اںدھّوِشواس اجِہی ہنیری رات ہَے جِس دے ہنیرے وِچّ منُکھّ دی سۄچݨ وِچارن دی شکتی گواچ جاںدی ہَے اتے اُس دا جِیون لِیہۄں لتھّ جاںدا ہَے۔ آدِ جُگاد تۄں مانوجات بِمارِییاں٬ دُشوارِییاں اتے مہامارِییاں نال دۄ چار ہُںدّی آئی ہَے۔ بہُت سارِییاں سرِیرک اتے مانسِک بِمارِییاں دی جدۄں منُکھّ نُۄں سمجھ نہِیں سی تاں بِماری نُۄں کِسے گَیبی تاکت دی کرۄپی منِّیا جاںدا سی۔ مانسِک رۄگی ہۄ گئے مرِیج بارے سمجھِیا جاںدا سی کِہ اِس نُۄں بھُۄت-پْریت٬ چُڑیل٬ کچِیل جاں کِسے بُری آتما دا سائِیا چِمبّڑ گِیا ہَے۔ اِس لئی بُرِییاں آتماواں تۄں رۄگِییاں نُۄں نِجات دِوائُݨ لئی جںتّر-مںتّر٬ جھاڑ-پھُۄک اتے جانوراں پشُۄیاں دِییاں بلِییاں دِتِّییاں جاںدِییاں سن۔ جِویں جِویں منُکھّ دی سمجھ ودھی منۄوِگِیان دے کھیتر وِچّ کُجھ نوِییاں کھۄجاں ہۄئیِیاں تاں منُکھّ دِییاں مانسِک بِمارِییاں جِویں ہِسٹیرِییا٬ اَیںگذائِٹی٬ بائیِپۄلر ڈِسیارڈر٬ ڈِپرَیشن٬ ڈِمَینشِییا٬ سکِیذۄپھرینِییاں آدِ بِمارِییاں دے رُۄپ وِچّ مانسِک رۄگِییاں دے لچھّݨ نُۄں سمجھِیا گِیا۔ اِہناں دا اِلاج سمبھّو ہۄ سکِیا۔ اِہناں بِمارِییاں وِچّ مانسِک رۄگی گھۄر-نِراشاوادی بِرتی دھارن کر لَیںدے ہن٬ گُسّے وِچّ آ کے اُچّی-اُچّی آواج وِچّ اواتوا بۄلݨ لگدے ہن۔ کُجھ سِر مار مار کے کھیڈدے ہن٬ چِیکاں کُۄکاں ماردے ہن جاں اُہناں دا وِہار کُجھ سمیں لئی بدل جاںدا ہَے۔ اجِہِییاں انیکاں مانسِک بِمارِییاں ہن۔ اجّ دی تیذ-رپھتار جِںدّگی جِتھّے اسِیں جِیون دا سہِج سبر ہر دِن گوا رہے ہاں٬ دُنِییاں بھر وِچّ مانسِک رۄگی ہر دِن ودھ رہے ہن۔ اپھسۄس دی گلّ اِہ ہَے کِہ اںدھّوِشواس منۄبِرتی تہِت اجّ وی لۄک اِہناں بِمارِییاں نُۄں کِسے کِیتے کرائے دا کارن سمجھ کے اِہناں دا سہی اِلاج کرائُݨ دی بجائے بھیکھادھاری لۄکاں دے چُںگّل وِچّ پھس جاںدے ہن اتے آپݨی لُٹّ کروائُںدے ہن۔
منُکھّی سبھِّئتا دے اِتِہاس نُۄں پڑھ کے اسِیں سمجھ سکدے ہاں کِہ منُکھّ دی سۄچݨ وِچارن دی تاکت نیں اِس نُۄں دُۄجے جانوراں تۄں وکھّرا کِیتا اتے اِہ آپݨی سبھِّئتا دے راہ پَے گِیا۔ دُنِییاں بھر وِچّ جِتھّے جِتھّے منُکھّ نُۄں سۄچݨ وِچارن دی کھُلّہ مِلی٬ اُتھّے اُتھّے اِس نیں نویں تۄں نویں کِیرتِیمان ستھاپت کِیتے اتے جِیون وِچّ سُہپّݨ بھرِیا۔ دھرتی دے جِہڑے کھِتِّیاں وِچّ لۄکاں نُۄں سۄچݨ-وِچارن اتے آپݨے وِچاراں نُۄں بۄلݨ لِکھݨ دی کھُلّہ سی٬ اُتھّے وڈِّییاں کھۄجاں ہۄئیِیاں٬ وڈّے وِگِیانی اتے سائِںسدان اِہناں کھِتِّیا وِچّ پَیدا ہۄئے۔ دانِشور٬ پھِلاسپھر٬ لیکھک اتے وِدوان پَیدا ہۄئے٬ جِہناں نیں ہر کھیتر وِچّ نوِییاں کھۄجاں اتے سۄچاں نال اِس دُنِییاں نُۄں نِواجِیا٬ جِس نال پُۄری دُنِییاں دے لۄک مانو سرِیر٬ آپݨے جِیون اتے آلے دُیالے نُۄں سمجھݨ پرکھݨ دے سمرتھّ ہۄئے۔
اپھسۄس دی گلّ اِہ ہَے کِہ آدھُنِک دَۄر وِچّ وی گِیان وِگِیان تۄں دُۄر بھیکھادھاری٬ پکھںڈّی لۄک دھرم-کرم٬ رُۄہاں-بدرُۄہاں٬ آتماواں٬ اگلے پِچھلے جنماں کرماں دا پھل٬ بُۄرِییاں آتماواں تۄں چھُٹکارے دِوائُݨ, شَیتانی تاکتاں اتے اجِہے ہۄر کئی ترہاں دے اںدھّوِشواس پھَیلا کے دُنِییاں نُۄں گُمّراہ کر رہے ہن۔ اںدھّوِشواس دا پْرچار کرن لئی گلِییاں-بذاراں چَۄکاں اُتّے لگّے وڈّے-وڈّے اںدھّوِشواس نُۄں بل دیݨ والے ہۄرڈِںگّ بۄرڈ٬ ٹی وی چَینلاں اتے سۄشل مِیڈِییا ’تے اِہناں دے پْرچار اسِیں آم ویکھ رہے ہاں۔ اِہناں ورتارِیاں نُۄں ویکھ کے دُکھّاں-تکھلِیپھاں٬ نشِیاں٬ گھراں دے کلیساں٬ بِمارِییاں اتے گھراں دِییاں گرِیبِییاں٬ مںدّہالِییاں جھمبّے لۄک اکسر اِہناں دے جالھ وِچّ پھس جاںدے ہن۔ آپݨے جِیون دِییاں مُشکلاں دے کارناں نُۄں سمجھݨ اتے اِہناں نُۄں دُۄر کرن دی بجائے لۄک اِہناں دے پْروچن سُݨن٬ اِہناں تۄں آپݨے پرِوار اتے گھراں لئی بںدّگِییاں کرائُݨ, بُرِییاں آتماواں تۄں چھُٹکارے دِوائُݨ لئی اِہناں دے دراں ’تے متھّے رگڑدے ہن۔ اِہناں نُۄں چڑھاوے چڑھائُںدے ہن۔ اِہناں دے ڈیرِیاں ’تے سُکھّݨا سُکھّدے ہن۔ جِیون دے منۄرتھ اتے سۄچ وِچار کرکے آپݨے جِیون دِییاں سمسِّیاواں نُۄں ہلّ کرن دے راہ تۄں بھٹکے لۄک ہر ہپھتے جاں کُجھ کھاس دِناں ’تے اِہناں دی چَۄکِییاں بھردے ہن۔ دھرم استھاناں ’تے کُجھ کھاس دِناں٬ واراں ’تے جا کے متھّے رگڑنے٬ اِکّ جگاہ بَیٹھ کے لگاتار پاٹھ کرنے٬ اِہ ورتارے ساڈے سماج وِچّ آم ہۄ گئے ہن۔ ساڈے سِسٹم دی ناکامی تۄں پَیدا ہۄئیِیاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں دا سںتّاپ بھۄگدے لۄک اِہناں اکھَۄتی رہِنُماواں تۄں جِیون دی بھِیکھ مںگّدے ہن۔ بِمارِییاں تۄں چھُٹکارے بھالدے ہن٬ گھراں دی گرِیبی اتے دُکھّاں کلیشاں تۄں نِجات لۄڑدے ہن۔ دھرم استھاناں٬ ڈیرِیاں٬ مذاراں اُتّے ہاذرِییاں بھرن والے دُکھّاں دے مارے لۄکاں دے ہتھّ دھنّ دی بربادی کرا کے وی نِراشا تۄں بِناں کُجھ نہِیں لگدا۔ دُۄجے پاسے اِہناں نُۄں دُکھّاں-مُسِیبتاں تۄں نِجات دِوائُݨ والے اکھَۄتی سادھ-سںتّ والے مالامال ہُںدّے ہن۔ اِہ آپݨے کۄل دُۄجِیاں تے‘ رۄہب جمائُݨ لئی آپݨے نِجّی باڈِیگارڈ٬ مہِںگِّییاں گڈِّییاں رکھّدے ہن اتے دِناں وِچّ ہی اںدھّوِشواس دا سَۄدا ویچ کے مالامال ہۄ جاںدے ہن۔
دُکھّاں٬ سںکّٹاں٬ پرِوارک کلیشاں٬ گرِیبی٬ مںدّہالی دے ستائے لۄک٬ جِہڑے اِہناں ڈیرِیاں دے شردھالُۄ بݨدے ہن٬ اِہناں دے گھراں دی گرِیبی٬ مںدّہالی اِتھّے جا کے مُکدی نہِیں بلکِہ اِہ ہۄر کئی ترہاں دے سںکّٹاں دے شِکار بݨدے ہن۔ اِکّ گرِیب اَۄرت٬ جِسدے پِتّے وِچّ پتھّرِییاں سن اتے ڈاکٹراں نیں اُس نُۄں جلدی اپریشن کرائُݨ دی سلاہ دِتّی ہۄئی سی٬ اُپریشن کرائُݨ اتے اِس دے کھرچ تۄں ڈر کے اِکّ گَیبی شکتی نال اِلاج کرن والے دے ڈھہے چڑھ گئی۔ اُہ ہر ہپھتے سںگّت کردا سی۔ کُجھ جاپ کرن مگرۄں اُہ اُچّی اواذ وِچّ آکھدا٬ “جِہناں نُۄں گُردے دی پتھّری دی درد ہُںدّی ہَے٬ اُتھّے ہتھّ رکھّۄ۔” گُردے دی پتھّری والے لۄک سرِیر ’تے درد والی تھاں ’تے ہتھّ رکھّدے تے اُہ اُہناں لئی دُیا کردا۔ پھِر اُہ بۄلدا٬ “جِہناں نُۄں ڈاکٹراں نیں ہارٹ اٹَیک دی شِکائِت دسّی ہَے٬ آپݨے ہارٹ ’تے ہتھّ رکھّۄ٬ جِہناں نُۄں پِتّے دی پتھّری دی درد ہَے٬ درد والی تھاں ’تے ہتھّ رکھّۄ۔”
لۄک ہتھّ رکھّدے تے اُہ مںتّر اُچاردا اتے بڑے وِشواس نال آکھدا٬ “جائۄ٬ کِسے ڈاکٹر کۄل جاݨ دی لۄڑ نہِیں۔ کر دِتّا ہلّ۔”
اُہ اَۄرت٬ جِس دا پِتّا پتھرِییاں نال کھراب ہۄ گِیا سی٬ اِس تۄں اِسے ترہا گَیبی شکتی نال بڑے وِشواس نال اِلاج کرائُںدی رہی۔ اُہناں لۄکاں نُۄں وی سُݨدی رہی٬ جِہناں دے پتھّرِییاں سن٬ ہارٹ اٹَیک٬ کَیںسر تے ہۄر بِمارِییاں سن تے اُہناں دِییاں ٹھِیک ہۄ گئیِیاں سن۔ اِسے ترہاں اِس اَۄرت تۄں وی بھری سبھا وِچّ کئی وار بُلوائِیا گِیا کِہ میرے پِتّے دی پتھّری سی٬ ہُݨ مَیں دُیا کرن نال ٹھِیک ہۄ گئی ہاں۔ اپریشن دی لۄڑ نہِیں رہی۔ دِن لںگھّدے گئے اتے اِکّ دِن اُس اَۄرت نُۄں تڑکسار اُلٹِییاں لگّ گئیِیاں۔ پِتّا اںدّر پھٹ گِیا تے اُس دی مَۄت ہۄ گئی۔ اُس وِچاری دی مرن دی اُمر نہِیں سی پر اںدھّوِشواس نیں اُس دی جان لَے لئی۔ اُس دے بچّے٬ دھِییاں پُتّر ماں دی چھتر چھائِیا تۄں واںجھے ہۄ گئے۔ دُۄجے پاسے ڈیرے ’تے اِس مَۄت دے باوجُۄد وی بھِیڑ ودھدی رہی۔ کِئۄں؟ کِئُںکِہ کِسے نیں بھری سبھا وِچّ جا کدے اِہ کہِݨا نہِیں کِہ تُہاڈے گُمراہکُنّ پْرچار نال ساڈے پرِوار دا اِکّ جِیء چلا گِیا٬ ہُݨ ہۄر لۄکاں نُۄں گُمراہ ناں کرۄ۔ اُتھّے گُمراہ ہۄݨ والے تاں اُہناں لۄکاں نُۄں سُݨ رہے ہن جِہڑے بۄل رہے کِہ اسِیں اِتھّۄں ٹھِیک ہۄ گئے ہاں۔ اِس ترہاں اںدھّوِشواس دا اِہ کارۄبار لۄکاں دِییاں جاناں وی لَیںدا ہَے اتے ودھدا پھُلّدا وی رہِںدّا ہَے۔ اِس ترہاں دِییاں ہۄر بہُت سارِییاں کہاݨِییاں ہن٬ جِہناں دی کھۄج کِیتی جاوے تاں ہذاراں لۄک اجِہے مِل جاݨگے٬ جِہناں دے پرِوار دے جِییاں دا سمیں سِر سہی اِلاج نہِیں ہۄ سکِیا تے اُہ اِس اںدھّوِشواسس دی بدَۄلت جہان تۄں تُر گئے۔ ہالاںکِہ سمیں سِر ٹھِیک اِلاج کروا کے اُہناں نُۄں ٹھِیک کِیتا جا سکدا سی۔ بھۄلے بھالے گرِیبِییاں٬ مںدّہالِییاں دے ستائے لۄک لگاتار اِہناں دا شِکار بݨ رہے ہن پر کِسے ادارے٬ کِسے پْرشاسن دا اِس پاسے دھِیان نہِیں۔
اںدھّوِشواس دی دلدل وِچّ پھسے رہِݨا اتے سۄچ وِچار کرن دی شکتی نُۄں وِسار چھڈّݨا٬ اِس دا نُکسان کیول سانُۄں اتے ساڈے پرِوار جاں ساڈے کارۄبار نُۄں ہی پْربھاوِت نہِیں کردا بلکِہ اِس دا اسر ساڈِییاں آئُݨ والِییاں نسلاں تکّ وی ہُںدّا ہَے۔ اسِیں اجِہے سماج دی سِرجݨا کر رہے ہُںدّے ہاں جِس وِچّ سۄچ وِچار تۄں ہِیݨی ساڈی اَۄلاد پَیدا ہۄویگی۔ اُہناں کۄل وِویک نہِیں ہۄویگا٬ جِیون دی سمجھ نہِیں ہۄویگی۔ وِکاس اتے ترکّی کرن دی جُگت نہِیں ہۄویگی۔ اجِہے سماج وِچّ چںگّے ڈاکٹر٬ وِگِیانی٬ وِدوان اتے پھِلاسپھر ذہِین پْرشاشنِک ادھِکاری پَیدا نہِیں ہۄݨگے۔ اںدھّوِشواس دی بدَۄلت ٹَیپُۄیاں٬ ٹرالِییاں ’تے جھںڈّے لا کے نام دے جہاذ دے جَیکار چھڈّدے لۄک ہۄݨگے٬ جِہڑے اِکّ ڈیرے تۄں دُۄجے تے دُۄجے تۄں تِیجے کِسے ہۄر دھرم استھان لئی یاترا لئی تُرے رہِݨگے۔
منُکھّ نیں آپݨی اکل نال ہنیرِییاں راتاں نُۄں بِجلی دی رَۄشنی وِچّ تبدِیل کِیتا۔ اِلاج دے کھیتر وِچّ وڈّے کِیرتِیمان ستھاپت کِیتے۔ سدِییاں تۄں چلِّییاں آ رہِییاں بِمارِییاں٬ مہامارِییاں نُۄں رۄکݨ دا ہِیلا کِیتا۔ پۄلِیئۄ ورگِییاں بھِیانک بِمارِییاں دے اِلاج لبھّے۔ اِہ کِسے بھیکھادھاری نیں کِسے گْرںتھّ شاشتر دِییاں کِتاباں نُۄں پھرۄل کے نہِیں لبھّے بلکِہ اُہناں لۄکاں نیں اِس دی کھۄج کِیتی٬ جِہناں نیں اںدھّوِشواس نُۄں تِیاگکے سۄچ وِچار اتے کھۄج کرن نُۄں ترجِیہ دِتّی اِس لئی سانُۄں چاہِیدا ہَے اسِیں آپݨے بچِّیاں نُۄں سوال کرن دی آدت پائیِئے۔ اُہناں نُۄں پُجارِییاں دے پُۄجک اتے شردھالُۄ ناں بݨائیِئے٬ سگۄں سۄچ وِچار کرن والے ترکشِیل اتے وِویکشِیل اِنسان بݨائیِئے۔ منُکھّی اِتِہاس گواہ ہَے کِہ اںدھّوِشواس دی دلدل وِچّ پھس کے سۄچ وِچار کرن دی شکتی گوا لَیݨ والے سماج کئی ترہاں دِییاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں دا شِکار ہۄ جاںدے ہن۔ دُۄجے پاسے وِچاراں دی اذادی منُکھّ سماج نُۄں بِہتر تۄں ہۄر بِہتر بݨائُݨ وِچّ وڈّا رۄل ادا کردی ہَے۔ اِس لئی آئۄ اںدھّوِشواس دی دلدل وِچّۄں نِکل کے چںگِّییاں کِتاباں پڑھِیئے٬ اُسارُۄ ساہِت پڑھِیئے اتے آپݨے من مستک وِچّ گِیان وِگِیان دے دِیوے بال کے اِہناں دی رَۄشنی وِچّ آپݨے دَۄر دِییاں مُشکلاں٬ سمسِّئواں ہلّ کرِیئے اتے سماجِک ورتارِیاں نُۄں سمجھݨ دی کۄشِش کرِیئے۔
* * * * *