15 اگست 1947 نُۄں اسِیں آجاد ہۄئے۔ اِسے دِن ہی ہِںدُّستان دی دھرتی دۄ ہِسِّیاں وِچّ وںڈّی گئی۔ اُتّری بھارت دے کھُشہال کھِتّے پںجّاب نُۄں آجادی دی بہُت وڈّی کِیمت تارنی پئی۔ سدِییاں تۄں اِکٹھّے رہِ رہے لۄک لکھّاں لۄکاں نُۄں گھربار چھڈّ کے اِدھّرۄں دھرم دے نام ’تے نویں بݨے دیش پاکِستان جاݨا پِیا تے اُدھّرۄں اِدھّر آئُݨا پِیا۔ اِہ دھرم ادھارت وںڈّ سی۔ دس لکھّ دے کرِیب لۄک پھساداں وِچّ کتل ہۄئے۔ ہجاراں مُٹِیاراں نیں اِس دِن آپݨی اِجّت آبرُۄ بچائُݨ لئی آپݨی جان دی آہُۄتی دِتّی۔ لۄک آپݨِییاں جڑھاں تۄں ہِلّ گئے۔ آپݨے آپ نُۄں گوا آئے لۄک سالاں تکّ آپݨے آپے نُۄں لبھّدے بربادی دی داستان سُݨائُںدے اتے اتِیت نُۄں یاد کرکے ہئُکے بھردے اجّ وی ویکھے جا سکدے ہن۔ آپݨی دھرتی تۄں اُکھّڑ کے ہوا وِچّ لٹکدے لۄک پُچھّدے رہے کِہ کی کرنی اسِیں اِہ اجادی؟

دیش نُۄں آجاد کرائُݨ لئی ہر دھرم جات دے لۄکاں نیں بہُت وڈِّییاں کُربانِییاں دِتِّییاں پر اجادی لئی سبھ تۄں ودھّ کُربانِییاں پںجّاب دے لۄکاں دے ہِسّے آئیِیاں۔ آجادی مِلݨ تے سںتّاپ وی سبھ تۄں ودھّ پںجّاب دے لۄکاں نُۄں بھۄگݨا پِیا۔ جِس آجادی دے اسِیں جشن منائُںدے ہاں اِہ اُہ آجادی نہِیں ہَے جِس نُۄں ساڈے مہان شہِیداں نیں چِتوِیا سی۔ اِتھّے سانُۄں شہِیدے آجم سردار بھگت سِںگھّ دے شبد یاد آئُںدے ہن جۄ پھاںسی دِتّے جاݨ تۄں کُجھ دِن پہِلاں اُنہاں آپݨے کْراںتِیکاری ساتھِییاں دے ناں اِکّ کھت وِچّ لِکھے سن۔ بھگت سِںگھّ نیں لِکھِیا سی٬ ’بستِیوادی اںگّریذ ہکُۄمت کھِلاپھ لڑائی ساڈی اںتِّم لڑائی نہِیں٬ اِہ لڑائی تاں ساڈا پہِلا مۄرچا ہَے۔ اسلی لڑائی تاں اِس تۄں بائد نابرابری اتے بیئِنساپھ دا کھاتما کرن لئی لڑی جاویگی۔‘

جںگّ-اے-اجادی دے مہان شہِیداں دِییاں وڈِّییاں لاسانی کُربانِییاں نال اِہ دیش آجاد ہۄئِیا۔ پر مہان شہِیداں دے اسل منۄرتھ نُۄں وِسار دِتّا گِیا۔ جِس نِذام نُۄں بدلݨ لئی آجادی دی ویدی تے ہجاراں سُۄرباری کُربان ہۄئے دیش دۄ ہِسِّیا وِچّ وںڈِّیا گِیا٬ اُہ نِذام نُۄں بدلِیا نہِیں جا سکِیا۔ اِس دا کارن شائِد اِہ سی دیش دے لۄکاں نُۄں وڈّے لارے لا کے پْرچائِیا گِیا۔ دُۄجا کارن اِہ سی کِہ دیش وںڈّ نال بربادی دا شِکار ہۄئے لکھّاں لۄکاں نُۄں رۄجی رۄٹی دے پھِکر نیں اُہناں شہِیداں دے اسل منۄرتھ تۄں بھٹکاء دِتّا۔

آجاد بھارت دے لۄک پِچھلے 69 سالاں تۄں ہر پںجّ سال بائد آپݨے چںگّے بھوِکھّ دی آس نال سرکاراں چُݨدے ہن۔ ہر وار چِہرے بیشکّ بدلدے ہن پر باہلا کُجھ بدلدا نہِیں اتے ناں ہی بدلݨ دی آس نذر آ رہی ہَے۔ آجادی لئی کُربانِییاں تاں ہر ورگ٬ جات٬ دھرم دے لۄکاں نیں کِیتِییاں پر آجادی دا نِگھّ اِکّ کھاس ورگ نُۄں نسِیب ہۄئِیا۔ اِہناں وِچّۄں کئی گھراݨے اُہ ہن جۄ آجادی تۄں پہِلاں اںگّریجاں ہکُۄمت دے وپھادار بݨے رہے۔

بیشکّ دیش نیں وکھّ وکھّ کھیتراں وِچّ کُجھ ہدّ تکّ ترکّی ہاسل وی کِیتی پر آم لۄکاں دِییاں جِئۄُݨ ہالتاں سُدھارن٬ نِیاں٬ اِنساپھ٬ گرِیبی٬ مںدّہالی اتے بیرۄذگاری دُۄر کرن لئی جۄ کُجھ کِیتا جاݨا چاہِیدا سی اُہ نہِیں کِیتا جا سکِیا۔ آجادی تۄں بائد اِتھّے امِیری گرِیبی دا پاڑا بڑی تیجی نال ودھِیا ہَے۔ بہُ گِݨتی لۄک ستّ دہاکے بِیتݨ دے بائد وی مُڈھّلِییاں لۄڑاں دے مُتھاج ہن۔ لکھّاں بیگھرے لۄک گل پاٹِییاں لِیراں پائی پُلاں٬ ریلوے سٹیشناں دے سہارے دِن کٹِییاں کر رہے ہن۔ کِساناں مجدُۄراں دی باںہ پھڑن والا کۄئی نجر نہِیں آ رِہا۔ مںدّہالی دا شِکار ہۄئے اُہ وڈّی تاداد وِچّ آتم ہتِّیاواں کر رہے ہن۔ آجاد بھارت دِییاں راجگدِّییاں دا نِگھّ ماݨ رہے اتے ماݨدے آئے لۄکاں لئی اِہ شرمناک گلّاں ہن۔ دیش دے لکھّاں پڑھے لِکھے نَۄجُیان لڑکے لڑکِییاں سڑکاں چَۄکاں وِچّ رۄذگار لئی دھرنے مُذارہے کر کردے ہن۔ اِہناں نُۄں اںگّریذ ہکُۄمت دی ترذ ’تے اکسر چھلِّییاں واںگ کُٹِّیا مارِیا جاںدا ہَے۔ اُہناں نُۄں اہِساس کرائِیا جاںدا ہَے کِہ اِس دیش مالک تُسِیں نہِیں ہۄ بلکِہ راجگدِّییاں تے بَیٹھے لۄک ہن اتے اُہ آپݨی مرذی انُسار نِیتِییاں گھڑنگے۔ تھاݨِیاں کچِہرِییاں وِچّ منُکھّی ہکّاں دا گھاݨ ہُںدّا ہَے۔ نِیاں اِنساپھ لَیݨ لئی لۄکاں نُۄں اِس دی وڈّی کِیمت تارنی پَے رہی ہَے۔

ساڈے دیش نُۄں تِنّ ناواں اِںڈِییا٬ بھارت اتے ہِںدُّستان دے نام نال بُلائِیا جاںدا ہَے۔ آجادی تۄں بائد دا دیش اِہناں تِنّ اوستھاواں وِچّ وںڈِّیا وی نذر آئُںدا ہَے۔ ’اِںڈِییا‘ لپھذ اُہناں لۄکاں دی نُمائِںدگی کردا ہَے٬ جۄ سرکاراں نُۄں آپݨے ڈھںگّ نال چلائُݨ دی تاکت رکھّدے ہن۔ ابانِییاں٬ اڈانِییاں٬ ٹاٹِیاں٬ بِرلِیاں دی اِس جمات کۄل بیتہاشا سرمائِیا اِکٹھّا ہۄئِیا۔ دیش دے کیول 1% دھناڈھ لۄک مُلک دے 50% سرمائے تے کابذ ہن۔ دیشاں دیشاتراں دے ہدّاں بنّے اِہناں لئی کۄئی ارتھ نہِیں رکھّدے۔ اِہ لۄک آجادی تۄں بائد تیذی نال امِیر ہۄئے بیتہاشا سرمائِیا اِہناں نیں اِکٹھّا کِیتا۔ سرکار کۄئی وی ہۄوے٬ اِہناں دے کارۄبار دِن دُگݨی رات چَۄگݨی ترکّی کردے آئے ہن اتے کر رہے ہن۔ سرکاراں اِہناں دے جانمال دی راکھی کرکے آپݨے دھنّبھاگ سمجھدِییاں ہن۔ اِہناں نُۄں سرکاری بَیںکاں تۄں وڈِّییاں سبسِڈِییاں دِتِّییاں جاںدِییاں ہن۔ پْرشاسنِک وِوستھا اتے پُلِیس تںتّر ’اِںڈِییا‘ دی سیوا لئی تتّپر رہِںدّا ہَے۔

دُۄجی جمات جۄ ’بھارت‘ دی نُمائِںدگی کردی ہَے مدھّ ورگی لۄک ہن۔ اِہناں دے ہالات بھاویں ٹھِیک ہن٬ دیش دے وکھّ وکھّ کھِتِّیاں وِچّ اکسر اجِہے ہالات بݨ جاںدے ہن جدۄ اِہ جمات وی آپݨے آپ نُۄں اسُرکھِّئت مہِسُۄس کرن لگّ پَیںدی ہَے۔

تِیجی ’ہِںدُّستان‘ شبد دی نُمائِںدگی کرن والی جمات دی اجّ وی ہالت اُہی ہَے جۄ آجادی تۄں پہِلاں سی۔ اجادی تے 69 سال بِیت جاݨ تے وی دیش دی لگبھگ ادھّی آبادی اتِ مںدّے ہال وِچّ ہَے۔ اِہ لۄک دُنِییاں دے سبھ تۄں وڈّے لۄکتںتّری کدراں کِیمتاں دے ڈھاںچے والے اِس دیش دی مَۄجُۄدا وِوستھا وِچّ مہِذ وۄٹ بݨکے رہِ گئے ہن۔

دیش دے کرۄڑاں لۄک٬ جِہناں دے وڈّے وڈیرِیاں نیں دیش دی آجادی٬ وِکاس اتے ترکّی لئی کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ آپݨا کھُۄن پسِینا وہائِیا٬ نُۄں ہاشِیئے ’تے کر دیݨ دی کوائِد چلّ رہی ہَے۔ دیش دِییاں ہدّاں سرہدّاں دی راکھی کرن والے مہان سُۄروِیراں دِییاں مہان کُربانِییاں نُۄں کیول لۄڑ ویلے ہی یاد کِیتا جاںدا ہَے۔ ہکِیکت شائِد اِہ ہَے کِہ ہر یُگّ وِچّ کُربانِییاں کرن والے لۄک ہۄر ہُںدّے ہن اتے راجبھاگ سمبھّالݨ والے لۄک ہۄر۔ دیش دے لکھّاں کِرتی کِسان٬ مذدُۄر٬ جۄ پُۄری جِںدّگی ہڈّ بھنّوِیں مِہنت کردے ہن اتے اںتّ نُۄں اِہناں دے ہتھّ کھالی ہُںدّے ہن۔ اِہناں کۄل آپݨے بچِّیاں نُۄں چںگّی وِدِّیا دِوائُݨ لئی چںگّے سادھن نہِیں ہن۔ مامُۄلی بِمارِییاں دے اِلاج لئی پَیسے نہِیں ہن۔ اِہناں بدکِسمت لۄکاں نُۄں سرکاراں رۄذگار دے کے سادھن سمپّنّ کرکے سوَیماݨ دی جِںدّگی جِئۄُݨ لئی یتن نہِیں کردِییاں٬ بلکِہ کھَیراتاں لَیݨ لئی اِہناں نُۄں دہاکِیاں تۄں نِیلے پِیلے کارڈاں وِچّ اُلجھائِیا جا رِہا ہَے۔ آٹا دال اتے کݨک چَۄل وںڈّ کے اِہناں نُۄں سرکاراں دے رہِمۄکرم دے پاتر بݨا کے رکھِّیا ہۄئِیا ہَے۔ تکنِیکی وِکاس اتے مشِینِیکرن نیں ہتھِّیں کمّ کرن والے کِرتِییاں دے رۄذی رۄٹی دے وسِیلِیاں نُۄں کُجھ کُ ہتھّاں وِچّ دے دِتّا ہَے اِہناں لئی سرکاراں ولّۄں رۄجگار دے بدلویں پْربںدھّ کِیتے جاݨے چاہِیدے سن۔ کمّ دے گھںٹِّیاں نُۄں گھٹّ کرن اتے شِپھٹاں وِچّ کمّ دیݨ دی کوائِد شُرُۄ ہۄݨی چاہِیدی سی پر اِس پاسے ولّ راج کردِییاں شکتِییاں دا کۄئی دھِیان نہِیں۔ دہاکِیاں تۄں مںدّہالی دا جِیون جِئۄں رہے اِہناں لکھّاں لۄکاں نُۄں گرِیبی-مںدّہالی وِچّۄں کڈھّݨ لئی دیش دی کِسے پارٹی کۄل کۄئی ٹھۄس پْرۄگرام نہِیں ہَے۔ ہر وار اِہناں کِسمت دے مارے لۄکاں نُۄں تھۄک وِچّ ناہرے وائدے ویچے جاںدے ہن۔ اِہناں نُۄں آٹے دال ورگے پْرۄگرام پیش کرکے ماݨ مہِسُۄس کروائِیا جا رِہا ہَے۔

ہر پںجّ سال بائد دیش دے آجادی دِہاڑے ’تے ہُںدّے سرکاری پْرۄگراماں وِچّ ترکِیراں وِچّ اِہ کِہا جاںدا ہَے دیش نُۄں شہِیداں دے سُپنِیاں دا دیش بݨائُݨا اجے باکی ہَے۔ جیکر ستّ دہاکے بِیتݨ دے بائد وی دیش شہِیداں دے سُپنِیاں دا دیش نہِیں بݨ سکِیا تاں کَۄݨ لۄک ہن جۄ اِس وِچّ رُکاوٹاں بݨدے آئے ہن؟ دیش دا پڑھِیا لِکھِیا تبکا بڑی تیذی نال باہرلے مُلکاں دا رُکھ کر رِہا ہَے۔ بیرۄذگاری سبھ ترہاں دے ہدّبنّے پار گئی ہَے۔ اِکّ پِیئن دی نَۄکری لئی اِکّ لکھّ لۄک اِکٹھّے ہۄ جاںدے ہن۔ پْرشاسنِک وِوستھا سُدھرن دی بجائے دِنۄں دِن وِگڑ رہی ہَے۔ دیش دا کُدرتی واتاورݨ تیذی نال برباد کِیتا جا رِہا ہَے۔ دیش دے وکھّ وکھّ ہِسِّیاں وِچّ بیوِشواسی دا ماہَۄل بݨ رِہا ہَے۔ وڈّے پدھّر تے پھِرکاپْرستی نُۄں جاݨ بُجھّ ہوا دِتّی جا رہی ہَے۔ اںدھّوِشواس اتے رُۄڑِیوادی گتِیوِدھِییاں دا پاسار تیذی نال ہۄ رِہا ہَے۔ ہکّ سچّ اتے نِیاں اِنساپھ دی گلّ کردی ہر آواذ نُۄں دبائُݨ دی کۄشِش کِیتی جا رہی ہَے۔ شائِد اِسے لئی آجادی دے ترانے پہِلاں وی گائے جاںدے سن اجّ وی گائے جاںدے ہن پر اِہناں وِچلا جۄش ہُݨ کُجھّ مٹھّا پَے گِیا ہَے۔ آم لۄکاں وِچّ آجادی پْرتی اُتشاہ ودھݨ دی بجائے گھٹݨ لگِّیا ہَے۔

دیش دے آم لۄکاں نُۄں ہُݨ پھۄکے لارِیاں٬ وائدِیاں٬ بھرۄسِیاں اتے دِلاسِیاں دی لۄڑ نہِیں۔ اجّ سمیں دی اِہ مںگّ ہَے کِہ وۄٹاں ویلے جۄ ہتھّ لۄکاں اگّے جُڑدے ہن راجگدّی ’تے بہِ کے اُہ لۄکاں لئی مُکّے ناں بݨن۔ آم لۄکاں دے دُکھّاں درداں نُۄں سمجھݨ لئی وڈّے اُپرالے کِیتے جاݨ۔ پھِرکاپْرست تاکتاں نُۄں پچھاڑ کے دیش ہِتاں لئی کمّ کِیتے جاݨ۔ پُۄرے دیش دے کِساناں مجدُۄراں دی باںہ پھڑی جاوے۔ ہر ورگ دے بچِّیاں دی پڑھائی اِکّسار ہۄوے۔ نَۄجواناں لئی ودھّ تۄں ودھّ رۄذگار دے وسِیلے پَیدا کِیتے جاݨ۔ آم لۄکاں دی جانمال دی راکھی لئی سرکاراں آپݨے پھرج سمجھݨ۔ دیش دے کرۄڑاں ناگرِک جۄ آجادی دے ہکّاں تۄں وِروے ہن٬ دی ہالت بِہتر بݨائُݨ لئی وڈّے پْرۄگرام اُلِیکے جاݨ۔ آم لۄکاں لئی وۄٹاں دَۄران وکتی جِہے پھَیسلے ناں لئے جاݨ بلکِہ لۄکاں دی بِہتری لئی وڈّے پْرۄگرام بݨا کے اُہناں تے کمّ ہۄوے۔

*****