کدے بڑے پھخر نال کِہا جاںدا سی٬ ’پںجّاب وسدا گُراں دے نام ’تے‘ اُہ پںجّاب اجّ کئی ترہاں دے سںکّٹاں دا شِکار ہۄ گِیا ہَے۔ اُںجھ تاں اِس دھرتی ’تے سدِییاں تۄں اُتھل پُتھل چلدی آئی ہَے پر اجّ دا دَۄر پںجّابی سماج لئی وکھّری ترہاں دِییاں سمسِّیاواں٬ مُشکلاں تے سںکّٹ لَے کے آئِیا ہَے۔ اجِہے سںکّٹ جِہناں دے ہلّ لئی آس دی کِرن پھِلہال کِسے پاسے دِکھائی نہِیں دے رہی۔ اسِیں اُس دَۄر وِچّۄں لںگھّ رہے ہاں جِتھّے سماج دی بہُگِݨتی اجے وی راجسی پارٹِییاں اتے راجسی آگُۄ بدلݨ دے امل وِچّۄں اِسدا ہلّ تلاش رہی ہَے۔ پںجّاب دے سںکّٹاں لئی مَۄجُۄدا دَۄر دے روائِتی راجسی تاݨے باݨے تۄں ہۄر اُپّر اُٹھّ کے سۄچ وِچار کرکے اِکّ بہُت وڈّے پْرۄگرام دی لۄڑ ہَے۔

کِسان اںدّۄلن مگرۄں پںجّابی سماج نیں آپݨِییاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں نُۄں کُجھ ہدّ تک سمجھِیا ہَے۔ لۄکاں وِچّ راجسی سُۄجھ وی آئی ہَے۔ پِچھلے ارسے دَۄران پںجّاب وِچّ وڈّے راجسی بدل وی ہۄئے پر ’مرذ بڑھتا گِیا جِئۄں جِئۄں دوا کی‘ انُسار ہالت ہر دِن بد تۄں بدتر ہۄ رہی ہَے۔ اِس سمیں پںجّاب دِییاں پْرمُکھّ پارٹِییاں آم آدمی پارٹی٬ کاںگرس٬ شْرۄمݨی اکالی دل تۄں اِلاوا بی جے پی کۄل کۄئی پںجّاب لئی اجِہا پْرۄگرام نہِیں جۄ اِس نُۄں مَۄجُۄدا دَۄر دے سںکّٹاں تۄں نِجات دوا سکے۔ اپھسۄس دی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ راجسی گلِیارِیاں وِچّ جیکر کِسے گلّ دا چِںتّن مںتھّن ہۄ رِہا ہَے تاں کیول اِس لئی ہَے کِہ کِہڑی چۄݨ کِویں جِتّݨی ہَے۔ ستّا ہاسل کِویں کرنی ہَے اتے اِس نُۄں کائِم کِویں رکھّݨا ہَے٬ اِس لئی سِرتۄڑ یتن ہۄ رہے ہن۔ لۄکاں دے دُکھّ٬ تکھلِیپھاں٬ مُشکلاں٬ سمسِّیاواں لئی چِںتّن-مںتھّن کرن دی بجائے لۄکاں نُۄں ورگلائُݨ لئی ڈںگّ-ترِیکے لبھّے جا رہے ہن۔ اِہ اِکّ بیہدّ اپھسۄسناک راجسی کھڑۄت دی ستھِتی ہَے۔ پھِلہال سانُۄں کۄئی وی اجِہا نیتا کِسے پارٹی وِچّ نذر نہِیں آئُںدا جۄ راجنِیتک دُۄشݨباذی تۄں اُپّر اُٹھّ کے پںجّاب دِییاں سمسِّیاواں اُپْرتی گمبھِّیر ہۄ کے اِہناں تۄں نِجات دِوائُݨ لئی یتنشِیل ہۄوے۔ ہُݨ سانُۄں اِہ سمجھݨ دی لۄڑ آݨ بݨی ہَے کِہ مَۄجُۄدا دَۄر دے راجسی پارٹِییاں دے ادل بدل وِچّ پںجّاب دِییاں سمسِّیاواں دا ہلّ نہِیں ہَے۔ ہُݨ اِس تۄں اگاںہ تُرن دی لۄڑ ہَے۔ پںجّاب نُۄں اِس سمیں اُسارُۄ اتے یۄگ اگوائی دی لۄڑ ہَے۔ اُہ اگوائی٬ جِس وِچّ ساڈے سمِیاں دے دُکھّاں سمسِّیاواں تۄں نِجات پائُݨ دا راہ ہۄوے۔ ساںجھِیوالتا اتے سربتّ دے بھلے دی مانووادی سمجھ ہۄوے۔

گُرُۄیاں پِیراں دی اِس دھرتی ’تے نشِیاں دا بہُت وڈّی سمسِّیا بݨ جاݨا٬ ساڈے سمیں دا اِکّ وڈّا مہاںدُکھاںت ہَے۔ اِس سمسِّیا لئی جۄ یتن ہۄݨے چاہِیدے ہن٬ اُہ کِسے پاسے ہُںدّے نذر نہِیں آ رہے۔ اِہ یتن راجسی کھیتر وِچّ وی ہۄݨے چاہِیدے سن اتے دھارمِک اتے سماجِک کھیتر وِچّ وی اِہناں لئی سارتھک یتناں دی لۄڑ ہَے۔ اِس سمیں پںجّاب دی دھرتی دِییاں لکھّاں ماواں٬ بھَیݨاں٬ دھِییاں٬ جِہناں دے پُتّ٬ بھرا تے سِہرِیاں والے اِس نشے دی بھٹھّی دا بالݨ بݨ گئے اتے بݨ رہے ہن٬ اُہ وڈّے سںتّاپ بھۄگ رہِییاں ہن۔ پںجّاب دے کُجھ پِںڈّ جاں کُجھ کھیتر اجِہے ہن٬ جِتھّے گھراں دے گھر نشے دی اگّ نال تباہ ہۄ گئے ہن۔ نَۄجوان پِیڑھی آپݨے دَۄر دے نائِکاں تۄں سیدھ لَے کے چلدی ہَے پر اِس سمیں اُسارُۄ سیدھ دیݨ والے رۄل ماڈل گائِب ہن۔ اِہ کِہۄ جِہی وِڈمبّنا ہَے کِہ پںجّاب جدۄں وکھّ وکھّ سمسِّیاواں وِچّۄں گُذر رِہا ہَے تاں پںجّاب دی جوانی نُۄں ہںکّار دے گِیت سُݨائے وِکھائے جا رہے ہن۔ پںجّابی نَۄجوان مُںڈّے کُڑِییاں دے اُہ گِیت جِہناں وِچّ کِسے ناں کِسے ترہاں دی ہِںسّا جاں ہںکّار وِکھائِیا جاںدا ہَے٬ اُہ پہِلی پسںدّ بݨدے ہن اتے اِس نُۄں مُکھّ رکھّ کے اجّ دھڑلّے نال گِیت لِکھے تے گائے جا رہے ہن۔ رُۄس دا مہان راجنِیتک آگُۄ لَینِن آکھدا ہَے٬ ’تُسِیں مَینُۄں دسّۄ کِہ تُہاڈی نَۄجوان پِیڑھی دے بُلّہاں ’تے کِہۄ جِہے گِیت ہن٬ مَیں تُہانُۄں دسّاںگا کِہ اُہناں دا بھوِکھّ کی ہۄویگا۔‘ جِتھّے اجّ بیکار پھِردی جوانی نُۄں آہرے لائے جاݨ لئی رۄذگار دِییاں نوِیںیاں سمبھّاوناواں ’تے کمّ کرن دی لۄڑ ہَے٬ اُتھّے اِہناں لئی اُسارُۄ سیدھ دیݨ وی وڈّی لۄڑ ہَے۔ بیکاری٬ نشے اتے لچّر کِسم دی گائِکی دے پْربھاو کرکے ساڈے نَۄجوان جِتھّے ہُݨ تک نشِیاں دا شِکار ہۄ رہے سن اتے نشے دی سمسِّیا ساڈے گلۄں لہِݨ دا نام نہِیں لَے رہی٬ اُتھّے ہُݨ ہالات اِہ ہن کِہ گَیںگسٹرواد ساڈے سمِیاں دی اِکّ وڈّی نوِیں سمسِّیا بݨن لگّ پِیا ہَے۔ مَۄجُۄدا دَۄر دِییاں اتے نوِیںیاں پَیدا ہۄ رہِییاں سمسِّیاواں دے ہلّ لئی ساڈے کۄل کِہۄ جِہی راجسی پہُںچّ ہَے٬ اِسدا اںدّاذا اسِیں سہِجے ہی لا سکدے ہاں۔ اِتھّے وِچارنیۄگ گلّ اِہ وی ہَے لۄکاں دی دھارمِک پکھّۄں اگوائی کرن والِییاں سںسّتھاواں وی سماج پْرتی آپݨا بݨدا رۄل ادا کرن تۄں اسمرتھّ رہِییاں ہن۔ نشے اتے ہَیںکڑباذی والے گِیتاں ’تے نچّدی ساڈی جوانی نُۄں اِہ دسّے جاݨ دی وی وڈّی لۄڑ ہَے کِہ ساڈا اِہ ہںکّار٬ ساڈی اِہ اِیگۄ٬ ہَیںکڑ٬ آکھِر کِس لئی ہَے؟ ساڈی اِس دھرتی ’تے ساڈے مہان گُرُۄیاں نیں سانُۄں اِہ وی تاگِید کِیتی- مِٹھتُ نِیوِیں نانکا گُݨ چںگِّیائیِیا تتُ۔۔ گُرُۄ ساہِب نیں اِہ وی پھرمائِیا- نانک نِیواں جۄ چلَے٬ لاگے ناں تاتی وائۄ۔۔ پر مَۄجُۄدا دَۄر دے پںجّابی سماج دِییاں پِیڑاں نُۄں سمجھ کے جِہناں سںسّتھاواں نیں اِس وِچاردھارا نُۄں لۄکاں وِچّ لَے کے جاݨا سی٬ دیش دی جوانی دی سۄچ دا ہِسّا بݨائُݨا سی٬ اُہ وی آپݨے بݨدے پھرذاں تۄں کِنارا کری بَیٹھِییاں ہن۔

ہرے اِنکلاب مگرۄں پَیدا ہۄئے کھیتِیباڑی اتے واتاورݨ سںکّٹ نیں پںجّاب لئی نِتّ نوِیںیاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں پَیدا کِیتِییاں ہن۔ اِس تۄں پںجّاب دا ہر ورگ پْربھاوِت ہۄ رِہا ہَے۔ کھیتِیباڑی نُۄں ہُلارا دیݨ لئی جِس ڈھںگّ دِییاں پہِل کدمِییاں دی شُرُۄیات اجّ تۄں وِیہ سال پہِلاں کِیتے جاݨ دی لۄڑ سی٬ اُہ اجّ وی نہِیں ہۄ رہِییاں۔ واتاورݨ اتے پاݨی دے سںکّٹ لئی جِس پْرۄگرام دی شُرُۄیات 2020 دے آسپاس ہۄݨی چاہِیدی سی٬ اُہ اجّ وی نہِیں ہۄ رِہا۔ پتا نہِیں اسِیں کِئۄں نہِیں سمجھ رہے کِہ اسِیں سبھِّئتا دے اِکّ وڈّے سںکّٹ دے مُہاݨ ’تے کھڑھے ہاں پر ساڈی سۄچاں وِچّۄں اِہناں دا چِںتّن مںتھّن گائِب ہَے؟ کھیتِیباڑی دِییاں سمسِّیاواں دے ہلّ لئی ساڈے کۄل پںجّاب دِییاں کِسان جتھیبںدِّییاں ہن٬ جۄ ہۄر پھسلاں ’تے اَیمّ اَیسّ پی کیںدر تۄں لَیݨ لئی سِرتۄڑ یتن کر رہِییاں ہن٬ جۄ ساڈے لئی اِکّ آس دی کِرن ہَے پر اِس سمیں لۄڑ اِہ ہَے کِہ اِہناں جتھیبںدِّییاں نُۄں رل کے ہمبھّلا مارن دی لۄڑ ہَے۔ اِتھّے پھسلاں دے مۄنۄ کلچر نیں پںجّاب لئی واتاورݨِک سںکّٹ ہی پَیدا نہِیں کِیتے٬ اِسدا اِکّ ہۄر وڈّا نُکسان٬ جِسدی کِسے پاسے چرچا نہِیں٬ اُہ اِہ کِہ اِس نیں پںجّابی سماج نُۄں کِرت کرن تۄں تۄڑ دِتّا۔ کِسے وی سماج نُۄں چںگّا بݨائُݨ لئی اِہ بڑا ذرُۄری ہُںدّا ہَے کِہ سماج دے بہُگِݨتی لۄک کِرت نال جُڑے رہِݨ۔ جیکر اجِہا نہِیں ہُںدّا تاں سبھ کُجھ ٹھِیک ہۄݨ دے باوجُۄد وی سماج وکھّ وکھّ ترہاں دِییاں سمسِّیاواں دا شِکار ہۄ جاںدا ہَے۔ سرکاراں تۄں کݨک جھۄنے دے پھسلی چکّر تۄں نِجات پائُݨ لئی ہۄر پھسلاں ’تے اَیمّ اَیسّ پی دی مںگّ کِیتی جا رہی ہَے٬ اِتھّے اجّ وِچارن والی گلّ اِہ وی ہَے کِہ ساڈے لۄک جۄ اِس پھسلی چکّر دے آدی ہۄ گئے ہن٬ اِس تۄں باہر نِکلݨ لئی راذی وی ہۄݨگے؟ ہالات تاں اِہ وی ہن کِہ پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ ہُݨ پشُۄیاں نُۄں رکھّݨ پالݨ دا کمّ وی سماپتی ولّ جا رِہا ہَے۔ جیکر کۄئی پشُۄ رکھّدا ہَے تاں اُہناں لئی چارا وڈھّݨا٬ کُترنا تے پائُݨا٬ اِس تۄں نِجات پائُݨ ولّ اسِیں تُر پئے ہاں۔

پِچھلے کُجھ ارسے تۄں پںجّاب وِچّۄں اِکّ ہۄر پںجّاب نِکل کے باہرلے مُلکاں وِچّ جا وسِیا ہَے۔ ساڈے پڑھے لِکھے ہُنرمںدّ بچّے ہۄر دھرتِییاں ’تے آپݨا سُنہِرا بھوِکھّ تلاش رہے ہن۔ اِس پْرواس نال جِتھّے اِتھّۄں دی منُکھّی شکتی باہر گئی٬ اُتھّے ارباں رُپئے دا سرمائِیا وی اِتھّۄں باہر چلا گِیا۔ ساڈے کُجھ بچّے تاں مجبُۄری وسّ باہرلے مُلکاں دا رُخ کر رہے ہن پر کُجھ سادھن-سمپّن امِیر پرِواراں دے بچِّیاں نیں اِس نُۄں آپݨا سٹیٹس سِمبّل وی بݨا لِیا ہَے۔ اِہ وی ساڈے سماج دی اجِیبۄ گرِیب ستھِتی ہَے کِہ اسِیں اِتھّے تاں کمّ کرن لئی تِیار نہِیں٬ کِرت نال جُڑن اتے ہۄر لۄکاں نُۄں جۄڑن لئی راذی نہِیں پر ہۄر مُلکاں وِچّ جا کے برپھاں دے نرک وِچّ وی اَۄکھے تۄں اَۄکھے کمّ کرن لئی تِیار ہاں۔ ساڈی نَۄجوان پِیڑھی دی مانسِکتا اِہ بݨ گئی ہَے کِہ کمّ ہُݨ باہر جا کے ہی کراںگے۔ اِس پْرواس نُۄں گھٹّ کرن٬ نَۄجواناں لئی کُجھ چںگِّییاں وڈِّییاں سںسّار پدھّر دِییاں آئی ٹی سںسّتھاواں کھۄلہݨ, اُہناں نُۄں سمیں دے ہاݨی بݨائُݨ لئی جِہڑِییاں سرکاری پہِل کدمِییاں ہۄݨِییاں چاہِیدِییاں ہن٬ اُہ کِتھّے ہن؟

نشے٬ کھیتِیباڑی وِچّ کھڑۄت٬ واتاورݨ اتے پْرواس دے سںکّٹ دے اِس دَۄر وِچّ ساڈا پںجّابی سماج ہر دِن رساتل ولّ جا رِہا ہَے۔ پںجّابی سماج اِس سمیں وڈّے پدھّر تے لۄک مانسِک رۄگاں٬ پْریشانِییاں دا شِکار ہۄ رہے ہن۔ اِہ سںکّٹ بھوِکھّ وِچّ ہۄر ودھݨے ہن۔ پںجّاب اِس سمیں اِکّ وڈّی اُسارُۄ یۄگ اگوائی تۄں وِروا ہَے۔ بیشک ساڈے سںکّٹ ہر دِن ودھ رہے ہن پر جیکر اجے وی پںجّاب دِییاں سارِییاں دھِراں٬ سںسّتھاواں آپݨے آپݨے پھرذاں پْرتی سُچیت ہۄݨ, سمسِّیاواں دے مَۄجُۄدا دَۄر دے پھرذی ہلّ تۄں اُپّر اُٹھّ کے پںجّاب لئی لکِیر تۄں ہٹ کے وڈّے اُپرالے کرن تاں اجّ وی پںجّاب دا بہُت کُجھ بچائِیا جا سکدا ہَے۔ پںجّاب نُۄں اجّ کھاناپُۄرتی کرن اتے سمسِّیاواں دے پھرذی ہلّ کرن دا راہ تِیاگݨا ہۄویگا اتے پںجّاب دی کِسانی٬ جوانی٬ پاݨی اتے کِرتی جمات نُۄں بچائُݨ لئی وڈّے پْرۄگرام بݨائُݨے اتے اُپرالے کرنے ہۄݨگے۔

* * * * *