پںجّاب اَیگرِیکلچرل یُۄنِیورسِٹی دی پںجّاب دے کھیتی وِکاس وِچّ اہِم بھُۄمِکا ہَے کِئُںکِہ پںجّاب دی ساری کھیتی کھۄج دی ذِمّیواری اِسے یُۄنِیورسِٹی دی ہَے۔ اِس کھۄج نُۄں کِساناں تک پہُںچّائُݨ اتے اِس نُۄں اپݨائُݨ وِچّ سہائِتا کرنا وی اِسدی ذِمّیواری دا ہِسّا ہَے۔ اِہ ذِمّیواری یُۄنِیورسِٹی ولّۄں ہریک ذِلہے وِچّ کھیتی سلاہکار سیوا اتے کْرِشی وِگِیان کیںدراں راہِیں کِیتی جاںدی ہَے۔ کِساناں اتے کھیتی وِکاس نال سبںدھِّت ادھِکارِییاں دی سِکھلائی وی یُۄنِیورسِٹی ہی کردی ہَے۔ اِہ آپݨِییاں ذِمّیوارِییاں پُۄری لگن اتے سِیاݨپ نال نِبھا رہی ہَے۔ اِسدی مِسال پںجّاب وِچّ ہۄئے کھیتی وِکاس تۄں مِلدی ہَے۔ ہریک سال لکھّاں کِسان یُۄنِیورسِٹی دے کیںدراں وِچّ نویں گِیان اتے نویں بِیجاں لئی پھیری پائُںدے ہن۔ سںسّار وِچّ شائِد ہۄر کۄئی اجِہی سںسّتھا نہِیں جِسدے کِساناں نال اِنے نیڑلے سبںدھّ ہۄݨ۔ اِسے کرکے یُۄنِیورسِٹی نُۄں سارے دیش دِییاں کھیتی یُۄنِیورسِٹِیذ وِچّ پہِلا ستھان پْراپت ہُںدّا ہَے۔

اِس ورہے وی پی.اے.یُۄ. نُۄں دیش دی سبھ تۄں ودھِییا یُۄنِیورسِٹی منِّیا گِیا ہَے۔ اِس تۄں اگّے اِس ورہے اِس نُۄں سںسّار دِییاں سَۄ ودھِییا کھیتی سںسّتھاواں وِچّ شُمار کِیتا گِیا ہَے۔ اِسدِییاں پْراپتِییاں دا ادھار کِساناں٬ وِگِیانِییاں اتے سرکار دا آپۄ وِچلا تالمیل ہَے۔ سرکار نیں پِچھلے سال واںگ اِس سال وی یُۄنِیورسِٹی نُۄں 20 کرۄڑ دی وِشیش گْراںٹ دِتّی ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی کِساناں لئی نوِیںیاں کھۄجاں ہی نہِیں کردی سگۄں مُسِیبت پَیݨ اُتّے اُنہاں دی اگّے ودھ کے سہائِتا وی کردی ہَے۔ اِس وار پںجّاب وِچّ وی ہڑھاں نیں تباہی مچائی۔ کِساناں دا سبھ کُجھ رُڑھ گِیا۔ اِتھّۄں تک کِہ ہاڑھی دی پھسل بِیجݨ لئی بِیج وی نہِیں سی۔ نواں بِیج کھرِیدݨ لئی وسِیلے نہِیں سن۔ ہڑھاں نیں کھیتاں وِچّ ریت وِچھا دِتّی سی۔ یُۄنِیورسِٹی دے ماہِراں نیں جِتھّے تکنِیکی سلاہ دِتّی اُتھّے اِتھّۄں دے سٹاپھ نیں آپݨے ولّۄں پَیسے اِکٹھّے کرکے 725 کُئِںٹل کݨک دِییاں سُدھرِییاں کِسماں دا بِیج ہڑھ پْربھاوِت کِساناں تک پہُںچّائِیا تاں جۄ اُہ ہاڑھی دی بِجائی کر سکݨ۔ اِسدے نال پںجّ کُئِںٹل گۄبھی سرہۄں دا بِیج وی وںڈِّیا گِیا۔

کھیتی کھۄج اتے پسار دے نال ہی کھیتی پڑھائی دا وی اِہ ودھِییا کیںدر منِّیا گِیا سی۔ کدے کھیتی پڑھائی دی ذِمّیواری وی اِسے سںسّتھا دی ہی سی۔ ہُݨ سُۄبے وِچّ اِکّ سَیںکڑا کھیتی کالِج ہۄر کھُلّہ گئے ہن۔ سۄچݨا اِہ ہَے کِہ کی اِہ کالِج اِس یُۄنِیورسِٹی دا مُکابلا کر سکدے ہن٬ جِتھّے اِکّ ہذار دے لگبھگ اںتّرراشٹری پْرسِدھّی دے کھیتی وِگِیانی ہن۔ کھۄج وِچّ پِچھلے سالاں واںگ اِس ورہے وی وڈِّییاں پْراپتِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ پھسلاں دِییاں 20 نوِیںیاں کِسماں کاشت لئی کِساناں نُۄں دِتِّییاں گئیِیاں ہن۔ اِس ورہے کݨک دی نوِیں کِسم پی بی ڈبلیُۄ 872 دِتّی گئی ہَے جِسدا جھاڑ 24 کُئِںٹل پْرتی ایکڑ تۄں ودھّ ہَے۔ بِسکُٹ بݨائُݨ لئی وی کِسم پی بی ڈبلیُۄ بِسکُٹ-1 رِیلِیذ کِیتی گئی ہَے۔ جھۄنے دی کِسم پی آر 132 جِہڑی 111 دِناں وِچّ پکّ جاںدی ہَے اتے جھاڑ 32 کُئِںٹل تک پْراپت ہۄ جاںدا ہَے۔ اِس وِچّ بِمارِییاں دا ٹاکرا کرن دی وی شکتی ہَے۔ جَۄیاں دی کِسم پی اَیلّ 942 اتے مکّی دی پی اَیمّ اَیچّ 17 دِتّی گئی ہَے۔ ہرے چارے لئی جوی کِسم اۄ اَیلّ 17, جِس تۄں 315 کُئِںٹل چارا پْرتی ایکڑ مِل جاںدا ہَے۔ اِکّ مُۄںگبِین دی کِسم اَیسّ اَیمّ اَیلّ 2575 دِتّی گئی جِہڑی کویل 63 دِناں وِچّ پکّ جاںدی ہَے۔ رائِیا دی دۄگلی کِسم پی اَیچّ آر 127 وی تِیار کِیتی گئی ہَے۔

سبذِییاں دی کھۄج وِچّ وی چںگّا کمّ ہۄئِیا ہَے۔ آلُۄیاں دِییاں دۄ نوِیںیاں کِسماں پںجّاب آلُۄ 10 اِہ اگیتی کِسم ہَے اتے 450 کُئِںٹل پْرتی ہَیکٹر تۄں وی ودھّ جھاڑ دے دِںدّی ہَے۔ دُۄجی پںجّاب آلُۄ 104 کِسم٬ جِس نُۄں لیٹ پلائیِٹ نہِیں لگدی۔ پںجّاب سںتّری گاجر دی کِسم ہَے٬ جِس وِچّ بی کَیرۄٹِین ودھیرے ہُںدّا ہَے۔ پںجّاب وِچّ گۄبھی دِییاں آپݨِییاں کِسماں نہِیں سن۔ پںجّاب مگھّری گۄبھی دی کِسم٬ دۄگلے بَیںگݨا دی پی بی اَیچّ اَیلّ 56, پھرَیںچ بِین دی پںجّاب انںدّ اتے پںجّاب رںگّت کِسماں کاشت لئی دِتِّییاں گئیِیاں ہن۔ پھلاں وِچّ گْرَیو پھرُۄٹ پھلَیم کِسم تِیار ہۄئی ہَے٬ جۄ بِیج رہِت ہَے۔ اِسے ترہاں گُلدائُدی اتے گلَیںڈُۄلس دِییاں چار کِسماں نوِیںیاں آئیِیاں ہن۔ پی اے یُۄ دِییاں کئی کِسماں اِس سال دُۄجے سُۄبِیاں وِچّ کاشت لئی سِفارش کِیتِییاں گئیِیاں ہن٬ جِنہاں وِچّ مکّی دِییاں پںجّاب بیبی کارن-3, پی اَیمّ اَیچّ 18 اتے پی اَیمّ اَیچّ 19 ہن۔ کݨک دِییاں پی بی ڈبلیُۄ 872 اتے پی بی ڈبلیُۄ 833 دی سِفارش ہۄئی ہَے۔

اِس یُۄنِیورسِٹی ولۄں کُجھ نوِیںیاں مشِیناں وی بݨائیِیاں گئیِیاں ہن٬ جِنہاں وِچّ سبھ تۄں مہتّوپُۄرن جھۄنا لائُݨ والی مشِین ہَے٬ جِہڑی بِناں چالک ولّۄں دسّے پْرۄگرام انُسار آپݨے آپ چلدی ہَے۔ اِسدا پْردرشن کیںدری کھیتی مںتّری شِو راج سِںگھّ چَۄہان نیں پںجّ جُۄن نُۄں دیکھِیا۔ یُۄنِیورسِٹی نیں اِکّ ٹْرَیکٹر بݨائِیا ہَے جِہڑا آپݨے آپ وہائی کر دِںدّا ہَے۔ جِہڑے مُںڈّے کمّ کرکے راذی نہِیں٬ اُنہاں نُۄں مَۄجاں ہۄ جاݨگِییاں۔ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں مکّی سُکائُݨ والی مشِین اتے اِسے ترہاں پھلاں نُۄں ٹھںڈھّا رکھّݨ والی وِدھی وی تِیار کِیتی ہَے۔ اِنہاں دۄواں دا پںجِّیکرن وی ہۄ گِیا ہَے۔ چُۄہے مارن لئی اِکّ ذہِر تِیار کِیتی گئی ہَے جِسدی سِدھّی ورتۄں ہۄ سکدی ہَے۔ اِسے ترہاں سِںچّائی لئی پاݨی دی لۄڑ انُسار اتے سہی ورتۄں کرن لئی آئی اۄ ٹی ادھارِت سِسٹم وِکسِت کِیتا گِیا ہَے۔ بںدّ نالِییاں دی سفائی لئی پی اے یُۄ اِیکۄسۄل بݨائِیا گِیا ہَے٬ جِس وِچّ کِنّۄ دے چھِلکِیاں دی ورتۄں کِیتی گئی ہَے۔ اِس ورہے بھارتی کھیتی کھۄج پْرِیشد٬ جِہڑی کِہ سارے دیش وِچّ کھیتی کھۄج دا سںچّالِن کردی ہَے٬ اُس ولّۄں پی اے یُۄ نُۄں کھیتی مشِینری٬ پھلاں سبںدھّی کھۄج٬ کھیتی ادھارِت سنئتی کھۄج٬ سبذِییاں دی کھۄج٬ بِیج اُتپادن وِچّ سبھ تۄں ودھِییا کیںدر دے تَۄر اُتّے مانتا دِتّی گئی ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی دے اُپ کُلپتی ڈا. ستبِیر سِںگھّ گۄسل آپ اِکّ اُگھّے بائِئۄٹَیکنۄلۄجی ماہِر ہن اِس کرکے بائِئۄٹَیکنۄلۄجی وِچّ ڈا. خُش نواں کیںدر ستھاپِت کِیتا گِیا٬ جِتھّے اںتّرراشٹری پدھّر دی کھۄج ہۄ رہی ہَے اتے نوِیںیاں کِسماں وِکسِت کرن وِچّ سہائِتا کِیتی جا رہی ہَے۔ مَۄسم سبںدھّی وِبھاگ نُۄں اِس ورہے دا ودھِییا کیںدر ہۄݨ دا سنمان پْراپت ہۄئِیا ہَے۔ دالاں دِییاں نَۄں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں کِسماں وِکسِت کِیتِییاں ہۄݨ کرکے اِس ورہے دا دالاں سبںدھّی اِنام وی پْراپت ہۄئِیا ہَے۔ اِسے ترہاں بِیج اُتپادن اتے سامبھ سمبھّال سبںدھّی کیںدر نُۄں سنمان پْراپت ہۄئِیا ہَے۔

اِس ورہے وِدیشی ماہِراں دِییاں پھیرِییاں دَۄران جپان٬ امرِیکا٬ ارجنٹِینا٬ سُۄڈان٬ اِںڈلَیںڈ تۄں ماہِر آئے اتے آپسی ساںجھ بارے وِچاراں کِیتِییاں گئیِیاں۔ یُۄنِیورسِٹی نیں 22 اںتّرراشٹری کھیتی ماہِراں نُۄں آنریری وِذِٹِںگّ پْرۄپھَیسر نِیُکت کِیتا ہَے۔ اِنہاں وِچّ وِشو بھۄجن سنمان پْراپت وِگِیانی ڈا. خُش٬ ڈا. رتن لال اتے ڈا. اَیسّ کے واسن شامل ہن۔ اُہ اِتھّۄں دے وِگِیانِییاں نال وِچار ساںجھے کرنگے اتے اُچیری پڑھائی کر رہے وِدِیارتھِییاں نُۄں اگوائی پْردان کرنگے۔ اِںجھ پی.اے.یُۄ. دیش دا ہی نہِیں سگۄں اںتّرراشٹری پدھّر دا ہۄر ودھِییاں کھۄج کیںدر بݨ جاویگا۔

سںیُّکت راشٹر دی سںسّتھا اَیپھّ.اے.اۄ. نیں وی پی اے یُۄ نال رل کے بدلدے مَۄسم سبںدھّی نواں پْرۄجَیکٹ شُرُۄ کرن بارے وِچاراں کِیتِییاں ہن۔ پی.اے.یُۄ. دا ماہَۄل اتے اِسدا کَیمپس اِنا پِیارا ہَے کِہ کَۄمی پدھّر دِییاں سںسّتھاواں آپݨے وارشِک سَیمِینار اِتھّے ہی کرن دی اِچھّا رکھّدِییاں ہن۔ اِس ورہے وی کئی مہتّوپُۄرن وِشِیاں اُتّے کَۄمی سَیمِینار کِیتے گئے۔ ماہِراں نیں وِچار وِٹاںدرے پِچھّۄں آپݨِییاں سِفارشاں وی دِتِّییاں ہن۔ اُنہاں اُتّے امل کرن جاں کروائُݨا بہُتا کرکے سرکاراں اُتّے نِربھر ہَے۔ ہریک سُۄبے دِییاں آپݨِییاں سمسِّیاواں ہن۔ پںجّاب اِس ویلے بھاویں کھیتی اُتپادن وِچّ دیش دا مۄہری ہَے پر گمبھِّیر سمسِّیاواں وِچّۄں گُذر رِہا ہَے۔ پِچھلی ادھّی سدی تۄں اِتھّے کݨک-جھۄنا ہی مُکھّ پھسل چکّر ہَے۔ پْرتی ایکڑ اُپج وِچّ ہریک ورہے مامُۄلی وادھا ہُںدّا ہَے۔ اِںجھ پَیداوار وِچّ کھڑۄت ہَے۔ اُپج دی کِیمت لاگت کِیمتاں اتے ودھ رہی مہِںگّائی انُسار نہِیں ودھائی جاںدی٬ جِس نال کِسان دا شُدھّ مُنافا گھٹ رِہا ہَے۔ پرِوارِک وںڈِّییاں پَیݨ نال ذمِیناں دی مالکی تیذی نال گھٹ رہی ہَے۔ اِںجھ ہر سال چھۄٹے کِساناں دی گِݨتی وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ پرِوارِک وںڈِّییاں دے نالۄ نال شہِرِیکرن اتے سنئتِیکرن سدکا ہذاراں پِںڈّ کھتم ہۄ رہے ہن۔ اِس نال کیول واہی ہیٹھ دھرتی ہی نہِیں گھٹ رہی سگۄں بیرُذگاری وِچّ وی وادھا ہۄ رِہا ہَے۔

کھیتی وِکاس دا ادھار تکنِیکی گِیان ہَے۔ پںجّاب دے کِسان نُۄں پی اے یُۄ اُتّے پُۄرن بھرۄسا ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی لئی اِہ وڈّی چُݨَۄتی ہَے کِہ چھۄٹے کِساناں دی آمدن وِچّ کِویں وادھا کِیتا جاوے۔ اُینہاں نُۄں آپݨی اُپج دا پدارتھِیکرن اتے مُڑ وِکری دے گُر سِکھائُݨے وی اِسے سںسّتھا دی ذِمّیواری ہَے۔ مَۄسم وِچّ بدلاو٬ دھرتی ہیٹھلا گھٹ رِہا پاݨی اتے پھسلاں دے جھاڑ وِچّ وادھا ہۄر چِݨَۄتِییاں ہن۔ اِںجھ یُۄنِیورسِٹی نیں کِسان بھرۄسا بݨائی رکھِّیا ہَے۔ اِس نُۄں کیول کائِم ہی ناں رکھِّیا جاوے سگۄں اِس وِچّ ہۄر وادھا کِیتا جاوے۔ اِہ سںسّتھا دیش وِچّ بݨن والی دُۄجی کھیتی یُۄنِیورسِٹی ہَے٬ جِہڑی 1962 وِچّ ہۄںد وِچّ آئی۔ اُدۄں دے مُکھّ مںتّری س. پْرتاپ سِںگھّ کَیرۄں نیں ڈا. مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا دے سُجھاء اُتّے اِسدا نِرماݨ کِیتا اتے اُنہاں دی سلاہ نال ہی پی اَینّ تھاپر آئی سی اَیسّ نُۄں پہِلا وائِس چاںسلر بݨائِیا۔ اُنہاں اِس نُۄں پَیسے دی گھاٹ نہِیں آئُݨ دِتّی اتے کۄئی دکھل اںدّاذی نہِیں کِیتی۔ ڈا. تھاپر نیں سارے دیش وِچّۄں چُݨکے ودھِییا وِگِیانِییاں نُۄں بھرتی کِیتا اتے انُشاسن ادھارِت کمّکاجی ماہَۄل سِرجِیا۔ اُنہاں پہِلے کِسان میلے سمیں کِساناں نُۄں سمبّۄدھن کردے ہۄئے آکھِیا سی٬ “اجّ ساڈے اسلی مالک ساڈا کمّ دیکھݨ آئے ہن۔ اِہ یُۄنِیورسِٹی تُہاڈی ہَے اتے تُہاڈے لئی بݨی ہَے۔ اِتھّے آئُݨ ’تے تُہاڈا وِشیش سنمان کِیتا جاویگا۔ اُنہاں پِچھّۄں ڈا. مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا مُکھی بݨے۔ اُنہاں تھاپر ولّۄں رکھِّییاں مذبُۄت نِیہاں اُتّے شاندار اُساری کِیتی۔ پڑھائی اتے کھۄج دِییاں ودھِییا سہُۄلتاں دے نالۄ نال اِسدِییاں سڑکاں اتے گھراں نُۄں سجاوٹی رُکھّاں اتے پھلدار بُۄٹِیاں نال شِںگّارِیا۔ اِہۄ جِہے کھُلّہے اتے کھُۄبسُۄرت کَیمپس بہُت گھٹّ ہُںدّے ہن۔ پِچھّے جِہے کھبر آئی سی کِہ مُکھّ سڑک نُۄں چَۄݨا کرن لئی اُتھّۄں کۄئی سَۄ رُکھّ کٹّے جاݨے سن۔ جیکر اجِہا ہۄ جاںدا تاں اِکّ وِراست ہی کھتم نہِیں سی ہۄݨی سگۄں خُۄبسُرتی وی کھتم ہۄ جاݨی سی۔ بسںتّ دے دِناں وِچّ اِہ رُکھّ فُلّاں نال لدّے ہُںدّے ہن۔ مایُۄس ہۄئِیا اِنسان کُجھ دیر اِنہاں کۄل آ جاوے تاں ساری گمی دُۄر ہۄ جاںدی ہَے۔ وِدِیارتھِییاں واںگ مَیں وی وی سی ساہِب نُۄں بینتی کِیتی سی:

“گۄسل ساہِب٬ تُسِیں کمّ بہُت ودھِییا ہۄ کردے٬ پر اِہ گلتی ناں کرنا۔ سڑک چَۄڑی ذرُۄر کرۄ پر رُکھّ کٹّݨ تۄں ڈرنا۔”

اُنہاں دا تُرںتّ اُتّر آ گِیا کِہ کۄئی رُکھّ نہِیں کٹِّیا جاویگا سگۄں کَیمپس نُۄں ہۄر رُکھّاں نال شِںگّارِیا جاویگا۔

اِتھّے اِہ دسّݨا وی ذرُۄری ہَے کِہ کھیتی کھۄج دی ساری ذِمّیواری اِس سںسّتھا دی ہَے پر پِچھلی سرکار نیں گنّا کھۄج لئی اِکّ آپݨا کیںدر بݨائِیا۔ پْراپت کھبراں تۄں پتا لگِّیا ہَے کِہ کئی سال بِیت جاݨ پِچھّۄں وی اُتھّے کۄئی کھۄج کارج شُرُۄ نہِیں ہۄئِیا۔ سرکار نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ پھارم یُۄنِیورِسٹی دے ہوالے کِیتا جاوے تاں جۄ گنّے اُتّے ودھِییا کھۄج ہۄ سکے۔ یُۄنِیورسِٹی دے یتناں سدکا گنّا کدے پںجّاب وِچّ کݨک جھۄنے اتے نرمے پِچھّۄں رکبے انُسار چَۄتھی پھسل بݨ گِیا سی پر ودھِییاں کِیمت ہۄݨ دے باوجُۄد رکبا گھٹ رِہا ہَے۔ راج دِییاں کئی گنّا مِلّاں بںدّ ہۄ گئیِیاں ہن۔ جلںدھّر وِکھے گنّا کھۄج کیںدر کۄئی اِکّ سدی پُراݨا سی٬ جِسدی کھۄج سدکا نوِیںیاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں کِسماں دی کاشت ہۄݨ لگّ پئی سی۔ پر سرکار نیں اِس نُۄں آپݨے کبذے وِچّ لَے لِیا۔ اِںجھ گنّا کھۄج پْربھاوِت ہۄئی سی۔

کِساناں دے بھلے لئی سۄچݨا اتے اُنہاں دِییاں سمسِّیاواں دے ہلّ لبھّݨے وِگِیانِییاں دا مُکھّ مںتّو ہَے۔ ہُݨ کھۄج دِییاں نوِیںیاں سہُۄلتاں آ گئیِیاں ہن۔ بائِئۄٹَیکنَۄلۄجی اتے اے آئی نال کھۄج کارجاں وِچّ تیذی آئی ہَے پر اجے بہُت چُݨَۄتِییاں ہن۔ کھیتی نُۄں کِسان پُۄری ترہاں وِئُُپار سمجھ کے چلاوے٬ اِس پاسے بہُت کُجھ کرنا باکی ہَے۔ ساںجھے یتناں نال اُپج دا پدارتھِیکرن اتے وِکری دا پْربںدھّ کِیتِیاں ہی آمدن وِچّ وادھا ہۄ سکدا ہَے۔ چھۄٹے کِساناں لئی اجِہے پھسلی چکّر وِکسِت کرنے چاہِیدے ہن٬ جِنہاں نال اُنہاں دی آمدن وِچّ وادھا ہۄوے اتے سارا سال رُذگار وی مِلے۔ اِس سال کھۄج اتے پڑھائی دے نالۄ نال پی اے یُۄ نُۄں پسار سِکھِّیا وِچّ وی پہِلا ستھان مِلِیا ہَے۔ ٹِیسی اُتّے پُجّ اُتھّے کھڑھے رہِݨا اتے اگّے جاݨا مُشکِل ہۄ جاںدا ہَے پر مَینُۄں یکِین ہَے کِہ ساڈے وِگِیانی آپݨی ذِمّیواری نُۄں سمجھدے ہۄئے ذرُۄر اگّے ودھݨگے کِئُںکِہ پںجّاب دے کِساناں نُۄں ساڈے کۄلۄں اُمِید اتے بھرۄسا ہی نہِیں سگۄں ساڈے اُتّے ماݨ وی ہَے۔

* * * * *