی واری پْردھان مںتّری مۄدی نیں اِہ گلّ کہِݨ دا مَۄکا ورتِیا٬ اُسے رَیلی وِچّ کھُد اُس نیں وی اُس اِلاکے اتے اُس راج دے وۄٹراں لئی اِدّاں دِییاں کئی چھۄٹاں دا چھٹّا دِتّا اتے کِہا سی کِہ اِنا کُجھ سِرپھ بھاجپا ہی دے سکدی ہَے اتے مۄدی تاں مۄدی ہَے٬ جِہڑی گلّ اُہ کہِںدّا ہَے٬ اُہ پھِر کردا وی ہَے۔ وںڈّݨا تاں رِئۄُڑِییاں دے لارِیاں دا لِپھاپھا سی٬ اُس نال اِہ گلّ کہِ دیݨ دا متلب سی کِہ باکِییاں دا بھرۄسا ناں کرِئۄ اتے جۄ کُجھ مَیں کِہا ہَے٬ اِسے نُۄں سچّ جاݨِئۄ۔ اُس ویلے پںڈّال دِییاں اگلِییاں کُرسِییاں اُتّے بِٹھائے پکّے سمرتھکاں نُۄں پتا ہُںدّا ہَے کِہ اِس ترہاں دی گلّ سُݨ کے تاڑِییاں مارن دی شُرُۄیات اُنہاں نیں کرنی اتے پھِر پںڈّال گُۄںجݨا ہُںدّا ہَے٬ اِس لئی اِہ کمّ وکت سِر اُنہاں نیں کر دِتّا سی تے کِسے نُۄں اِس دائوے دا سچّ جاں کچّ سۄچݨ دا مَۄکا ہی نہِیں سی رہِݨ دِتّا۔

اگلِیاں دِناں وِچّ اسِیں اِہ ویکھِیا تے سُݨِیا کِہ باکی پارٹِییاں نیں پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی دے اِس دائوے نُۄں کئی ترہاں بھںڈِّیا سی٬ پر اُس نُۄں کۄئی پھرک نہِیں پَیںدا۔ اِںدرا گاںدھی وی اِدّاں ہی کردی ہُںدّی سی کِہ اِکّ گلّ کہِںدّی اتے اُس گلّ بارے وِرۄدھِییاں دا پْرتِیکرم لۄکاں تک پہُںچّݨ تۄں پہِلاں اِدّاں دا اِکّ ہۄر دائوا کر دِںدّی جاں شۄشا چھڈّ دِںدّی تے اگلے نویں شۄشے دی تِیاری کرن لگّ جاںدی سی۔ نرِںدّر مۄدی وی اُسے واںگ کردا ہَے۔ اںگّریذی وِچّ ’ہِٹّ اَیںڈ رنّ‘ دا مُہاورا ہادسا کر کے بھجّ جاݨ والِیاں واستے بݨِیا ہَے٬ پر اِہۄ مُہاورا بھارت دِییاں چۄݨاں دَۄران لِیڈراں ولّۄں وِرۄدھِییاں اُتّے دۄش لائُݨ اتے جوابی ہملا ہۄݨ تۄں پہِلاں اُنہاں دی ریںج تۄں نِکل کے کِسے ہۄر اِلاکے وِچّ نواں نائرا دیݨ جاں نواں سِیاسی ہادسا کر کے اگلے ہادسے واستے مَیدان ولّ بھجّ جاݨ لئی ورتِیا جا سکدا ہَے۔ سِرپھ نرِںدّر مۄدی نہِیں٬ بھارت دے کئی آگُۄ اِس ترہاں دی راجنِیتی کر رہے ہن اتے لۄکاں نُۄں بُدھّ بݨائی جاںدے ہن۔

اسِیں اِنہاں چۄݨاں لئی ہُںدّے پْرچار دَۄران آم آدمی پارٹی دے مُکھی اروِںدّ کیجرِیوال دا بِیان پڑھِیا سی کِہ دِلّی وِچّ اِس وار پھِر سرکار بݨ گئی تاں اُنہاں دی پارٹی اِتھّۄں دِییاں اَۄرتاں لئی ہر مہِینے اِکّی سَۄ رُپئے گراںٹ بھیجِیا کریگی۔ بھاجپا دے بُلارِیاں نیں اُسے شام ٹی وی چَینلاں اُتّے دُہائی پا دِتّی کِہ دیش دے لۄک اِہ دیکھ لَیݨ کِہ کیجرِیوال پھِر مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں وںڈّݨ لگّ پِیا ہَے۔ اُس نُۄں اِہ وی چِںتّا نہِیں کِہ اِسدے کھذانے وِچّ لۄڑِیںدے پَیسے ہی نہِیں ہن۔ اگلے دِن کاںگرس ولّۄں اِہ بِیان آ گِیا کِہ آم آدمی پارٹی تاں سِرپھ اِکّی سَۄ رُپئے دیݨ دا لارا لائُںدی ہَے٬ کاںگرس سرکار بݨ گئی تاں ہر اَۄرت نُۄں اِکّی سَۄ نہِیں٬ پںجھّی سَۄ رُپئے اتے ہر مہِینے رسۄئی گَیس دا اِکّ سِلںڈّر سِرپھ پںجّ سَۄ رُپئے دا دِتّا جاویگا۔ اُس شام بھاجپا لِیڈراں نیں اروِںدّ کیجرِیوال دے نال کاںگرس لِیڈرشِپّ نُۄں وی مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں وںڈّݨ والے کہِ کے بھںڈّݨ دی لائیِن بنّہ دِتّی۔ اِہ گلّ وی سارے جاݨدے ہن کِہ مِیڈِیئے دا بہُت وڈّا ہِسّا سِرپھ بھاجپا لِیڈرشِپّ دی اکھّ دے اِشارے دا مُتھاج ہۄݨ کارن اِس ترہاں دے ماملِیاں وِچّ نمبّر بݨائُݨ نُۄں تتپر رہِںدّا ہَے۔ اِنہاں دۄواں پارٹِییاں دی بھںڈّی کرن لئی ہِںدّی دے اِکّ کَۄمی پدھّر دے اکھبار نیں سمپّادکی لیکھ وی لِکھ دِتّا٬ پر دِن دۄ نہِیں سی لںگھّ سکے کِہ بھاجپا والِیاں دا ’سںکّلپ پتّر‘ جاری ہۄ گِیا٬ جِس نیں دۄواں پارٹِییاں نُۄں پچھاڑ دِتّا۔ اِس سںکّلپ پتّر وِچّ دِلّی دے لۄکاں نال وائدا کِیتا گِیا کِہ اَۄرتاں نُۄں ہر مہِینے پںجھّی سَۄ رُپئے دے نال کاںگرس واںگ ہر مہِینے پںجّ سَۄ رُپئے وِچّ رسۄئی گَیس دا سِلںڈّر وی مِلیگا اتے اگلی گلّ اِہ کِہ ہۄلی اتے دِیوالی دے مَۄکے اِکّ-اِکّ ہۄر سِلںڈّر مُپھت دِتّا جاویگا۔ آم آدمی پارٹی تے کاںگرس نُۄں بھاجپا دے جِہڑے بُلارے دۄ دِن مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں وںڈّݨ لئی بھںڈّدے رہے سن٬ اُہ سارا کُجھ بھُلّ کے اِہ کہِݨ رُجھّ گئے کِہ بھاجپا نیں کمال کر دِتّی٬ دِلّی دِییاں اَۄرتاں لئی ہر مہِینے مِلݨ والی رکم وی ہۄر پارٹِییاں تۄں ودھّ اتے نال گَیس سِلںڈّر دی سہُۄلت وی بھاجپا ودھّ دیویگی۔ اِس ترہاں رِئُڑِییاں وںڈّݨ جاں وۄٹراں دے اکھِّیں گھٹّا پائُݨ دی کھیڈ وِچّ بھارت دا مِیڈِییا وی سِیاسی پارٹی دے واںگ ہی پُۄری ترہاں نِکل تُرِیا ہَے۔

اِتھّے آݨ کے ذرا اُہ دِن یاد کرۄ٬ جدۄں دیشبھگتاں نیں وِدیشی ہکُۄمت دے کھِلاپھ جھںڈّا چُکِّیا تے اۄڑکاں دِییاں سکھتِییاں سہاردے ہۄئے جیلہاں بھُگتݨ اتے پھاںسی دے رسِّیاں نال جھُۄلݨ دا راہ پھڑِیا سی۔ اُنہاں نُۄں اںگّریذی راج اِس لئی بُرا نہِیں سی لگدا کِہ اُنہاں دی چمڑی ساڈے لۄکاں دے مُکابلے گۄری ہۄݨ کارن سانُۄں کھِجھ چڑھدی سی٬ گۄری چمڑی والے کئی گۄرے لۄک تاں ساڈے دیشبھگتاں دا سہِیۄگ وی کردے سن۔ بھارتی لۄکاں دی لُٹّ وِدیشی سرکار دے ایجںٹّاں نیں بہُت کِیتی سی٬ پر اِہ وی وڈّا کارن نہِیں سی ہۄ سکدا٬ ساڈے بھارت دیش دے راجے-رجواڑے جاں اُنہاں دے رکھّے ہۄئے ذَیلدار آدِ وی اِنہاں لۄکاں نال گھٹّ نہِیں سی کرِیا کردے٬ ساری کھُۄن-پسِینے دی کمائی آپݨے لٹھّ-ماراں نُۄں نال لِیا کے کھۄہ کے لَے جاںدے سن اتے آم لۄکاں دِییاں دھِییاں چُکّ کے آپݨِییاں ہویلِییاں اتے مہِلاں وِچّ وی چِٹّے دِن لَے جائِیا کردے سن۔ اِہ اݨکھ تۄں واںجھا ماہَۄل سی٬ جِس دَۄران دیشبھگتاں نیں اںگّریذاں اتے اُنہاں دے ٹۄڈِییاں وِرُدھّ جاناں کُربان کرن والا سںگھّرش وِڈھِّیا تے اںتّ تک لڑِیا سی۔ اُہ آکھِیا کردے سن کِہ دیش دے لۄکاں دی کْرِت دے نال سنمان نال جِئۄُݨ دا ہکّ وی اُنہاں نُۄں دِوائُݨا ہَے٬ جِہڑا اُس اںگّریذی راج وِچّ نہِیں مِل سکدا٬ جِس وِچّ وڈِّیاں شہِراں وِچّ اںگّریذاں لئی راکھوِیںیاں مال رۄڈاں تۄں لںگھّݨ دے وکت بھارتِییاں نُۄں گۄڈے ٹیک کے چلّݨا پَیںدا جاں چھاںٹِیاں دی مار کھاݨی پَے جاںدی سی۔ اُس بیئݨکھے جِیون کھِلاپھ سںگھّرش نیں دیش دے لۄکاں نُۄں آذادی دِوائی سی تے اُنہاں دا سارا کُجھ کھٹِّیا-کمائِیا اجّ اِس لۄکتںتّر وِچّ رُڑھدا جاپدا ہَے۔

اسِیں لۄک جدۄں اجے بچّے ساں٬ پںجّاب دے سکُۄلاں وِچّ تِنّ گاݨے بڑی اُچیچ نال سِکھائے اتے سنِچّروار دِییاں سبھاواں وِچّ گائُݨ لئی بچِّیاں نُۄں تِیار کِیتا جاںدا سی۔ اِکّ گاݨا بھارت دے راشٹری گِیت ’جن گݨ من‘ واںگ پںجّابی دا راشٹری گِیت سمجھِیا جاںدا سی٬ ’ہے پِیاری بھارت ماں٬ تَینُۄں اسِیں سِیس نِواںئُںدے ہاں٬ تیرے تۄں سدکے جاںدے ہاں ...’, اِہ گِیت تیرا سِںگھّ چنّ دا لِکھِیا سی۔ دُۄسرا گِیت پںجّاب دے وِکاس دی جڑھ بݨِییاں نہِراں بارے ’بھاکھڑے تۄں آئی اِکّ مُٹِیار نچّدی‘ ہُںدّا سی۔ تِیسرا گِیت سی: ’اُہ ویلا یاد کر٬ جدۄں بھارت بھُکھّا رہِ کے٬ ہائے ٹھںڈھّے ہئُکے لَے کے٬ پِیا وکت ٹپائُںدا سی٬ اُہ ویلا یاد کر۔‘ اُس گِیت دی ساری کہاݨی اِہ سی کِہ اسِیں لۄک بھۄکھڑے کٹّدے اتے تیرہویں مہِینے وِچّ اگلی پھسل تۄں پہِلاں داݨے مُکّ جاݨ کر کے سرکاری گراںٹاں دی جھاک رکھّدے ہُںدّے ساں٬ پر اجّ کھیتاں وِچّ کھاݨ جۄگا انّ پَیدا ہۄݨ لگّ پِیا ہَے تاں اُہ ویلا یاد کر کے اِس ماݨیۄگ ستھِتی دا اہِساس کرنا چاہِیدا ہَے۔ لیکھک نیں اُہ گِیت ساڈی پِیڑھی دے لۄکاں لئی شائِد نہِیں٬ ساتھۄں پہِلی پِیڑھی دے لۄکاں دی چیتنا نُۄں ٹُمبّݨ لئی لِکھِیا ہۄوے٬ تاں کِہ آذادی اتے آپݨے سوَے-ماݨ دا کھِیال رکھّݨ اتے کِسے اگّے ہتھّ جاں جھۄلی اڈّݨ تۄں پہِلاں کُجھ سۄچِیا کرن۔ اجّ پھِر اُس ترہاں دی ستھِتی پَیدا ہُںدّی لگدی ہَے٬ جِس وِچّ ساڈے لۄکاں نُۄں کِرت کرن دی سۄجھی تے شکتی دیݨ دی تھاں مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں چبّݨ اتے اِدّاں دا گپھّا ہۄر مِلݨ دی اُڈِیک وِچّ کِسے اگلی چۄݨ دی اُڈِیک وِچّ اَۄںسِییاں پائُݨ والا چسکا لا دِتّا ہَے۔ لِیڈر آپݨے آپ نُۄں سکھی داتے ورگا پیش کرن لگّدے ہن تے آم لۄکاں نُۄں آپݨے ساہمݨے ہتھّ جاں جھۄلِییاں اڈّ کے کھڑھے مںگّتِیاں دے رُۄپ وِچّ ویکھݨا چاہُںدّے ہن۔ چۄݨاں دا اَیلان ہُںدّے سار سبسِڈِییاں والے چۄݨ مَینِیپھَیسٹۄ جاں اکھَۄتی ’سںکّلپ پتّر‘ جدۄں پیش کِیتے جاںدے ہن٬ اِہ سبھ آم لۄکاں دی ذمِیر دی بۄلی دیݨ واںگ جاپدے ہن۔ جِہڑی پارٹی جِنّے وڈّے پدھّر اتے جِنّی پہُںچّ والی ہُںدّی ہَے٬ اۄنا ودھّ بھاء پیش کر کے ذمِیراں کھرِیدݨِییاں چاہُںدّی جاپدی ہَے۔

دِلّی نُۄں کۄئی بھارت دا دِل اتے کۄئی ہۄر ’مِنی ہِںدُّستان‘ آکھدا ہَے اتے اِس وِچّ کۄئی گلت گلّ وی نہِیں۔ دیش دے لۄک کِدّاں سۄچدے ہن٬ ہر راج وِچّ چلّ رہی سِیاست دا بہُتا جاں تھۄڑھا کُجھ رںگّ دِلّی دے سبھِّیاچارک جِیون وِچّ وی جھلکدا ہَے اتے کھاہِشاں وِچّ وی۔ جدۄں راجنِیتک پارٹِییاں دے آگُۄ چۄݨاں دا پراگا چُکّݨ لئی لۄکاں اگّے اِدّاں دِییاں چھۄٹاں دا چھٹّا دیݨ لگّدے ہن تاں اِسدا کُجھ اسر اِہ لۄک آپݨے راجاں وِچّ وی لَے جاݨگے اتے اگلی واری اِہ کُجھ اُتھّے ہُںدّا دِسیگا۔ بھارت دے لۄکاں نُۄں اِذّت نال کمائُݨ اتے کھاݨ جۄگے ہۄݨ لئی کۄئی یۄجنا پیش کرن والا آگُۄ اجّکلّہ لبھّݨا کِسے گدھے دے سِر تۄں گُیاچے ہۄئے سِںگّ لبھّݨ ورگا کمّ ہَے٬ پر ذمِیراں کھرِیدݨ لئی لارِیاں دے لالِیپاپ وںڈّݨ دا کمّ ہر آگُۄ کری جاںدا ہَے۔ اِدّاں لگدا ہَے کِہ پُۄرے دیش دے لۄکاں نُۄں اِہ بیئݨکھا کر دیݨا چاہُںدّے ہن٬ تاں کِہ اُہ آپݨے پَیراں سِر کھڑھے ہۄݨ تۄں سِرپھ واںجھے ناں رہِݨ, اِس بارے سۄچݨا وی چھڈّ دیݨ۔ جِہڑا کُجھ دِلّی دِییاں اِنہاں چۄݨاں وِچّ پیش ہُںدّا پِیا ہَے٬ اُس کارن بھُکھّاں کٹّدے وکت وی اݨکھ دا پلّا پھڑی رکھّݨ اتے وِدیشی ہاکماں وِرُدھّ لڑن والے بھارت دے لۄکاں نیں اُدۄں جۄ کر وِکھائِیا سی٬ اُہ بھُلّ سکدا ہَے۔ اِس لئی اجّ والے اِس ماہَۄل وِچّ مُڑ-مُڑ اُدۄں والا اِہ گِیت یاد آئُںدا ہَے: اُہ ویلا یاد کر٬ جدۄں بھارت بھُکھّا رہِ کے٬ ہائے ٹھںڈھّے ہئُکے لَے کے پِیا وکت ٹپائُںدا سی٬ اُہ ویلا یاد کر۔ بھۄکھڑے نُۄں جردِیاں اتے ہئُکے بھردِیاں وی گھٹّۄ-گھٹّ اݨکھ تاں پلّے سی٬ آذاد دیش دا لۄکتںتّر اُہ اݨکھ وی کھۄہی جاںدا ہَے۔