"پںجّابی سُۄبۄ" نُۄں بݨے 49 سال ہۄݨ والے ہن۔ اگلے سال بڑی دھُۄم-دھام نال سُۄبے دی ستھاپنا دی گۄلڈن جُبلی بݨائی جاویگی۔ پںجّابی بھاشا نُۄں راج بھاشا دا درجا دِوائُݨ لئی کانُۄن نُۄں بݨِیاں 48 سال ہۄݨ والے ہن۔ ساہِتکاراں٬ چِںتّکاں٬ بھاشا وِگِیانِییاں اتے ماں بۄلی پںجّابی نُۄں پِیار کرن والِیاں ولّۄں مات بھاشا نُۄں سرکارے دربارے ستِکار دِوائُݨ لئی کھۄج پتّر لِکھے اتے لمبّے سںگھّرش کِیتے۔ کُجھ سماں سںگھّرشاں دا اسر ہُںدّا ہَے۔ پنالا پھِر اُتھّے دا اُتھّے ہۄ جاںدا ہَے۔

اِس سمیں دَۄران مات بھاہا پںجّابی اگّے ودھݨ دی تھاں پِچھّے نُۄں مُڑی ہَے| مات بھاشا دے پِچھّے رہِݨ دے بہُت سارے کارناں وِچّۄں مُکھّ کارن راج بھاشا اَیکٹ وِچّ رہِ گئیِیاں ترُٹِّییاں ہن۔ جے اِہناں کھامِییاں نُۄں دُۄر کر دِتّا جاوے تاں ماں بۄلی دا ستِکار کاپھی ہدّ تکّ بہال ہۄ سکدا ہَے۔

مات بھاشا دی مہتّتا اتے مَۄجُۄدا ستھِتی بارے بِناں بھُۄمِکا بنّے مَیں سِدھّا بھاشا اَیکٹ دِییاں ترُٹِّییاں اتے سمبھّاوت سۄدھاں دی گلّ کراںگا۔

گلّ شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں مَیں اِہ سپشّٹ کر دیݨا چاہُںدّا ہاں کِہ پںجّاب سرکار ولّۄں ہالے تکّ پُۄرے بھاشا اَیکٹ دا پْروانِت پںجّابی انُواد پْرکاشِت نہِیں کِیتا گِیا۔ اِس کانُۄنی اڑچن کارن سۄدھِییاں دھاراواں اںگّریذی بھاشا وِچّ ہی سُجھائُݨِییاں پَے رہِییاں ہن۔

1 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 2 وِچّ 'راج سرکار' اتے 'پںجّاب' شبد تاں پرِبھاشِت کِیتے ہن پر٬'دفتری کمّکاج' نُۄں پرِبھاشِت نہِیں کِیتا گِیا۔

اِس شبد نُۄں دھارا 2 وِچّ اُپ دھارا (c) جۄڑ کے ہیٹھ لِکھے انُسار پرِبھاشِت کِیتا جاوے۔

نوِیں اُپ-دھارا

2 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 3-C انُسار پںجّاب سرکار دے دفتراں وِچّ ہُںدّے کمّکاج وِچّۄں کیول 'چِٹھّی پتّر' (correspondence) ہی پںجّابی بھاشا وِچّ کرنا ذرُۄری کِیتا گِیا ہَے۔ سرکاری دفتراں وِچّ چِٹھّی پتّر سارے کمّکاج دا مُشکل نال دسواں ہِسّا ہُںدّا ہَے۔ شبد 'چِٹھّی پتّر' نُۄں ہٹا کے سارے دفتری کمّکاج نُۄں پںجّابی بھاشا وِچّ کرنا ذرُۄری کِیتا جاوے۔ دھارا 3-C نُۄں ہیٹھ لِکھے انُسار سۄدھِیا جاوے۔

سۄدھی دھارا

(ا) دپھتری مِیٹِںگّاں٬ سَیمِیناراں اتے ہۄر جنتک سماگماں وِچّ سرکاری ادھِکارِییاں /کرمچارِییاں نُۄں گلّبات/بھاہݨ پںجّابی وِچّ دیݨے لا0می ہۄݨے چاہِیدے ہن| اِس اُدہے دی پُۄرتی لئی اَیکٹ وِچّ نوِیں دھارا 3-گ جۄڑی جاوے|

نوِیں دھارا

3 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 3-A دی اُپ دھارا(2) راہِیں کیول 'ادالتاں اتے ٹْربِئۄُنلاں' وِچّ کمّ کردے کرمچارِییاں لئی 'infrstructure and training' دا پْربںدھّ کرن دا پْراودھان/وِوستھا کِیتا گِیا ہَے جدۄں کِہ 'infrstructure and training' دی لۄڑ ہر دفتر وِچّ کمّ کردے ہر ادھِکاری اتے کرمچاری نُۄں ہَے۔ اِس پْراودھان/وِوستھا دا گھیرا وِشال کرن لئی اُپ دھارا (2) نُۄں ہٹا کے نوِیں دھارا 3-C دا وادھا کِیتا جاوے۔ کرمچارِییاں نُۄں ٹْرینِںگّ دیݨ دی ذِمّیواری پْربںدھّکی وِبھاگ دے نال نال بھاشا وِبھاگ نُۄں وی دِتّی جاوے۔

نوِیں دھارا

4 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 8-A راہِیں 'بھاشا وِبھاگ دے ڈائِرَیکٹر جاں اُس ولّۄں نامذد کِیتے کِسے ادھِکار ' نُۄں ہی دفتراں دے رِکارڈ دی پڑتال کرن دا ادھِکار ہَے۔ دفتراں دی گِݨتی بہُت ذِیادا ہَے۔ بھاشا وِبھاگ دا مُکھی اِکلّا اِہ ذِمّیواری پْربھاوشالی ڈھںگّ نال نہِیں نِبھا سکدا۔ بھاشا وِبھاگ دے ڈائِرَیکٹر جاں اُس ولّۄں نامذد کِیتے کِسے ادھِکاری دے نال نال سبںدھّت ذِلے دے ذِلا بھاشا اپھسر نُۄں وی اِہ ادھِکار دِتّا جاوے۔ دھارا 8-A وِچّ 'بھاشا وِبھاگ دے ڈائِرَیکٹر جاں اُس ولّۄں نامذد کِیتے کِسے ادھِکار' شبد پِچھّۄں 'سبںدھّت ذِلا بھاشا اپھسر' شبد دا وادھا کِیتا جاوے۔

سۄدھی دھارا

5 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 8-A بھاشا وِبھاگ دے 'بھاشا وِبھاگ دے ڈائِرَیکٹر جاں اُس ولّۄں نامذد کِیتے کِسے ادھِکار' نُۄں کیول پںجّاب سرکار دے دفتراں (3-B) دے رِکارڈ دی پڑتال کرن دا ادھِکار دِںدّی ہَے۔ ہائی کۄرٹ ادھِین کمّ کردِییاں ادالتاں (3-A) اتے وِدھان سبھا (دھارا 5) دے کمّ دی پڑتال کرن دا ادھِکار کِسے ادھِکاری نُۄں نہِیں ہَے۔ اِس ترُٹّی کارن پںجّاب سرکار دے کرِیب ادھّے دفتراں وِچّ پںجّابی بھاشا دی ورتۄں نُۄں یکِینی بݨائُݨ وِچّ مُشکل پیش آ رہی ہَے۔ ادالتاں اتے وِدھان سبھا دے کمّکاج دی پڑتال سمبھّو بݨائُݨ لئی دھارا 8-A وِچّ 'دھارا 3 پِچھّۄں ,3-A' اتے 'and 3-B' دی تھاں ',3-B and 5' جۄڑِیا جاوے۔

سۄدھی دھارا

6 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 8-D(1) انُسار جے کۄئی سرکاری کرمچاری اِس اَیکٹ دے پْراودھان/وِوستھاں دی 'وار وار' (persistently) اُلںگھّݨا کردا ہَے تاں ہی اُسنُۄں The Punjab Civil Services (Punishment and Appeal) Rules 1970 ادھِین سذا دِتّی جا سکدی ہَے۔اُلںگھّݨا اگّے شبد 'وار وار' درج ہۄݨ کارن اِہ سپشّٹ نہِیں ہَے کِہ کرمچاری نُۄں کِنِّییاں گلتِییاں بائد سذا دا بھاگی ٹھہِرائِیا جا سکدا ہَے۔ اِس دھارا وِچّۄں 'وار وار' شبد نُۄں ہٹائِیا جاوے۔ دفتری کمّکاج وِچّ پںجّابی بھاشا دی ورتۄں نُۄں یکِینی بݨائُݨ لئی کرمچاری نُۄں پہِلی گلتی اُپّر ہی سذا دِتّی جاوے۔ سبںدھّت کرمچاری دے نال نال اُسدے پْربںدھّکی ادھِکاری نُۄں وی س0ا دا بھاگی بݨائِیا جاوے|

سۄدھی دھارا

7 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 8-D(2) انُسار بھاشا اَیکٹ دے پْراودھان/وِوستھاں دی اُلںگھّݨا کرن تے کِسے کرمچاری نُۄں تاں ہی سذا دِتّی جا سکدی ہَے جے سذا دی سِپھارِش 'ڈائِرَیکٹر بھاشا وِبھاگ' کرے۔ اِہ پْرکْرِیا لمبّی اتے سماں کھاݨ والی ہَے۔ ڈائِرَیکٹر دی تھاں سذا دی سِپھارش کرن دا ادھِکار ذِلا بھاشا اپھسر نُۄں دِتّا جاوے۔ اِہ پْراودھان/وِوستھا کرن لئی دھارا 8-D(2) وِچّ شبد 'ڈائِرَیکٹر' دی تھاں شبد 'ذِلا بھاشا اپھسر' درج کِیتا جاوے۔

سۄدھی دھارا

8 پںجّابی بھاشا دی ورتۄں وِچّ کِیتی پہِلی کُتاہی تے کرمچاری نُۄں سُدھرن دا مَۄکا دِتّا جاوے۔ The Punjab Civil Services(Punishment and Appeal) Rules 1970, وِچّ دۄ ترہاں دِییاں سذاواں دا پْراودھان/وِوستھا ہَے۔ سدھارن (minor) اتے سکھت (major)۔ پہِلی گلتی تے سدھارن سذا٬ جِس وِچّ تاڑنا وی کِیتی جا سکدی ہَے دِتّی جاوے۔ دُبارا گلتی کرن تے اِہناں نِئماں وِچّ درج سکھت سذا (جۄ سلانا ترکِّییاں بںدّ کرن تۄں لَے کے نَۄکری تۄں برکھاستی تکّ سمبھّو ہَے) دِتّی جاوے۔ اِہ پْراودھان/وِوستھا کرن لئی اَیکٹ دی دھارا 8-D وِچّ نوِیں اُپ دھارا (3) درج کِیتی جاوے۔

نوِیں دھارا

9 بھاشا اَیکٹ دی دھارا 3-A راہِیں پںجّاب اتے ہرِیاݨا ہائی کۄرٹ ادھِین کمّ کردِییاں پھَۄجداری اتے دِیوانی ادالتاں وِچّ ہُںدّے کمّکاج نُۄں پںجّابی بھاشا وِچّ کرن دا پْراودھان/وِوستھا کِیتا گِیا ہَے۔ کانُۄن بݨن دے باوجُۄد ادالتاں دا بہُتا کمّ (کھاس کر ہُکم٬ ڈِکری اتے پھَیسلے آدِ لِکھݨ) اںگّریذی بھاشا وِچّ ہی ہۄ رِہا ہَے۔ اِسدا کارن ادالتاں دے پْربںدھّکی کںٹّرۄل دا ہائی کۄرٹ کۄل ہۄݨا ہَے۔ اِس مہتّوپُۄرن پْراودھان/وِوستھا نُۄں پْربھاوشالی ڈھںگّ نال لاگُۄ کرائُݨ لئی پںجّاب سرکار نُۄں ہائی کۄرٹ نال تالمیل کرنا چاہِیدا ہَے۔

10 ادالتاں کھیتری بھاشا وِچّ چھپے اُہناں کانُۄناں (اَیکٹس) نُۄں ہی مانتا دِںدِّییاں ہَے جِہناں دا پْراںت دے گورنر تۄں مانتا پْراپت انُواد سرکاری گجٹ وِچّ چھپِیا ہۄوے۔ کانُۄن دی اِس لۄڑ نُۄں پُۄرا کرن لئی پںجّاب سرکار ولّۄں سال 1969 وِچّ بھاشا اَیکٹ وِچّ سۄدھ کرکے دھارا 6-A دا وادھا کِیتا گِیا۔ کانُۄن تاں بݨ گِیا پر اِسدی پالݨا نہِیں ہۄ رہی۔ کیںدر اتے راج سرکار ولّۄں پاس کِیتے گئے کانُۄناں٬ آرڈِینَیساں٬ نِئماں اتے اُپ نِئماں دا ادھِکارت پںجّابی انُواد ناں کروائِیا جا رِہا ہَے اتے ناں ہی گجٹ وِچّ چھاپِیا جا رِہا ہَے۔ نتِیجے وجۄں جے کۄئی وکِیل ادالتاں دے کمّکاج نُۄں پںجّابی بھاشا وِچّ کرن دی اِچھّا رکھّدا ہۄوے تاں وی اِس گھاٹ کارن اُہ آپݨی اِچھّا پُۄری نہِیں کر سکدا۔اِس پْراودھان/وِوستھا نُۄں لاگُۄ کرن لئی دھارا 6-A دی لۄڑ انُسار پںجّاب سرکار ولّۄں لۄڑِیںدا نۄٹِیپھِکیشن جاری کِیتا جاوے۔ جے نۄٹِیپھِکیشن جاری ہۄ چُکّا ہَے تاں سبںدھّت وِبھاگاں نُۄں سکھت ہدائِت کرکے کانُۄناں نُۄں پںجّابی وِچّ انُواد کروا کے جلدی تۄں جلدی گجٹ وِچّ چھاپِیا جاوے۔

11 ورتمان بھاشا اَیکٹ دی دھارا 8-B(1) انُسار بھاشا اَیکٹ دے پْراودھان/وِوستھاں دی سمِیکھِیا اتے امل نُۄں یکِینی بݨائُݨ لئی اِکّ راج پدھّری ادھِکارت کمیٹی دے گٹھن دا پْراودھان/وِوستھا ہَے۔ اِس کمیٹی وِچّ کُلّ 16 مَیمبر ہۄݨگے۔ اِہناں وِچّۄں اِکّ مںتّری اتے چھے آپݨے آپݨے وِبھاگاں دے مُکھی (سِینِیئر اُچ ادھِکاری) ہۄݨگے۔ تِنّ پتّرکار اتے چار لۄک نُمائِںدِیاں دے نال نال دۄ مَیمبر لیکھک سبھاواں دے پْرتِینِدھ ہۄݨگے۔ کمیٹی دی چھے مہِینے وِچّ اِکّ مِیٹِںگّ ہۄویگی۔ اِسے ترہاں ذِلا پدھّر دا کمّ دیکھݨ لئی 13 مَیمبری کمیٹی بݨیگی۔ اِس کمیٹی دا چیئرمَین مںتّری/اَیم.اَیل.اے ہۄویگا۔ 5 ذِلا پدھّری دفتراں دے مُکھی٬ 3 پتّرکار٬ 2 لۄک نُمائِںدے اتے 2 ساہِتکار مَیمبر ہۄݨگے۔ ذِلا کمیٹی دی دۄ مہِینے وِچّ اِکّ مِیٹِںگّ کرن دا پْراودھان/وِوستھا ہَے۔

اِہناں کمیٹِییاں وِچّ اپھسرشاہی دا بۄلبالا ہۄݨ کارن اتے مِیٹِںگّاں وِچلا وکفا لمبّا ہۄݨ کارن کمیٹِییاں دی کۄئی سارتھِکتا نہِیں رہِںدّی۔ کمیٹِییاں دا آکار چھۄٹا کرکے 5/7 کِیتا جاوے۔ بھاشا وِگِیانی٬ بھاشا تکنالۄجی دے پسار دے ماہر٬ لمبّا پْربںدھّکی تذرلا رکھّݨ والے پںجّابی لیکھک/چِںتّک بتَۄر مَیمبر لئے جاݨ۔ اِہناں کمیٹِییاں دے چیئرمَین کُلّ وکتی اتے پںجّابی لیکھکاں اتے چِںتّکاں وِچّۄں ہۄݨ۔ مِیٹِںگّاں لگاتار ہۄݨ۔ اِہناں کمیٹِییاں دے ادھِکار کھیتر نُۄں ودھا کے پْربھاوشالی کِیتا جاوے۔

12. سال 2008 وِچّ ہۄئیِیاں سۄدھاں والے پںجّاب راج بھاشا (ترمِیم) اَیکٹ دا پںجّابی انُواد پںجّاب سرکار ولّۄں چھاپِیا گِیا ہَے۔ اِس انُواد وِچّ شبد 'provision' دا پںجّابی انُواد 'دھاراواں' چھاپِیا گِیا ہَے جۄ کِہ اِتھّے ڈھُکواں نہِیں ہَے۔ اِتھّے اِس شبد دا سہی انُواد 'پْراودھان/وِوستھ' بݨدا ہَے۔ اَیکٹ دے پںجّابی انُواد وِچّ جِتھّے جِتھّے اںگّریذی شبد 'provision' دی تھاں 'دھاراواں' لِکھِیا گِیا ہَے اُسنُۄں سۄدھِیا جاوے۔ 'دھاراواں' شبد دی تھاں 'پْراودھان/وِوستھ' شبد درج کِیتا جاوے۔ کھاس کر 8-B(1)(4), 8-C(1)(3)(4), 8-D(1) دھاراواں وِچّ۔