اجّ مائیِکل دے کیس دی سُݨوائی ہَے٬ کیس جۄ اُسنے کنیڈا سرکار ’تے کِیتا ہۄئِیا اے؛ اِںڈِیئن رَیذِیڈَیںشِیئل سکُۄل وِچ اُس نالھ ہۄئیِیاں بیئِنساپھِییاں٬ بدسلُۄکِییاں تے ہیٹھِییاں بابت۔

سُݨوائی دا ستھان بْرِٹِش کۄلمبِّییا سُۄبے دے شہِر پْرِںسّ جارج دے ہۄٹل دا اِک کمرا ہَے۔ مَیں مائیِکل نُۄں سُݨوائی-کمرے وِچ بِٹھا کے ویٹِںگّ-رُۄم وِچ آ بَیٹھا ہاں۔ ادالت-نُما کمرے اںدّر کنیڈا سرکار ولۄں نِیُکت اَیڈجُڈِیکیٹر٬ ججّ دی کُرسی ’تے بِراجمان ہَے۔ اُسدے نالھ والھی کُرسی ’تے سرکاری وکِیل بَیٹھا ہَے۔ اُنہاں دے ساہمݨے مائیِکل تے اُسدا وکِیل بَیٹھے ہن۔ سُݨوائی دَۄران مائیِکل آپݨی دردناک گاتھا بِیان کریگا اتے اَیڈجُڈِیکیٹر تے سرکاری وکِیل دے سوالاں دے جواب دیویگا۔

مَیں مائیِکل دا کائۄُںسلر ہاں۔ نالھ اِس کرکے آئِیاں کِہ سُݨوائی دَۄران جے اُہ گھبرا جاوے جاں کْرۄدھ وِچ آ جائے تاں اُسنُۄں سہِج رہِݨ لئی پْریرنا ہَے۔ مائیِکل نالھ ہۄئیِیاں-بِیتِییاں مَیں سبھ جاݨدا ہاں۔ اِںڈِیئن رَیذِیڈَیںشِیئل سکُۄلاں بارے وی مَینُۄں پتا ہَے کنیڈا دے مُڈھلے وسنِیکاں دی پڑھائی واستے٬ سرکاری سکِیم انُسار کنیڈا بھر وِچ اِس کِسم دے 130 دے کرِیب سکُۄل کھۄلہے گئے سن۔ پھںڈّ کنیڈا سرکار مُہئیِّیا کردی سی اتے سکُۄلاں دے پْربںدھّ اتے پڑھائی دے کمّ-کاج رۄمن کَیتھۄلِک چرچ اتے اَیںگلِیکن چرچ دِییاں سںسّتھاواں نِبھائُںدِییاں سن۔ اُنہاں سکُۄلاں وِچ وِدِیارتھِییاں نالھ گَیر-منُکھّی وِئُہار شُرُۄ ہۄ گِیا جۄ کِہ لمّا سماں چلدا رِہا۔ اُس وِئُہار دِییاں دبِّییاں-گھُٹِّییاں شِکائِتاں تے کھبراں آکھرکار لاوے واںگ پھُٹّ پئیِیاں۔

اِںکُیارِییاں-پڑتالاں ہۄئیِیاں ... کنیڈا سرکار نیں سارے اِںڈِیئن رَیذِیڈَیںشِیئل سکُۄل بںدّ کر دِتّے۔ سابکا وِدِیارتھِییاں دے ذکھماں ’تے ملہم لائُݨ دی نِیتی تہِت مُیاوذا دیݨ دی سکِیم بݨائی گئی۔ مُیاوذا ہر وِدِیارتھی نُۄں مِلݨا سی٬ اُسدے سکُۄل وِچ بِتائے سالاں دے ہِساب نالھ۔ جِہڑے وِدِیارتھی گمبھِّیر دُراچار دا شِکار ہۄئے سن٬ اُہ کنیڈا سرکار ’تے کیس کرکے ودھّ مُیاوذا مںگّ سکدے سن۔

مائیِکل ورگے کُجھ لۄکاں نیں مُیاوذا کلیم ناں کِیتا۔ سمبّںدھِّت وِبھاگ ولّۄں اجِہے لۄکاں نالھ سمپّرک کِیتا گِیا۔ مائیِکل نُۄں وی پھۄن آئِیا۔ وِبھاگ دے کرمچاری نیں جدۄں اُسنُۄں کلیم بھیجݨ لئی ذۄر پائِیا تاں مائیِکل رۄہ ’چ آ گِیا۔ چںگِّیاڑے چھڈّدی آواذ وِچ بۄلِیا٬ “ساڈے ذکھم بہُت ڈُۄںگھے ہن۔ مُیاوذے نالھ نہِیں بھرے جاݨے۔ اِہ تاں نیٹِواں دِییاں رُۄہاں ’تے سدِییاں تکّ رِسدے ...۔” اگّ-بھبُۄکا ہۄئِیا مائیِکل کئی کُجھ بۄل گِیا۔

کرمچاری نیں اُسدی پھائیِل ’چ لِکھ دِتّا کِہ اِہ بںدّا بہُت ذِیادا اپسَیٹّ ہَے٬ اِسدی کائۄُںسلِںگّ کروائی جائے۔ اُس وِبھاگ نیں ساڈی کائۄُںسلِںگّ-ایجںسّی نُۄں لِکھِیا۔ کیس میری کۄلِیگ اَیمِلی نُۄں دِتّا گِیا۔ پر مائیِکل ولّۄں سہِیۄگ ناں مِلِیا۔ اَیمِلی نیں کائۄُںسلِںگّ بںدّ کر دِتّی۔ اُسدے دۄ کُ سَیشناں دا سار-اںشّ اِہ سی٬ ’مائیِکل اںدّر مانسِک تے بھاوناتمک گُںجھّلاں ہن پر اُہ دسّدا نہِیں۔ جدۄں مَیں پُچھّدی ہاں جاں تاں پتھّر جِہا بݨ جاںدا ہَے تے جاں پھِر بھڑک اُٹھّدا ہَے۔‘

چُݨَۄتی والھا اِہ کیس مَینیجر نُۄں کہِ کے مَیں لَے لِیا۔ مائیِکل نالھ پہِلی مُلاکات مَیں اُنہاں دے بَیںڈ دے دپھتر وِچ کِیتی۔ بوںجّا سالا مائیِکل دے ہتھّ مِلائُݨ تے ’ہائ‘ آکھݨ وِچ کۄئی گرمجۄشی نہِیں سی۔ چِہرے دی بیرَۄݨکی اُسنُۄں سٹھّاں تۄں اُپّر دا دِکھا رہی سی۔ کُرسِییاں ’تے آہمۄ-ساہمݨے بَیٹھ مَیں سہِج رئۄں ’چ گلّ شرُۄ کِیتی٬ “میرا ناں گُرباذ سِںگھّ سہۄتا ہَے۔ تُۄں باذ کہِ سکداں۔ میری ڈِئۄُٹی تیری کائۄُںسلِںگّ کرن واستے لگّی ہَے۔ تُۄں مَینُۄں آپݨا دۄست سمجھ۔ مَیں تیری ہر گلّ سُݨاںگا٬ تیرے کْرۄدھ بھرے بۄل وی۔ آپݨی کۄئی وی گلّ تیرے ’تے نہِیں ٹھۄساںگا۔ سِرپھ سُجھائۄ دِیاںگا ... سِیاݨے آکھدے ہن کِہ ساڈے نالھ ہۄئے انِیاں جے اسِیں اںدّر ہی دبّی رکھّاںگے تاں اُہ دِیرگھ رۄگ بݨ سکدے ہن۔ آپݨے دُکھّ-درد جدۄں تُۄں دُۄجِیاں کۄلھ پھۄلیںگا تاں اُہ وںڈّے جاݨگے٬ تیرا من ہلکا ہۄ جائیگا۔ دُۄجِیاں دی ہمدردی نالھ دِلھ نُۄں ڈھارس مِلیگا ... بِیتے نُۄں بھُلا کے تَینُۄں ورتمان تے بھوِکھّ بارے سۄچݨا چاہِیدَے۔”

مائیِکل دے چِہرے ’تے اُکتاہٹ مہِسُۄس کردِیاں مَیں آپݨی گلّ بںدّ کر دِتّی۔ اُسدے کمّ-کاج بارے پُچھِّیا۔ اُسنے دسِّیا کِہ اُہ ’کارپَیںٹر‘ سی۔ کُرسِییاں٬ میذ تے بَیڈّ وگَیرا بݨائُݨ دا اُہ ودھِییا کارِیگر سی۔ پر نِٹھّ کے کمّ کرنا اُسدے وسّ دی گلّ نہِیں سی۔

پھِر مَیں اُسدے بَیںڈ بارے پُچھّݨ لگّ پِیا۔ گلّاں کردِیاں میرا٬ اُہدا بَیںڈ دیکھݨ دا مُۄڈ بݨ گِیا۔ میرے کہِݨ ’تے اُہ مَینُۄں لَے ٹُرِیا۔ اسّی کُ کھِلّرویں گھراں والھا مائیِکل ہُراں دا بَیںڈ جِسنُۄں پِںڈّ کِہا جا سکدا ہَے - برُۄنۄ درِیا دے کِنارے ستھِت ہَے۔ بَیںڈ دے مَیدانی تے چھۄٹِییاں-چھۄٹِییاں پہاڑِییاں والے سَیںکڑے گھُماواں دے رِذرو یائنی رکبے وِچ اُچّے-لمّے چِیلہ٬ وہائیِٹ سپرُۄس تے کمبّدے پتِّیاں والے اَیپسن دے درکھتاں٬ درِیا برُۄنۄ تے ساپھ-سُتھرے پاݨی دی جھِیل دے آلھے-دُیالھے گھُمّدِیاں کُدرت دے کئی کھُبسُۄرت نذارے میرے نذرِیں پئے۔ اِس رِذرو تۄں اگاںہ چھۄٹِییاں-وڈِّییاں کئی جھِیلاں٬ درِیاواں اتے بھاںت-سُبھاںتے درکھتاں دے جںگّلاں والھی سَیںکڑے مِیلاں تکّ پسری دھرتی ’تے نیٹِواں دے ہۄر بَیںڈ وسدے ہن۔ مائیِکل دے دسّݨ انُسار اِہ دھرتی کِسے ذمانے ’چ پْردُشݨ-رہِت ہُںدّی سی پر ہُݨ لکّڑ-مِلّاں تے کھاناں نیں اُہ گلّ نہِیں سی رہِݨ دِتّی۔

اگلے سَیشناں وِچ مائیِکل نیں دسِّیا کِہ جدۄں اُہ چھے سال دا ہۄئِیا تاں اُہدا ڈَیڈ مۄرِس لُئی اُسنُۄں رَیجذِڈَیںشِئل سکُۄل بھیجݨ لئی پْریرن لگّ پِیا۔ پر مائیِکل دی گھر دِیاں تۄں دُۄر ہۄݨ نُۄں رُۄہ نہِیں سی منّدی۔ اُہ اجِہے سکُۄل ’چ پڑھنا چاہُںدّا سی جِتھّۄں ہر رۄذ گھر آ سکے۔ جدۄں ڈَیڈ گلّ چھیڑدا تاں اُہ دادی دے گلھ لگّ کے رۄݨ لگّ جاںدا۔ پۄترے نُۄں آپݨے نالھ گھُٹّدی ہۄئی دادی آپݨے پُتّر نُۄں آکھدی٬ “وے مۄرِس! پہِلاں تُۄں میری لاڈلی پۄتی مَیتھۄں دُۄر کِیتی ہُݨ اِہنُۄں وی بھیجݨ دِییاں سکِیماں بݨائُݨ لگّ پِئَں۔ اَینی کاہلھ کاہدی اے؟ اجے اِہ مساں گِٹھّ بھر تاں ہَیگَے۔”

“ہۄر چار سالاں تائیِں اِہنے میرے مۄڈھِیاں تکّ پہُںچّ جاݨَے٬ مَۄم نُۄں گِٹھّ بھر ہی دِیہدَے۔” مۄرِس ہسّدا ہۄئِیا آکھدا۔

“وے! ہُںدّڑھیل ہَے٬ اِہ وی تے رۄذَین وی۔ ہَے وی دۄنۄں سُنکھّے۔ آپݨی ماں ’تے گئے آ۔” دادی آکھدی۔

پُتّر دے ہںجھُّۄ ویکھدِیاں٬ مائیِکل دی مَۄم دا دِل وی تھۄڑھا ہۄݨ لگّ پَیںدا۔ اُہ پتی نُۄں آکھدی٬ “ساڈی مَۄم ٹھِیک کہِںدّی اے۔ آپاں اٹک لَیںدے ہاں۔ رۄذَین نُۄں آپاں ستّ سال دی نُۄں بھیجِیا سی۔”

“کہِںدّے آ پئی ہُݨ سکھتی ہۄ گئی ہَے۔” مۄرِس پھِکر ذاہر کردا۔ پر پھِر آپ ہی “چلۄ دیکھی جائۄُ” آکھدِیاں گلّ نُۄں چھڈّ دیںدا۔

اجے دۄ کُ مہِینے ہی بِیتے سن کِہ اِک دِن اچانک ہی سرکاری ایجںٹّ اُنہاں دے گھر آ دھمکِیا۔ کار وِچّۄں اُتّردا ہی مۄرِس ’تے رۄہب جھاڑدا بۄلِیا٬ “کانُۄن مُتابِک تُہانُۄں آپݨا پُتّر رَیذِڈَیںشِئل سکُۄل ’چ بھیجݨا چاہِیدا سی۔ ہُݨ تکّ بھیجِیا کِئۄں نہِیں؟”

مائیِکل دی دادی نُۄں ایجںٹّ ذہِر دِکھئی دِتّا سی۔ اُسدی مَۄم دے چِہرے ’تے گُسّے اتے ڈر دے ہاو-بھاو سن۔

“جِگر دے ٹۄٹے نُۄں اینی چھۄٹی اُمرے اکھّاں تۄں دُۄر کرن دا ہِییا نہِیں پِیا۔” مۄرِس نیں کِہا سی۔

“مَیں اِہنُۄں لَیݨ آئِیاں۔” ایجںٹّ بۄلِیا۔

“لَے جا۔”

“مَیں نہِیں جاݨا ... مَیں نہِیں جاݨا۔” مائیِکل رۄݨ ڈہِ پِیا سی۔

اُسدے مَۄم-ڈَیڈ نیں پتِیا کے اُسنُۄں کار ولّ تۄر لِیا سی۔ ہِرکھے ہۄئے من نالھ اُسنے ماپِیاں ولّ تکِّیا سی۔ مَۄم دِییاں اکھّاں وِچ ہںجھُّۄ سن۔ ڈَیڈ دے چِہرے دی اُداسی نُۄں تاں اُہ سمجھ گِیا سی پر اُداسی دے نالھ اُبھّری چںگّیرے بھوِکھّ دی ہسرت نُۄں اُسدا بال-من سمجھ نہِیں سی سکِیا۔ پُتّ نُۄں کار وِچ بِٹھا کے مَۄم-ڈَیڈ نیں بڑی مُشکل نالھ اُس تۄں آپݨے ہتھّ چھُڈائے سن۔ دادی دراں وِچ کھڑھی رۄ رہی سی۔ “گرَینی!” اُس ولّ باہاں اُلاردِیاں مائیِکل دی چِیکھ نِکلھ گئی سی۔ کار جھٹکا مار کے دَۄڑ پئی سی۔

ایجںٹّ نیں دُۄجے بَیںڈاں دے پرِواراں وِچّۄں چار بچّے ہۄر چُکّے سن۔ تِنّ کُ گھںٹّے بائد کار سکُۄل پہُںچّ گئی سی۔ لڑکے-لڑکِییاں الگّ-الگّ کرن بائد مائیِکل ہُراں دِییاں ہجامتاں شُرُۄ ہۄ گئیِیاں۔ والھا نُۄں نیڑِئۄں کٹّ کے سارِیاں دے سِر پھَۄجِییاں واںگ اِکّۄ شکل دے بݨائے جا رہے سن۔ مائیِکل نُۄں آپݨی بھَیݨ رۄذَین تے اُسدی سہیلی کلَیرا سوَیکم دی گلّ چیتے آ گئی سی۔ اُہ دۄویں آپݨے والھاں نُۄں بہُت پِیار کردِییاں سن۔ اُنہاں نیں ہجامتاں تۄں چھۄٹ مںگّی سی۔ پر کَیںچی چلا رہی ٹِیچر نیں اُنہاں دے لمّے-سُہݨے والھ کٹّ کے اَۄہ مارے سن تے جُۄںیاں ناں ہۄݨ دے باوجُۄد وی اُنہاں دے سِراں ’چ بدبُۄدار پائۄُڈر پا دِتّا سی۔

مائیِکل ہُراں دے گرُپّ وِچ وی جُۄںیاں تاں شائِد اِک-دۄ لڑکِیاں دے ہی ہۄݨگِییاں پر جُۄں-مار پائۄُڈر ہریک دے سِر وِچ پائِیا گِیا۔ نہائُݨ بائد اُنہاں نُۄں سکُۄل دے کپّڑے پہِنائے گئے۔ پھِر اِک ٹِیچر جِسدا ناں البرٹ سی؛ اُنہاں دی بھاشا وِچ ہدائِتاں دیݨ لگّ پِیا٬ “تُسِیں سکُۄل دی ہدّ تۄں باہر پَیر نہِیں دھرنا۔ تُہاڈی بۄل-چال٬ تُہاڈا پڑھن-لِکھݨ تُہاڈی بھاشا وِچ نہِیں٬ اںگّْریذی وِچ ہۄویگا۔ آپسی گلّبات وی تُسِیں اںگّْریذی وِچ ہی کرنی ہَے۔ تُسِیں آپݨے گھراں تۄں لِیاںدے کپّڑے نہِیں پائُݨے۔ سکُۄل دِییاں ڈرَیسّاں ہی پائُݨِییاں ہن۔ جے کۄئی بچّا سکُۄل دے نِئماں دی اُلںگھّݨا کریگا٬ اُسنُۄں سکھت سذا دِتّی جائیگی۔”

شام پَے چُکّی سی۔ نوِیں کلاس دے پہِلاں لِیاںدے لڑکِیاں نالھ لائیِن بݨا کے مائیِکل ہُراں نُۄں رات دے کھاݨے واستے لِجائِیا گِیا۔ مائیِکل نیں اِک بُرکی وی مُۄںہ وِچ نہِیں سی پائی۔ مَیسّ وِچّۄں اُنہاں نُۄں سَۄݨ والھے ہال وِچ لِیاںدا گِیا۔ ہال دے دۄنِیں پاسِیں دِیواراں دے نالھ-نالھ٬ لائیِناں وِچ بَیڈّ لگائے ہۄئے سن۔ سَۄݨ دا آرڈر ہۄݨ ’تے مائیِکل دے وَیراگے دِل وِچّۄں لہیلڑی نِکلھی٬ “مَیں آپݨی بھَیݨ کۄلھ سَۄݨا ہَے۔” بردر جَیری ناں دے ٹِیچر نیں اُسنُۄں سمجھائِیا سی کِہ لڑکے-لڑکِییاں دے بلاک الگّ-الگّ سن۔ کۄلھ سَۄݨا تاں اِک پاسے رِہا٬بھَیݨ-بھرا٬ بِناں کِسے کھاس کارن دے اِک-دُۄجے نُۄں مِلھ وی نہِیں سکدے۔

ہال دی لائیِٹ بُجھا دِتّی گئی سی۔ دِئۄ رُۄپ ہنہیرا جِویں مائیِکل نُۄں کھاݨ آ رِہا ہۄوے ... گھر وِچ اُہ دادی نالھ سَۄںدا ہُںدّا سی۔ اُہ کدی اُس نُۄں باتاں سُݨائُںدی تے کدی سورگواسی دادے-پڑدادے دِییاں شِکار کھیڈݨ, ’پھر‘ اِکٹھّا کرن تے مچھِّییاں پھڑن دِییاں دِلچسپ گلّاں سُݨائُںدی۔ مائیِکل وی آپݨے وڈّے-وڈیرِیاں ورگی بیپرواہ ذِںدّگی دے سُپنے لَیݨ لگّ پِیا سی ...۔

پر ہُݨ گھردِیاں تۄں دُۄر؛ کَیدِییاں واںگ ڈکِّیا اُہ ہیروے٬ اُداسی تے بیبسی دے ڈُمّہ وِچ گۄتے کھا رِہا سی۔ نالھ دے بَیڈّ والھے لڑکے دِییاں سِسکِییاں سُݨ کے اُسدا وی رۄݨ نِکلھ گِیا۔ ہۄر وی کئی بَیڈّاں تۄں سِسکِییاں سُݨائی دے رہِییاں سن۔ بردر جَیری نیں ہال وِچ آ کے دبکا مارِیا سی٬ “رۄݨا بںدّ کرۄ٬ چُپّ-چاپ سَۄں جائۄ۔” سِسکِیئں بںدّ ہۄ گئیِیاں سن پر ہںجھُّۄ نہِیں رُکے سن ... مائیِکل واںگ ہۄر بچّے وی رۄںدے-رۄںدے ہی سَۄں گئے سن۔

مائیِکل دا سَۄݨ ویلے دا رۄݨ کئی دِن چلدا رِہا۔ اُسدے بال-من وِچ کئی ترہاں دے سوال اُبھّر پَیںدے٬ ’سکُۄل دے ٹِیچر مَینُۄں پِیار کِئۄں نہِیں کردے؟ مَۄم-ڈَیڈ نیں مَینُۄں تے رۄذَین نُۄں اِس سکُۄل ’چ کِئۄں بھیجِیا؟ کی سانُۄں کۄئی سذا دِتّی گئی اے؟ پر اسِیں تاں ایداں دی کۄئی گلتی ہی نہِیں کِیتی...۔‘

دس مہِینے بائد گرمِییاں دِییاں چھُٹِّییاں ہۄئیِیاں۔ مائیِکل جِویں جِہل وِچّۄں چھُٹِّیا ہۄوے۔ پر اُہ دۄ مہِینے جھٹّ ہی بِیت گئے۔ اُہ جِہۄ جِہا سکُۄلۄں گِیا سی٬ اُکھّڑِیا-اُکھّڑِیا٬ اُہۄ جِہا ہی پرت آئِیا۔

ہر سال دِییاں دۄ مہِینے دِییاں چھُٹِّییاں دَۄران مَۄم چاواں نالھ مائیِکل تے رۄذَین دِییاں پسںدِّیدا چِیجاں بݨائُںدی اتے ہتھِّیں کھُیائُںدی۔ دادی وی بڑے لاڈ کردی۔

مائیِکل دا ڈَیڈ مۄرِس آپݨے بھائیِبںدّاں نالھ مِلھ کے پَیڈلاں والھِییاں کِشتِییاں بݨائُںدا سی۔ مائیِکل دی مَۄم تے دادی٬ بَیںڈ دِییاں کُجھ ہۄر اَۄرتاں واںگ٬ گھر وِچ ہی؛ مݨکِیاں نُۄں گُںدّ کے ونّ-سُونّے ہار بݨائُںدِییاں۔ جدۄں اِہ کمّ مںدّا پَے جاںدا تاں اُہ بَیںت دِییاں ٹاہݨِییاں اتے ’برچ‘ دے درکھتاں دِییاں چھِلّاں دِییاں ٹۄکرِییاں بݨائُںدِییاں۔ اِہ سارے کمّ-کاج سال دے کُجھ مہِینے ہی چلدے سن جِس کرکے اُنہاں دا ہتھّ تر نہِیں سی ہُںدّا۔ سادے جِیون دِییاں لۄڑاں ہی مساں پُۄرِییا ہُںدِّییاں سن۔

وِہلے دِنِیں مۄرِس جالھ نالھ سہِیاں دا شِکار کردا جاں مچھِّییاں پھڑدا۔ مائیِکل دِییاں چھُٹِّییاں وِچ اُسنُۄں وی نالھ لَے جاںدا۔ مائیِکل جںگّل وِچ گھُمّدے ہِرناں٬ بھالُۄیاں٬ باراںسِںگِّیاں آدِ نُۄں چاء اتے نِیجھ نالھ ویکھدا۔ اِک ویراں جدۄں اُہ آکاش دِییاں اُچائیِیاں سر کر رہے اُکاب نُۄں ویکھ کے٬ آچمبھِّت ہۄئِیا ’اۄ وائۄ٬اۄ وائۄ‘ کر رِہا سی تاں درِیا وِچّۄں مچھِّییاں دا جالھ دھُۄہ رہے اُسدے ڈَیڈ نیں کِہا سی٬ “میرے پِیارے پُتّر! تُۄں وی اُڈِّیا کریںگا جہاذاں وِچ٬ بسّ من مار کے پڑھ لَے۔” مائیِکل نُۄں اُتشاہی رئۄں ’چ اِںج لگّا سی جِویں اُسدے تن ’تے پر اُگّ پئے ہۄݨ۔ پر جالھ وِچ پھسِییاں مچھِّییاں ویکھ کے اُہ اُداس جِہا ہۄ گِیا سی۔

مائیِکل دی دادی اُسنُۄں تے رۄذَین نُۄں جںگّلھی بلُۄبَیرِییاں کھُیائُݨ لَے جاںدی۔ بَیرِییاں کھا کے اُہ جھِیل وِچ تَیردے اتے پھِر دھُپّ-چھاں وِچ بَیٹھ آرام کردے۔ اُنہاں دی نِگہا اُڈّدے پھِردے اتے درکھتاں ’تے بَیٹھے پںچھِّییاں ولّ کھِچّی جاںدی۔ لمّی-تِکھّی چُںجھّ نالھ درکھت دا تݨا کھۄد رہے چکِّیراہے٬ ہِلّݨا-جُلّݨا بھُلّ گئے سِںگّاں والھے اُلُّۄ تے بگلِیاں ورگے ہرے رںگّ دے ’ہِیرۄن‘ آدِ نُۄں تکّدِیاں اتے امرِیکن چِڑی دی مِٹھّی-گُۄںجوِیں آواذ سُݨدِیاں اُہ ایداں مست ہُںدّے کِہ آپݨی سُدھّ-بُدھّ ہی بھُلّ جاںدے۔

مئیِکل کدی-کدی رۄذَین نالھ آپݨے گُیاںڈھی بَیںڈ وِچ کلَیرا دے گھر چلے جاںدا۔ کدی کلَیرا وی اُنہاں ولّ گیڑا مار جاںدی۔

چھُٹِّییاں جدۄں مُکّݨ ’تے آئُںدِییاں تاں بھَیݨ-بھرا اُداس ہۄ جاںدے۔ مَۄم-ڈَیڈ نُۄں جِہل ورگے سکُۄل دِییاں تکلِیپھاں دسّݨ لگدے۔ ڈَیڈ اُنہاں ولّ اُتشاہی نذر سُٹّدا آکھدا٬ “جدۄں تُہاڈی ذِںدّگی ودھِییا بݨ گئی اِہ سارِییاں تکلِیپھاں تُہانُۄں بھُلّ جاݨگِییاں۔”

“ودھِییا ذِںدّگی کی؟” بھۄلھا جِہا مائیِکل پُچھّدا۔

“سُہݨا گھر٬ چںگّا کھاݨ-پہِنݨ, گۄرِیاں ورگی سہُۄلتاں والھی ذِںدّگی۔” ڈَیڈ جواب دیںدا۔

مائیِکل سمجھ گِیا سی کِہ سکُۄل تۄں اُسدا چھُٹکارا نہِیں ہۄ سکݨا۔ اُسنے آپݨے آپ نُۄں سکُۄل دے رُٹِین وِچ ڈھالݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ سویرے ساڈھے چھے وجے دا بذر سُݨ کے سارے لڑکے اُٹھّ پَیںدے۔ آپۄ آپݨے بَیڈّ دی سائیِڈ تۄں اَیکشناں تے آواذاں دی اِکسارتا وِچ اِیسائیِیاں والھی پْرارتھنا کردے۔ پھِر مائیِکل بَیڈّشِیٹ دے ولھ کڈھّدا تے کمبّل دی چِݨوِیں تہِ لا کے پَیںد ’تے سجا دِںدّا۔ بردر البرٹ - جۄ اُنہاں دا ڈَۄرمِٹری اِںچارج اتے کھیڈاں دا ادھِیاپک سی - نِرِیکھݨ کردا۔ جِس دا بَیڈّ نِئماں انُسار ناں سُیارِیا ہُںدّا اُسدے چپیڑاں پَیںدِییاں۔ نہا-دھۄ کے سارے بچّے مَیسّ وِچ پہُںچّ جاںدے۔ ناشتے بائد پڑھائی شُرُۄ ہۄ جاںدی۔ اُس تۄں بائد دُپہِر دا کھاݨا۔

کھاݨے اُپْرںتّ کمّاں واستے گرُپّ بݨا دِتّے جاںدے۔ مائیِکل آپݨے گرُپّ نالھ لگّ کے کدی بگِیچِیاں وِچ لائے پھُلّاں تے سبذِییاں دی سامبھ-سمبھّال٬ کدی وِہڑِیاں دی سپھائی تے کدی رسۄئی واستے لکّڑاں ڈھۄݨ دِییاں ڈِئۄُٹِییاں نِبھائُںدا۔ جد نُۄں کھیڈاں دا ٹائیِم ہۄ جاںدا۔ مائیِکل باسکِٹبال کھیڈدا۔ ستّ وجے رات دے کھاݨے دا اتے اٹھّ وجے سَۄݨ دا بذر ہۄ جاںدا۔

مائیِکل جاݨدا سی کِہ آم لڑکے رُٹِین دے سارے کمّ شَۄک نالھ نہِیں بدھّے-رُدھّے ہی کردے سن۔ مَیسّ دے کھاݨے وی اُہ چاہ کے نہِیں سن کھاںدے۔ ڈھِڈّ بھرن والھی گلّ سی۔ جَۄیاں دے دلھِیئے اتے پائۄُڈر-دُدھّ دا ناشتا کردِیاں٬ مائیِکل نُۄں گھر دا ناشتا یاد آ جاںدا۔ اُسدی مَۄم آپݨے ہتھِّیں جوی دے آٹے دا تاذا رۄٹ بݨا کے اِک ہِسّے وِچ گھر دا بݨائِیا جَیم تے دُۄجے ہِسّے وِچ بٹر لا کے سلائیِس کٹّ دیںدی۔ کِنّا سُیاد ہُںدّا سی اُنہاں سلائیِساں تے چاہ دا ناشتا۔ مَیسّ وِچ دُپہِر اتے رات دے کھاݨِیاں وِچ سُکّا جِہا بیلذّت مِیٹ٬ ٹھںڈھّے آلُۄ٬ ڈھیر سارے پاݨی وِچ رِنّی ہۄئی مچھّی تے پھِکلھِییاں سبذِییاں کھاںدِیاں٬ مائیِکل نُۄں گھر دے پکوان یاد آ جاںدے٬ کدی بھُنّی ہۄئی جاں تھۄڑھی کُ تری والھی مچھّی٬ کدی سبذِییاں جاں مِیٹ دا شۄربا تے کدی مٹھّی-مٹھّی اگّ ’تے رِنّہِیاں کھرگۄش جاں ہِرن دا ماس۔

اِک دِن اُہ تے اُسدا دۄست ارنی پھۄرٹِیئر آپݨی بھاشا وِچ مَیسّ دے کھاݨِیاں دی نُکتاچِینی کر رہے سن۔ بردر البرٹ نیں اۄہلے ہۄ کے سُݨ لِیا۔ کچِیچِییاں وٹدا بۄلِیا٬ “تُسِیں دۄ کسُۄر کِیتے ہن اِک مَیسّ دے کھاݨِیاں نُۄں نِںدِّیا تے دُۄجا تُسِیں آپݨی بھاشا وِچ گلّاں کِیتِییاں ہن۔” اُسنے دۄناں نُۄں چمڑے دے پٹے نالھ اِنا کُٹِّیا کِہ اُہ کئی راتاں سُپنِیاں وِچ برڑا-برڑا اُٹھّدے رہے۔

مائیِکل نیں سکُۄل دِییاں پْرارتھناواں بارے وی گلّ کِیتی سی۔ سویرے بَیڈّ تۄں اُٹھّ کے٬ پھِر ناشتے٬ دُپہِر تے رات دے کھاݨِیاں سمیں اتے پھِر سَۄݨ ویلے وی اُنہاں نُۄں پْرارتھنا کرنی پَیںدی سی۔ سکُۄل دے چرچ وِچ وی پْرارتھناواں دا سِلسِلا چلدا رہِںدّا سی۔

جدۄں مائیِکل سکُۄل دا رُٹِین دسّ ہٹِیا تاں مَیں آکھِیا٬ “مائیِک! تُہاڈے سکُۄل وِچ تاناشہی تاں سی پر کُجھ چِیذاں چںگِّییاں وی سن۔”

“کِہڑِییاں؟”

“جِویں پْرارتھنا۔ پْرارتھنا ساڈے اںدّر پْربھُۄ-پِیار پَیدا کردی ہَے۔ اُس پِیار سدکا بںدّے اںدّر شِدھّتا آئُںدی ہَے۔”

“باذ! پْرارتھنا اسِیں پْربھُۄ نالھ پِیار دے ناتے نہِیں سی کردے٬پْربھُۄ تۄں ڈردے مارے کردے سی۔ سکُۄلاں وِچ تے باہر چرچاں وِچ اِہ سِکھائِیا جاںدا سی کِہ جے اسِیں اِیسائی دھرم دے اُپدیشاں ’تے نہِیں چلّاںگے٬ ساڈی آتما وِچ شَیتان پْرویش کر جائیگا تے پْربھُۄ سانُۄں نرکاں وِچ سُٹّ دیویگا۔ اِس ترہاں سانُۄں اِک ڈر پْربھُۄ دا ہُںدّا سی تے دُۄجا ڈر ہُںدّا سی پھادر اتے ٹِیچراں دی کرڑی نذر دا۔ پْرارتھنا دَۄران کدی-کدی بیدھِیانی ’چ ساڈی نجر آسے-پاسے چلی جاݨی٬ پتا اُدۄں لگّݨا جدۄں نِگرانی کر رہے ٹِیچر نیں دھَۄݨ وِچ مُکّا جڑ دیݨا۔ سۄ پْرارتھنا نیں سانُۄں سہِج نہِیں. ڈرپۄک بݨائِیا۔”

“تُسِیں تاں ڈردے مارے سارا کُجھ کری جاںدے سی پر تُہاڈے ماں-باپ اتے دادے-دادِییاں تاں اِس کِسم دی سِکھِّیا ’تے کِںتُّۄ کر سکدے سن۔” مَیں ٹِپّݨی کِیتی۔

“اُہ تاں کَیتھۄلِکاں ولّۄں کروائی جا رہی ساڈی پڑھائی نُۄں آپݨے اُتّے پرئُپکار سمجھدے سن۔ درئسل ساڈے ماپے تے وڈارُۄ سِدھّے-سادے سن جدۄں کِہ پادری٬ بھِکشُۄ٬ بھِکشݨاں٬ اُپدیش دیݨ ’چ ماہر دھرم-پْرچارک سن۔ اُنہاں دا چِٹّے جاں کالھے گائۄُناں دا پہِراوا وی اُنہاں نُۄں سْریشٹ بݨائُںدا سی۔ آم نیٹِواں لئی اُنہاں دے پْروچن پْربھُۄ دے بۄل سن۔ نالھے سرکار وی اُنہاں دی پِٹھّ ’تے سی۔”

“اُہ کِویں؟”

“سرکار ساڈے نیٹِوی مُۄل نُۄں کھتم کرکے سانُۄں یُۄرپِین-کنیڈِیئن جِیون-شَیلی وِچ تبدِیل کرنا چاہُںدّی سی۔ سانُۄں اِیسائی بݨا کے اِہ کارج سَۄکھا ہۄ سکدا سی۔ پر ساڈے سکُۄلاں وِچ اِس دھرم دا پْرچار سنیہ نالھ نہِیں سی کِیتا جاںدا۔ سکُۄل دا سٹاپھ مِشنری ہۄݨ کرکے ٹِیچراں نُۄں بردر٬ سِسٹر اتے پْرِںسِّیپل نُۄں پھادر کِہا جاںدا سی۔ پر وِدِیارتھِییاں نالھ بھرا٬ بھَیݨ تے پِتا ورگا پِیار کرن والھے ٹِیچر بہُت تھۄڑھے سن۔ ساڈی دادی دی مَۄت ہۄݨ ’تے ڈَیڈ دا چچیرا بھرا مَینُۄں تے رۄذَین نُۄں سکُۄلۄں لَیݨ گِیا۔ پر پتھّر-دِل پْرِںسِّیپلاں نیں سانُۄں چھُٹّی ناں دِتّی۔ ساڈا دادی نالھ بہُت مۄہ سی۔ اِک اسدی مَۄت دا سدما٬ دُجا آکھری سمیں اُہدا مُۄںہ ناں دیکھ سکݨ دا جھۄرا٬ اسِیں کئی دِن کںدھّاں وِچ مُۄںہ دے کے رۄںدے رہے۔ رۄذَین نیں تاں بہُت ہی مہِسُۄس کِیتا سی۔”

“اِس ترہاں دے ماملِیاں وِچ پْرِںسِّیپلاں نُۄں دئِیاوان ہۄݨا چاہِیدا سی٬” آکھ کے مَیں اگلی گلّ شُرُۄ کر لئی٬ “مائیِک! تُہاتھۄں جِہڑے کمّ کروائے جاںدے سی٬ میرے کھِیال وِچ اُہ تاں ٹھِیک ہی سن۔ بںدّے نُۄں بچپن تۄں ہی کمّ کرن دی آدت پَے جاںدی ہَے۔”

“اُہ کمّ پْریرنا نالھ نہِیں٬ ہُکم نالھ کروائے جاںدے سی۔ اسِیں آپݨی مرذی نالھ کُجھ وی نہِیں سی کر سکدے۔ جے کِسے لڑکے نیں آپݨے ترِیکے نالھ کۄئی کمّ شُرُۄ کرنا٬ اُہ ترِیکا بھاویں کِنّا بِہتر ہۄوے٬ اُسنُۄں ردّ کر دِتّا جاںدا سی۔ سکُۄل دے رُٹِین وِچّۄں پہِل-کدمی٬ اُدّم تے اُتشاہ ورگے کۄئی وی گُݨ اسِیں گْرہِݨ ناں کر سکے۔ ساتھۄں ساڈی ذبان اتے کلچر کھۄہ لئیِیاں گئیِیاں۔ پْرِںسِّیپل اتے ٹِیچراں دے بُۄٹاں دے ٹھُڈِّیاں٬ مُکِّیاں٬ چپیڑاں تے چمڑے دے پٹے دِییاں کُٹّاں نیں سانُۄں ڈرپۄک تے گھٹِییا جِیو بݨا دِتّا۔ ساڈی ہۄںد-ہستی وِچ گَۄرو ناں دی کۄئی چِیذ نہِیں سی رہِ گئی۔”

“باسکِٹبال دا کھِڈاری بݨ کے تاں ذِںدّگی کُجھ سُکھالی ہۄ گئی ہۄویگی۔” مائیِکل تۄں کُجھ چںگّا سُݨن دی آس وِچ مَیں پُچھِّیا۔”

“دۄ کُ سال ہی۔”

“کِئۄں پھِر کی گلّ ہۄ گئی۔”

“اگلی وار دسّاںگا۔”

“چلۄ ٹھِیک ہَے۔ اگلا سَیشن کِدّݨ دا رکھِّیئے۔” لَیپٹَۄپ بںدّ کردِیاں مَیں پُچھِّیا۔

“مَیں کال کراںگا۔” مائیِکل نیں ہتھّ مِلھائِیا تے ٹُر گِیا۔

کئی دِن بِیت گئے۔ اُسدا پھۄن ناں آئِیا۔ مَیں کِیتا تاں رُکھّے رئۄں وِچ بۄلِیا٬ “باذ! مَینُۄں کائۄُںسلِںگّ نہِیں چاہِیدی۔”

مَینں گُسّا چڑھ گِیا پر مَیں آپُۄں ’تے کابُۄ پا لِیا۔ دِل وِچ اُٹھّی آواذ ’پَے ڈھٹھّے کھُۄہ ’چ‘ اںدّر ہی دبّ لئی تے سنیہی سُر وِچ آکھِیا٬ “اۄ کے مائیِک٬ جِویں تیری مرذی۔ تُۄں کھُش رہِ پر مَیں اِک گلّ کہِݨی چاہُنّا۔”

“کہِ۔”

“مَیں تَینُۄں آپݨا دۄست سمجھداں۔ کی دۄستی دے ناتے٬ آپاں کدی-کدی مِلھ سکدے ہاں۔”

“شِئُر۔” اُسدا جواب سی۔

کائۄُںسلِںگّ بںدّ کرنی کۄئی سمسِّیا نہِیں سی۔ میرے باکی کیساں دی پْرَۄگرَیسّ ٹھِیک پَے رہی سی۔ پر مائیِکل دا چُݨَۄتِیپُۄرن کیس میرے لئی ذِیادا مہتّوپُۄرن سی۔ اُسدی لِیہۄں لتھّی ذِںدّگی نُۄں مُڑ لِیہ ’تے پا دیݨ نالھ مَینُۄں جِہڑا چِرجِیوی سکُۄن مِلݨا سی٬ مَینُۄں اُسدی لۄچا سی۔

دۄ کُ مہِینے لںگھّا کے مَیں اُسنُۄں پھۄن کِیتا تے پُچھِّیا٬ “مائیِک! تُۄں کدی بھارتی کھاݨے کھادھے ہن؟”

“نہِیں۔”

“آئُںدے شنِیوار مَیں تَینُۄں بھارتی رَیسٹۄرَیںٹ وِچ لںچّ کروائُݨا چاہُنّا۔”

“کِتھّے؟”

“پْرِںسّ جَۄرج وِکھے۔ آئیںگا؟”

کُجھ پلاں دی چُپّ بائد اُسنے ’ہاں‘ کر دِتّی۔ مَیں اُسنُۄں ’کُیالِٹی اِںڈِیئن رَیسٹۄرَیںٹ‘ دا اَیڈرَیسّ دے دِتّا۔

اُہ مِتھّے سمیں ’تے پہُںچّ گِیا۔ اسِیں اِک کَیبِن وِچ بَیٹھ گئے۔ آپݨے کلائِںٹ نالھ اِس ترہاں کھاݨا-پِیݨا میری جَۄب دے نِئماں دے وِرُدھّ سی۔ پر اُس نُۄں ہنیرے اتِیت وِچّۄں باہر کڈھّݨ دی میری دْرِڑتا اگّے نِئم بیمائنا ہۄ گئے۔ اُہ ہالِیوُڈ دِییاں ماردھاڑ والھِییاں پھِلماں دا شَۄکِین سی۔ مَیں اُنہاں بارے گلّاں چھیڑ لئیِیاں۔ ماںہ دی دالھ٬ بٹر چِکن٬ مٹر پنِیر٬ دہِیں بھلّے تے نان دا ذائِکیدار بھۄجن اتے اُسدِییاں پسںدِّیدا پھِلماں دِییاں گلّاں٬ اُہ چھیتی ہی چہِکویں مُۄڈ وِچ ہۄ گِیا۔

“تَینُۄں کَینیڈا آئِیاں کِنّا چِر ہۄ گِیا؟” پھِلمی گلّاں مُکّݨ ’تے اُسنے پُچھِّیا۔

“پںدّراں سال۔ مَیں پُیائِںٹ سِسٹم ’تے پرِوار سمیت اِتھّے آئِیا سی۔ اِںڈِییا ’چ کائۄُںسلر دی جَۄب ’تے سی۔ اِتھّے آ کے آپݨی پڑھائی اپڈیٹ کِیتی تے اُہی جَۄب لَے لئی۔”

“کی مَیں تیرے پرِوار بارے پُچھّ سکداں؟”

“ہاں ہاں۔ میرے پرِوار وِچ میری پتنی٬ تِنّ بچّے اتے میرے مَۄم-ڈَیڈ ہن۔”

“باذ! جِویں تُۄں دسِّیا پہِلاں ساڈے وی سںیُّکت پرِوار ہُںدّے سن پر ہُݨ نہِیں۔”

“ساڈے وی پہِلاں نالھۄں کاپھی گھٹ گئے ہن ... مائیِک! مَیں تُہاڈے لۄکاں نالھ کئی سالاں تۄں کمّ کر رِہاں۔ مَیں دیکھِئَے تُہاڈے پرِوارک تے بھائیِچارک جِیون دے کئی پہِلُۄ ساڈے نالھ مِلھدے-جُلھدے ہن۔”

“جِویں؟”

“جِویں کِہ دادا-دادی تے نانا-نانی دا ستِکار٬ بھَیݨ-بھراواں دا آپسی مۄہ۔ رِشتیداراں تے بھائیِچارے ولّۄں اِک-دُۄجے دے دُکھّ-سُکھّ وِچ شامل ہۄݨا ...۔”

“باذ! مَینُۄں تُۄں آپݨِیاں ورگا لگّا ایں۔ کھاݨا وی بہُت سُیاد سی۔ تھَیںک یُۄ وہَیری مچّ۔” پلیٹاں کھالی کردا مائیِکل بۄلِیا۔

“مائیِک تیرے نالھ بَیٹھ کے کھاݨ-پِیݨ تے گلھّاں کرن دا مَینُۄں وی بہُت مذا آئِیا۔ تیرا وی شُکرِییا۔ کَۄپھی ہُݨے پِیݨی ہَے جاں ٹھہِر کے؟” مَیں پُچھِّیا۔

“ٹھہِر کے۔ مَۄسم ودھِییا ہَے۔ آپاں نالھ والھے پارک ’چ چلدے ہاں۔”

“اۄ کے۔” آکھدِیاں مَیں نالھ ٹُر پِیا۔

پارک وِچ اسِیں میپل دی سںگھّݨی چھاں ہیٹھ بَیںچ ’تے جا بَیٹھے۔ مائیِکل نیں گلّ شُرُۄ کر لئی٬ “باذ! مَیں کِتے پڑھِیا سی کِہ شُرُۄ وِچ جِہڑے بھارتی اِتھّے آئے٬ اُس سمیں دی گۄرا سرکار نیں اُنہاں نالھ ماڑا ورتائۄ کِیتا۔”

“بہُت ماڑا۔ اُہ نسلواد دا شِکار ہۄئے۔ انہاں نالھ پَیر-پَیر ’تے وِتکرا ہۄئِیا۔ ناں کۄئی سہُۄلت ناں کۄئی ہکّ-ہکُۄک۔ پر ساڈے لۄکاں نیں لمّی لڑائی لڑی ہَے اُدۄں بھارت اِںگلَیںڈ دی کالۄنی سی۔ ساڈے مُڈھلے پرواسی - جِنہاں نُۄں گدری بابے کِہا جاںدَے - بھارت نُۄں آذاد کروائُݨ لئی اِتھّۄں واپس چلے گئے۔ کئی پھاںسِییاں ’تے چڑھ گئے٬ کئیِیاں نیں اُمراں جِہلاں ’چ گالھ دِتِّییاں۔ اُنہاں تۄں اگلے بھارتی کنیڈِیئناں نیں آپݨی آرتھِک مذبُۄتی اتے ہکّ ہاسل کرن لئی لمّی جدّۄجہِد کِیتی۔” مَیں ماݨ نالھ دسِّیا۔

“اِہدا متلب گۄرِیاں نیں گھٹّ کِسے نالھ وی نہِیں کِیتی۔ ساڈے دیش وِچ آ کے ساڈِییاں ہی جڑھاں اُکھیڑ دِتِّییاں۔ اِتھّے شُرُۄ ’چ آئُݨ والھے چِینِیاں اتے جاپانِییاں نالھ وی اِنہاں نیں دھکّیشاہی کِیتی۔” مائیِکل دے چِہرے ’تے گُسّے دے چِنّہ اُبھّر پئے۔

“مائیِک تُۄں ٹھِیک کِہَے۔ پر چِینِیاں - جاپانِییاں نیں وی بھارتِییاں واںگ آپݨے ہکّاں تے برابرتا لئی جدّۄجہِد کِیتی۔ سبھ تۄں ماڑا ورتائۄ اپھرِیکناں نالھ ہۄئِیا۔ اُہ گُلام بݨائے گئے۔ جانوراں واںگ اُنہاں دی وِکّری ہۄئی۔ پر اُنہاں دی مہانتا اِہ ہَے کِہ اُہ لگاتار جُۄجھدے رہے ... تے دیکھ لَے٬ اجّ اُنہاں دا پُتّر امرِیکا دا راشٹرپتی بݨِیا ہۄئِئَے۔ سۄ ذِںدّگی کھڑۄت وِچ نہِیں ٹُردے رہِݨ وِچ ہَے۔”

مَینُۄں گہُ نالھ سُݨ رِہا مائیِکل٬ سِر ہِلا-ہِلا میری ہاں وِچ ہاں مِلھا رِہا سی۔ ڈھُکّواں مَۄکا دیکھ کے مَیں گلّ اُہدے ولّ نُۄں مۄڑ لئی٬ “مائیِک پِیارے! تَینُۄں وی ہنیرے اتِیت وِچّۄں باہر نِکلݨا چاہِیدا ہَے۔”

“بڑا اَۄکھَے۔” مائیِکل نیں کسِیس وٹّی۔

“اَۄکھا کُجھ نہِیں ہُںدّا٬ لۄڑ دْرِڑھتا دی ہَے۔ اَۄکھے وکتاں٬ اَۄکھِییاں ستھِتِییاں نالھ بھِڑ کے ہی اگاںہ لںگھِّیا جا سکدَے۔ نالھے ہُݨ تاں اِک ترہاں نالھ سماں وی تیرا مددگار ہَے۔ میرا متلب کنیڈا دی مَۄجُۄدا سرکار نیں اِںڈِیئن رَیذِڈَیںشِئل سکُۄلاں دے وِدِیارتھِییاں نالھ ہۄئے دۄشپُۄرن وِئُہار بارے نیٹِو بھائیِچارے تۄں مُیاپھی مںگّ لئی ہَے۔ اِتِہاس دے کالھے ورکِیاں وِچ اُلجھے رہِݨا ٹھِیک نہِیں٬ لۄڑ نویں ورکے پلٹݨ دی ہَے۔ تُہاڈے نالھ جۄ ماڑا ہۄئِیا٬ اُسنُۄں ہُݨ بدلِیا نہِیں جا سکدا۔ لۄڑ اُس تۄں اگاںہ ٹُرن دی ہَے۔ مَیں تَینُۄں کائۄُںسلر دے تَۄر ’تے نہِیں دۄست دے ناتے کہِ رِہاں جِہڑِییاں بیئِنساپھِییاں بارے سۄچ-سۄچ تُۄں مںدّے ہالِیں ہۄئِیا پِئَں٬ اُنہاں نُۄں باہر کڈھّ دے ... جدۄں تُۄں آپݨے دُکھّ-درد میرے کۄلھ پھۄلیںگا٬ تیرا من ہلکا ہۄ جائیگا۔ ذِںدّگی چںگّی لگّݨ لگّ پئیگی۔ مَینُۄں ماݨ ہۄویگا کِہ میرے مِتّر نیں میری گلّ منّ لئی ہَے۔ تَینُۄں ذِںدّگی نالھ جُڑِیا ویکھ کے مَینُۄں چِرجِیوی سکُۄن مِلیگا۔”

مائیِکل دے چِہرے ’تے اپݨتّ اُبھّر پئی۔ میرا ہتھّ آپݨے ہتھّ ’چ لَے کے سنیہ بھری سُر وِچ بۄلِیا٬ “پِیارے باذ! تیرِییاں جدّۄجہِد دِییاں گلّاں نیں میرے من وِچ پْریرنا بھری ہَے۔ اتے تیری دۄستی نیں٬ سُہِردتا نیں٬ میری بیچَین رُۄہ ’تے ٹھںڈھّی پھُہار ورگا اسر کِیتا ہَے۔ میری رُۄہ آکھدی اے کِہ تُۄں میرا آپݨا ہَیں٬ کھاس آپݨا۔ جۄ وی پُچھّیںگا٬ دسّاںگا۔”

“تھَیںک یُۄ ڈِیئر! پِچھلی وار جِتھّے گلّ چھڈّی سی٬ اُتھّۄں شُرُۄ کر۔”

“گلّ بڑی گھِنائُݨی اے ... ساڈے نہائُݨ لئی لائیِناں وِچ چھۄٹے-چھۄٹے واشرُۄم بݨے ہۄئے سن۔ درواذِیاں دی تھاں پلاسٹِک دے پردے ہُںدّے سن۔ اسِیں نگن ہۄ کے نہائُںدے ساں۔ کدی-کدی بردر البرٹ آ کے ساڈِییاں پِٹھّاں ملݨ لگّ پَیںدا۔ سانُۄں سرِیر دے ہر ہِسّے تکّ ہتھّ لِجا کے ملݨ لئی آکھدا ہۄئِیا٬ اُہ ساڈِییاں پِٹھّاں ’تے سابݨ لا کے پہِلاں نرم جِہا بُرش ورتدا تے پھِر ہتھّاں نالھ ملݨ لگّ پَیںدا۔ اسِیں اُسدے اِس کارج نُۄں سِہت-سِکھِّیا وجۄں لَیںدے ساں۔ کھیڈاں دا ادھِیاپک جُ سی اُہ۔ اِک دِن میری پِٹھّ ملھدِیاں اُسدے اُتیجِت ہۄئے ہتھّ کمر تۄں ہیٹھلے ہِسّے دِییاں مُٹھِّییاں بھرن لگّ پئے۔ ہَیرانی اتے گھبراہٹ وِچ میرے دِل دی دھڑکݨ تیذ ہۄ گئی۔ تے جدۄں اُسنے کِہا٬ ’نہا کے میرے کمرے وِچ آئیِں٬‘ میرا ساہ سُکّ گِیا۔ سہِمِیا-سُںگّڑِیا مَیں اُسدے کمرے وِچ چلا گِیا۔”

“ہاں ہاں۔” مَیں ہُںگّارا بھرِیا۔

“اُسنے بڑے ہیج نالھ مَینُۄں آپݨے بَیڈّ ’تے بِٹھا لِیا اتے کھاݨ لئی چاکلیٹ دِتِّییاں ... مِٹھِّییاں-مِٹھِّییاں گلّاں کردِیاں اُسنے پہِلاں میرے اتے پھِر آپݨے کپّڑے اُتار دِتّے ... اتے مَینُۄں آپݨی ہوس دا شِکار بݨا لِیا۔ میرا تن-من جھمبِّیا گِیا ... کھُۄن جِویں پاݨی بݨ گِیا ہۄوے ... مَیں کمبّی جا رِہا ساں۔ اُسنے مَینُۄں چھاتی نالھ لا کے میری پِٹھّ پلۄسی تے آکھِیا میرے بہُت ہی پِیارے مائیِک! گھبرا کِئۄں گِئَں؟ مَیں تَینُۄں ہرٹ نہِیں کِیتا٬ پِیار کِیتا ہَے۔ تُۄں اِہ گلّ کِسے نُۄں نہِیں دسّݨی۔ جے دسّی تیرے ’تے گمبھِّیر دۄش لا کے سکُۄلۄں کڈھوا دِیاںگا۔ کۄئی وی سکُۄل تَینُۄں داکھلا نہِیں دیویگا۔ سۄ گُپت رہِݨَے۔ اجّ تۄں مَیں تَینُۄں آپݨا کھاس وِدِیارتھی بݨا لِئَے۔ تَینُۄں باسکِٹبال ٹِیم دا وائیِس کَیپٹن بݨا دِیاںگا٬ ہۄر سہُۄلتاں وی مِلݨگِییاں۔ اۄ کے۔”

“اُہ بںدّا نہِیں٬ جانور سی۔” مَیں البرٹ پْرتی آپݨی گھِرنا دا گُبار کڈھِّیا۔

“اُہ رات تے اُس تۄں اگلِییاں کئی راتاں مَیں سَۄں ناں سکِیا۔ ملِینتا دے اہِساس وِچ مَینُۄں سوَے تۄں بدبُۄ آ رہی سی ... ساہ چلّ رِہا سی پر مَیں آپݨے آپ نُۄں مر گِیا مہِسُۄس کر رِہا ساں ... ڈھٹھّے ہۄئے من ’چ اِہ گلّ بَیٹھ گئی سی کِہ اسِیں نیٹِو گھٹِییا لۄک ہاں تے گۄرے ودھِییا اتے شکتِیشالی٬ اِہ ساڈے نالھ جۄ مرذی کر سکدے ہن ... چڑھدی جوانی دے میرے اُہ دِن ہسّݨ-کھیڈݨ دے سن پر مَیں جِئُںدِیاں ہی مر جاݨ دا سںتّاپ بھۄگ رِہا ساں۔”

“کی اُہ ہۄر لڑکِیاں نالھ وی اِہ گںدّا کمّ کردا سی؟”

“ہاں کردا سی۔ اُہدا شِکار بݨے لڑکے دُۄجِیاں تۄں لُکۄ رکھّدے سن۔ شرم کِہڑی تھۄڑھی سی۔ کُجھ لڑکے ڈھِیٹھ وی بݨ گئے سن۔ اجِہا اِک ساڈی باسکِٹبال ٹِیم دا کھِڈاری سی۔ اُہ کِہا کردا سی بردر البرٹ مَینُۄں بہُت لائیِک کردَے۔ سپَیشل ڈائیِٹ لُیا دِتّی ہۄئی اے۔ کۄئی پھالتُۄ کمّ نہِیں کرنا پَیںدا۔ مَیں تاں اُہدے سِر ’تے اَیش کرداں۔”

مائیِکل گھڑی ویکھ کے اُٹھّ پِیا۔ اُہنُۄں گھر وِچ کۄئی کمّ سی۔

“اگلا سَیشن کدۄں رکھِّیئے؟” مَیں پُچھِّیا۔

“تُۄں دسّ دے۔”

مَیں آپݨی ڈائِری چَیکّ کرکے آکھِیا٬ “ستاراں جُلائی سویرے دس وجے٬ میرے دپھتر ’چ٬ ٹھِیک ہَے؟”

“ٹھِیک ہَے۔” مائیِک نیں تپاک نالھ ہتھّ مِلھائِیا تے “بائ” آکھ کے ٹُر گِیا۔

“ہائ باذ!” اِہ آواذ مائیِکل دی ہَے۔ ویٹِںگّ-رُۄم ’چ اُہ میرے ساہمݨے آ کھلۄئِیا ہَے۔

“کِویں چلّ رہی ہَے سُݨوائی؟” اُتسُک ہۄئِیا مَیں پُچھّدا ہاں۔

“پہِلاں گھبراہٹ ہۄئی سی۔ پر اَیڈجُڈِیکیٹر تے سرکاری وکِیل بہُت چںگّے ہن۔ کہِݨ لگّے٬ ’گھبرائُݨا نہِیں۔ اسِیں تیرا دُکھّ-درد سُݨن لئی بَیٹھے ہاں۔ جۄ وی من وِچ ہَے بیجھِجک ہۄ کے کہِ دے۔‘ میرا ہَۄسلا ودھ گِیا ... ہُݨ بریک ہۄئی اے۔”

ویٹِںگّ-رُۄم وِچّۄں اُٹھّ اسِیں لاگلے کَیپھیٹیرِییا وِچ چلے گئے۔ دۄناں نیں ہلکا جِہا لںچّ کِیتا۔ اُپْرںتّ اُہ آپݨی گاتھا سُݨائُݨ اںدّر چلا گِیا تے میرے دِل-دِماگ ’چ رِکارڈ ہۄئی اُسدی گاتھا من دی سکرِین ’تے مُڑ چلّ پئی۔

اگلا سَیشن میرے اِس سوال تۄں شُرُۄ ہۄئِیا٬ “مائیِک! کی تُہاڈے سکُۄل وِچ لڑکِییاں نالھ وی کھیہ-کھرابی ہۄئی؟”

مئیِکل نیں دسِّیا کِہ لڑکِییاں دا بلاک اُنہاں دے بلاک تۄں الگّ سی۔ ٹِیچر کُجھ ساںجھے سن٬ کُجھ وکھّرے-وکھّرے۔ اُنہاں دا پْرِںسِّیپل ہۄر سی تے لڑکِیاں دا ہۄر۔ اُنہاں دی مَیسّ تے کلاس-رُۄم وگَیرا وی وکھّرے سن۔ جِس کرکے مائیِکل نُۄں اُدۄں پتا نہِیں سی لگّا۔ سکُۄل چھڈّݨ بائد کلَیرا نیں اُسنُۄں دسِّیا سی کِہ اُنہاں دا پْرِںسِّیپل کُکرمی سی۔ جِہڑی لڑکی اُسدی نِگہا چڑھ جاںدی٬ اُس نُۄں اُہ آپݨے دپھتر وِچ سدّ لَیںدا۔ پڑھائی جاں وِہار پکھّۄں اُسدی پْرشںسّا کرکے ماڑی-مۄٹی سہُۄلت دا چۄگا پا دیںدا۔ پھِر شہِجادی٬ راجکُماری ورگے وِشیشݨاں نالھ اُس نُۄں ہوا ’چ اُچھال دیںدا۔ لڑکِییاں الّہڑ سن٬ اُسدے جالھ وِچ پھس جاںدِییاں۔ اِہ گیم اُہنے کلَیرا نالھ وی کھیڈݨ دی کۄشِش کِیتی پر سپھل ناں ہۄئِیا ... جدۄں اُہ کلَیرا نُۄں جپھّی پائُݨ لگّا تاں اُہنے اُسدی باںہ ’تے اِنے ذۄر نالھ دںدّی وڈھّی کِہ کھُۄن نِکلھ آئِیا۔

پْرِںسِّیپل نیں کلَیرا نُۄں اِکلواںجے کمرے وِچ بںدّ کر دِتّا تاں کِہ اُسدا ہۄر وِدِیارتھݨاں نالھ سمپّرک ناں ہۄ سکے۔ تے اُسے وکت اُسنے کلَیرا دے ڈَیڈ نُۄں چِٹھّی لِکھی کِہ اُہ سکُۄل دا ڈسِپلن بھںگّ کردی ہَے٬ جِس کرکے اُسنُۄں سکُۄل وِچّۄں کڈھِّیا جا رِہا ہَے۔ کھڑھے پَیر اِک ادھِیاپک دی ڈِئۄُٹی لا کے اُس نالھ کلَیرا گھر نُۄں تۄر دِتّی۔ کلَیرا دے مَۄم-ڈَیڈ نُۄں پُلِس وِچ رِپۄرٹ کرنی چاہِیدی سی پر اُہ اِس پاسے نُۄں ٹُرے ہی ناں۔ کلَیرا دی بھُۄیا اِک ڈیء-سکُۄل وِچ سپھائی دا کمّ کردی سی۔ اُسنے پْرِںسِّیپل نُۄں بینتی کِیتی۔ اُہ نیک کَیتھۄلِک سی۔ اسنے کلَیرا نُۄں داکھل کر لِیا۔ کلَیرا نیں باراں جماتاں اُتھّے ہی پُۄرِییاں کِیتِییاں سن۔

“کی کلَیرا نُۄں ہۄر لڑکِییاں بارے وی پتا سی؟” مَیں پْرشن کِیتا۔

“ہاں پتا سی٬ اُنہاں وِچّۄں اِک ...۔” اگلی گلّ جِویں مائیِکل دے سںگھّ وِچ پھس گئی ہۄوے۔ پل وِچ ہی اُسدِییاں اکھّاں اںگِّیار بݨ گئیِیاں ... چِہرا تمتما اُٹھِّیا٬ ساہ تیذ ہۄ گِیا۔ مَیں اُس ولّ پاݨی دی بۄتل ودھائی۔ اُسنے وگاہ کے پرے سُٹّ دِتّی۔ مَیں اُٹھّ کے پاسے ہۄ گِیا۔ ٹیڈھی نذرے اُس ولّ تکِّیا۔ اُسدی نِگہا میرے دپھتر وِچّۄں دِسدے درِیا ’تے ٹِکی ہۄئی سی٬ آپݨے اںدّرلا جواربھاٹا جِویں اُہ درِیا وِچ اُتار رِہا ہۄوے۔ کُجھ دیر بائد اُہ میرے برابر آ کھلۄئِیا تے گلھگھۄٹُۄ جِہا لَے کے بۄلِیا٬ “باذ! تُۄں گُسّا کر گِئَں؟”

“ہمدرد گُسّا نہِیں کردے ہُںدّے۔” اُسدے مۄڈھے ’تے ہتھّ دھردِیاں مَیں اُسنُۄں وکھّی نالھ لا لِیا۔

“کی کراں! ذکھم ہَین ہی بہُت گہِرے۔ اُچیڑن نالھ درداں دی تڑپھاہٹ مُڑ شُرُۄ ہۄ جاںدی اے ...۔”

تے مائیِکل نیں دسِّیا سی کِہ سکُۄل دی پڑھائی کھتم کرکے اُسنے کِتّاکالج وِچ ترکھاݨا-کمّ دا کۄرس شُرُۄ کر لِیا سی۔ اُسے کالج وِچ کلَیرا کمپِّئۄُٹر دا کۄرس کرن آ لگّی سی۔ اُنہاں دا اِشک شُرُۄ ہۄ گِیا۔ رۄذَین دی اگاںہ پڑھن وِچ دِلچسپی نہِیں سی۔ اُسنے اِک ڈیئری-پھارم وِچ نَۄکری کر لئی۔ اُتھّے اُسدی رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄل دے سابکا وِدِیارتھی ماروِن نالھ دۄستی پَے گئی سی۔

کۄرس پُۄرا ہۄݨ ’تے مائیِکل نیں جَۄب لبھّ لئی سی۔

رۄذَین تے ماروِن دے وِیاہ ’تے مائیِکل ہُراں دے بھائیِچارے اتے رِشتیداراں نیں کھُۄب رَۄݨکاں لائیِیاں۔ بھَیݨ دے وِیاہ وِچ اُسنے دَۄڑ-دَۄڑ کمّ کِیتا۔ چاواں نالھ رۄذَین دا وِیاہ نِپٹا کے اُنہاں دے مَۄم-ڈَیڈ٬ آپݨے ہُݨ تکّ دے گْرہِستی دے سپھر نُۄں سںتُّشٹی نالھ ویکھدے سن۔ مائیِکل دا جَۄب ’تے ہۄݨا اُنہاں واستے پرِوارک ترکّی والھی گلّ سی۔ اُنہاں دِییاں لۄکاں نالھ پُتّر تے دھی دِییاں گلّاں وِچّۄں ماݨ جھلکدا سی۔ اُس ماݨ اتے ترکّی دے اہِساس نیں مائیِکل اںدّر پئیِیاں دُکھدائی یاداں مدھّم پا دِتِّییاں۔ چںگّے بھوِّکھ دی آس وِچ اُسدے من وِچ اُتشاہ اُگّم پِیا۔ اُس اُتشاہ دے بلّ ہی اُسنے٬ رۄذَین تے ماروِن ’چ چلّ رہے تݨاء دی پْرواہ ناں کِیتی۔ ... تے جدۄں اُنہاں دا رِشتا ٹُٹِّیا٬ دُکھّ تاں ہۄئِیا پر اُہ دُکھّ اُسنے من نُۄں ناں لائِیا۔ اُسنُۄں وِشواس سی کِہ اُسدی سُہݨی بھَیݨ نُۄں ہۄر ساتھی مِلھ جائیگا ... تے اُسدا وِشواس ٹھِیک ہی سابت ہۄئِیا ... رۄذَین دا نواں ساتھی پہِلے نالھۄں ذِیادا جچدا سی٬ کھاس کرکے بۄل-چال پکھّۄں۔ گھر دے کھُشگوار ہالات سن جاں پتا نہِیں کی کِہ مائیِکل دے بُلّہاں ’تے رُماںچِک گِیتاں دی گُݨگُݨاہٹ شُرُۄ ہۄ گئی۔ کلَیرا نالھ اُسدِییاں مُلاکاتاں رںگِّین ہۄ گئیِیاں ... سمیں نیں جِویں شُۄٹ وٹّ لئی ہۄوے۔ پر جدۄں رۄذَین دا رِشتا دُۄجی وار ٹُٹِّیا تاں سماں جِویں پِچھلکھُری مُڑ پِیا ہۄوے۔ مائیِکل اتے اُسدے مَۄم-ڈَیڈ واستے بہُت وڈّا جھٹکا سی اُہ۔ مائیِکل نیں رۄذَین نُۄں کارن پُچھِّیا۔ پر اُسنے کُجھ ناں دسِّیا۔ کلَیرا نالھ اُسدا سہیلپُݨا پہِلاں واںگ ہی سی۔ مائیِکل نیں اُس نالھ گلّ کِیتی۔ اُسنے “پتا نہِیں” آکھ دِتّا۔

“تیری سہیلی اےَ پتا کر۔ شائِد آپاں اُہدی کۄئی مدد کر سکِیئے۔” مائیِکل نیں ذۄر دے کے آکھِیا۔

“آپݨی مدد تۄں باہر دی گلّ ہَے۔” اُہ بۄلی

“اِہدا متلب تَینُۄں پہِلاں ہی پتَے۔”

“پتَے پر اُہنے مَینُۄں کِسے ہۄر نُۄں دسّݨ تۄں منہاں کِیتا ہۄئِئَے۔”

“کلَیرا ڈارلِںگّ مَیں ’کۄئی ہۄر‘ نہِیں اُہدا بھرا ہاں٬ دردمںدّ بھرا ...۔”

تے کلَیرا تۄں بھَیݨ نالھ واپرِییاں سُݨ کے اُسنُۄں اِںج لگّا سی جِویں اُسدی ذِںدّگی دی ہنہیری سُرںگّ ’چ اُگّی رَۄشنی بھڑاکا مار کے بُجھ گئی ہۄوے ... رۄذَین دا پْرِںسِّیپل اُسدا جِنسی-سۄشݨ کردا رِہا سی۔ تے ماروِن نالھ٬ مائیِکل واںگ٬ رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄل ’چ بدپھَیلی ہۄئی سی۔ دۄناں دے مناں وِچ دبّی ہۄئی جلالت کارن اُہ آپس وِچ کھُلّہ ناں سکے۔ رِشتا جِسماں تکّ ہی سِیمت رِہا۔ دِلاں دی اِکمِکتا ناں بݨی۔ کۄلھ-کۄلھ ہُںدّے ہۄئے وی اُہ دُۄرِییاں ہی ہںڈھّائُںدے رہے۔ رۄذَین نیں دُۄجے ساتھی نُۄں٬ پہِلِییاں مُلاکاتاں وِچ ہی آپݨی سکُۄلی ذِںدّگی بارے دسّ دِتّا سی۔ اُس بںدّے نیں پھراکھدِلی دِکھائُںدِیاں رِشتا گںڈھّ لِیا۔ پر کُجھ ارسے بائد رۄذَین نُۄں نِیوِیں دِکھائُݨ لگّ پِیا۔ مانسِک تے بھاوناتمِک کلیش وِچ پِںجّ ہۄ رہی رۄذَین نیں رِشتا تۄڑ لِیا سی۔

مائیِکل اںدّرۄں گلّاں کڈھّݨ لئی ہُݨ اُس نُۄں پتِیائُݨ-پْریرن دی لۄڑ نہِیں سی۔ اُہ آپݨے آپ ہی بِیان کری جاںدا۔ مَیں چُپّ-چاپ سُݨدا رہِںدّا٬ وِچ اُدۄں ہی بۄلدا جدۄں سائیِڈ ’تے رہِ گئی کۄئی گلّ پُچھّݨی ہُںدّی۔ اُسنے دسِّیا سی کِہ بھَیݨ نُۄں جھُۄردی-ٹُٹّدی دیکھ اُسدا آپا کِرن-مکِرنی ہۄݨ لگّ پَیںدا۔ اںدّرۄں اُٹھّی چِیس اُسدے دِل نُۄں آری واںگ چِیرن لگدی۔ بھَیݨ دی مارُۄتھل بݨی ذِںدّگی دِییاں ہواواں اُس اںدّرلے مارُۄتھل نُۄں تپا جاںدِییاں۔ سڑدا-بھُجّدا اُہ مَۄم-ڈَیڈ نالھ کھہِبڑ پَیںدا کِہ اُنہاں نیں رۄذَین تے اُسنُۄں رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄل کِئۄں بھیجِیا۔ اُہ آپݨی تھاں سچّے ہۄݨ لگّ پَیںدے۔ بہِس-بہِسائی وِچ مَۄم٬ ڈَیڈ نُۄں دۄش دیݨ لگّ جاںدی کِہ اُہ اُس سکُۄل دی سلاہُتا کردا نہِیں سی تھکّدا ہُںدّا۔

رۄذَین نُۄں ڈِپرَیشن ہۄ گئی سی۔ اُہ چُپّ-گڑُپّ ہۄ کے اِک پاسے جا بَیٹھدی۔ پر اںدّر جھُلّ رِہا جھکھّڑ اُسدے چِہرے ’تے اُگھّڑ رِہا ہُںدّا۔

مائیِکل اتے اُسدے مَۄم-ڈَیڈ دی لڑائی نِتّ دا کلیش بݨ گئی۔

اُنہاں ہی دِناں وِچ اِک گھٹنا ہۄر واپر گئی۔ جِس کمپّنی وِچ مائیِکل جَۄب کردا سی٬ اُسدا کارۄبار ٹھںڈھّا پَے گِیا۔ کمپّنی نیں مائیِکل سمیت چار کامِیاں نُۄں کمّ تۄں جواب دے دِتّا۔ جِہڑی جَۄب مائیِکل نیں ہۄر لبھّی اُہ گھرۄں دُۄر سی۔ کلَیرا دی لکّڑ-مِلّ دی دپھتری جَۄب لاگے ہی سی۔ اُہ مائیِکل نُۄں وی لاگے-چاگے دی کِسے کمپّنی وِچ کۄشِش کرن لئی کہِ رہی سی۔ پر اُہ گھر دے کلیش تۄں دُۄر ہۄݨا چاہُںدّا سی۔

برُکّلِین ستھِت پلائیِوُڈّ بݨائُݨ والی مائیِکل دی نوِیں پھَیکٹری وِچ تِنّ نیٹِو سن٬ باکی سبھ گۄرے۔ کُجھ اِک نُۄں چھڈّ کے باکی سبھ نسلوادی۔ اُسنُۄں ٹرینِںگّ دیںدِیاں بۄلاں جاں ہاو-بھاواں راہِیں نپھرت دی چںگِّیاڑی سُٹّ دیںدے۔ مائیِکل نیں دڑ وٹّ کے کمّ سِکھّ لِیا۔

کمّ وِچ بِذی ہۄ کے ٹائیِم رِڑھ پِیا۔ گھر اُہ دۄ-ڈھائی مہِینے بائد گیڑا ماردا۔ کلَیرا اسنُۄں چھیتی-چھیتی آئُݨ لئی کہِںدّی۔ پر اُہ آپݨے ہِساب نالھ ہی آئُںدا۔ جدۄں آئُںدا٬ کلَیرا نُۄں چُمّدا٬ باہاں ’چ بھردا پر پہِلاں والھی گرمجۄشی نہِیں سی۔ اُہ اُس نالھ وِیاہ دِییاں سلاہاں کردی۔ اُہ ’ہُۄں ہاں‘ کر چھڈّدا۔

“تُۄں کھُلّہ کے گلّ کِئۄں نہِیں کردا؟” اِک دِن کلَیرا نُۄں گُسّا چڑھ گِیا۔

“کی گلّ کراں٬ تَینُۄں چںگّا-بھلا پتَے ساڈے گھر دی ہالت دا۔” اُسنے کھِجھ کے آکھِیا۔

“تَینُۄں آپݨی ذِںدّگی بارے وی کُجھ سۄچݨا چاہِیدَے۔”

“پْریشانِییاں ہی ساہ نہِیں لَیݨ دیںدِییاں٬ سۄچاں کی؟”

“پھِر کی ہۄݨا چاہِیدَے؟” اُہ کھرہوی آواذ وِچ بۄلی۔

“تُۄں کۄئی ہۄر ساتھی لبھّ لَے۔”

کلَیرا دے متھّے وِچ جِویں ٹھاہ کردا پتھّر وجّا ہۄوے۔ کُرسی تۄں اُبھّردی اُہ مائیِکل نُۄں جھئی لَے کے پئی٬ “یُۄ بلڈّی اِڈِیئٹ! جے اِںج ہی کرنا سی تاں وائدے کِئۄں کِیتے۔ اِہ گلّ پہِلاں ہی کہِ دیںدا۔ ہُݨ سارا کُجھ کر کرا کے ...۔”

مائیِکل نُۄں لگّا کِہ اُہ ہتھّۄپائی ہۄ پئیگی۔ اُسدا گُسّا ٹھںڈھّا کرن لئی بۄلِیا٬ “ڈارلِںگّ تُۄں کھپھا ناں ہۄ۔ پْریشانی ’چ اِہ گلّ میرے مُۄںہۄں اَیویں نِکلھ گئی اے۔”

“اَیویں نہِیں نِکلھی٬ تیرے دِل ’چ کھۄٹ ہَے٬ دھۄکھا ہَے ... تُۄں کمِینا ہَیں ... مَیں تَینُۄں نپھرت کردی ہاں۔” اگّ-بھبُۄکا ہۄئی اُہ ٹُر پئی۔ شائِد اُسنُۄں آس سی کِہ مائیِکل اُسنُۄں رۄکیگا۔

پر اُہ آپݨے مُۄڈ وِچ بَیٹھا رِہا۔ درئسل اُہ چاہُںدّا سی کِہ اُہ اِسے ترہاں اُسدی ذِںدّگی وِچّۄں چلی جائے۔ جدۄں اُسنے کلَیرا نالھ٬ جِیون-ساتھی بݨن دا٬ وائدا کِیتا سی اُدۄں اُنہاں دے گھر-پرِوار دے ہالات کھُشگوار سن۔ اُسدے جِنسی-شۄشݨ دی جلالت اُسدے من وِچّۄں لتھّݨی شُرُۄ ہۄ گئی سی۔ پر رۄذَین دی وِیاہُتا ذِںدّگی دی اسپھلتا دے کارن٬ اُہ جلالت اُسدے من ’تے مُڑ بھارُۄ ہۄ گئی سی۔ ہُݨ اُہ آپݨے آپ نُۄں کلَیرا دے برابر نہِیں سی سمجھدا ... کلَیرا کامُک ہملا کرن والھے پْرِںسِّیپل ’تے شیرنی بݨ کے جھپٹ پئی سی تے اُہ بردر البرٹ دِییاں کامُک بدپھَیلِییاں سالاں-بدھّی سہِںدّا رِہا٬ جلِیل ہُںدّا رِہا سی۔ اُس بارے کلَیرا نُۄں دسّݨا وی تے ناں دسّݨا وی٬ اُس نُۄں ٹھِیک نہِیں سی جاپدا۔ جے دسّدا سی تاں اُس نالھ اُمر بھر بَۄݨا ہۄ کے جِئُݨ والھی گلّ سی۔ جے نہِیں دسّدا سی تاں ہِیݨ بھاونا نالھ اںدّرۄ-اںدّری مِدھّ ہۄݨ والھی گلّ سی۔

کلَیرا مُۄہرے بَۄݨا ناں بݨن دی سکِیم تاں اُسنے سۄچ لئی سی پر بَۄݨیپن دے لکب نُۄں آپݨے نالھۄں لاہ سُٹّݨ دی اُس کۄلھ کۄئی وِئُںت نہِیں سی۔ اِہ لکب تاں گۄرِیاں نیں نیٹِواں دی ہۄںد-ہستی وِچ کھُݨ دِتّا ہۄئِیا سی ... اُسدی جَۄب ’تے جۄسِپھ ناں دا گۄرا اُسنُۄں جںگّلھی٬ اسبھِّئک تے بَۄݨا ورگے سمبّۄدھناں نالھ چھُٹِیائُںدا رہِںدّا۔ اِہ لپھذ اُسدے دِل ’تے تیجاب دے چھِٹِّیاں واںگ پَیںدے پر اُہ سبر کر لَیںدا۔ پْرںتُّۄ اِک دِن اُسدا سبر جواب دے گِیا۔” اسبھِّئک تے بَۄݨا مَیں نہِیں تُۄں ہَیں۔” مائیِکل نیں اُسدِییاں اکھّاں ’چ اکھّاں پا کے کِہا۔

“اُہ کِویں؟”

“جے تُۄں سبھِّئک تے اُچّا ہۄویں٬ مَینُۄں اِس ترہاں دے مںدّے بۄل ناں بۄلیں۔”

“تُۄں ہَے ہی اِس لائِک۔”

“تاں پھِر ہُݨ کہِ کے ویکھ۔” مائیِکل تلکھ ہۄ گِیا۔

“تُۄں اسبھِّئک ہَیں٬ بَۄݨا ہَیں٬ جںگّلی ہَیں۔” جۄسِپھ بھُۄتر گِیا۔

مائیِکل اںدّر جِویں اگّ مچ پئی ہۄوے۔ اُسنے دھڑادھڑ اُہدے گھسُنّ جڑ دِتّے۔ کُجھ گھسُنّ جۄسِپھ نیں وی چھڈّے پر اُہ مائیِکل دا مُکابلا ناں کر سکِیا تے گھسُنّاں دا جھمبِّیا تھلّے ڈِگ پِیا۔ “پھِر کہِ اُہ مںدّے لپھذ۔” اُس دے ٹھُڈّ ماردِیاں مائیِکل گرجِیا۔

پر جۄسِپھ دا سارا گرُۄر جِویں نُچّڑ گِیا ہۄوے۔ اِکٹھّا جِہا ہۄئِیا ’اُۄ اُۄ‘ کردا اُہ وِلک رِہا سی۔ اُسدا پِیلھا بھُۄک چِہرا ویکھ کے مائیِکل پِچھاںہ ہٹ گِیا۔ پر اُسدا کْرۄدھ مٹھّا نہِیں سی پِیا۔ “ہُݨ جِہڑا وی مَینُۄں جلِیل کریگا٬ مَیں اُہدی اِسے ترہاں بھُگت سُیاراںگا۔” اِہ کُۄکویں بۄل دُۄجے کامِیاں دے کنّاں تکّ پہُںچّائُںدِیاں اُہ پھَیکٹری دے اِک کۄنے وِچ جا بَیٹھا۔

اُسنُۄں مَینیجر دے دپھتر تۄں بُلاوا آ گِیا۔ جۄسِپھ تے سُپروائیِذر وی بُلائے گئے۔

“کی ہۄئِیا؟” مَینیجر نیں جۄسِپھ نُۄں پُچھِّیا۔

“مائیِکل نیں نِکّی جِہی گلّ ’تے مَینُۄں کُٹِّیا اے۔” آکھدا ہۄئِیا جۄسِپھ آپݨے لال ہۄئے مۄڈھے تے دھَۄݨ دِکھائُݨ لگّ پِیا۔ مائیِکل نیں سۄچ سمجھ کے اُسدے گُجھِّییاں سٹّاں مارِییاں سن۔ مُۄںہ ’تے کۄئی گھسُنّ نہِیں سی ٹھۄکِیا پر جۄسِپھ دے گھسُنّ اُہدے مُۄںہ ’تے وجّے سن۔

“سر! گلّ نِکّی نہِیں٬ بہُت وڈّی اے۔ جۄسِپھ نسلوادی اے۔ اِہ مَینُۄں اسبھِّئک٬ بَۄݨا اتے جںگّلی ورگے لپھذاں نالھ اپمانِت کردا رہِںدّا اے۔ ہُݨ وی اِہنے مَینُۄں اِہی گھٹِییا لپھذ کہے۔ مَیں بتھیرا آکھِیا کِہ مَینُۄں جلِیل ناں کر پر اِہ ہٹِیا ہی نہِیں تے لڑائی شُرُۄ کر لئی۔ سٹّاں اِہنے وی میرے بتھیرِییاں مارِییاں ہن٬” آپݨِییاں اکھّاں اتے سُجّے ہۄئے بُلّہ مَینیجر نُۄں دِکھائُںدِیاں مائیِکل نیں گلّ جاری رکھّی٬ “تُسِیں میرے سَیکشن دی برَیںڈا نُۄں پُچھّ لئۄ کِہ چھیڑ کِہنے چھیڑی ہَے۔”

مائیِکل دیکھ رِہا سی٬ مَینیجر نیں اُسنُۄں گمبھِّیرتا نالھ نہِیں سی سُݨِیا۔ اُسنے برَیںڈا دے نالھ ہی٬ مائیِکل دے سَیکشن وِچ کمّ کردے؛ سَیم نُۄں وی بُلا لِیا اتے پہِلاں اُس نُۄں ہی پُچھِّیا٬ “کی جۄسِپھ نیں مائیِکل نُۄں اسبھِّئک٬ بَۄݨا وگَیرا کِہا سی۔”

مائیِکل پْریشان ہۄ گِیا٬ سَیم نیں تاں اُہدے کھِلاپھ ہی بھُگتݨا سی۔ ’دیکھ لواںگا اِہنُۄں وی‘ دے شبد اُسدے پْریشان من وِچ رِیںگ گئے سن۔ پر سَیم دے آکھے دۄ-اکھّری شبد “یَیسّ” نیں اُسنُۄں آچمبھِّت کر دِتّا۔ سَیم اُسنُۄں کںڈِّیاں وِچ کھِڑِیا ڈاڈھا ہی کھُۄبسُۄرت پھُلّ جاپِیا۔

برَیںڈا نُۄں پُچھّے جاݨ ’تے اُسنے دلیری نالھ کِہا٬ “جۄسِپھ اکسر ہی مائیِکل نُۄں اپمانِت کردا رہِںدّا اے۔ کدی-کدی مَینُۄں وی چۄبھوِیں گلّ کہِ دیںدا اے۔”

“جۄسِپھ دے وتِیرے بابت مائیِکل نیں میرے کۄلھ شِکائِت کِیتی سی۔ مَیں جۄسِپھ نُۄں سمجھائِیا سی کِہ نسلواد ذُرم ہَے۔” سُپروائِذر دے اِہ بۄل مائیِکل دے تپدے من نُۄں نِیاگرا پھالذ دی ٹھںڈھّی بھُۄر ورگے لگّے سن۔ کھِڑکی وِچِّیں دُۄر-دُۄر تکّ دِسدی کائِنات اُسنُۄں سۄہݨی لگّݨ لگّ پئی سی۔

پر مَینیجر دے متھّے ’تے تِئُڑی سی۔ مائیِکل سمجھ گِیا سی٬ اُہنے اُسنُۄں پھَیکٹری وِچۄں کڈھّ کے گۄرے نُۄں کُٹّݨ دا مذا چکھائُݨا سی۔ پر گواہاں دی سچائی نیں اُسدے ہتھّ بنّہ دِتّے سن۔ اِسے کرکے ہی تاں جۄسِپھ نیں وی پُلِس وِچ رِپۄرٹ نہِیں سی کِیتی۔

جۄسِپھ مُڑ کے کمّ ’تے نہِیں سی آئِیا۔ مائیِکل نیں کِسے تۄں سُݨِیا سی٬ اکھے اُہ کہِںدّا اے جِہڑی کمپّنی نِیچ نیٹِواں نُۄں سِر ’تے چڑھائُںدی ہَے٬ اُہ اُس وِچ کمّ نہِیں کر سکدا۔ پر مائیِکل جاݨدا سی کِہ اسل گلّ تاں نمۄشی دی سی۔ گھٹنا تۄں اپسَیٹّ ہۄئے کُجھ گۄرِیاں دی گھُسر-مُسر تۄں لگدا سی کِہ رۄس وجۄں اُہ وی جَۄباں چھڈّݨگے۔ پر اِںج ہۄئِیا ناں کِئُںکِہ کنیڈا وِچ چلّ رہے آرتھِک مںدّواڑے کارن ہۄر پاسے جَۄباں مِلݨ دی آس نہِیں سی۔

برَیںڈا مائیِکل نالھ اُنّا کُ ہی بۄلدی ہُںدّی سی۔ پر ہُݨ جۄسِپھ دے کُٹاپے تۄں بائد اُہ مائیِکل نالھ کھُلّہݨ لگّ پئی۔ اُسنے دسِّیا سی کِہ اُہ تے اُسدا پتی ڈِکّ اِںڈِیئن رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄل دے سابکا وِدِیارتھی سن۔ دۄویں جِنسی-سۄشݨ تۄں تاں بچ گئے سن پر ہۄر ہتّکاں-ہیٹھِییاں اُنہاں نُۄں وی پیش آئیِیاں سن۔ ڈِکّ نُۄں تاں ذِیادا ہی۔ اُہ نرک ورگی ذِںدّگی تۄں تںگّ آ کے سکُۄلۄں بھجّ اُٹھِّیا سی۔ سکُۄل نیں پُلِس نُۄں سُۄچِت کِیتا سی۔ پُلِس نیں اُسنُۄں گھر پہُںچّݨ تۄں پہِلاں ہی پھڑ لِیا تے سکُۄل دے ہوالے کر دِتّا۔ پْرِںسِّیپل نیں پہِلاں اُسنُۄں چمڑے دے پٹے نالھ کُٹِّیا تے پھِر اُسدی کھُراک گھٹائُݨ دا ہُکم دے دِتّا۔

اِک ماپِیاں دے پِیار دی بھُکھّ٬ دُۄجی ڈھِڈّ دی بھُکھّ ... اُس نُۄں ٹی.بی ہۄ گئی۔ اِہ رۄگ کُجھ ہۄر وِدِیارتھِییاں نُۄں وی سی۔ سکُۄل والھے سہی اِلاج کروائُݨ دی بجائ ماڑی-مۄٹی دوائی دے چھڈّدے۔ تِنّ بچِّیاں دی مَۄت ہۄ گئی۔ ٹی.بی نالھ ہۄر سکُۄلاں وِچ وی کاپھی مَۄتاں ہۄئیِیاں سن۔ پر ڈِکّ مردا-مردا بچ گِیا سی ... سُبھاء دا سِرڑی سی ... ذِںدّگی نُۄں تۄری رکھِّیا۔ پر رجّوِیں رۄٹی ناں مِلݨ دی سذا دا داگ دِل تۄں ناں لتھّا۔ ’اُہ سذا نہِیں ذُلم سی‘ اِہ رںجّش اُسدی رُۄہ نُۄں سدا درڑدی رہی ... تھۄڑھی اُمر وِچ ہی اُہ چلّ وسِیا۔ برَیںڈا دی درد-بھری داستاں نیں مائیِکل اںدّر ہمدردی جگا دِتّی سی۔

برَیںڈا آپݨے اِلاکے دے نیٹِواں دے کلبّ وِچ جاںدی سی۔ اِک دِن اُہ مائیِکل نُۄں وی لَے گئی۔ اُتھّے اُسنے مائیِکل ولّۄں جۄسِپھ دے ہڈّ سیکݨ دی وارتا کہِ سُݨائی۔ کلبّ وِچ مائیِکل دی بلّے-بلّے ہۄ گئی۔

اُہ کلبّ نالھ جُڑ گِیا۔ نیٹِواں دی مائِک ہالت تۄں اُہ جاݨُۄں سی۔ کلبّ وِچ کھاںدِیاں-پِیںدِیاں جے کِسے کۄلھ پَیسے تھُڑھ جاںدے٬ اُہ آپݨے کۄلۄں پا دیںدا۔ کدی-کدی کلبّ دی کِسے مہِپھل دا میذبان وی بݨ جاںدا۔ جے کِسے دا ہتھّ ذِیادا تںگّ ہُںدّا٬ آپݨی سمرتھّا مُتابِک اُسنُۄں ہتھّ اُدھار دے دیںدا ... نیٹِو اُسدا آدر کرن لگّ پئے۔

مائیِکل نُۄں برَیںڈا ولّۄں پِیار-سںکّیت مِلھ رہے سن پر اُہ اِس چکّر وِچ پَیݨا نہِیں سی چاہُںدّا۔ آکھر برَیںڈا دے گُںدّویں سرِیر تے نذاکتی اںدّاذ نیں اُسنُۄں مۄہ لِیا ... برَیںڈا نیں اُسنُۄں وِیاہ دی پیشکش کِیتی۔ پر اُسنُۄں کی پتا سی کِہ بہادری دے اِمیج والھا مائیِکل اںدّرۄں کِنّا کمذۄر٬ کِنّا ہِیݨا سی۔ آپݨی ہِیݨی ہۄںد دی اسلِیئت نُۄں چھُپائی رکھّݨ لئی ہی تاں اُسنے کلَیرا نالھ وِیاہ نہِیں سی کروائِیا۔ پر آسرا بھالھدی برَیںڈا نُۄں نِراش کرنا وی اُہ ٹھِیک نہِیں سی سمجھدا۔ اُسنے برَیںڈا نُۄں دۄستی دے رِشتے لئی منا لِیا۔

“کلَیرا دا کی بݨِیا؟” اِہ پْرشن مَیں مأکِل دی٬ کلَیرا بارے دِل دی گلّ بُجھّݨ لئی کِیتا سی ورنا مَینُۄں کلَیرا دی ذِںدّگی بارے سبھ پتا سی ... مئیِکل نالھۄں ٹُٹّݨ دے کُجھ سال بائد اُسنے وِیاہ کر لِیا سی۔ پر اُسدا پتی نِکھٹُّۄ نِکلِیا۔ اُہ نالھے تاں کلَیرا دی کمائی کھاںدا تے نالھے اُس وِچ نُکس کڈھّدا۔ کلَیرا نیں اُسنُۄں بدلݨ لئی مَۄکا دِتّا پر اُہ ناں بدلِیا۔ تلاک ہۄ گِیا۔ مَیں اپسَیٹّ ہۄئی کلَیرا دی کائۄُںسلِںگّ کِیتی سی۔ کائۄُںسلِںگّ دَۄران مَیں سمجھ گِیا سی کِہ مائیِکل اجے وی اُسدے دِل دے کِسے کۄنے وِچ بَیٹھا سی۔ کائۄُںسلِںگّ تۄں بائد وی کدی-کدی میری کلَیرا نالھ پھۄن ’تے گلّ ہۄ جاںدی سی۔ کِتِئۄں پتا لگّݨ تے اُسنے مَینُۄں پھۄن کِیتا سی٬ “باذ! تُۄں مائیِک دی کائۄُںسلِںگّ کر رِہاں؟” میرا جواب ’ہاں‘ وِچ سُݨ کے اُسنے اُتسُکتا نالھ پُچھِّیا سی٬ “کِویں چلّ رہی ہَے؟”“اجے تکّ تاں ٹھِیک ہَے۔” مَیں دسِّیا سی۔ کلَیرا جاݨدی سی کِہ کائۄُںسلِںگّ دا ہر کیس گُپت ہُںدّا ہَے۔ سۄ اُسنے ہۄر کُجھ نہِیں سی پُچھِّیا۔ پر مَینُۄں اِنے نالھ ہی اُسدی مائیِکل پْرتی چاہت دا اِک وار پھِر پتا لگّ گِیا سی۔

تے ہُݨ مائیِکل دے بۄلاں تۄں اُس اںدّرلی چاہت وی ذاہر ہۄ گئی سی۔ اُسنے کِہا سی٬ “کلَیرا نیں وِیاہ کر لِیا سی۔ پر پتی نِکمّا ہۄݨ کارن تلاک ہۄ گِیا۔ کھَیر اُہ ہِمّتی اَۄرت ہَے۔ ودھِییا کمّ کر رہی ہَے۔ اُسنے آپݨا سکُۄل کھۄلہِیا ہۄئِئَے٬ جِس وِچ اُہ ساڈے بَیںڈاں دے نِیاݨِیاں نُۄں اتے رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄلاں دے سابکا وِدِیارتھِییاں نُۄں ساڈی بھاشا تے کلچر پڑھائُںدی ہَے۔ اُسدے اِس کارج ولّ پہِلاں تاں کِسے نیں دھِیان نہِیں دِتّا پر ہُݨ بَیںڈاں دے چِیپھ اُہدی مدد کر رہے ہن۔”

“مائیِک! جدۄں تُۄں برُکّلِین رہِںدّا سی٬ اُدۄں گھر دا کھِیال تاں گھٹ ہی آئُںدا ہۄݨَے۔” مَیں پُچھِّیا۔

“اِویں ہی سمجھ لَے۔ برُکّلِین میری رُۄہ نُۄں بھائُںدا سی۔ اُتھّۄں دے نیٹِواں وِچ میرا آدر-ماݨ سی۔ میرے وارے-وارے جاںدی برَیںڈا دی مُہبّت سی٬ جدۄں کِہ اِتھّے ساڈے گھر وِچ گھۄر اُداسی سی٬ کلھیش سی۔ رۄذَین دی ڈِپرَیشن بہُت ودھ گئی سی۔ اُسدی چِںتّا وِچ مَۄم نُۄں بلڈّ-پْرَیشر ہۄ گِیا سی۔ گھر-پرِوار دے ماڑے ہال تۄں دُکھی ہۄئے ڈَیڈ نیں شراب وِچ پناہ لَے لئی سی۔ مَیں تِنّ کُ مہِینے بائد گیڑا ماردا٬ اَیویں رسمی جِہا۔ ناں مَیں کھُلّہ کے گلّ کردا ناں گھر والھے۔ پَیسے جِنّے کُ دے سکدا دے دیںدا ...۔ اِک دِن٬ مَۄم اںدّر جمہاں ہۄئِیا جھۄرا پھُٹّ نِکلِیا۔ کہِݨ لگّی رۄذَین ولّۄں تاں سانُۄں سُکھّ دا ساہ نسِیب نہِیں ہۄئِیا٬ تُۄں ہی چار دِن چںگّے دِکھال دے۔ اُتھّے تُۄں جِہڑی گرل-پھرَیںڈ بݨائیِئۄ آ٬ اُہدے نالھ وِیاہ کر لَے۔ سانُۄں ہرِیالی دِس پئیگی۔ پرِوار وِچ نویں پھُلّ کھِڑنگے۔”

“مَۄم! وِیاہ نُۄں اجے دِل نہِیں منّدا۔” مَیں گلّ ٹالھ دِتّی سی۔

ڈَیڈ کُجھ نہِیں سی بۄلِیا۔ ڈُۄںگھِییاں سۄچاں وِچ پِیا اُہ جِویں آپݨے آپ نالھ کۄئی ہِساب-کِتاب کر رِہا ہۄوے۔

“برُکّلِین چھڈّ کے تُۄں پکّے تَۄر ’تے اِتھّے کدۄں آئِیا؟”

“رۄذَین نیں آتمہتِّیا کر لئی سی۔ کھبر سُݨ کے میرے ہۄش گُمّ ہۄ گئے۔ تڑپدا-وِلکدا گھر پہُںچّا۔ مَۄم-ڈَیڈ ہالۄں بیہال ہۄئے پئے سن۔ اُنہاں نُۄں دِلاسا دیںدِیاں مَیں من ہی من کھُد نُۄں کۄس رِہا سی کِہ جے مَیں گھرۄں پاسے ناں ہۄئِیا ہُںدّا تاں شائِد اِہ بھاݨا ناں ورتدا۔ پھِئۄُنرل ہۄم وِچ بھَیݨ کۄلھ ہںجھُّۄ وہائُںدِیاں مَینُۄں بچپن دی اِک گھٹنا یاد آ گئی سی ... مَیں تے رۄذَین برُۄنۄ درِیا وِچ تَیر رہے ساں۔ دادی باہر کِنارے ’تے بَیٹھی سی۔ رۄذَین نیں ڈُۄںگھی ٹُبھّی ماری سی۔ جدۄں کئی چِر اُہ اُپّر ناں آئی تاں مَیں گھبرا گِیا۔ دادی نُۄں اواذاں مارن لگّ پِیا گرَینی! گرَینی!! رۄذَین ڈُبّ گئی اے ...۔ اُسے پل رۄذَین پاݨی وِچّۄں اُبھّر پئی۔ کھِڑکھِڑا کے بۄلی مَیں جِئُںدی ہاں۔ تے پھِئۄُنرل ہۄم وِچ پتا نہِیں اِہ کِویں ہۄئِیا٬ اجِیب جِہے بھُچاکے ’وِچ مَینُۄں اِںج جاپِیا جِویں کَیسکِٹ وِچّۄں اُٹھّ کے رۄذَین نیں کِہا ہۄوے٬ ’میرے پِیارے وِیر کِئۄں رۄئی جانَے٬ مَیں مری نہِیں۔‘ پر کِتھّے۔ ... مَۄم-ڈَیڈ بُری ترہاں ٹُٹّ گئے سن۔ جے رۄذَین کُدرتی مَۄتے مردی٬ اُنہاں نیں ایداں نہِیں سی ٹُٹّݨا۔ اُسدی آتمہتِّیا نیں اُنہاں نُۄں ادھمۄئے کر دِتّا سی۔ ڈَیڈ ہُݨ بہُت گھٹّ بۄلدا سی۔ شراب پی کے گُمّ-سُمّ ہۄئِیا کدی گھر دے پِچھواڑے پئی ٹُٹّی-پھُٹّی کِشتی دا نِرِیکھݨ جِہا کرن لگّ جاںدا تے کدی گھر مُۄہرلے پھُلّاں دے سُکّ چُکّے بُۄٹِیاں دی دھرتی کُریدݨ لگّ پَیںدا جِویں مر چُکّے سُپنِیاں دی راکھ پھرۄل رِہا ہۄوے۔ اُسنُۄں رۄذَین نالھ سکُۄل وِچ ہۄئی-بِیتی دا پتا لگّ چُکّا سی۔ میرے نالھ ہۄئی بدپھَیلی بارے وی شائِد اُہنُۄں شکّ پَے گئی ہۄوے۔ اِںڈِیئن رَیذِیڈَیںشِئل سکُۄلاں وِچ نیٹِواں دے سَیںکڑے پُتّاں-دھِییاں دے سرِیرک٬ مانسِک٬ بھاوناتمک تے جِنسی سۄشݨ دِییاں گلّاں ہُݨ آم لۄکاں تکّ پہُںچّ چُکِّییاں سن۔ ساڈے واںگ انیکاں پرِوار دُکھّاں-کلھیشاں اتے آتمہتِّیاواں دا سںتّاپ بھۄگ رہے سن ۔... ہئُکے-ہاوے بھردا میرا ڈَیڈ اِک دِن بیہِسابی شراب اںدّر سُٹّ کے اجِہا گُٹّ ہۄئِیا کِہ چلّ وسِیا۔ اِہ وی اِک ترہاں نالھ آتمہتِّیا ہی سی۔” مائیِکل اںدّرۄں رُۄہ-نپِیڑواں ہئُکا نِکلھ گِیا۔

میرا وی دِل بھر آئِیا۔ ترس اتے ہمدردی وِچ پسِیج کے آکھِیا٬ “مائیِک سٹّاں بہُت وڈِّییاں نیں۔ تیرے دِل نُۄں تکلِیپھ ہۄ رہی اے۔ باکی گلّ آپاں اگلی وار کراںگے۔”

“کۄئی نی ہُݨ نِبیڑ لَیݨ دے٬” آپݨے ’تے ذبت پائُںدِیاں اُس آکھِیا٬ “سدمِیاں دی بھنّی ہۄئی مَۄم دا دِماگ ہِلّ گِیا۔ اُہ اچانک ہی رۄہ ’چ اُںگل اُٹھا کے آکھݨ لگّ جاںدی٬ ’میری دھی نُۄں برباد کرن والھِیا پْرِںسِّیپلا تُۄں سچّا-سُچّا اِیسائی نہِیں٬ راکھش ہَیں راکھش ... تے پھِر کِتے دِییاں کِتے گلّاں ماردی٬ دِل اںدّر دپھن ہۄئیِیاں سدھّراں پُٹّݨ لگّ جاںدِییاں - آ جا٬ لںگھّ آ رۄذَین٬ میری راݨِیئیں دھِیئے! لَے `کلّی آئی ایں! میرے دۄہتے-دۄہتِییاں نُۄں نہِیں لَے کے آئی۔ اچھّا-اچھّا اُہ آپݨے پِئۄ نالھ آ رہے نیں۔ مار آواذ آپݨے ڈَیڈ نُۄں٬ آپاں مائیِک دے وِیاہ دی سلاہ کرنی آں ...۔ مَۄم دا مَیں اِلاذ کروائِیا۔ دوائیِیاں دے آسرے اُہ چار کُ سال جِئُںدی تاں رہی پر نارمل ناں ہۄ سکی۔ یاد-شکتی بہُت گھٹ گئی سی۔ کھادھا-پِیتا بھُلّ جاںدی سی۔ کدی اَیوَیں ہی گھرۄں باہر نُۄں ٹُر پَیںدی۔ مَینُۄں ہر ویلے اُسدا دھِیان رکھّݨا پَیںدا۔ میری بیدھِیانی وِچ جے کدی اُہ آسے-پاسے ہۄ جاںدی تاں بَیںڈ دے لۄک اُسنُۄں گھر چھڈّ جاںدے۔ اُنہاں نُۄں اُسدی ہالت دا پتا سی۔ ... پہِلاں بھَیݨ اتے ڈَیڈ دی مَۄت پھِر ماں دا نِیم-پاگلپن۔ بہُت ہی ہَۄلناک سماں سی اُہ ... برَیںڈا کی تے برُکّلِین دے ہۄر لۄک کی٬ من وِچّۄں وِسردے چلے گئے۔ تے جدۄں مَۄم وی مُکّ گئی ... میرے بھاء دی پرلۄ ...۔” مائیِکل دا رۄݨ نِکلھ گِیا۔

“اۄ ربّا! اِنا وڈّا کہِر!” آپݨے اںدّر کمبّݨی مہِسُۄس کردِیاں میرِییاں اکھّاں وی چھلک پئیِیاں۔ کُرسی تۄں اُٹھّ کے جدۄں مَیں مائیِکل دے مۄڈھِیاں ’تے ہتھّ رکھّے تاں اُہ ہۄر پھِسّ پِیا ...۔

اُسدا رۄݨا بںدّ ہۄݨ ’تے وی اسِیں کِنّا ہی چِر کۄئی گلّ ناں کر سکے۔ آلھا-دُیالھا وی کھامۄش ہۄ گِیا جاپِیا۔ اِںج لگّا جِویں لاگلے درِیا تے درکھت وی مائیِکل دی رُۄہ-کمبّائۄُ تْراسدی سُݨ کے سُنّ ہۄ گئے ہۄݨ۔ مائیِکل ذرا ساواں ہۄئِیا تاں مَیں کِہا٬ “گھر ہی کھالی ہۄ گِیا... واکئی پرلۄ والھی گلّ ہَے۔”

لمّا ہئُکا بھردِیاں مائیِکل بۄلِیا٬ “جاݨ والھے چلے گئے٬ مَینُۄں تڑپھݨ لئی چھڈّ گئے ... مَۄم-ڈَیڈ دے جِئُںدِیاں مَیں اُنہاں نالھ لڑدا بھِڑدا رِہا پر اُنہاں دی مَۄت تۄں بائد پچھتاوا لگّ گِیا کِہ مَیں اُنہاں نُۄں کِئۄں دُکھی کِیتا؟ بھَیݨ دے ٹُٹّے دِل نُۄں گںڈھّݨ دی کۄشِش کِئۄں ناں کِیتی؟... ٹبّر دی بربادی تے گھر دے اُجاڑ نیں مَینُۄں بہُت کۄہِئَے ...۔”

“مائیِک! تیرا بھائیِچارا دُکھّ وںڈّائُݨ تاں آئِیا ہۄویگا؟”

“ہاں۔ تِنّاں مَۄتاں ’تے میرے رِشتیدار تے بَیںڈ دے نذدِیکی بںدّے رسماں-رِواذاں مُتابِک اپھسۄس کرن آئُںدے رہے۔ پر سدمے-سںتّاپ تاں آکھرکار میری `کلّی-کاری جان نیں ہی سہِݨے سن۔ ... کُجھ لۄکاں نیں رۄذَین دی آتمہتِّیا دے مُۄل کارن دا اںدّاذا لا لِیا سی۔ پر اسِیں گھر دے جِییاں نیں کِسے کۄلھ وی گلّ نہِیں سی کھۄلہی۔ آپݨی جلالت تاں مَیں آپݨے اںدّر ہی دبّ لئی سی۔”

“جے پھۄل دیںدا٬ تڑپھاہٹ گھٹ جاݨی سی۔” مَیں آکھِیا۔

“اِہ تاں ہُݨ پھۄل کے ہی پتا لگّا ہَے٬” گلّ کردے مائیِکل دے چِہرے ’تے دھِیرج اتے اُتشاہ دے چِنّہ اُبھّر پئے٬ “باذ! تیرے کۄلھ سارے دُکھّ-درد پھۄل کے من ہلکا ہۄ گِیا اے۔ تیرے پِیار نیں میری لِتاڑی ہۄئی رُۄہ ’تے ٹانِک ورگا اسر کِیتا ہَے ... اگاںہ کدم پُٹّݨ دی اِچھّا جاگ پئی ہَے۔”

مائیِکل دے بۄل سُݨ کے میری رُۄہ کھِڑ گئی۔ رگ-رگ وِچ سکُۄن مہِسُۄسدِیاں مَیں آکھِیا٬ “مائیِک! مَیں بہُت کھُش ہاں۔ میری مِہنت ور آئی اے۔ ہُݨ تُۄں وکِیل کرکے آپݨا مُیاوذے دا کیس بھیج دے۔ مَیں تیرے نالھ سمپّرک رکھّاںگا۔ آپݨی دۄستی ذِںدّگی بھر نِبھیگی۔”

کائۄُںسلِںگّ دی رِپۄرٹ پھائیِنل کرکے مَیں مَینیجر نُۄں دے دِتّی سی۔ اُسنے سمبّںدھِّت مہِکمے نُۄں مائیِکل دی سُݨوائی واستے لِکھ دِتّا سی۔

سُݨوائی-کمرے ولّۄں آئُںدی پَیراں دی بِڑک سُݨ کے٬ مَیں ویٹِںگّ-رُۄم وِچّۄں باہر آ جاںدا ہاں۔ مائیِکل اتے اُسدا وکِیل آ رہے ہن۔ وکِیل نُۄں تۄر کے اُہ میرے کۄلھ آ جاںدا ہَے۔ مَینُۄں جپھّی وِچ لَے کے آکھدا ہَے٬ “سُݨوائی ودھِییا رہی۔ اکھِیر ’تے سرکاری وکِیل نیں کنیڈا سرکار دی ترپھۄں مَیتھۄں مُیاپھی مںگّی اے۔ مُیاوذا بھیجݨ لئی اُسنے میرا بَیںک-اکائۄُںٹ نمبّر وی لَے لِئَے۔ پِیارے باذ! تھَیںک یُۄ وَیرہی مچ۔”

“مائیِک پِیارے! تیرا وی بہُت-بہُت دھنّواد۔ تیری کائۄُںسلِںگّ میری ذِںدّگی دی وڈّی پْراپتی اے۔” آپݨے اںدّر نشا جِہا مہِسُۄسدِیاں مَیں مائیِکل نُۄں آپݨے نالھ گھُٹّ لَیںدا ہاں۔

تے پھِر ذرا کُ پاسے ہۄ کے کلَیرا نُۄں پھۄن کردا ہاں۔ اُس نالھ کِیتے وائدے انُسار دسّدا ہاں کِہ مائیِکل دی سُݨوائی ٹھِیک-ٹھاک ہۄ گئی ہَے۔ پْرسنّ ہۄئی اُہ مائیِکل دا پھۄن-نمبّر لَے لَیںدی ہَے۔ اگلے ہی پل مائیِکل دا سَیلّپھۄن کھڑکدا ہَے ...۔