2
کَینیڈا ورگے دیش `چ پںجّابݨ مُٹِیاراں دے اُپرۄتھلی ہۄ رہے کتل۔ ہر سںوّیدنشِیل اکھّ رۄئی۔ ہر بھاوُک من کُرلاء اُٹھِّیا۔ دھِییاں تے بھَیݨاں والے اتھّرُۄیاں دی ندی `چ ڈُبّ مۄئے۔ اَۄرت نُۄں سنمان دیݨ والے گُرُۄیاں دے سِکھّ, آپݨِییاں پتنِییاں تے دھِییاں دے کاتل بݨے کِہڑِیں راہِیں تُرّ پئے نیں؟ کِہڑی مارُۄ سۄچ نیں اُہناں دی بُدھّی بھْرِشٹ کر دِتی اے؟ کِئۄں اُہ گرکِییاں کدراں کِیمّتاں دے راہ تُرّ پئے نیں؟
لڑِیوار - 2
کتلاں تۄں اُٹھے کئی سوال, ہر سُۄجھوان دی سۄچ نُۄں ہلُۄݨدے نیں۔ کی داج دے لالچِییاں دی بھُکھّ ناں پُۄری ہۄݨ `تے مجبُۄر باپ نُۄں آپݨی لاڈلی دی ارتھی مۄڈھے `تے ڈھۄݨی پَیںدی اے؟ کی اِہ کَینیڈا آئُݨ دے لالچ وسّ اݨجۄڑ رِشتِیاں دی وجہا تاں نہِیں جد اِکّ شرابی پتی اہِساساں نال بھری اَیم اے پاس لڑکی دے سُپنِیاں دی تَۄہِین کردا ہَے تے اُسدے اُچیرے مانسِک پدھّر تۄں چِڑھ کے اُسدا پھستا ہی وڈھّ دِںدّا ہَے۔ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے کِہ پتنی نُۄں پتی دے گَیر اَۄرتاں نال سمبّںدھّاں دی سُۄہ دی کِیمت آپݨی جان دے کے تارنی پَیںدی ہۄوے۔ کارن تاں مرد دی ہَیںکڑ وی ہۄ سکدا ہَے جۄ اَۄرت نُۄں پَیر دی جُتّی سمجھدا ہَے تے اُسدِییاں کُتاہِییاں دا مُلّ اَۄرت نُۄں بہُت مہِںگّا پَیںدا ہۄوے۔
کارن کۄئی وی ہۄݨ۔ اُہناں کارناں نُۄں سمجھݨ تے اُہنے اُسارُۄ تے بھوِکھمُکھِّیہلّ تلاشݨا, سمیں دی مُکھّ لۄڑ ہَے۔
کُکھّ `چ کُڑی-ماراں دی کَۄم تۄں پتنی-ماراں دی کَۄم تِیک پہُںچّݨ دا کِہڑا راہ, اسِیں اکھتِیار کر لِیا ہَے؟ سمُچّے بھائیِچارے دِییاں سرب وِیاپک سُچِّییاں کدراں کِیمتاں دے دھارنی, آپݨے سربناش دے راہ تاں نہِیں تُرّ پئے؟
اجّ کلّ پَیسے دی دَۄڑ `چ اُلجھِیا ہر وِئکتی, جِںدّگی دے ارتھاں اتے جِئُݨ دے ادب تۄں وِروا, مکانکی جِںدّگی جِیء رِہا ہَے۔ مر گئے اہِساساں والا منُکھّ رۄبۄٹ بݨ کے کتل کرن تے پِیار کرن وِچّ پھرک کِںجھّ سمجھیگا؟ جِںدّگی دے سمُچّ دی ناں سمجھی سانُۄں بہُت مہِںگّی پَے رہی ہَے۔ ساڈے کۄل سماں ہی نہِیں گھر `چ بَیٹھݨ دا, پْرِیوار بݨن تے بݨائُݨ دا اتے پْرِیوارک ماہَۄل دی سُچجّتا چۄں جِیون سۄچ نُۄں نِکھارن دا۔ کدے بچِّیاں نال گلّاں تے پِیار تاں کرِئۄ۔ اِکّ دُۄجے دے کۄمل اہِساساں دی تھاہ پائُݨ دی کۄشِش تاں کرِئۄ۔ جِںدّگی دی سمجھ آپے آ جاویگی۔
سُگھّڑ تے سںتُّلت سۄچ والے سماج دے پہِریدارۄ تے بُدھِّیجِیوِیئۄ! اُٹھۄ! کُجھّ ٹھۄس اُپرالے کرِیئے۔ ماپِیاں دی اکھّ `چ درد دا سِوا بلݨ تۄں رۄکِیئے۔ ماسُۄماں دی سۄچ `چ اُمراں لمّیری پِیڑ دی ویدنا ناں اُکرن دیئیِئے۔ وکت دے سپھے `تے کتلاں دی کرُݨّامئی کہاݨی ناں لِکھݨ دیئیِئے۔ اِس ماتمی سۄچ دے وِہڑے چانݨ ترَۄںکِیئے۔
پںجّابی سماج تُہاڈے تۄں نرۄئے تے سارتھِک سیدھ دی اُڈِیک کریگا۔
3
رِشتِیاں دی ذرذری ہۄںد دا واستا
دس کُ سال پہِلاں دی گلّ۔ بھارت وِچّ اِکّ ادھِیاپک دا گھر سارے رِشتیداراں دے نِیاݨِیاں دا ہۄسٹل۔ آپݨے بچِّیاں تے پْرِیوار دی کِیمت تے گلت/ٹھِیک ترِیکے نال رِشتیداراں نُۄں کھُش کرن دی ترجِیہ۔ اُہناں `چۄں کۄئی اِںجنِیئرِںگّ کالج, کۄئی یُۄنِیورسِٹی گِیا تے پھِر اُہ سارے پْرِیواراں سمیت وِدیش `چ آ, ملٹی مِلِیئنری بݨ گئے۔
اُہی ٹِیچر رِشتیداراں دے ناں چاہُݨ `تے کَینیڈا آئُںدا ہَے۔ بدلے ہۄئے سمیں تے ہالاتاں وِچ, بھلا دِہاڑِیدار ٹِیچر اُہناں بچِّیاں دا کی لگدا ہَے تے کی لگدے نیں ٹِیچر دے بچّے؟ اُہناں دی ساںجھ تاں مِلِیئنرذ نال ہی ہۄ سکدی ہَے۔ رِشتِیاں دا اِکّ سچّ۔
ٹِیچر نُۄں سانپھراںسِسکۄ تۄں پھۄن آئُںدا ہَے کِہ سر مَیں 25 سال پہِلاں تُہاڈے کۄلۄں پڑھدا سی۔ اکھبار `چ تُہاڈا نام پڑھِیا تاں مَیں کال کِیتا ہَے۔ شائِد تُہانُۄں چیتا ناں ہۄوے پر اجّ مَیں جۄ وی ہاں تُہاڈے کرکے ہاں۔ مَیں تُہانُۄں مِلݨ جرُۄر آواںگا۔ رِشتِیاں دا اِکّ ہۄر سچّ۔
رِشتِیاں دے دۄ سچّ۔ دۄ دھارناواں۔ جِیون نُۄں پْرِیبھاشِت کرن دے دۄ نجرِیئے۔
رِشتے ہُݨ سِرپھ لۄڑاں جاں جرُۄرتاں دے نیں۔ رِشتا اُنی دیر ہی جۄڑِیا جاںدا ہَے تے نِبھائِیا جاںدا ہَے جد تِیک اِسدی لۄڑ ہَے۔
رِشتے جد رُتّبِیاں تے مائِک برابری دے مُتھاج ہۄ جاںدے نیں تاں سِسّک کے رہِ جاںدا ہَے آپݨاپݨ۔ واشپ ہۄ جاںدی ہَے پُر-کھلُۄس پلھاں دی ساںجھ۔ پھِر اسِیں پھائِدِیاں `چۄں رِشتے تلاشدے ہاں۔
رِشتے سماجِک تںدّاں دا نرۄئِیاپݨ ہُںدّے نیں۔ جے تںدّاں ذرذری ہۄ گئیِیاں تاں کِس تراں بچیگا سماجِک تاݨا باݨا؟ اسِیں ڈھہِ ڈھیری ہۄ رہے سماج دے چشمدِید پر مُۄک درشک ہاں۔
’کیراں آپݨے رِشتِیاں دی چِکھا سیکݨ والِیاں نُۄں یاد رکھّݨا چاہِیدا ہَے کِہ جِںدّگی دے کِسے مۄڑ `تے, رِشتِیاں دا گُمِّیا سیک کِدھرۄں نہِیں تھِیاویگا۔
جد رِشتے سُںگّڑن لگ پَیݨ تاں کدراں-کِیمتاں دی ہِکّ `چ درد شُرُۄ ہۄ جاںدا ہَے۔
رِشتِیاں نُۄں تِڑکن ناں دِئۄ۔ ’کیراں آئی تریڑ, من دے چِترپٹّ تۄں کدے وی مِٹدی نہِیں۔
ہر رِشتے دا آدر کرۄ۔ رِشتِیاں دا نِگھّ تے کھلُۄس ساڈا وِرسا۔ اِہناں وِچلی اپݨتّ تے مُہبّت, ساڈا سُکھّن۔ اِہناں دی سںجِّیدگی, سدِیوتا تے سُہپّݨ, ساڈے مُہاںدرے دے نکش۔
رِشتِیاں نُۄں نِبھائُݨ دی تاںگھ من `چ پالݨ والے, ہر رُۄپ تے ہر سمیں وِچّ رِشتِیاں نُۄں چِرںجِّیوتا بکھشدے نیں۔
جے رِشتے ناں رہے تاں اسِیں بجُرگاں دی اسِیس تۄں وِروے ہۄ جاواںگے۔ سِر پلۄسدِییاں ماواں دے دِیدیاں `چ چھلکدے مۄہ دے سمُںدّر نُۄں سِسّک جاواںگے۔ وِیراں دِییاں باہاں گُیاچ جاݨگِییاں۔ ہںجھُّۄ `چ ڈُبّ مۄئیگی رکھّڑی۔ دھِییاں بابل دے وِہڑے تۄں آئُںدی ہاک لئی ترس جاݨگِییاں۔ یکھّ ہۄ جاویگی بۄٹاں دی نِگھّی گۄد۔ سرد ہۄ جاݨگِییاں اگّ دی اُمر نُۄں لۄچدِییاں رِیجھاں۔
رِشتِیاں نُۄں رِشتِیاں دے سچّ `چ سمجھݨ تے نِبھائُݨ والے ہی سںتُّلِت سماج دی واگڈۄر سمبھّالدے نیں۔
کَۄݨ سمبھّالیگا اِہ واگڈۄر؟