گِئن چںدّ بہُت سۄہݨی دال تڑکدا سی۔ پہِلاں پہِل تے اسِیں بھٹکدے ہی رہے پھیر اسِیں گِیان چںدّ دے پکّے گاہک بݨ گئے۔ دُپہِرے تاں اُتھّے خاسی بھِیڑ ہُںدّی پر گِیان چںدّ کدے وی آپا ناں گوائُںدا۔ مُسکرا کے بٹھال لَیںدا۔ جِس نیں رُکݨا ہَے رُکے جِس نیں جاݨا ہَے جاوے٬ گِیان چںدّ دی دال تاں اِںج ہی تڑکی جاویگی۔
کھۄکھے پِچھّے اُس نیں اِکّ پلاٹ خرِید لِیا۔ لۄک ہُݨ بَیںچاں تے بہِݨ لگّ پئے۔ ساڈے نال کھۄکھے والا لِہاذ سی۔ شام نُۄں اُہ بِنا مںگّے ہی جگّ دے پاݨی وِچّ ڈھیر ساری برف پاکے ساڈے ول بھیج دِںدّا۔ اسِیں وی انّے گلاس نُۄں بھر کے گِیان چںدّ دے ہوالے کر دِںدّے تے اُہ دۄ کُ گھُٹّاں وِچّ ہی کمّ تمام کر دِںدّا۔ دُکاندار سی٬ پھیر وی اُس نیں کدے پَیسے نہِیں مںگّے۔ اسِیں آپ ہی دے دِںدّے۔ گھٹّ ہۄݨ تاں لِکھ لَیںدا٬ ودھّ ہۄݨ تاں رکھّ لَیںدا۔
اِکّ دِن اُس دے ڈھابے تے اِکّ اَۄرت وِکھائی دِتّی۔ شکل سُۄرت کمال دی۔ سارے اُس ولّ ویکھدے رہے تے اُہ سام تکّ بَیٹھی رہی۔ اگلے دِن وی آئی تے چاہ پی رہی سی جدۄں اسِیں اُتھّے پہُںچّے۔
گِیان چںدّ ساڈے کۄل آئِیا تے پُچھّݨ لگّا “تُسِیں پڑے لِکھے ہۄ٬ تُہانُۄں اُہ اَۄرت کِہۄ جِہی لگدی ہَے؟”
اجِیب جِہا سُیال سی پر اسِیں کُجھّ وی کہِݨ دی ستھِتی وِچ نہِیں سی۔ چاچا ٹھِیک ٹھاک ہَے٬ پر تُۄں پُچھّ کِئۄں رِہا ہَیں؟”
“ اُہ اِس ڈھابے تے کمّ کرنا چاہُںدّی ہَے۔“
“اِہ دے وِچّ پُچھّݨ والی کِہڑی گلّ ہَے؟ رۄٹی پاݨی بݨائُݨ وِچّ سُچجّی ہۄویگی٬ لگّدا تے اِںج ہی ہَے۔“
“کِتے ہۄر ہی چںدّ ناں چڑ جاوے٬ اِتھّے تاں سبھ کِسم دے لۄک آئُںدے ہن۔ پُلِیس وی گیڑا ماردی رہِںدّی ہَے٬ کۄئی اُۄچ نِیچ ناں ہۄ جاوے۔ اَۄرتاں کِتھّے کمّ کردِییاں ہن ڈھابِیاں تے!”
“پھیر اِںج کر چاچا٬ اُس دے نال وِیاہ کروا لَے۔“ بلدیو نیں کِہا۔
“اۄئے جھیڈاں ناں کر٬ ہُݨ کۄئی اُمر ہَے میری وِیاہ کروائُݨ دی؟ نالے مُںڈّا میرا کی کہیگا؟”
“چاچا اِتنا سِدھا٬ سپشٹ تے چںگّا ہَے٬ اِس نال کۄئی ماڑا ورتارا ہۄ ہی نہِیں سکدا۔ کائِنات اِتنی وی ماڑی نہِیں۔ ” بلدیو نیں اِتنا کہِکے سبھ دے تَۄکھلِیاں تے وِرام لگا دِتّا۔
“ویکھ چاچا٬ تُۄں کمّ تے رکھّ ہی لَے٬ پتا لگّ جاویگا٬ اِس دے ٹائیِپ ٹُۄپ دا۔“
“ہاں اِہ ٹھِیک ہَے۔“
گِیان دے نال ہُݨ سمِترا وی تڑکے لائُݨ لگّ پئی۔
گاہکی وِچّ تے کۄئی خاس فرک نہِیں پِیا پر ڈھابے دا نکشا دِنۄں دِن بدل رِہا سی۔ نواں فرنِیچر آ گِیا۔ چارے پاسے لئِٹاں دی جگمگ ہۄ گئی تے پھیر ویکھدے ہی ویکھدے دُۄجی مںذِّل تے پھیر تِیجی مںذِّل.. اِہ پَیسے کِتھّۄں آ رہے ہن گِیان چںدّ کۄل؟” اِہ سُیال ساڈا ہی نہِیں سارے پکّے گاہکاں دا سی۔ سمِترا دے ناغے پَیݨ لگّ پئے تے پھیر اُہ دِسݨۄں ہی ہٹّ گئی۔
دۄ چار ہفتے تے لںگھّ گئے پھیر اسِیں پُچھّ ہی لِیا۔
“اُہ ہُݨ گھر ہی رہِںدّی ہَے۔“
“کِہڑے گھر٬ چاچا؟”
“مَے وِیاہ کروا لِیا ہَے سمِترا نال۔ ”
“چاچا چُپّ چُپِیتے٬ کۄئی پارٹی نہِیں۔”
“مَے تے پارٹی کرنا چاہُںدّا سی پر سمِترا نیں منا کر دِتّا۔ مُںڈّا وی منّ گِیا۔”
“اتا پتا وی جاݨدا ہَیں کِہ اُںج ہی سۄہݨی ویکھ کے رکھّ لئی؟”
“پتا کِئۄں نہِیں کِیتا۔ اِہ پُۄنے دی ہَے۔ پُۄنے تۄں دِلی شِفٹ ہۄ گئی تے پھیر پںجّاب آ گئی۔ پَیسے وی چۄکھے ہن۔ اِہ سارا کُجھّ سمِترا دی ہی مِہربانی ہَے ساہب۔ ” اِتنا کہِ کے گِیان چںدّ تے چلے گِیا پر سانُۄں ششۄپںجّ وِچّ پا گِیا۔
“یار پتا تے کرۄ٬ اِہ چکّر کی ہَے؟ اُںج تاں چالِییاں تۄں ودھ ہی ہَے پر اِتنی سۄہݨی اَۄرت گِیان چںدّ نال وِیاہ کِئۄں کروا بَیٹھی٬ اسِیں مر گئے ساں؟”
“پھُپھڑا٬ شرم نام دی وی کۄئی چِیذ ہُںدّی ہَے کِہ نہِیں؟ تیرا رسدا وسّدا گھر ہَے٬ دھِییاں پُتّ ہن٬ تیرے نال اُہ وِیاہ کِویں کروا لَیںدی٬ سُݨِیا پَیسے والی وی ہَے۔”
“نہِیں مَے تے وَیسے ہی کِہا سی٬بِنا سۄچے سمجھے۔”
“ہاں اسی بِناں سۄچے سمجھے ہی بہُت کُجھّ بۄل جاںدے ہاں پر چُپّ وی نہِیں رِہا جاںدا۔ اُتّۄں سماں کِہڑا جا رِہا ہَے۔ کُجھّ تے گڑبڑ ہَے۔” بلدیو جِہڑا کِتنی دیر تۄں چُپّ بَیٹھا سی بۄل پِیا۔
“پہِلاں تے تُۄں کہِںدّا سی٬ چاچے نال کُجھ ماڑا ہۄ نہِیں سکدا۔”
“شائِد میرا کہِںݨّا وی اُسے لڑی وِچّ آئُںدا ہۄوے۔ دُنِییاں تاں سِسٹم وِچّ ہی چلدی ہَے۔”
“ساڈے کۄل دۄ ہی ہلّ ہن۔ ویکھۄ اِلاکے دی سیفٹی دا وی سُیال ہَے۔ کِتے ہۄر ہی ناںہ جاہ جاںدی ہۄ جاوے۔ گِیان چںدّ نال گلّ کرۄ جاں پُلِیس نُۄں سُۄچنا دیوۄ۔” وِچّۄں اِکّ بۄل پِیا۔
“گِیان چںدّ کِئۄں دسّیگا؟ اِس اُمر وِچّ اُس دے ہتھّ کارُۄ دا خذانا لگِّیا ہَے٬ چُپّ کر کے پُلِیس نُۄں دس دیوۄ٬ پُلِیس آپے پتا کر لویگی٬ اِس وِچّ گِیان چںدّ دا وی بھلا ہَے۔
چاراں دی ڈھاݨی نیں اِہی فَیسلا کِیتا کِہ سُۄچنا پُلِیس نُۄں دِتّی جاوے۔
“ٹھاݨے نہِیں جاݨا٬ ٹھِیک نہِیں رہیگا۔ اِںج گِیان چںدّ وی کُڑکّی وِچّ پھس جاویگا۔ میرا اِکّ واکف خُفِییا پُلِس وِچّ وڈّے اہُدے تے لگّا ہَے٬ مَے اُس نال گلّ کردا ہاں۔“ بلدیو نیں کِہا۔
ہردیو سِںگھّ نیں ساری گلّ سُݨ لئی۔ اُسنُۄں وی گلّ ہَیران کرن والی سی تے اُس نیں سُمِترا دی پھائیِل بݨا لئی۔ آپݨے سِینِیئر افسر نُۄں وی دسّ دِتّا۔
“ پُلِیس نیں سبھ تۄں پہِلاں بَیںک نال سمپّرک کِیتا٬ جِس وِچ گِیان چںدّ تے سمِترا دا ساںجھا کھاتا سی۔ سمِترا دا آدھار کارڈ مِل گِیا۔ جِستۄں پتا لگّا کِہ سمِترا پُۄنے دی رہِݨ والی سی تے پڑھن لئی دِلّی آ گئی۔ باہمݨ پروار دی ہۄݨ کر کے٬ بہُت ہی سںسّکاری سی۔ پُۄنے وِچّ بڑی اِذّت سی پروار دی پر دِلّی نیں سمِترا دے سںسّکار کھا لئے۔
پِیار وِچّ سبھ لُٹا کے ہتھّلھ ہۄ گئی۔ سمِترا دا باپ کِشۄری لال تے سہار نہِیں سکِیا تے مر گِیا۔ ماں پاگل ہۄ گئی تے سمِترا دا گھر وِچّ داخلا وی بںدّ ہۄ گِیا۔ بھابِییاں نُۄں ہۄر کی چاہِیدا سی۔ اںتّاں دی جائِداد وِچّۄں سمِترا نُۄں جھُۄںگا دے دِتّا گِیا تے شرت اِہ رکھّی کِہ اُہ ہُݨ کدے پُۄنے نہِیں آویگی۔ پُۄنے تۄں تڑِیپار ہۄکے سمِترا پکّے تَۄر تے دِلی آ گئی پر بُرا وکت اجے کھتم نہِیں سی ہۄئِیا۔ پڑائی چھُٹّ گئی۔ پَیسے اِتنے سن کِہ نَۄکری دی لۄڑ نہِیں سی پر جۄ گُیاچ گِیا سی اُہ ہُݨ واپس ہۄݨ والا نہِیں سی۔
اُنہاں ہی دِناں وِچّ٬ دِلی وِچ اِکّ مسجِد دا گُمبّد ڈھہِ گِیا تے اُس دی اِتِہاسک جاݨکاری وائِرل ہۄݨی شُرُۄ ہۄ گئی۔
اِس گلّ دا سمِترا تے بہُت اسر ہۄئِیا۔ اُس نیں اِس گھٹنا نُۄں آپݨی ہۄݨی نال جۄڑ لِیا۔ آسے پاسے گلِییاں وِچّ پھَیلی افرا تفری ویکھ کے سمِترا نُۄں لگّا کِہ اَیسی ہی افرا تفری اُس دے دِل دِماغ وِچّ وی پھَیلی ہۄئی ہَے۔
لال اِٹّاں نال بݨی ہۄئی اِہ مسجِد پُراݨی دِلّی دے چاوڑی باذار دِییاں تںگّ گلِییاں وِچ مَۄجُۄد ہَے۔
مسجِد نُۄں کۄئی کِسے وی نام نال پُکارے پر اِس دا اسل نام ’مُبارک بیغم دی مسجِد‘ سی۔ اِہ سپشٹ نہِیں ہَے کِہ اِہ مُبارک بیغم نیں بݨائی سی جاں اِہ اُنہاں دی یاد وِچ بݨائی گئی سی۔ مسجِد دے پْربںدھّکاں دا دائوا ہَے کِہ اِہ مسجِد خُد مُبارک بیغم نیں بݨائی سی۔ اُہ بہُت چںگّی اَۄرت سی۔”
اِس دائوے نال سمِترا دے رَۄںگٹے کھڑے ہۄ گئے۔ اُہ وی تے چںگّی اَۄرت سی پھیر اُس نُۄں کی ہۄ گِیا؟ ہُݨ اُس دی بیٹی دا کی بݨیگا؟ کی اُہ وی سمِترا واںگ ہی لُٹّی پُٹّی جاویگی؟ اجے تاں بۄرڈِںگّ وِچّ سی پر کدے لۄکاں دے سمُںدّر وِچّ وی تے آویگی۔ اُدۄں تے اُس کۄل کُجھ وی نہِیں ہۄویگا٬ ماں دے اتِیت نُۄں چھڈّ کے۔ اِس اتِیت نیں ہی اُسدے متھّے تے لِکھ دیݨا سی کُجھ اَیسا٬ جۄ سمِترا نُۄں منجُۄر ہی نہِیں سی۔
سمِترا نیں آپݨِییاں کھِںڈِّییاں پُںڈِّییاں اِٹّاں نُۄں اِکٹھّا کِیتا۔
دِلّی چھڈّ دِتّی تے بھارت دے وِشال لۄک ساگر وِچّ گھُمّݨ لگّ پئی۔
آپݨِییاں چار پِیڑِییاں نُۄں اُس نیں وِسار دِتّا تے نواں گُمبّد اُسارن لئی اُس دی پِیڑا اُس دے سِر نُۄں چڑ گئی۔ دُکھّاں نیں اِتنی سمجھ دے دِتّی سی کِہ اُہ لۄکاں دِییاں نذراں نُۄں پڑ سکے۔ اکھّاں راہِیں اگلے دے اںدّر نُۄں جاݨ سکے۔ گِیان چںدّ دِییاں اکھّاں ہی سن جِنہاں راہِیں سمِترا نُۄں آپݨی مںذِّل مِل گئی۔
گِیان چںدّ دے دِل وِچّ راݨِییاں نہِیں سن۔ اُس دے دِل وِچّ اِکّ اَیسی تلاش سی جِس نُۄں سہِجے ہی سمِترا نیں سمجھ لِیا۔
اِکّ فکِیر٬ گِیان چںدّ دا لںگّۄٹِییا دۄست سی۔ اُس نیں اُس فکِیر نال سمِترا نُۄں مِلائِیا۔
“بیٹی٬ گُمبّد اُسارنے اِتنے سَۄکھے نہِیں ہن ہاں گُمبّد ڈھائُݨے لۄکاں نُۄں سَۄکھے لگدے ہن۔ اُہ ڈھاہ دِںدّے ہن تے پھیر کِسے ہۄر گُمبّد دی تلاش وِچّ نِکل جاںدے ہن۔“
“جی”
سمِترا نیں اُدۄں اِہۄ اِکّ شبد `جی` کِہا پر اِس دے مائِنے بہُت وِشال سن۔
“سمِترا تَینُۄں پتا ہَے٬ گِیان چںدّ دی اُمر تیرے نالۄں دس پںدّراں سال ودھ ہَے؟”
“جی گُمبّد دی اُمر نہِیں اُس دی لِشکۄر ویکھی جاںدی ہَے۔”
“اِس گُمبّد دے سںسّکار٬ مَے آپݨی بیٹی وِچّ بِیجݨے ہن۔ مَے چاہُںدّی ہاں جدۄں میری بیٹی وڈّی ہۄوے اُس دِییاں اکھّاں٬ گِیان چںدّ واںگ چمکݨ۔ اُس چمک وِچّۄں مَینُۄں آپݨا باپ دِسیگا۔
“بیٹی رستا کٹھن ہَے پر اسمبھّو نہِیں٬ ربّ تیرے تے میہر کرے۔“
“ہُݨ اُہ کِتھّے ہَے؟”
“جی اجے تے دِلّی ہی ہَے بۄرڈِںگّ وِچّ پر بہُت جلدی مَے اُس نُۄں پںجّاب لَے آئُݨا ہَے۔ پاٹھشالا وِچّ داکھلا لَے لویگی تے تُہاڈی نِگرانی وِچّ ہی اُس دا وادھا ہۄویگا۔“
“:بیٹی تَینُۄں پتا ہَے اِہ `وادھا` شبد کی ہَے؟”
“نہِیں”
“کݨک پکّݨ تۄں باد جدۄں جۄکھی جاںدی ہَے تاں تکّڑی دا پہِلاں تۄل `وادھا` اکھوائُںدا ہَے پھیر دُۄیا تِییا تے چَۄتھا گِݨِیا جاںدا ہَے۔ تیرے مُۄںہ وِچّۄں بہُت مُبارک شبد نِکلِیا ہَے۔ اِہ شریݨی ہی ربّ دی آواذ کہائُںدی ہَے۔ اِنسان گلتِییاں دا پُتلا ہَے٬منّ مَیلا ناں رکھّ تے جُٹّ جا آپݨے گُمبّد دی اُساری ولّ۔ ”
“جی مَے تُہانُۄں کی کہِکے سمبّۄدھن کر سکدی ہاں؟”
“سُمِترا٬ اِتھّے سارے مَینُۄں فکِیر سائیِں ہی کہِںدّے ہن۔”
“فکِیر سائیِں مَے تُہانُۄں کِسے ہۄر نام نال بُلائُݨا چاہُںدّی ہاں۔ اِس دا اِکّ کارݨ وی ہَے۔”
سائیِں مُسکرائِیا تے بۄلِیا٬ “لگدَے تیرا کۄئی مِشن ہَے۔ کۄئی گلّ نہِیں٬ تیرِییاں اکھّاں وِچّ نُۄر ہَے۔ مَے تیری مدد کراںگا٬ جۄ وی تُۄں کرنا چاہُںدّی ہَیں۔”
“سائیِں جی مَے چلدا ہاں۔ لگدَے سمِترا نُۄں تے سماں لگّیگا۔”
“ہاں گِیان چںدّ جی٬ لگدَے٬ آپݨے اِلاکے نُۄں اِکّ سمِترا مِلݨ والی ہَے۔” گِیان چںدّ دے جاݨ تۄں باد سمِترا نُۄں کِہا٬ “سائیِں جی تُہانُۄں کِویں پتا لگّا٬میرے دِل وِچّ کی رِجھّ رِہا ہَے؟”
“بیٹی اِسے کر کے ہی لۄکاں نیں سائیِں کہِݨا شُرُۄ کر لِیا۔ وَیسے مَے کۄئی سنِیاسی نہِیں ہاں۔ بسّ لۄکاں دا بھلا چاہُݨ والا آم اِنسان ہاں۔ میرے ورگِیاں نال تے دُنِییا بھری پئی ہَے۔ بہُتِیاں نُۄں لۄک پچھاݨدے ہی نہِیں تے اُہ فاکِیاں نال ہی تُر جاںدے ہن آپݨے اسل گھر۔”
“لۄکاں نیں تُہانُۄں کِویں پچھاݨ لِیا بائۄُ جی؟”
“ تے تُۄں مَینُۄں نواں نام دے ہی دِتّا۔ بیٹی اِس اِلاکے دے لۄک بڑے چںگّے ہن۔ لگدَے کِسے مہامپُرش دی چھۄہ پْراپت ہَے اِس اِلاکے دی مِٹّی نُۄں۔ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے اِتھّۄں مہامپُرش لںگھّے ہی ہۄݨ تے ٹھہِرے ناں ہۄݨ, پر کُجھّ ناں کُجھّ تے ہَے۔”
“مَے آپݨے باپ نُۄں بائۄُ جی کہِکے بُلائُںدی سی۔”
“ آ تَینُۄں رام نگر دی گیڑی تے لَے چلاں۔”
“ٹھِیک ہَے بائۄں جی” سمِترا نیں چپلاں پائُںدِیاں کِہا۔
اُہ باہر ول تُر پئے تے تھۄڑی دُۄر جاکے سائیِں جی بۄلے٬ “اُس پُراݨے مںدِّر نُۄں ویکھ رہی ہَیں؟ اِتھّے لۄک مسِیا تے اِکّٹھے ہُںدّے ہن تے منۄ کامناواں لئی منَۄتا منّدے ہن۔ مَے اُنہاں دی کۄئی مدد نہِیں کر سکِیا تے چُپّ ہی رِہا۔ لۄک روائِتاں دے کھِلاپھ کۄئی گلّ نہِیں سُݨدے پر اَیسا کُجھ ہُںدّا نہِیں۔ سماں لۄکاں ’تے کۄئی اسر نہِیں کر سکِیا۔ اُہ اجے وی جِئۄں دے تِئۄں اِںج کردے ہن۔ آ ویکھ اِکّ تلاب ہَے اِس مںدّر دے اَین وِچکار۔ پاݨی وِچ کۄئی وہاء نہِیں ہَے۔ اِسے لئی پاݨی دی رںگّت اِہۄ جِہی ہَے۔ مَے کِہا وی سی کِہ پاݨی بدلݨ دا کُجھ کرِیئے پر لۄک منّے ہی نہِیں سگۄں میرے کھِلاپھ ہی بۄلݨ لگّ پئے تے مَے چُپّ کر گِیا۔ تُلسی دے کُجھ پتّے ہیٹھاں ڈِگّ پئے سن۔
ڈھہِ-ڈھیری ہۄ چُکِّیا مِیل پتھّر وی بُجھے دِیوِیا نال بھرِیا پِیا سی۔
اِس دے گھاہ ’تے تُردِیاں مَیں بہُت واری سۄچِیا تے مُڑ جاںدا رِہا۔
مَیں آپݨے آپ نُۄں پُچھّدا ہاں٬ مَے کِئۄں آئُںدا ہاں اِتھّے؟ پر کی مَیں بِناں آئُݨ تۄں رہِ سکدا ہاں؟ اُہ تھۄڑھا اگّے گئے تاں اِکّ ستّ-اٹھّ سال دا مُںڈّا تلاب وِچّ کاگذ دی کِشتی چلا رِہا سی۔ کِشتی اُسدی مرجی مُتابک چل نہِیں رہی سی۔ کاغج بھِجّ جاںدا تے اُہ پھیر نوی کِشتی بݨا لَیںدا۔”
“بائۄُ جی مںدّر دے کۄل اِہ جِہڑی اجاڑ ذمِین پئی ہَے٬اِہ کِسدی ہَے؟ ”
“اِہ پِںڈّ دے ہی وسنِیک رݨبِیر دی ہَے۔ پہِلاں اِس تے کھیتی ہُںدّی سی۔ ہُݨ نہِیں ہُںدّی۔ رݨبِیر نُۄں کِسے دسِیا کِہ شہِر دے نال لگدا ہَے رام نگر۔ شہِر اِدھر ودھ رِہا ہَے۔ اِس تے کھیتی کرنی چھڈّ دے۔ اِہ تے نِرا سۄنا ہَے۔ پلاٹ بݨا اِسدے۔ اُدۄں تۄں رݨبِیر نیں کھیتی کرنی تے چھڈّ دِتّی ہَے پر پلاٹ اجے نہِیں بݨائے۔ اُسنے ویچ دیݨی ہَے٬ اِکّ دِن۔”
“اںدّاذن کِتنی کُ کِیمت ہۄویگی اِسدی؟”
“مَینُۄں نہِیں پتا٬ اںدّاذا وی نہِیں ہَے۔”
“مَے رݨبِیر نُۄں مِل سکدی ہاں؟”
“ہاں کِئۄں نہِیں٬ مَے سدّ لَیںدا ہاں۔ اِذت کردا ہَے آ جاویگا پھَۄرن۔”
پاݨی وِچّۄں کاگذ دی کِشتی چُکّدے ہۄئے مُںڈّے نیں بڑی لاپرواہی نال کِہا – “مر گِیا!”
“کَۄݨ مر گِیا٬ راݨے؟”
اُہ کۄل ہی سن تے اُنہاں نیں سُݨ لِیا سی راݨے دا بۄل۔
“سائی جی٬ ڈڈُۄ سی پاݨی دے کںڈّے بَیٹھا٬مَے سۄٹی نال ہِلائِیا تے اُہ اِکّ پاسے لُڑک گِیا ہَے۔”
“اگلے دِن سمِترا٬ رݨبِیر نُۄں سُݨکے سۄچِیں پَے گئی۔
“ٹھِیک ہَے بیٹی٬مَے کۄشِش کراںگا٬ بائۄُ جی کہائُݨ لئی٬ تُۄں گلّ خۄل کے دس٬کِویں آ گئی تُۄں رام نگر۔”
ساری گلّ سُݨا کے سمِترا نیں کِہا٬ “مَے آپݨے بائۄُ جی نُۄں جِئۄُدا کرنا ہَے۔ آپݨی بیٹی نُۄں اِس مِٹّی نال جۄڑنا ہَے۔ بسّ باکی ذِںدّگی٬ اِس لیکھے لائُݨی ہَے۔”
سمِترا دے باپ تۄں باد٬ باپ دی پگّ سمِترا دے بھرا بِشمبّر نُۄں بنّہ دِتّی گئی تے گھر دی مرِیادا دا پہِریدار بِشمبّر بݨ گِیا۔ آپݨے بائۄُ جی واںگ اُہ بِذنس وی کردا تے برادری وِچّ وی وِچردا۔ آپݨے باپ واںگ اُس نیں وی اِذّت دی کمائی کِیتی۔ سمِترا ساری خبر رکھّدی سی۔
“ سائیِں جی مَے چاہُںدّی ہاں٬ تُسِیں پُۄنے میرے گھر جاوۄ۔ میرا بھراتا بِشمبّر ہُݨ بائۄُ جی دی پگّ بنّہ چُکّا ہَے٬ اُسنُۄں مِلۄ۔ شائِد تُسِیں میرے دِل دی گلّ سمجھا سکۄ۔”
“ہاں بیٹی٬ مَے اِہ پُنّ ذرُۄر کماواںگا۔ مَینُۄں گھر دا پتا لِکھ دے۔ مَے کل ہی چلا جاںدا ہاں۔”
“بِشمبّر نُۄں مِل کے سائیِں واپس آ گئے تے سمِترا نُۄں کِہا٬ “بِشمبّر بہُت نیک اِنسان ہَے۔ اجے وی تَینُۄں پِیار کردا ہَے۔ تیرے وِجۄگ وِچّ اُسدِییاں اکھّاں بھر آئیِیاں۔ تُۄں اِںج کر٬ اُسنُۄں اِکّ آپݨے ولۄں چِٹھّی لِکھ دے۔ کرتار سبھ بھلی کریگا۔”
سمِترا نیں بھرا نُۄں چِٹھّی لِکھی تے آپݨے پشچاتاپ دی گلّ کِیتی۔ اُس لئی کۄئی وی سجا بھُگتݨ لئی تِیار سی۔
سائیِں دے بۄل کنّاں وِچّ رڑکݨ لگّے٬ “تَینُۄں پتا ہَے سمِترا٬ اِس کمّ لئی دھنّ وی بہُت خرچ ہۄویگا۔ رام نگر وِچّ نوِیں نوِیں آئی ہَیں۔ لۄک یکِین وی نہِیں کرنگے۔”
“میرے بائۄُ جی نیں وی میرے تے یکِین نہِیں کِیتا سی تے اُہ ٹھِیک وی سن۔ ہُݨ مَے ٹھِیک وی کرنا ہَے تے یکِین وی پَیدا کرنا ہَے٬ باکی تُہاڈا ہتھّ میرے سِر تے رہے٬ میرے لئی رستا آسان ہۄ جاویگا۔”
بِشمبّر نُۄں چِٹھّی مِلی تے اُہ ششۄپںجّ وِچّ پَے گِیا۔ باکی بھراواں نال مشورا کِیتا۔ گھر دِییا اَۄرتاں تے نہِیں منّدِییاں سن پر بھراواں نیں شُدھّی کرن لئی سمِترا دا نام برادری وِچّ تجوِیذ کر دِتّا۔ برادری نیں سجا دے تَۄر تے پںدّراں دِن دا ورت٬تے مںتّر جاپ دا فَیسلا کر لِیا۔
بِشمبّر نیں سمِترا نُۄں چِٹھّی دا جواب دے دِتّا۔
سائیِں جی جدۄں پتا لگّا تے اُس نیں وی نال چلّݨ لئی تِیاری کر لئی۔ سمِترا وی چاہُںدّی سی کِہ کۄئی تے ہۄوے جۄ اُس دی پَیروی کر سکے۔
نگرۄں باہر ہی سمِترا نُۄں رۄک لِیا گِیا تے دھرمشالا وِچّ اُس دا پشچاتاپ شُرُۄ ہۄ گِیا۔ بھابِییاں نیں پھَیسلا کر لِیا سی کِہ سمِترا نُۄں کۄئی ہۄر دھنّ نہِیں دیݨا٬ اِہ بھاویں کِتنے وی پکھںڈّ کر لوے۔
سمِترا نیں ورت شُرُۄ کر لئے۔ دِن رات وِچّ سِرف اِکّ وار بھۄجن کرنا سی تے نِتّ مںتّر اُچارن کرنے سن۔ سمِترا دا ہٹھ ویکھ کے بِشمبّر پسِیج گِیا۔ سارے سمیں دَۄران سائیِں وی دھرمشالا ہی ٹھہِرے تے رۄذ بِشمبّر نال وِچار وِمرش ہُںدّا۔ بھِݨک تے پَے گئی سی پر سمِترا نیں آپݨے مُۄںہۄں اجے کُجھّ کہِݨا سی۔
آخری دِن سمِترا نیں اشنان کر کے بِشمبّر دے پَیرِیں ہتھّ لائِیا تے بۄلی٬ “ بائۄُ جی٬مَے وڈّے بائۄُ جی دا نام رَۄشن کرنا ہَے۔ اُنہاں دے نام تے گُمبّد اُسارنا ہَے۔ گُمبّد دی چھاں تھلّے پاٹھشالا چلّیگی٬ جِتھّے غرِیب بچِّیاں دی پڑائی دا اِںتذام ہۄویگا۔ اِس دے نال ہی ابلا اَۄرتاں لئی سِکھلائی کیںدر کھۄلہݨا ہَے۔ آپݨی پائی پائی خرچ کراںگی۔ جے لۄڑ پئی تے بائۄُ جی تُسِیں وڈّے بائۄُ جی دے سدکے آپݨا ہتھّ رکھِّئۄ۔”
“کِئۄں نہِیں رکھاںگا سمِترا؟ تُۄں چِںتّا ناں کر تے کمّ شُرُۄ کر۔ تیرا اِہ گُمبّد تے کۄئی بِلڈِںگّ نہِیں ہَے۔ بِلڈِںگّ پاٹھشالا دا ہِسّا ماتر ہَے۔“
“سائیِں جی نیں تیرے ہٹھ بارے مَینُۄں پہِلاں ہی دس دِتّا ہَے۔ بائۄُ جی لئی تے مَے کُجھّ وی کر سکدا ہاں۔ مَے تیرے نال ہاں۔ نام کی رکھّیںگی؟”
“پںڈّت کِشۄری لال پاٹھشالا”
“ اِہ کمّ تُۄں پُۄنے کِئۄں نہِیں کردی٬نالے گھر رہیںگی۔”
“نہِیں بائۄُ جی٬ پُۄنے نہِیں۔ رام نگر ہی اُساراںگی۔ پںجّاب دے لۄک وی ساڈے واںگ بہُت چںگّے ہن۔ پُۄنے رہِ کے مَے آپݨے بِیتے نُۄں جھُۄردی رہاںگی۔ میری سُرت نہِیں ٹِکیگی۔”
پںڈّت کِشۄری لال دا گُمبّد٬ دِلاں وِچّ وسیگا۔ کِتنی وی ہنیری جھُل جاوے اِہ گُمبّد کدے وی نہِیں ٹُٹّیگا۔ سائیِں جی میرے نال ہن٬ گِیان چںدّ جی میرے نال ہن۔ ہۄ سکدا ہَے اِہۄ جِہے گُمبّد دی رِیت ہی چل پوے۔ وڈّے بائۄُ جی رہِںدّی دُنِییا تکّ جِئُںدے رہِںݨّگے۔