اجّ-کلّہ (30 اگست تۄں 20 اکتُۄبر تک) امرِیکا دے نِئۄُ یارک مہاں-نگر دے اِکّ چھۄٹے جِہے شہِر ’جمائِکا‘ وِچّ اِکّ دَۄڑ چلّ رہی ہَے٬ جِسدا نائۄں ہَے - ‘8وِیں سالانا شْری چِنمُیائ سَیلپھ-ٹراںسَیںڈَینس 3100 مِیل ریس۔‘ اِس وِچّ 12 دَۄڑاک ہِسّا لَے رہے ہن٬ جِنہاں وِچّۄں 2 اَۄرتاں ہن۔ سارے دَۄڑاک اِس دَۄڑ نُۄں پُۄرا نہِیں کر سکدے۔ اِہ دُنِییاں دی سبھ تۄں لمبّی٬ پرماݨِت اتے اَۄکھی مہاں-دَۄڑ ہَے٬ جۄ ہر سال ستمبّر-اکتُۄبر وِچّ کیول اِسے شہِر وِچّ ہی ہُںدّی ہَے۔

اِسدی شُرُۄیات 1997 وِچّ بھارت دے جمپلھ پْرسِدھّ ادھِیاتمِک گُرُۄ سْری چِنمُیائ نیں کِیتی۔ آپ دا جنم 1931 وِچّ بںگّال دے اِکّ وِدوان پرِوار وِچّ ہۄئِیا اتے 33 سال دی اُمر تک آپ نیں سْری اربِںدّۄ آشرم پاںڈِیچری وِچّ بھارتی فلسفے دا ڈُۄںگھا گِیان پْراپت کِیتا۔ اُس تۄں بائد 1964 وِچّ آپ نیں نِیُۄ یارک شہِر وِچّ آپݨا آشرم کھۄلہِیا اتے سںسّار وِچّ 44 سال آپݨے اِس متّ دا پْرچار کِیتا۔ آپ ویداں سݨے ادھِیاتمواد دے سمپّنّ گِیاتا٬ کلاکار٬ اتے سںگِّیتکار ہۄݨ دے نال-نال بہُت پْرتِبھاشالی لیکھک اتے بُلارے سن۔ آپ کئی پْرکار دِییاں کھیڈاں وِچّ نِپُنّ٬ سرِیرک پکھّۄں بہُت تکڑے٬ پْرسِدھّ اتھلِیٹ٬ ’ویٹ-لِپھٹر‘ اتے لمبّی-دُۄری دے دَۄڑاک سن۔ اُنہاں دا کہِݨا ہَے٬ ““سوَے-سادھنا ہی سچّے انںدّ دی پْراپتی دا اِکّۄ-اِکّ سادھن ہَے۔ اِس واستے لمبّی دُۄری دِییاں دَۄڑاں سادھکاں دی بہُت سہائِتا کردِییاں ہن٬ بھاویں اِنہاں وِچّ اُنہاں نُۄں کِنِّییاں وی اَۄکڑاں دا ساہمݨا کِئۄں ناں کرنا پوے۔ اںتّ نُۄں جدۄں دَۄڑ سماپت ہۄ جاںدی ہَے تاں اُنہاں نُۄں اِس مہان پْراپتی دا انُبھو ہُںدّا ہَے۔”

اِس وِلکھّݨ مہاں-دَۄڑ دی وڈِیائی سمجھݨ واستے دَۄڑاں٬ مہاں-دَۄڑاں اتے کھیڈاں دے کھیتر ’تے نذر-سانی مددگار سابت ہۄویگی۔ شُرُۄ تۄں ہی سںسّار دے ہر خِتّے وِچّ اُس دے بھُۄگۄلِک٬ سبھِّیاچارک اتے اِتِہاسک ہالات انُسار کھیڈاں کھیڈِییاں جاںدِییاں رہِییاں ہن پر سمیں اتے ستھان انُسار اِنہاں دا سرُۄپ اتے مںتّو اڈّ-اڈّ رِہا ہَے۔ پہِلے سمِیاں وِچّ اِہ بہُتا کر کے دھارمِک اتے سماجِک تِئُہاراں٬ من-پْرچاوے جاں جںگّاں-یُدھّاں دی تِیاری آدِک نال جُڑِییاں ہُںدِّییاں سن۔ سرِیرک کسرت دے تَۄر ’تے اِنہاں دی ورتۄں گھٹّ سی کِئُںکِہ سبھ دا رۄذ-مرّا دا جِیون ہی مِہنت-مُشکّت والا سی۔ پر اجّ دے مشِینی یُگ وِچّ منُکھّ دی جِیون-شَیلی بَیٹھک والی ہۄ گئی ہَے۔ سبھ نُۄں سرِیرک کسرت دی لۄڑ ہَے اتے کھیڈاں ہی اِس کسرت دا مُکھّ سادھن رہِ گئیِیاں ہن۔ اِس کر کے اِنہاں دی اتے اِنہاں وِچّ بھاگ لَیݨ والِیاں٬ دۄہاں دی٬ گِݨتی وِچّ بہُت وادھا ہۄئِیا ہَے۔ سںسّارِیکرن اتے تکنالۄجی کر کے وڈّے پدھّر ’تے اِنہاں دا پْربںدھّ کرنا ذرُۄری وی ہۄ گِیا ہَے اتے سمبھّو وی ہۄ سکِیا ہَے۔ پر اجّ اِنہاں دا سرُۄپ بہُتا پچھّمی اتے مںتّو بہُتا وپارک ہَے۔ اِسدے باوجُۄد کھیڈاں منُکھّی شکتی٬ نِپُنّتا اتے سِرڑ دا سہی پْرگٹاوا کردِییاں ہن۔ کھیڈاں نال کھیڈݨ, دیکھݨ, سُݨن٬ لِکھݨ اتے پڑھن والِیاں٬ سبھ دا سارتھِک منۄرںجّن ہُںدّا ہَے جۄ مانوتا دی بھلائی وِچّ بہُت سہائی ہۄ رِہا ہَے۔

کھیڈ تۄں بھاو سارتھِک مُکابلیباذی دی کۄئی اجِہی سرِیرک جاں دِماگی کاروائی ہَے جِسدا نِشانا سرِیرک جاں دِماگی سمرتھّا اتے نِپُنّتا نُۄں ورتݨ, سمبھّالݨ جاں وِکاس کرن دے نال-نال ہِسّیداراں اتے درشکاں دا من پرچاوا وی ہۄوے۔ پر اِس وِچّ کۄئی بھاگوادی (جُۄئے آدِ دی ترہاں) تتّ ناں ہۄوے اتے ناں ہی کِسے نُۄں کۄئی خترا ہۄوے۔ کھیڈاں کھاس نِئماں انُسار کھیڈِییاں جاںدِییاں ہن اتے اِہ شَۄکِییا وی ہۄ سکدِییاں ہن اتے کِتّا-مُکھی جاں مائِک لابھ-ہِت وی ہۄ سکدِییاں ہن۔ اِہ سرِیرک وی ہُںدِّییاں ہن جِویں کِہ دَۄڑنا اتے کُشتی کرنا٬ دِماگی وی جِویں کِہ شترںجّ آدِک اتے مشِینری اتے پشُۄیاں نال جُڑِییاں وی جِویں کِہ کاراں دِییاں ریساں اتے گھۄڑ-سواری آدِک۔ درئسل وِہارک پکھّ تۄں تاں اتھلَیٹِکس دِییاں کھیڈاں (کھاس کر کے پھِیلڈ اتے ٹرَیک دِییاں کھیڈاں) نُۄں کھیڈاں سمجھݨا باجب ہَے۔ اِنہاں وِچّۄں دَۄڑنا شُرُۄ تۄں ہی پْرمُکھّ رِہا ہَے۔ اِہ ناں سِرپھ آپݨے-آپ وِچّ اِکّ سُتںتّر کھیڈ ہَے٬ بلکِہ ہر وڈّی کھیڈ دا بہُت اہِم اںگّ ہَے۔ اُداہرݨ وجۄں سںسّار دِییاں چار سبھ تۄں وڈِّییاں کھیڈاں سَۄکر (پھُٹّبال), کْرِکٹ٬ ہاکی اتے ٹَینِس سݨے ہۄر انیکاں کھیڈاں٬ پُۄری ترہاں کھِڈارِییاں دی دَۄڑن دی نِپُنّتا اتے سمرتھّا ’تے نِربھر ہن۔ دَۄڑنا سرل اتے سستی کھیڈ ہۄݨ دے نال-نال بہُت پْربھاوکاری ہَے٬ جِسدا انںدّ اتے لابھ ہر اُمر اتے ہر سِہت-پدھّر دا اِنسان لَے سکدا ہَے۔ کُجھ کھاس مَۄکِیاں نُۄں چھڈّ کے٬ اِس واستے کِسے ٹِیم٬ کھاس ڈرَیسّ٬ مہِںگّے سمان جاں کھیڈ-مَیدان دی لۄڑ نہِیں اتے ناں ہی کِسے کرڑے نِئم دا بںدھّن ہَے۔ اِسے کرکے اجّ سںسّار وِچّ دَۄڑاں وِچّ ہِسّا لَیݨ والِیاں دی گِݨتی ہۄر کِسے وی کھیڈ وِچّ ہِسّا لَیݨ والِیاں دی گِݨتی تۄں کِتے ودھّ ہَے۔

دَۄڑاں دِییاں کِسماں دا کۄئی شُمار نہِیں پر اِتِہاسک پِچھۄکڑ ہۄݨ کر کے مَیراتھن دَۄڑ (42.2 کِہ.می) دا اِنہاں وِچّ کھاس ستھان ہَے۔ اِس نُۄں سٹَیںڈرڈ منِّیا جاںدا ہَے اتے سبھ نُۄں اِس بارے جاݨکاری ہَے۔ اِس تۄں وڈّی ہر دَۄڑ نُۄں مہاں-دَۄڑ (الٹرا-مَیراتھن) کِہا جاںدا ہَے٬ جۄ بہُتا کر کے سَۄ کِلۄمِیٹر جاں مِیلاں تک سِیمت ہن پر کئی دَۄڑاں سَیںکڑے کِلۄمِیٹر (مِیلاں) تک دِییاں وی ہن۔ اِس ترہاں دِییاں ’پھاسلے‘ نال سمبّںدھِّت مہاں-دَۄڑاں تۄں اِلاوا ’سماں-بدھّ‘ مہاں-دَۄڑاں وی ہُںدِّییاں ہن جِویں کِہ چھے گھںٹِّیاں دِییاں٬ 24 گھںٹِّیاں دِییاں جاں بہُ-دِوسی دَۄڑاں۔ اِنہاں وِچّ بہُت دِلچسپی ودھ رہی ہَے اتے پِچھلے 25 سالاں اںدّر مہاں-دَۄڑاں وِچّ ہِسّا لَیݨ والِیاں دی گِݨتی وِچّ 17 گُݨا وادھا ہۄئِیا ہَے۔ اُداہرݨ وجۄں سںسّار دِییاں کُجھ مشہُۄر سالانا مہاں-دَۄڑاں اِہ ہن:

* سپارٹَیتھلن: اَیتھنج وِچّ 36 گھںٹِّیاں وِچّ 246 کِلۄمِیٹر۔

* الٹرا اَیکس جَۄرڈن: جَۄرڈن دے مارُۄتھل وِچّ چھے دِناں دی 260 کِلۄمِیٹر۔

* لا الٹرا: بھارت دے ہِمالِیا پربت وِچّ 72 گھںٹّے دی 333 کِلۄمِیٹر۔

* گْرَیںڈ ٹُۄ گْرَیںڈ الٹرا: اُتّری امرِیکا وِچّ 7 دِناں دی 275 کِلۄمِیٹر۔

پر ’سْری چِنمُیائ سوَے-سادھناں مہاں-دَۄڑ‘ اِنہاں سبھ دَۄڑاں تۄں وِلکھّݨ ہَے۔ ادھِیاتموادی مںتّو نال شْری چِنمُیائ نیں پںجّاہ تۄں ودھّ دیشاں وِچّ سادھناں-کیںدر کھۄلہے اتے کئی مہاں-دَۄڑاں (’الٹرا-مَیراتھنج‘) اتے بہُ-دِوسی (’ملٹی-ڈے‘) دَۄڑاں دی نِیںہ رکھّی۔ وِچار-ادھِین مہاں-دَۄڑ اِنہاں سبھ وِچّۄں وِلکھّݨ ہَے اتے اِسدے رَۄچِک٬ ہَیرانِیجنک اتے دِلچسپ تتھّ بڑے ہن:

* جِویں کِہ شُرُۄ وِچّ دسِّیا گِیا ہَے٬ اِہ 5 ہذار کِلۄمِیٹر (3,100 مِیل) لمبّی پرماݨِت اتے سبھ تۄں اَۄکھی مہاں-دَۄڑ ہَے۔

* مائۄُںٹ اَیورَیسٹ دی چۄٹی نُۄں پِچھلے 72 سالاں وِچّ سر کرن والِیاں دی گِݨتی 6, 664 ہَے جدکِہ اِس مہاں-دَۄڑ نُۄں پِچھلے 27 سالاں (2023 تک) وِچّ پُۄرا کرن والِیاں دی گِݨتی سِرپھ 64 ہَے۔

* اِہ نِئۄُ یارک مہاں-نگر دے اِکّ بلاک دے آلھے-دُیالھے ہی دَۄڑی جاںدی ہَے جِسدا گھیرا 883 مِیٹر ہَے اتے اِہ کںکّرِیٹ دی سائیِڈ-واک ہَے۔ دَۄڑاکاں واستے کۄئی کھاس وکھّرا رستا نہِیں بݨائِیا ہۄئِیا٬ ٹْرَیپھِک آم واںگ چلدی رہِںدّی ہَے اتے سکُۄلی بچّے وی اُسے رستے تۄں لںگھّدے ہن۔

* اِس نُۄں پُۄرا کرن واستے 52 دِناں وِچّ بلاک دے 5, 650 گیڑے کڈھّݨے پَیںدے ہن ارتھات گھٹّۄ-گھٹّ 108 گیڑے ہر رۄذ۔

* 52 دِن دَۄڑ-رُۄپی تپسِّیا کرن والے اِہ دَۄڑاک-سادھک اِس نُۄں دَۄڑ ناں سمجھکے تِیرتھ-یاترا منّدے ہن۔

* دَۄڑاک ہر رۄذ گھٹّۄ-گھٹّ 96 کِلۄمِیٹر دَۄڑدا ہَے ارتھات سوا دۄ مَیراتھناں دے برابر اتے اُس دے دَۄڑن دی دِشا ہر رۄذ بدلدی رہِںدّی ہَے۔

* اُہ ہر رۄذ سُبہا 6 وجے تۄں رات 12 وجے تک٬ 18 گھںٹّے دَۄڑدا جاں تُردا ہَے٬ اُس نُۄں سِرپھ چھے گھںٹّے سَۄݨ اتے ہۄر سرِیرک کِرِیا-کرم واستے مِلدے ہن۔

* اِکّ اتھلِیٹ نُۄں چار بںدِّیاں جِنّی کھُراک دی لۄڑ پَیںدی ہَے اتے اُہ دَۄڑدے ہۄئے ہی کھاںدے رہِݨا پَیںدا ہَے۔

* مَۄسم دا کۄئی بھرۄسا نہِیں ہُںدّا٬ کئی وار تاپمان 38 ڈِگری سَیںٹِیگریڈ تک پہُںچّ جاںدا ہَے اتے اںتّاں دی ہُمّس ہۄ جاںدی ہَے۔ کئی وار بہُت تیذ مِیںہ پَیݨ لگّ جاںدا ہَے اتے دَۄڑاک چھترِییاں لَے کے دَۄڑدے ہن۔

* اُہ 15-20 دے کرِیب جُتِّییاں دے جۄڑے تۄڑ دِںدّے ہن۔

* اُنہاں نُۄں سِرپھ اِکّ ٹراپھی جاں کۄئی سدھارن نِشانی تۄہفے وجۄں مِلدی ہَے٬ کۄئی نکد اِنام نہِیں مِلدا۔

* ہۄر لمبِّییاں دَۄڑاں باہر دَۄڑِییاں جاںدِییاں ہن٬ اتھلِیٹ دا بدل رہے کُدرتی نذارِیاں کرکے من-پرچاوا ہُںدّا رہِںدّا ہَے جِس نال دَۄڑن وِچّ سہائِتا ہُںدّی ہَے۔ پر اِہ مہاں-دَۄڑ اکائۄُ ہَے۔

* اُسے جگہا ’تے وار-وار گیڑے کڈھّݨا نِیرس ذرُۄر لگدا ہَے پر پْربںدھّ دے پکھّ تۄں اِسدے آپݨے پھائِدے ہن۔ دَۄڑاک نُۄں آپݨا سمان رکھّݨ اتے رات نُۄں ارام کرن لئی ودھِییا پْربںدھّ مِل جاںدا ہَے۔

* دَۄڑ سمیں سارے اِکّ-دُۄسرے نُۄں مِلدے رہِںدّے ہن اتے اُتشاہِت کردے رہِںدّے ہن۔ گُیاںڈھ دے لۄک اتے ہۄر درشک ہلّاشیری دیݨ آئُںدے ہن۔

* اِس وِچّ ہِسّا لَیݨ والا ہر اتھلِیٹ سںسّار دے چۄݨویں چۄٹی دے دَۄڑاکاں وِچّۄں ہُںدّا ہَے۔ اُہ سَیںکڑے مہاں-دَۄڑاں دَۄڑ چُکّا ہُںدّا ہَے اتے انیکاں رِکارڈ بݨا چُکّا ہُںدّا ہَے۔ جِویں کِہ:

* امرِیکن بِیبی سُپْربھا بَیکّجَۄرڈ سںسّار دی اِکّۄ-اِکّ اَۄرت ہَے جۄ 1997 وِچّ آپݨی اِسدی پہِلی دَۄڑ وِچّ پہِلے نمبّر ’تے رہی اتے اُس تۄں بائد 2009 تک پُۄرے 13 سال پہِلے نمبّر ’تے ہی آئُںدی رہی۔ اُس دا بݨائِیا 1998 دا رِکارڈ اجّ وی کائِم ہَے۔

* پھِنلَیںڈ دے اَیشپرِہَینل آلٹۄ دا اِس دَۄڑ دا چالھی دِن نَۄں گھںٹّے دا 2015 دا رِکارڈ ہَے۔ اُہ 14 وار اِس دَۄڑ وِچّ ہِسّا لَے چُکِّیا ہَے اتے اٹھّ وار پہِلے نمبّر ’تے رِہا ہَے۔ اِس وار وی اُہ ہِسّا لَے رِہا ہَے اتے دُۄجے نمبّر ’تے چلّ رِہا ہَے۔

* 2021 وِچّ پہِلے نمبّر ’تے آئُݨ والا اِٹلی دے اَیںڈرِییا مَیرکَیٹۄ نیں اِہ دَۄڑ 52 دِناں دی بجائ سِرپھ 42 دِن 17 گھںٹّے وِچّ پُۄری کِیتی۔ آکھری دِن اُہ 122 کِلۄمِیٹر دَۄڑِیا اتے اِس سال وی پہِلے نمبّر ’تے چلّ رِہا ہَے۔ پِچھلِییاں چار دَۄڑاں وِچّ وی اُہ ہی پہِلے نمبّر ’تے رِہا ہَے۔

سپشٹ ہَے کِہ اِس ترہاں دِییاں دَۄڑاں جن-سدھارن دَۄڑاکاں واستے نہِیں ہُںدِّییاں۔ اِنہاں وِچّ دِلچسپی اتے اِنہاں بارے گِیان پْراپت کرن تۄں بھاو اُتشاہِت ہۄݨ تۄں ہَے۔ آپۄ-آپݨی سمرتھّا اتے یۄگتا انُسار نِئمِت ابھِیاس راہِیں سرِیرک پکھّۄں تںدّرُست اتے دِماگی پکھّۄں چیتنّ رہِݨا ہَے۔ اِنہاں تۄں ساڈے سِکھّݨ والِییاں کُجھ گلّاں اِہ ہن:

* ساڈی سرِیرک سمرتھّا ساڈے کِیاس تۄں کِتے ودھّ ہَے۔ سرسری آدتاں چھڈّ کے سُچیت اتے سُہِرد ڈھںگّ نال سرِیر دا وِکاس کرنا ذرُۄری ہَے۔ تںدّرُست سرِیر ہی تںدّرُست من دا ادھار ہَے۔

* اِس واستے سِرڑ٬ نِئمِت ابھِیاس اتے سُیۄگ رہِنُمائی دی لۄڑ ہَے۔ اِنہاں دی گھاٹ کر کے ہۄئی اسپھلتا نُۄں اسِیں آپݨی پْرتِبھا اتے سمرتھّا دی گھاٹ سمجھ بَیٹھدے ہاں اتے اُپرالے چھڈّ بَیٹھدے ہاں۔

* اِس ترہاں دِییاں پْراپتِییاں کرن والِیاں دا وی اِس سںسّار وِچّ کۄئی شُمار نہِیں۔ اِہ وِچار کرکے کِہ اسِیں کِسے گِݨتی وِچّ نہِیں٬ نِمرتا سِکھّݨی بہُت ذرُۄری ہَے۔

اِس سال (2024) دے 30 ستمبّر تۄں شُرُۄ ہۄئی اِہ مہاں-دَۄڑ 20 اکتُۄبر نُۄں پُۄری ہۄݨی ہَے اتے دِلچسپی رکھّݨ والے پاٹھک٬ اِس نُۄں پُۄرا کر سکݨ والے دَۄڑاکاں بارے اتے سماپتی دے دِن دی گہِما-گہِمی بارے اِںٹرنَیٹّ تۄں جاݨ سکدے ہن۔

اجّ تک بھارت دے کِسے دَۄڑاک نیں اِس مہاں-دَۄڑ وِچّ ہِسّا نہِیں لِیا۔ پھِر وی اِس مہاں-دَۄڑ تۄں اُتشاہِت ہۄ کے مدھّ-پْردیش دے مِ. سمِیر سِںگھّ نیں 2017 وِچّ 100 دِناں وِچّ ہر-رۄذ 100 کِلۄمِیٹر دَۄڑ کے 10,000 کِلۄمِیٹر پُۄرے کِیتے۔ بھارت دے مشہُۄر ڈاکُۄمَیںٹری پْرۄڈِئۄُسر مِ. سںجّے راول نیں 2018 وِچّ اِس اِوَیںٹ دی ڈاکُۄمَیںٹری بݨائی سی جۄ بہُت پرچلت ہَے۔