جد آپݨا اںدّر کِسی اںدّرلی دَۄلت نال بھرِیا ہُںدّا ہَے٬ تد گرمِییاں نُۄں اُہدی ٹھںڈھّ تے سردِییاں نُۄں اُہدی نِگھّ کالجے نُۄں اِک اکہِ جِہے سُکھ وِچّ رکھّدی ہَے٬ تد پھِکّا بۄلݨ ہۄ ہی نہِیں سکدا۔ واہ واہ ! کِہا سۄہݨا٬ آہا آہا کِہا چںگّا۔ بسّ اِہۄ جِہے انںدّ ناد ہی مُۄںہ وِچّۄں نِکلدے ہن٬ جِویں شہِد نال بھرِیا مُۄںہ ہُںدّا ہَے٬ وچن مِٹھّے نال لِبّڑے٬ سُۄرج کِرݨاں دے سۄنے نال گُںدّے٬ ہۄٹھاں دی گُلابی بھاہ نال چمکدے٬ جھردے ہن۔ ٹھںڈھّ پاںدے ہن٬ کِیرت٬ سِپھت سلاہ کرن نال ساڈی آپݨی شکھسِیئت اُچّی٬ مِٹھّی تے ڈُۄںگھی ہُںدّی ہَے٬ "جے تُۄں اکل لتِیپھ کالے لِکھ ناں لیکھ" پھرِید جی دا کہِݨا اِک کھاس گمبھِّیرتا نال بھرِیا ہَے۔ "دسّ وے! پِیارے گھاہ دِیا پتِّیا٬ تُۄں کی ہَیں"? امْرِیکا دا شائِر پُچھّدا ہَے تے ناں سِرپھ آپ وِسماد وِچّ جاںدا ہَے پر سانُۄں وی اۄس اجِیب ارتھ بھری نِگاہ نال ہَیران کر دِںدّا ہَے؟ ٹھِیک! کِس نُۄں پتا ہَے کِہ اِہ نِماݨی گھاہ دی پتّی کی ہَے۔ بنپھشے دا پھُلّ کی شہِد دی مکھّی کۄئی پھُلّ بݨ گئی ہَے٬ یا کِسے دے نَین کِہ بِجلی واںگ پِیار وِچّ پھُلّ بݨ گئے ہن؟ شمس-تبریذ اُسی ہَیرانی وِچّ جاںدا ہَے ۔۔

"نی اڑِیئۄ سانُۄں پتا نہِیں اسی کَۄݨ?

منُکھّ٬ کِہ دیو٬ کِہ پری٬ کِہ پتھّر٬

کِہ کُچھ نہِیں۔۔"

تے پھِر-

"ہائ! پَینُۄں پتا ناں لگّا٬

کی پڑھاں تے کِتھّۄں تک؟

کی جاݨاں تے کی کُجھ؟

ہدّاں وِچّ بیہدّاں مارن جھاکِییاں٬

ہائ وے مَیں تاں ہَیران پھِراں۔

ہۄ متوالا اِس دُنِییاں دی جادُۄ گلی وِچّ۔۔"

کد بݨی دُنِییاں؟ کِس بݨائی؟ کَۄݨ ہَے؟ کۄئی کِتھّے ہَے؟ کِدھّرۄں آئِیا؟ کِدھّرۄں جاسی؟ کی ? کِدھّر ? کِتھّے ? کِئۄں ? بسّ اِہ بِجلی واںگ پَیںدے سوالاں دا کۄئی جواب نہِیں دے سکّدا تے مارِیا جاںدا ہَے۔ دُنِییاں دی اکل مانۄں اپھْرِیکا دا ریگستان ہَے تے ریگستان وِچّ ڈُبّدا جاںدا بُتّ٬ سِرپھ سِر کُچھ باہر٬ اِک ادھی تِیمی تے ادھے مرد دا بُتّ کُچھ ہَیوان دا٬ سِپھںکّس٬ ہَیوانِیئت ادھی تے ادھی اِنسانِیئت دا بُتّ اِہ سوال پُچھّدا ہَے تے جۄ جواب نہِیں دِںدّا٬ مارِیا جاںدا ہَے۔ جد اکل اِنہاں سوالاں دا جواب دے نہِیں سکّدی تد اۄہ ویکھ ویکھ ہَیران ہُںدّی جاںدی ہَے٬ تے ڈُۄںگھے اُتردی جاںدی ہَے تے واہ واہ کردی ہَے٬ جے ربّ دی سُگںدھِّت سۄ کِدھرۄں مِل جاوے آویش ہُںدّا ہَے٬ کِیرت تے سِپھت سلاہ وِچّ آئُںدی ہَے٬ کۄئی سۄہݨی چِیج اِس لا-جواب کرامات جِہی کُدرت وِچّ اۄہنُۄں کھِچّدی ہَے٬ تے اۄہ کھِچّی سُرتِ پِیار درداں وِچّ سۄہݨی ہُںدّی جاںدی ہَے تے کہِںدّی ہَے-"سبھ کُچھ چںگّا" "جۄ ہَے سۄ واہ واہ" بْرۄنِںگّ کِدھرے اِشارا کردا ہَے۔ "واہ واہ! ربّ اسماناں وِچّ واہ واہ! تُۄں تاں ہِٹھاہاں کھیڈدا٬ سبھ ول تے چںگّے ہن"۔۔

اِہ کِیرت کرنی٬ اِںو سِپھت سلاہ کرنی٬ جِںدّگی دا اُچّا وِسماد راگ ہَے۔

کیںٹ پھِلاسپھر لِکھدا ہَے کِہ "اۄہ اسگاہ نِیلا گگن تارِیاں بھرِیا تے اِہ میرے آپݨے اںدّر سۄجھ تے کۄجھ بُرے تے بھلے دی کھبر-اُہ ربّتا کُدرت دی تے اِہ میرے اںدّر اُچّا رُۄہانی راج-مَینُۄں ہَیران کردے ہن"۔۔

شاہ ہُسَین کہِںدّا ہَے٬ "ہِییا ناں ٹھاہِیں کہِیںدا" تے اِک ہۄر اِہۄ جِہا "مِٹھّا بۄلِیں جگّ" تے گُرُۄ نانک ساہِب جی لِکھدے ہن:-

نانک پھِکَے بۄلِئَے تنُ منُ پھِکا ہۄئ۔۔

پھِکۄ پھِکا سدِیئَے پھِکے پھِکی سۄئ۔۔

پھِکا درگہ سٹِیئَے مُہِ تھُکا پھِکا پائ۔۔

پھِکا مُۄرکھُ آکھِیئَے پاݨا لہَے سجائ۔۔1۔۔

بسّ پھِکّا بۄلݨا اۄہ نُکتاچِینی ہَے٬ جِہڑی وڈِّییاں چِیذاں نُۄں نِکّا کرکے دسّدی ہَے۔ ہر اِہ چِیج ول کی پتھّر٬ کی درِیا٬ کی چنّ تے سُۄرج٬ منُکھّ٬ ہَیوان ول اِک ادب جِہڑا ہُںدّا ہَے تے ہۄݨ کرکے ساڈے جِیون نُۄں آپ-مُہارا ڈُۄںگھا کردا ہَے٬ اۄہ پھِکّی نُکتاچِینی نال گُمّ جاںدا ہَے۔ پِیار دا کترا نَیناں وِچّۄں سُکّ جاںدا ہَے٬ دِل دی سادا ہمدردی اِک کرخت کٹھۄرپن وِچّ بدل جاںدی ہَے۔ آدمی پھِکّے بۄل تے پھِکّے وِچار تے پھِکّی نُکتاچِینی نال آپ مر جاںدا ہَے۔۔

پھِکّی اکل ہر اِک کُدرتی اݨۄکھاپن نُۄں تتّاں وِچّ پھاڑ پھاڑ ویںہدی ہَے تے وِچّۄں کُچھ نہِیں نِکلدا۔ اِک وڈّے مہامپُرکھ دی آتمِک اُپدّْرو لَے آئُݨ والی سمرتھا دا وِچار نہِیں٬ اُہدے کھاݨ پِیݨ آدِ دے اَۄگُݨ دسّ کے اِہ کہِ دیݨا کِہ ساڈے ورگا سی٬ اِہ پھِکا وِچار ہَے٬ جِس نیں مہامپُرکھاں٬ نُۄں تاں کی نِکّا کرنا ہَے٬ سانُۄں مار جاںدا ہَے۔۔

کۄئی گلّ منّݨی نہِیں چاہِیدی٬ تجربا کر کے آپ اُتّے ورت کے ویکھݨا چاہِیدا ہَے۔ پر آئۄ ویکھۄ٬ اِک کِسی پِیار وِچّ آپ وسکے اںدّرلا بھر کے اکہِ کُدرت (جِس وِچّ منُکھّ وی شامل سدا ہَے) دی پرم اگمّ سُںدّر امُۄرت مُۄرتی نُۄں اگّے ویکھ کے سِپھت کرنا٬ اِہ ساڈی آپݨی جِںدّگی تے کی اسر کردا ہَے؟ تجربا کرۄ تے پھِکا وِچار کی؟ سبھ پھذُۄل٬ سبھ گُناہگار٬ کۄجھے٬ اِہ اِک ڈُۄںگھی نائُمَیدی اںدّر پَیدا کردا ہَے٬ ار جد کۄئی 'مُشکل آ بݨے ڈھۄئی کۄئی ناں دیوے' تے آپے تھاں وی ڈر لگّے تد اںدّر چلائِمان من نُۄں تُل دیݨ والا کۄئی نہِیں رہِںدّا۔ اِنہاں پھِکّے وِچاراں دا پھل مادی دُنِییاں٬ مادا جِسم٬ تے کھا پی کے کمّ کرن والِییاں پںجّ اِںدْرِییاں دے سُکھاں دُکھاں نُۄں بھان کرن یا بھۄگݨ دا "سچّ" اتھوا "کُۄڑ" ساڈے پلّے رہِ جاںدا ہَے٬ کۄئی اچرج کرن والی گلّ نہِیں دِسّدی۔اِہ جگت-کرامات جِس دا اِک اِک کِݨکا انیک رُۄہانی جلوِیاں نال بھرِیا ہَے٬ اۄہ نِری کالی تے بُری تے٬ چِٹّی ریت دے ریگستان دِسّݨ لگّ جاںدی ہَے۔ اںدّر ہنیرا باہر ہنیرا٬ اِہۄ جِہے سمیں وِچّ آدمی آپے تھِیں دِک آئے٬ کِسی مہامپُرکھ دی اُڈِیک کردے ہن٬ ہائے کۄئی آوے تے دسّے٬ اِس ریگستان وِچّ بہِشتاں دے بہِشت ہن۔ سۄہݨی امُۄرتی کۄئی انیک مُۄرتِییاں والی ہستی ہَے تے اۄہ پِیار کردی ہَے۔۔

جد پھِکّا بۄلݨ لگِّیئے٬ تد وِچار کر لئیِئے کِہ اِس ساڈے سِدک تے وِسماد تے جِیون دی کمال سادگی دی اسلِیئت نُۄں پھُۄک سُٹّݨ والی اِہ بھاہ ہَے۔ کِیرتی کرنا اِک آچرݨ ہَے۔ بابا امر داس جی والے بکھشے 'بھبھّے' بڑے چںگّے ہن٬ اُنہاں وِچّ کِیرتی کرن والا ڈُۄںگھا تے سچّا آچرݨ ہَے۔۔

بھ-بھلا جی۔

بھ-بھُلا جی۔

پر نکّ چاڑھݨا تے آپݨی چِڑی ورگی اکل نال٬ اسگاہا-جِہڑا اِک مۄم دی بتّی دے بلݨ وِچّ وی پْرتکھّ تے گُپت ہَے-نُۄں پِیا تۄلݨا تے ہِساب لاݨے٬ اِہ آچرݨ نُۄں نِکّا تے بھَیڑا کردا ہَے۔۔ آدمی کۄئی کھِڈائُݨا تاں نہِیں٬ کُدرت کۄئی مںتّک دی کِتاب تاں نہِیں۔ جِیون دی دِل دھڑکاں٬ دی روانگی ہَے۔ اِس وِچّ مںتّکی اسُۄلاں دا گٹھّا بنّہ کے مۄڈھے تے چُکّی پھِرݨا کۄئی گُجھّی گلّ تاں نہِیں۔ مجُۄر ٹۄکری چُک جا رِہا ہَے٬ مَۄلوی کِتاباں٬ پادری , ہۄر اسُۄل تے پںڈِّت ہۄر اسُۄل٬ اِنہاں بجھّے اسُۄلاں وِچّۄں تاں جِیون دے دۄپتِّییا شگُۄپھاں پھُٹّ کے نہِیں٬ نِکلݨا٬ اُہ تاں انںتّ دھرتی وِچّۄں سما پاکے پھُٹݨا ہَے٬ جِیون تے آچرݨ کُدرت دے سادا٬ پر اسگاہ دِل دھڑکاں دے روانا درِیا وِچّۄں کۄئی کںوّل پھُلّ دی نِکلی ڈۄڈی ہَے۔ جِس وِچّ ہِیرے دی چمک پْراݨاں والی جِیںدی کۄئی بھیت ہۄ رہی ہَے۔ جِہڑا اںدّرۄں باہرۄں مِٹھّا ہَے تے مِٹھّے بچن کردا ہَے٬ اُہ کُدرت دی دھڑک وِچّ آپݨے دِل دی دھڑک سُݨ رِہا ہَے۔ سُچّے آچرݨ والِیاں دی سرلتا تے سادگی ول اِشارا ہَے۔ ریاکار تے ٹھگّ باہرۄں بڑے مِٹھے تے اںدّرۄں کسائی ہُںدّے ہن٬ اُہ ہالے مُردے پتھّر الماس تے ہِیرے ہن٬ اُنہاں نُۄں ہالے جِیون کݨی پْراپت ہۄݨی ہَے٬ پر جِس نُۄں کُدرت دی جِںدّ دی کھبر مِل گئی ہَے٬ اُس دے دِل دے پردے آپ-مُہارے اۄڈر جاںدے ہن٬ کپاٹ جیہڑے بںدّ سن٬ کھُلہ جاںدے ہن۔ اِہدِییاں سبھ دِل-تھاںواں آنںتّ گگن دی کھُشی نال بھردِییاں ہن تے اُہ دھۄکھا کر ہی نہِیں سکدا۔ آپ تاں رِہا ہی نہِیں٬ پردا کِس اُپّر پاوے٬ کُۄڑا کرکٹ سبھ کھُشی دی اگّ نیں جلا دِتّا ہَے۔۔

اِہ آچرݨ ہَے٬ باکی کی؟ ہر اِک نانا تراں دے کُدرت دے انیک رںگّ ہن۔ مِٹھّا بۄلݨ نال تاں شائِد کُچھ ناں بݨ سکّے٬ پر جے اںدّر اُہ بھیت بھری کھُشی ہۄوے تے اُہ سُچّا آچرݨ مِٹھّا بۄلے تد سڑی دُنِییاں دے اہۄبھاگ ! سُکّے ہرے ہۄ جاݨگے ۔۔

مِٹھ بۄلڑا جی ہرِ سجن سُیامی مۄرا ۔۔

ہئۄ سمبھّل تھکی جی اُہ کدی ن بۄلے کئُرا ۔۔

بسّ نُکتاچِینی کرنا چِیذاں نُۄں٬ کی وڈِّییاں تے کی چھۄٹِییاں نُۄں پھُۄک سُٹّݨا ہَے ۔ "ماں" ''ماں" کہِںدِّیاں بچّے جِیںدے ہن٬ پُتاں دِییاں باہاں وِچّ بل آئُںدا ہَے٬ بڑے بڑے ورِیام سُۄربِیرتا دے کمّ "ماں" دے پِیار وِچّ کر جاںدے ہن ۔ "ماں" دے وڈے سرُۄپ مُلک پِچھّے کی کی کُربانِییاں نہِیں ہُںدِّییاں تے ماں تاں کۄئی جِیںدی جاگدی آپا وارݨ دا اوتار ہَے٬ پر نِرے کَۄمی جھںڈِّیاں نُۄں ہوا وِچّ لہِراںدا دیکھ پھتہ پاݨ والِییاں کَۄماں دے بچے کِسی سرُۄر تے ہڈِّیں گرُۄر نُۄں پہُںچّدے ہن ار اُنہاں دے دِل وِچّ تاکت بھردی ہَے۔ اِہ کہِ دیݨا "ماں" کی ہَے٬ بسّ کاربن آکسِیذن٬ ہائیِڈرۄجن٬ کَیلسِیئم٬ پھاسپھۄرس آدِ دا اِک جۄڑ اتھوا ہڈّی ماس آدِ۔ تد اُہ ہکِیکت "ماں" شبد وِچّ جِہڑی ہَے٬ اُہ تاں اِہ اںتّم پھاڑ دسّ نہِیں' سکّدی٬ ہتھّ وِچّ تاں مُٹھّی چھائی دی رہِںدّی ہَے٬ تے مُٹھّی چھائی دی نیں تاں اُہ اویش پِیار٬ کُربانی٬ بِیرتا میرے دِل وِچّ نہِیں اُپجائے سن ۔ اِسے تراں ربّ کی ہَے ? گُرُۄ کی ہَے ? سںتّ سادھ کی ہُںدّے ہن ? مہاں پُرکھ کی ہن ? آدِ پْرشناں دے اُتّر اِس جِیون نُکتاچِینی دی چھاݨ بِیݨ دے دیݨے تے اُناں نُۄں سچّ سمجھݨا جِیون دے نُکتے تھِیں سرا سر کُۄڑ ہَے تے اکل اِناں اج کل دے لۄکاں لئی کُۄڑاں نُۄں سچّ کر کے سٹیج تے لِیا رہی ہَے٬ اِہ سبھ بربادِییاں ہن ۔ سِپھت سلاہ کرنا٬ اِک نِکّی پتّی گھاہ تھِیں جِہڑی ہوا دے گلے لگّ کے جھُۄمدی ہَے٬ سُۄرج تک٬ ہَیوان تک٬ بںدّے تک٬ مہاں پُرکھاں تک٬ اِک جِیون نُۄں بنائُݨا ہَے جِںدّا کرنا ہَے ۔ آپ نُۄں آپݨی تارِیپھ کۄئی چںگّی لگّدی ہَے٬ چںگّی نہِیں آپدے رُۄہ نُۄں تاکت دیݨ والی کۄئی گِذا ہَے۔ کھُشامد جے کُۄڑی وی کردا ہۄوے اُس نُۄں رۄکݨا بڑا مُشکل ہَے٬ آتما جے اںدّرۄں پْرسنّ ہُںدّا ہَے ۔ دِل جے اُچّا ہُںدّا ہَے٬ کُل دُنِییاں وِچّ ہمبھّلے٬ پرئُپکار٬ بھجن بھگتی٬ اِلم اُنر دے ہر کۄئی ماردا ہَے٬ پر اُہ چھِپکے اِہ وی دھِیان نال سُݨدا ہَے کِہ کَۄݨ کَۄݨ اِس کِرت دی کۄئی سِپھت کردا ہَے ? کِئۄں ? اِس واستے کِہ جِیون سِپھت سلاہ نُۄں پاکے پْردِیپت ہُںدّا ہَے ۔ اِس واستے سِپھت سلاہ کرنا چاہے وِسماد وِچّ آکے اںتّم تے اِلاہی سُہݨپّ دا٬ چاہے ادب لِہاج دی کھاتر٬ چاہے ہِیا ن ٹھاہِیں کہِیںدا اِس درد دی کھاتر٬ ہر تراں اِہ جِیون نُۄں پالݨا ہَے تے نُکتاچِینی اُسے نُۄں مارݨا ہَے ۔۔

لۄکی کہِںدّے ہن کِہ نُکتاچِینی تاں اَۄگُݨ دسّکے گُݨاں ول کھڑدی ہَے٬ ٹھِیک جے بھاو اںدّرلا ہمدردی پِیار دا ہۄوے تد٬ اُہ ساڑُۄ تے مارُۄ نُکتاچِینی نہِیں٬ اُہ پِیار وِچّ گُںدّی نِرۄل پھِترت دی اتھوا من دی پرکھ تک پہُںچّ جاںدی ہَے۔ اُہ تاں کابلِیئت دی گلّ ہَے٬ ساہِتئک٬ اتھوا رسِک کِرت اِک آلِیشان کِیرت ہَے٬ پر پھِکّا بۄلݨا سدا اِک پاپ ہَے٬ جِہڑا اسی کئی ویری دِن وِچّ کردے ہاں ار سانُۄں کھِیال نہِیں آئُںدا کِہ اسی جگت وِچّ جِہڑا جِیون کُدرت پلی پلی جۄڑ جۄڑ بڑی مُشکل نال بنائُںدی پھُلاںدی پھلاںدی ہَے٬ اسی آپݨے پھِکّے ار کَۄڑے بچناں نال کِس تراں کُدرت دِییاں بنائُݨ دِییاں تاکتاں نُۄں گھبرا دِںدّے ہاں ۔۔