اجّ دی دُنِییاں دِییاں کھبراں وِچّ سانُۄں جںگّاں٬ مِذائِلاں٬ پْرماݨُۄ بمبّاں دِییاں دھمکِییاں٬ ٹَیرِپھ٬ دھمکِییاں٬ تکھتے پلٹے جاݨ دِییاں گھٹناواں دی چرچا٬ ڈالراں اتے پائۄُڈاں دی سلامتی لئی منُکھّتا دے گھاݨ آدِ دا بِرتاںت سِرجِیا نذر آویگا۔ دُنِییاں دا ہر سںوّیدنشِیل منُکھّ سۄچدا ہَے کِہ اِس سارے بِرتاںت وِچّ منُکھّتا کِتھّے ہَے؟ مانووادی کدراں کِیمتاں کِتھّے گواچ گئیِیاں ہن؟

اسِیں اے آئی دے یُگ وِچّ پْرویش کر رہے ہاں٬ منُکھّی اکل ہر دِن نویں تۄں نویں کِیرتِیمان ستھاپت کر رہی ہَے۔ اِس نال چاہِیدا تاں اِہ سی کِہ دُنِییاں وِچّ نِیاں٬ اِنساپھ٬ دئِیا بھاونا دا وی وِستھار ہُںدّا پر اپھسۄس کِہ اجّ دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں تاکتاں نیں آپݨا سہِج٬ سبر گوا لِیا ہَے۔ دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں شکتِییاں دی ترجِیہ مانوتا اتے آم منُکھّ دا بھلا نہِیں بلکِہ آپݨے مُناپھے اتے لالچ بݨ گئے ہن۔ جِیئۄ اتے جِیݨ دِئۄ دا سںکّلپ پھِلہال اِکّ پاسے رکھّ دِتّا گِیا ہَے۔ دُنِییاں بھر وِچّ واپر رہِییاں اِہ گھٹناواں دھرتی دے ہر کھِتّے وِچّ اِکّ نویں بھْرِشٹاچار دے دَۄر نُۄں جنم دے رہِییاں ہن۔ جدۄں وِشو پدھّر دے کُجھ کُ چۄوݨیں راجنیتاواں دی ہر ترجِیہ مُناپھے لئی ہَے تاں کِسے کھِتّے دے چھۄٹے وڈّے نیتا اِس تۄں پِچھّے کِویں رہِݨ? اِہ سبھ کُجھ سانُۄں دسّدا ہَے کِہ بھوِکھّ دی راجنِیتی دی گھاڑت سربتّ دے بھلے والی ہۄݨ والی نہِیں بلکِہ دُنِییاں وِچّ لُٹّ کھسُٹّ اتے کھۄہا-کھۄہی اجے ہۄر ودھیگی۔

اسِیں ہُݨ تک اُہناں ہتھِیاراں٬ بمبّاں٬ بںدُّۄکاں٬ ٹَیںکاں٬ تۄپاں٬ مِذائِلاں٬ ڈرۄناں دی چرچا کردے آئے ہاں جِنہاں نال ہُݨ تک لکھّاں لۄک مارے گئے٬ ہسّدِییاں وسدِییاں ابادِییاں نُۄں تباہ کر دِتّا گِیا پر سانُۄں اجّ دے دَۄر وِچّ اِہ سمجھݨا پویگا کِہ کُجھ پْرستھِتِییاں اجِہِییاں ہُںدِّییاں ہن جِتھّے اِہ ہتھِیار کمّ نہِیں کردے۔ اُتھّے اِنہاں ہتھِیاراں تۄں وی اجّ دا وڈّا ہتھِیار ’پَیسا‘ لۄکاں دی تباہی لئی اگّے کر دِتّا جاںدا ہَے٬ جِس نال لکھّاں لۄکاں دی مَۄت دا مُڈھّ بجھّ جاںدا ہَے۔ ہۄ سکدا ہَے کِہ اِہ گلّ کُجھ لۄکاں نُۄں الۄکاری لگّے پر ہکِیکت اِہ ہَے کِہ پَیسے نُۄں ہتھِیار بݨا کے اِس نال اِس سمیں پُۄری دُنِییاں وِچّ لکھّاں لۄکاں نُۄں مارِیا جا رِہا ہَے۔

اجّ دی دُنِییاں وِچّ پَیسے دے ہتھِیار نال کِسے دیش دی رِیڑھ دی ہڈّی تۄڑن دی کۄشِش کِیتی جاںدی ہَے۔ پھِر اِنہاں دیشاں دے لۄک آپݨے دیش دی تکدِیر بدلݨ لئی سڑکاں ’تے نِکلدے ہن۔ پھِر لۄک بھاوناواں نُۄں وڈِّییاں تاکتاں آپݨے منسُۄبِیاں نُۄں اگّے ودھائُݨ لئی ورتدِییاں ہن۔ اِہ ٹھِیک ہَے دُنِییاں دے وکھّ وکھّ کھِتِّیاں وِچّ جاں تاں جںگّ -دھ لڑے جا رہے ہن جاں ستھِتی تݨاء پُۄرن بݨی ہۄئی ہَے۔ پر اِکّ سچّ اِہ وی کِہ پَیسے دی تاکت نال وکھّ وکھّ دیشاں دے لۄکاں نُۄں تباہ کِیتا جا رِہا ہَے۔ اِس نال وی دُۄجے دیشاں دے لۄکاں اُتّے آرتھِک پابںدِّییاں لا کے لۄکاں نُۄں مارِیا جا رِہا ہَے۔ اِسدِییاں کُجھ کُ اُداہرناں ہن۔ جِویں کھاڑی یُدھّ تۄں بائد 1990 تۄں 2003 تک امرِیکا نیں اِراک اُتّے بہُت سکھت آرتھِک پابںدِّییاں لائیِیاں٬ جِس کارن اُتھّے دوائیِیاں بھۄجن اتے جِیون لئی ہۄر لۄڑِیںدِییاں چِیذاں دی کِلّت پَیدا ہۄ گئی اِسدے سِٹّے وجۄں 10 تۄں 20 لکھّ لۄکاں دی مَۄت ہۄئی٬ جِنہاں وِچّ تکرِیبن 5 لکھّ تۄں ودھّ بچّے اِس ارسے دَۄران مارے گئے۔

پِچھلے کُجھ ارسے (2017) تۄں وَینیذُئیلا اُتّے سکھت بَیںکِںگّ پابںدِّییاں لائیِیاں گئیِیاں٬ اِس کارن تیل اَیکسپۄرٹ گھٹ گِیا۔ اِس دیش دی آیات رُک گئی٬ ارتھوِوستھا تہِس نہِس ہۄ گئی۔ لکھّاں لۄک اِس سںکّٹ تۄں پْربھاوِت ہۄئے۔ ڈھُکوِیں کھُراک اتے دوائیِیاں دی گھاٹ کارن انیکاں لۄکاں دی مَۄت ہۄئی۔ اِسے ترہاں کئی دہاکِیاں تۄں کِئۄُبا اتے سِیرِییا ورگے دیشاں دے لۄکاں دا اِسے ترہاں گل گھُٹّݨ دی کۄشِش کِیتی جاںدی رہی ہَے۔ اُتّری کۄرِییا٬ وَینذُئیلا٬ اِران٬ اپھگانِستان دیشاں دے لکھّاں لۄکاں نُۄں بھُکھّ-دُکھّ اتے بِمارِییاں دے ہوالے کرکے مارن دا بِرتاںت سِرجِیا پْرتکھّ نذر آئُںدا ہَے۔ اِس لئی ہر وار بہانا منُکھّی ادھِکار دی راکھی٬ نِئۄُکلِیئر پْرۄگراماں نُۄں کھتم کرن آدِ دا بݨائِیا جاںدا ہَے۔ پر اِس سبھ کُجھ دے پِچھّے وڈّے لالچ کمّ کر رہا ہُںدّے ہن۔ پَیسے دی ہوس نُۄں پُۄری کرن لئی پَیسے نال ہی اِکّ ترہاں نال کِسے دیش دے لۄکاں دے کتل کِیتے جاںدے ہن۔ اِس لالچ نال ہُݨ تک کِنّے لۄکاں دی مَۄت ہۄ چُکّی ہَے٬ اِسدا ہِساب وی دُنِییاں کِسے دِن شائِد لاویگی۔ ہُݨ سانُۄں سۄچݨ دی لۄڑ ہَے کِہ پَیسے دے ہتھِیار نال وی اجّ دی دُنِییاں وِچّ لکھّاں لۄکاں نُۄں مارِیا جا چُکّا ہَے اتے مارِیا جا رِہا ہَے۔

وینذُئیلا دے گھٹناکرم دَۄران دُنِییاں نیں دیکھِیا کِہ کِویں دیش دے راشٹرپتی نِکۄلس مادُۄرۄ اتے اُسدی پتنی سِیلِییا پھلۄرَیںس نُۄں گْرِپھتار کر لِیا گِیا۔ کِسے دیش دے آگُۄ نُۄں چُݨن جاں اُس نُۄں اُسدے اہُدے تۄں ہٹائُݨ دا ادھِکار اُتھّۄں دے لۄکاں دا ہُںدّا ہَے ناں کِہ کِسے ہۄر دیش دے اِسے اِکّ آگُۄ دا۔ اِہ سبھ کُجھ ہُںدّا دُنِییاں دے لۄکاں نیں آپݨی اکھِّیں دیکھِیا ہَے۔ پِچھلے کُجھ ارسے تۄں بھُکھّ نال تڑپھدے ہذاراں پھلستِین دے بچِّیاں نُۄں پُۄری دُنِییاں نیں دیکھِیا کِہ کِویں اِکّ کھِتّے دے لۄکاں نُۄں نیستۄنابُۄد کر دِتّا گِیا۔ بمبّاں٬ مِذائِلاں نال تباہ کر دِتّے گئے اِس اِلاکے دے لۄکاں دِییاں اکھّاں وِچّۄں آپݨے مر گئے پرِوار دے جِییاں لئی ہںجھُّۄ وی مُکّ گئے۔ بھُکھّ نال وِلکدے بُرکی بُرکی دے مُتھاج کر دِتّے گئے ماسُۄم بچِّیاں دی ہالت دیکھ کے دُنِییاں دی ہر سںوّیدنسِیل اکھّ رۄئی۔

اُہ کھبراں٬ جِنہاں وِچّ تِیجی وِشو جںگّ دِییاں پیشِینگۄئیِیاں ہۄ رہِییاں ہن٬ نال لۄکاں وِچّ سہِم پَیدا کِیتا جا رِہا ہَے۔ اِس سمیں دُنِییاں دے کئی دیش ہن جِہڑے کِسے ہۄر دیش نُۄں جںگّ-یُدھّ دِییاں دھمکِییاں دے رہے ہن پر پُچھّݨا بݨدا ہَے کِہ اِہ جںگّ-یُدھّ آکھر کِس لئی کِیتے جاݨے ہن؟ اِنہاں دی مںگّ کَۄݨ کر رِہا ہَے؟ کَۄݨ کِسدا کِنّا نُکسان کر رِہا ہَے جاں کر سکدا ہَے؟ اِس نال دُنِییاں دا بھلا ہۄݨ والا نہِیں بلکِہ بھلا تاں اِس وِچّ ہَے کِہ کِہڑا دیش آپݨے کِسے گواںڈھی لئی کی کر رِہا ہَے۔ امرِیکی راشٹرپتی ڈَۄنلڈ ٹرمپّ نیں دائوا پیش کِیتا کِہ راشٹری سُرکھِّیا لئی گرِینلَیںڈ دے کبذا کرن دی اُہناں نُۄں لۄڑ آݨ بݨی ہَے۔ جیکر اجِہا ناں ہۄئِیا تاں اُہناں نیں یُۄرپِیئن یُۄنِیئن٬ کھاس کرکے ڈَینمارک اُتّے آیات ٹَیکس ٹَیرِپھ لائُݨ دی دھمکی وی دِتّی۔ اِس سارے گھٹناکْرم دے وِرۄدھ وِچّ گرِینلَیںڈ دے ہذاراں لۄک راجدھانی دِییاں سڑکاں ’تے اُتّرے تے اِنہاں نیں نائرے لائے کِہ گرِینلَیںڈ ’وِکائۄ نہِیں ہَے۔‘ وِکھائِیا اِہ جاںدا ہَے کِہ اسِیں وَینذُئیلا جاں گرِینلَیڈ جاں اِران دے لۄکاں دی مدد کرن لئی٬ اُہناں دے منُکھّی ادھِکاراں دی رکھِّیا کرن لئی تتپر ہاں۔ لۄک اِس ترہاں دی ہر مدد دا وِرۄدھ کردے ہن۔ پر اِسدے باوجُۄد وی لۄکاں دی اکھَۄتی مدد کرن دی کۄشِش جاری رہِںدّی ہَے۔ اِسدا بھاو کی لِیا جاوے؟ امرِیکا دے کِہڑے اتے کِنّے لۄک ہن جِنہاں نیں اِہ مںگّ کِیتی ہَے کِہ گرِینلَیںڈ نُۄں امرِیکا نال مِلائِیا جاوے؟ امرِیکا دے راشٹرپتی تاں اِس تۄں اگاںہ کنیڈا نُۄں وی امرِیکا نال مِلائُݨ دی گلّ کر رہے ہن۔

دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں تاکتاں جدۄں پَیسے دی ہوس نُۄں پُۄرا کرن لئی کِسے وی نِواݨ تک جا سکدِییاں ہن تاں اِسدا اسر پُۄری دُنِییاں دی راجنِیتی ’تے ہۄݨا سُبھاوِک ہَے۔ شائِد اِہۄ ہی کارن ہَے کِہ پِچھلے کُجھ دہاکِیاں تۄں وکھّ وکھّ دیشاں وِچّ تݨاء ودھ رہے ہن۔ بھْرِشٹاچار اُپّرۄں لَے کے ہیٹھاں تک پھَیلِیا٬ پھُلِّیا ہَے۔ اِہ بھْرِشٹاچار ہُݨ اجِہا رُۄپ لَے رِہا ہَے٬ جِویں اِہ سُبھاوِک ہۄوے۔ پُۄری دُنِییاں وِچّ وکھّ وکھّ کھِتِّیاں دے لۄک وکھّ وکھّ ترہاں دے سںکّٹاں٬ مُشکلاں٬ مُسِیبتاں نال جُۄجھ رہے ہن۔ لۄکاں نُۄں مارن لئی گھڑِییاں جا رہِییاں نِیتِییاں اتے اِجاد کِیتے جا رہے ہتھِیاراں ’تے جِنّا سرمائِیا کھرچ ہۄ رِہا ہَے٬ اِنے سرمائے نال پُۄری دُنِییاں دے لۄک اِذّت اتے سوَیماݨ نال جِیون نِرباہ کر سکدے ہن۔ پر اپھسۄس کِہ دُنِییاں دے کِسے کھِتّے وِچّۄں اجِہی مانووادی کۄشِش پھِلہال کِسے پاسے اجے نذر نہِیں آ رہی۔ اِسدے اُلٹ پَیسے دی ہوس اتے لالچاں دا پسار ہر دِن ودھ رِہا ہَے۔ کارپۄریٹ نِذام دُنِییاں نُۄں آپݨے گلبے وِچّ لَے رِہا ہَے۔ اِس دھرتی دے آم لۄکاں دی ہی نہِیں بلکِہ جںگّلاں٬ سمُںدّراں٬ کھݨِجاں٬ پہاڑاں دی تیذی نال تباہی کرکے اِس سارے لۄک-مارُۄ ورتارے نُۄں وِکاس دا نام دِتّا جا رِہا ہَے۔

اِس سمیں دُنِییاں دے ہر کھِتّے وِچّ دھرم٬ نسل٬ جات تۄں اُپّر اُٹھّ کے مانوادی سۄچ دا پرچم بُلںدّ کرن دی وڈّی لۄڑ ہَے۔ دُنِییاں بھر دے آم لۄکاں نُۄں اِہ سمجھݨ دی وڈّی لۄڑ ہَے کِہ کِسے جات٬ دھرم جاں پھِرکاپْرستی وِچّ اُلجھ کے آم منُکھّ دا بھلا نہِیں ہۄ سکدا۔ سچّ اِہ وی ہَے کِہ کِسے اِکّ کھِتّے دی تباہی دُۄجے لۄکاں دی کھُشہالی دی ذامن نہِیں ہۄ سکدی۔ دُنِییاں بھر دے دانشوراں٬ وِدواناں٬ مانوی ہکّ-ہکُۄک دی کدر کرن والے لۄکاں نُۄں اِس سبںدھّی وڈّی چرچا چھیڑے جاݨ دی لۄڑ ہَے۔ سانُۄں اِہ وی سمجھݨ دی لۄڑ ہَے کِہ ساڈی دھرتی کۄل اِنی سمرتھّا ہَے کِہ اِس ’تے رہِݨ والے ہر منُکھّ لئی چںگِّییاں جِئۄُݨ ہالتاں دی بڑے سُچجّے ڈھںگّ نال سِرجݨا کِیتی جا سکدی ہَے پر اِہ دھرتی کُجھ کُ منُکھّاں دے لالچاں دی ہوس نُۄں پُۄرا کر سکے٬ اِہ شائِد اِسدے وی وسّ تۄں باہر دی گلّ ہَے۔

* * * * *