دُنِییا اِکّ نویں دَۄر وِچّ داکھل ہۄ چُکّی ہَے٬ پر بھارت دی راجنِیتی دا وڈّا ہِسّا اجّ تک اُسے پُراݨے ڈھںگّ نال سۄچݨ اتے پَیںتڑے تَیء کرن تۄں اگّے نہِیں ودھ رِہا۔ سچّی گلّ سگۄں اِہ ہَے کِہ سرکار دے کۄل آدھُنِک یُگ دی جںگّی مشِینری ہی نہِیں٬ جاسُۄسی دے آدھُنِک ساپھٹویئر والے سرۄت وی ہن اتے ’اے آئی‘ (آرٹِیپھِیشل اِںٹَیلِیجَیںس) سمیت جِس وی کِسم دی کۄئی نوِیں کھۄج کِیتی جاںدی ہَے٬ جِس نُۄں اگّے نیک کمّ لئی وی ورتِیا جا سکدا ہَے تاں ساذِش لئی وی٬ اُسدی ورتۄں ہاکم دھِر کر سکدی ہَے۔ اِدّاں دے ہالات وِچّ وِرۄدھی دھِر جِنّی اکلمںدّ اتے جِس پدھّر دی پَیںتڑیباذ ہۄݨی چاہِیدی ہَے٬ بھارت وِچلے اُنہاں آگُۄیاں وِچّۄں کِسے اِکّ وِچّ وی اِسدی جھلک نہِیں مِلدی٬ جِہڑے بھارتی جنتا پارٹی تے اِسدی لِیڈرشِپّ جاں اُس لِیڈرشِپّ ادھِین چلدی سرکار وِرُدھّ لڑن دے دائوے کردے ہن۔ اِںدرا گاںدھی جِہڑے پَیںتڑے نال وِرۄدھی دھِراں دے لِیڈراں دے پَیر اُکھاڑ چھڈّدی ہُںدّی سی٬ اُہ اُس وکت دی سرکاری مشِینری دی اُدۄں تک دی لِیاکت اتے اُس لِیاکت والے اپھسراں ولّۄں اُسدی جی-ہذُۄری وِچّۄں نِکلدے سن اتے بھاجپا دے دَۄر وِچّ اَین اِہۄ کُجھ پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی دی اگوائی ہیٹھ وی ہۄئی جاںدا ہَے۔ سرکار جِس وی آگُۄ دی اگوائی ہیٹھ چلدی ہۄوے٬ جے اُہ منمۄہن سِںگھّ واںگ کِسے ہۄر دے بںدھّیج وِچّ بنّہِیا ہۄئِیا ناں ہۄوے تاں اِہ کۄشِش لگتار کریگا کِہ اُسدے راج دی مِیاد ودھدی جاوے اتے اِس کمّ لئی سرکار دی ہر شاکھا وِچّۄں مِل سکدی جاں کھِچّی جا سکدی سُۄچنا ورتیگا۔ اِہ ہمیشا تۄں ہُںدّا آئِیا اتے اجّ دے دَۄر وِچّ وی ہۄئی جاںدا پتا لگّے تاں کِسے نُۄں ہَیرانی نہِیں ہۄݨی چاہِیدی۔ ہَیرانی اِس گلّ کارن ہُںدّی ہَے کِہ وِرۄدھی دھِر اجّ تک سمیں دے ہاݨ دی ہۄ وی نہِیں سکی اتے ہۄݨ دی کۄشِش وی نہِیں کردی جاپدی۔

پِچھلے ہپھتے کاںگرس آگُۄ راہُل گاںدھی نیں وۄٹاں چۄری کِیتے جاݨ دے دۄش اِکّ وار پھِر دُہرائے سن تاں وِرۄدھی دھِر دِییاں ہۄرناں پارٹِییاں نیں رسمی جِہے بِیان جاری کرن مگرۄں اِس گلّ نُۄں بھُلا دِتّا سی٬ پر سرکار چلائُںدی دھِر اِدّاں نہِیں کردی۔ اُنہاں دے لِیڈراں نیں راہُل گاںدھی دا رسمی جواب چۄݨ کمِشن دے اُس مُکھی تۄں کھڑھے پَیر دِوا دِتّا سی٬ جِہڑا ہاکم دھِر دے اِکّ وپھادار والںٹِّیئر واںگ کمّ کردا ہَے٬ پر اسل کھیڈ پردے پِچھّے ساپھٹویئر چلائُںدے سَیلّ نیں کھیڈی سی۔ اِس سَیلّ والِیاں نیں اُس دِن راہُل گاںدھی دا اِکّ بِیان کڈھِّیا تے اِہ شُرلی چھڈّ دِتّی کِہ اسل وِچّ مائِمار٬ جِہڑا ساڈے بذُرگاں دے وکت ’برما‘ وجۄں جاݨِیا جاںدا سی٬ وِچّ بھارت وِرُدھّ اِکّ ساذِش رچی گئی ہَے اتے راہُل گاںدھی اُس ساذِش ہیٹھ اِدّاں دے بِیان داگدا ہَے۔ اُپّرۄں مِلی جھںڈّی مُتابک مِیڈِیئے اتے سۄشل مِیڈِیئے وِچّ اِہ گلّ پلاں وِچّ اِںج پھَیلا دِتّی گئی٬ جِویں اِہۄ سںسّار اتے بھارت دے ورتمان اتے بھوِکھّ دا سبھ تۄں وڈّا مسلا ہۄوے۔ دُنِییا بھر وِچلے بھارتِییاں تِیکر اِہ کہاݨی پہُںچّݨ مگرۄں اچانک اِسدی چرچا اِںج بںدّ ہۄ گئی٬ جِویں کِسے پاسے کنّ پاڑویں ہارناں دی گُۄںج پائُںدے جاںدے مۄٹرسائیِکل وِچّ کۄئی کھرابی آئُݨ نال اُہ بںدّ ہۄ گِیا ہۄوے۔ کارن اِہ سی کِہ اِکّ نَۄجوان نیں ساری سِیاسی میذ مُۄدھی کر دِتّی سی۔

اسِیں لۄک اُس ویلے تک ’مَیٹاڈیٹا‘ بارے نہِیں سی جاݨدے٬ پر ساپھٹویئر نُۄں باذ ورگی اکھّ نال تاڑدے رہِݨ والے اُس نَۄجوان نیں کھُلاسا کر دِتّا کِہ مائِمار وِچّ کۄئی ساذِش دی گلّ نہِیں٬ سمُچّی کھیڈ وِچّ مَیٹاڈیٹا نال لبھّی ٹائیِملائیِن نُۄں کیںدری دھُرا بݨا کے داء کھیڈِیا گِیا ہَے۔ اِہ ساپھٹویئر اِہ گلّ دسّ دِںدّا ہَے کِہ کِہڑا بِیان کِس آگُۄ نیں کِس وکت دِتّا اتے نال اِہ وی کِہ اُس ویلے دی ٹائیِملائیِن وِچّ پھلاݨے-پھلاݨے دیش جاں شہِر آئُںدے ہن۔ جِہڑا وکت اُس ویلے مائِمار دا سی٬ اَین اُہۄ وکت بھارت دے کُجھ راجاں اتے شہِراں وِچّ وی٬ پر ٹائیِمذۄن وِچّۄں مائِمار اِکلّا چُݨِیا تے راہُل گاںدھی دے بِیان نال جۄڑ دِتّا گِیا۔ اُس نَۄجوان نیں آپݨی لبھّت نال بھارت دے پْردھان مںتّری مۄدی دا اِکّ بِیان وی کڈھّ لِیاںدا٬ جِسدا ٹائیِمذۄن بھارت نال دُشمݨی والے گواںڈھی دیش وِچلے اِکّ پْرمُکھّ شہِر والا سی تے بھاجپا دا اِکّ بِیان وی رکھّ دِتّا٬ جِہڑا بھارت نال دُشمݨی رکھّݨ والے دُۄسرے دیش دے کئی شہِراں نال ساںجھا بݨدا سی۔ جدۄں اِہ گلّ لۄکاں مۄہرے پہُںچّی تاں ادھّے گھںٹّا نہِیں سی لگّا کِہ راہُل گاںدھی نُۄں ساذِش کرتا بݨا کے پیش کرن دی ساری کھبر سارے مِیڈِییا چَینلاں تۄں گائِب ہۄ گئی جاں ہٹوا دِتّی گئی۔ اِہ کمّ اِکّ کھۄجی نَۄجوان نیں کِیتا٬ جِہڑا راجنِیتی نال واستا ناں رکھّݨ دے باوجُۄد گلت ہرکت پچھاݨن اتے پیش کرن دی اکل رکھّدا سی٬ پر وِرۄدھی دھِراں دے آگُۄیاں وِچّ اِکّ وی اِہ منّݨ نُۄں تِیار نہِیں کِہ اُنہاں نُۄں اِہ پتا نہِیں لگّا کِہ شرارت دی جڑھ کِہڑی چِیذ سی!

جدۄں گلّ اِںدرا گاںدھی دی چلّ پئی ہَے تاں اِہ یاد کرنا چاہِیدا ہَے کِہ کُجھ سال پہِلاں اِکّ دِن پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی نیں اِکّ کاگذ لۄک سبھا وِچّ جیب وِچّۄں کڈھِّیا٬ تھۄڑھا پڑھ کے پاسے کِیتا اتے پھِر کِہا سی: مَینُۄں اِس دیش اتے اِسدے لۄکاں دی چِںتّا ہَے٬ وِرۄدھی دھِر نُۄں نہِیں۔ دیش وِکاس ولّ لِجاݨ دی تھاں وِرۄدھی دھِر دا ذۄر مَینُۄں نِںدّݨ اُتّے لگّا رہِںدّا ہَے۔ وِرۄدھی دھِر نیں دُہائی پائی کِہ پْردھان مںتّری مۄدی جھُۄٹھے دیش لا رہے ہن۔ نرِںدّر مۄدی نیں کاگذ کڈھِّیا تے وِکھا کے کہِݨ لگّا٬ “وِرۄدھی دھِر دے لِیڈر سُݨ تاں لَیںدے٬ مَیں تُہانُۄں کہِݨ لگّا سی کِہ اِہ لپھذ میرے نہِیں٬ اِںدرا گاںدھی دے ہن٬ جِہڑے اُنہاں نیں اِس ہائۄُس وِچّ پھلاݨی ترِیک نُۄں کہے سن۔” وِرۄدھی دھِر سُنّ ہۄ کے بَیٹھ گئی۔ اُس دِن نرِںدّر مۄدی اِس ترہاں دِییاں تِنّ-چار چِٹّاں پڑھ کے وِرۄدھی دھِر نُۄں بھڑکائُںدے اتے پھِر چِٹّاں وِکھا کے اِہ کہِںدّے رہے کِہ لپھذ میرے نہِیں٬ سابکا پْردھان مںتّری اِںدرا گاںدھی دے ہن۔ اِہ جھلکاں دیکھݨ پِچھّۄں ہی وِرۄدھی دھِراں دے آگُۄیاں نُۄں بھوِکھّ واستے کۄئی سبک لَیݨے چاہِیدے سن تے پڑھن اتے اِتِہاس دا رِکارڈ رکھّݨ واستے سماں اتے سُبھاء پَیدا کرنا چاہِیدا سی٬ پر اُہ اجّ تک نہِیں کر سکے اتے مار کھائی جاںدے ہن۔ وکت کِسے نُۄں پڑھائُݨ لئی کلاساں نہِیں لائُںدا ہُںدّا٬ اُسدے پڑاء سمجھݨ دی اکل چاہِیدی ہَے۔ آر اَیسّ اَیسّ نال جُڑے رہِ کے جتھیبںدّک ڈھاںچے دی مذبُۄتی دی ورتۄں اتے دُرورتۄں کرنا ہی نہِیں٬ سرکاری سرۄتاں نُۄں آپݨی لۄڑ لئی ہۄر کِسے وی آگُۄ تۄں ودھّ سِکھّ چُکّے اجّ دے پْردھان مںتّری نُۄں اِہ کلا آئُںدی ہَے۔

اجۄکے سمیں وِچّ اِہ گلّ ارتھ نہِیں رکھّدی کِہ اسِیں سرکار دِییاں کِنِّییاں کمذۄرِییاں جاݨ سکدے ہاں تے کِویں لۄکاں اگّے اُنہاں نُۄں پیش کر سکدے ہاں٬ سگۄں اِہ گلّ وڈّی ہَے کِہ ہاکم دھِر دِییاں سبھ کھیڈاں نُۄں سمیں سِر سۄچدے اتے کدم چُکّدے ہاں جاں نہِیں! راہُل گاںدھی نیں دۄش لائِیا کِہ مہاراشٹر وِدھان سبھا چۄݨاں تۄں پہِلاں لکھّاں لۄکاں دِییاں وۄٹاں کٹوا دِتِّییاں٬ کرناٹک وِچّ وی اِہۄ کِیتا گِیا اتے پھِر بِہار وِچّ اِہۄ دُہرائُݨ دی کۄشِش چلدی پئی ہَے۔ بِلکُل ٹھِیک گلّ جاپدی ہَے٬ پر بِہار وِچّ جِویں اِہ مُدّا وکت سِر چُکِّیا گِیا ہَے٬ مہاراشٹر اتے کرناٹک ویلے اُتھّۄں دی کاںگرس پارٹی سمیت سمُچّی وِرۄدھی دھِر دے آگُۄ سُتّے کِئۄں رہے٬ اِہۄ کُجھ اُنہاں راجاں وِچّ کِئۄں نہِیں کِیتا گِیا؟ اُدۄں دی کھُںجھّی ہۄئی وِرۄدھی دھِر اجّ تک لۄکاں وِچّ آپݨِییاں جڑھاں اُکھّڑدِییاں سامبھدی پھِردی ہَے۔ کرناٹک وِچلے ہلکے بارے راہُل گاںدھی نیں دائوا کِیتا ہَے کِہ اُتھّے کاںگرس پکھّی ہذاراں وۄٹاں کٹِّییاں گئیِیاں اتے کاںگرس دی جِتّ نُۄں ہار وِچّ بدل دِتّا گِیا٬ پر اُس مگرۄں کاںگرس نیں کی کِیتا سی؟ چۄݨ کمِشن ولّۄں وۄٹاں کٹّے جاݨ دی کھیڈ کاںگرس جاں راہُل گاںدھی نیں نہِیں سی پھڑی٬ اِکّ بُۄتھ لَیول ورکر (بی اَیلّ اۄ) نیں اچانک دیکھِیا کِہ وۄٹ سُۄچی وِچّ اُسدے چاچے دی وۄٹ نہِیں٬ جدۄں کِہ اُسنے آپ وۄٹ بݨائی سی۔ پڑتال تۄں پتا لگّا کِہ اُسدے چاچے اِکلّے دی نہِیں٬ اُس ورگے کئی لۄکاں دِییاں وۄٹاں کٹِّییاں گئیِیاں اتے اِہ کمّ آنلائیِن سِسٹم راہِیں اِہۄ جِہے پھۄن نمبّراں تۄں کِیتا گِیا ہَے٬ جِہڑے کرناٹک دے نہِیں اتے اسلی وی ہن جاں ساپھٹویئر دی مدد نال چلائے جاںدے پھرذی نمبّر ہن؟ دُہائی اُس بی اَیلّ اۄ ولّۄں اِہ دۄش لائے جاݨ پِچھّۄں مچی اتے پھِر کاںگرس آگُۄ اِس نُۄں سارے بھارت وِچّ چُکّ تُرے سن٬ پہِلاں اُہ آگُۄ کِتھّے سن؟

پھِر اِہ گلّ آم آدمی پارٹی دے اِکّ کیںدری لِیڈر نیں کہِ دِتّی کِہ 2020 وِچّ وِدھان سبھا چۄݨ ہۄݨ ویلے نوِیں دِلّی ہلکے دے اِکّ لکھّ اٹھتالی ہذار وۄٹر سن تے اِس سال 2025 دِییاں چۄݨاں ویلے اُس ہلکے دِییاں وۄٹاں ودھݨ دی بجائے بتالی ہذار گھٹ کے اِکّ لکھّ چھے ہذار رہِ گئیِیاں۔ جدۄں نتِیجا نِکلِیا تاں جِہڑا اروِںدّ کیجرِیوال پِچھلی چۄݨ وِچّ ساڈھے اِکّی ہذار تۄں ودھّ دے پھرک نال جِتِّیا سی٬ اَیتکِیں بتالی سَۄ تۄں اِکّ گھٹّ وۄٹاں نال ہار گِیا۔ بہُت سِیاݨے بݨدے رہِںدّے ہن اِس پارٹی دے آگُۄ٬ پر وۄٹاں کٹّے جاݨ ویلے مَۄکے دی مُکھّ مںتّری آتِشی ولّۄں چۄݨ کمِشن نُۄں اِکّ چِٹھّی لِکھ دیݨ نال چُپّ کر کے بَیٹھ گئے٬ اُدۄں اُنہاں نیں اُہ دُہائی کِئۄں ناں پائی٬ جِہڑی اجّ راہُل گاںدھی پائُںدا ہَے تے وِرۄدھی دھِر چۄݨ کمِشن ہتھّۄں اُسدی وِرۄدھتا ہُںدّی نُۄں پھِلم واںگ دیکھدی ہَے! لاہَۄرِییاں وِچّ اِکّ کہاوت ہَے کِہ پھلاݨا بںدّا اُدۄں نوِیںیاں گاجراں کھاݨ بارے سۄچدا ہَے٬ جدۄں رُۄڑھِییاں اُتّے پئیِیاں گاجراں نُۄں اوارا پشُۄ وی کھاݨا بںدّ کر دِںدّے ہن۔ بھارت دی وِرۄدھی دھِر سمیں دے ہاݨ دا بݨن دی بجائے ہاکم دھِر نالۄں اِس ہدّ تک پچھڑ کے سۄچدی تے پھِر پَیںتڑے ملّدی ہَے کِہ اُسدا ہر نواں پَیںتڑا اُدۄں لۄکاں دے ساہمݨے آئُںدا ہَے٬ جدۄں تک ہاکم دھِر دس ہۄر اِہۄ جِہے داء گھڑ کے ورتݨا شُرُۄ کر چُکّی ہُںدّی ہَے۔

دُنِییا اِس ویلے تکنِیک دی پہِل دے اُس پڑاء وِچّ داکھل ہۄ چُکّی ہَے٬ جِہڑا اُباسِییاں لَیݨ اتے وکت دا سدّا آئُݨ دی اُڈِیک نہِیں کردا٬ رۄذ سویرے اُٹھّ کے آپݨے آپ نُۄں سںسّار پدھّر دے ہر اُس ساپھٹویئر اتے اَیپ دی جاݨکاری کرن لئی کہِںدّا ہَے٬ جِسدی اگلے دِن ورتۄں ہۄ سکدی ہَے۔ سںسّار دے اِس ورتارے نال جِہڑا چلّیگا٬ اُہ اِسدے ہاݨ دا ہۄݨ دی کۄشِش کر سکدا ہَے٬ جِہڑے اِہ گلّ کدے کھُد سۄچݨ دی لۄڑ نہِیں جاݨدے تے کِسے ہۄر دی کِیتی مِہنت دا سِٹّا بھالدے ہن٬ اُہ بھوِکھّ دے بھلے دِناں دی آس کدے نہِیں رکھّ سکدے۔ سمیں دی رپھتار سمجھݨا سبھ تۄں پہِلی لۄڑ ہَے۔ بہُت گھٹّ لِیڈر ہن بھارت وِچّ اِس وکت جِہڑے سمیں دی رپھتار نال دَۄڑنا تاں کی٬ دَۄڑن بارے سۄچݨ واستے وی تِیار ہۄݨ, پر سُپھنِیاں دِییاں اُڈارِییاں مںگّل تارے ولّ جاݨ والے سَیٹیلائیِٹ واںگ لا کے وِرۄدھی آگُۄ ہۄݨ دی ذِمّیواری نِبھ گئی منّ لَیںدے ہن۔ سَۄ گلّاں دی اِکّ گلّ کِہ راہُل گاںدھی تۄں شرد پوار اتے اروِںدّ کیجرِیوال تۄں ممتا بَینرجی تک ہر لِیڈر دے من وِچّ اِہ گںڈھّ بجھّی ہۄئی ہَے کِہ مَیں ہی اکل دی پںڈّ لَے کے جمِّیا ساں٬ ہۄر کِسے نُۄں پرمِٹ نہِیں سی مِلِیا۔ جدۄں تک اِہ سارے لۄک ’مَیں‘ دی بِماری تۄں اُپّر نہِیں اُٹھّدے اتے ’اسِیں‘ دی پہُںچّ نہِیں اپݨائُںدے٬ اِہ کدے اگّے ولّ ودھ ہی نہِیں سکدے۔