ہُݨ اُہ دِن دُۄر نہِیں جدۄں اِںٹرنَیٹّ دی ورتۄں کرن والے آپݨے اکائۄُںٹ دے نال نال آپݨا وَیبّ چَینل وی ستھاپِت کر لَیݨگے اتے ہر وِئکتی دا آپݨی گلّ کہِݨ لئی آپݨا اِکّ چَینل ہۄویگا۔ سںچّار کرن لئی لِکھتی گلّبات ہۄر گھٹ جاویگی۔ سبھ ترہاں دے ٹِیوی چَینل سِدھّے مۄبائیِل پھۄن ’تے چلّݨے شُرُۄ ہۄ جاݨگے۔ اجّ سبھ ترہاں دے ورتارِیاں نُۄں پڑھن٬ سُݨن اتے لِکھݨ نالۄں ویکھݨ دی پْروِرتی ودھ رہی ہَے٬ بھوِکھّ وِچّ اِہ ہۄر ودھ جاویگی۔ سںچّار دے سادھناں ’تے اجّ وی باذارُۄ تاکتاں کابذ ہن اتے آئُݨ والے سمیں وِچّ اِنہاں دا گلبا ہۄر ودھ جاویگا۔ سکرِین دی دُنِییاں وِچّ گواچ رہے منُکھّ نُۄں سمّۄہݨ کرنا ہۄر سُکھالا ہۄ جاویگا۔ مۄبائیِل پھۄن دی نِکّی سکرِین وِچّ دی کھُلّہِیا باذار ہۄر وی وِشال رُۄپ اختِیار کر لویگا۔ اِچھّاواں٬ لالساواں ادھِین ہۄئے منُکھّ دی آپݨِیاں تۄں ٹُٹّݨ اتے دُۄر دِیاں نال جُڑن دا بھرم پالݨ دی منۄبِرتی ودھ جاویگی۔

کمپِّئۄُٹر اتے مۄبائیِل نیں دُنِییاں نُۄں اجّ بیہدّ پْربھاوِت کِیتا ہۄئِیا ہَے۔ منُکھّ کۄل سُۄچناواں دا ہڑھ آ گِیا ہَے۔ منُکھّ نیں کِسے اِکّ مسلے ’تے وِچار کرنا شُرُۄ کِیتا ہی ہُںدّا ہَے کِہ کۄئی ہۄر ترہاں دی سُۄچنا اُسدے ساہمݨے آ جاںدی ہَے۔ اِہۄ ہال ٹِیوی چَینلاں دا ہَے اِکّ چَینل ’تے کِسے اِکّ مسلے بارے بیشکّ کِنّی وی گمبھِّیر گلّبات کِئۄں ناں ہۄ رہی ہۄوے٬ اُس نُۄں بںدّ کرکے اِکّ دم بریکِںگّ نِئۄُذ وِچّ دِکھائِیا جاںدا ہَے کِہ ساڈے کۄل اِکّ ہۄر تاذا خبر آ رہی ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا کُجھ مِںٹّاں وِچّ ودھّ تۄں ودھّ خبراں دیݨ دی ہۄڑ وی چَینلاں ’تے لگّی ہۄئی ہَے جِس نُۄں ’خبراں دی بُچھاڑ‘ جاں ’سُپر پھاسٹ نِئۄُذ‘ ورگے نام دِتّے جاںدے ہن۔ اِس سبھ کُجھ نیں منُکھّی ذِہن دی سہِجتا اتے اِکاگرتا نُۄں ختم کرکے رکھّ دِتّا ہَے جدۄںکِہ اجّ دِییاں بدلدِییاں پْرستھِتِییاں انُسار ہر مسلے پْرتی ذِیادا گمبھِّیر اتے سُچیت ہۄݨ دی لۄڑ سی۔

جِتھّے سۄشل سائیِٹاں ’تے ہلکے پدھّر دی گلّبات٬ وِیڈِیئۄذ جاں تسوِیراں پا کے آپݨی ہئُمَے نُۄں پٹھّے پائُݨ دی منۄبِرتی دا ورتارا آم ہَے٬ اُتھّے اِہ وی سچّ ہَے کِہ ہُݨ سرکاراں٬ راجسی پارٹِییاں سۄشل مِیڈِییا دی تاکت نُۄں واچݨ لگّ پئیِیاں ہن اتے اِسدی تاکت تۄں ڈرن لگّ پئیِیاں ہن۔ اِسدی تاکت نُۄں کِسے ناں کِسے ڈھںگّ نال کںٹّرۄل کِیتے جاݨ دِییاں ترکِیباں سۄچِییاں جا رہِییاں ہن۔ آپݨی سۄشل مِیڈِییا ہبّ بݨا کے نِجّی ٹِیماں تِیار کرکے لۄہے نُۄں لۄہے نال کٹّݨ دی گلّ وی ہۄ رہی ہَے۔ سچّ نُۄں جھُۄٹھ اتے جھُۄٹھ نُۄں سچّ دا مُلہمّے چاڑھن دی کۄشِش ہۄ رہی ہَے۔ اِںٹرنَیٹّ سائیِٹاں ذرِیئے ہر رۄذ کرۄڑاں دا کارۄبار ہُںدّا ہَے۔ کئی ترہاں دی خرِیدۄ-فرۄکھت٬ ہۄٹل بُکِںگّ٬ گڈِّییاں اتے جہاذاں دِییاں ٹِکٹاں دی بُکِںگّ٬ وکھّ وکھّ ترہاں دے اِمتِہاناں دے آنلائیِن ٹَیسٹ اتے پھارم بھرن دی سُوِدھا٬ اِتھّۄں تک کِہ ذمِیناں جائِداداں سبںدھّی دستاویذ آنلائیِن ہۄ گئے ہن۔ اجِہی ستھِتی وِچّ اِںٹرنَیٹّ نُۄں سرکاری مرذی نال بںدّ کرنا آم لۄکاں دی وڈّی کھجّل-کھُیاری دا کارن وی بݨ سکدا ہَے۔

اِہ وی منِّیا جا رِہا ہَے کِہ سۄشل مِیڈِییا راہِیں آم لۄکاں نُۄں آپݨی گلّ کہِݨ دا اِکّ بہُت وڈّا مںچّ مِلِیا ہَے۔ دُنِییاں دے اِتِہاس وِچّ اجِہا پہِلاں کدے نہِیں ہۄئِیا کِہ کِسے مسلے جاں مُدّے ’تے لۄک اِس ترہاں سَۄکھے ڈھںگّ راہِیں آپݨی گلّ رکھّ سکدے ہۄݨ۔ ہُݨ دُنِییاں دے کِسے وی کۄنے وِچ بَیٹھا وِئکتی پُۄری دُنِییاں نُۄں آپݨے وِچاراں تۄں جاݨُۄ کروا سکدا ہَے۔ وِچاراں دے پْرسار سبںدھّی اِہ اِکّ بہُت وڈّا بدلاء ہَے جۄ مَۄجُۄدا ورتارے نُۄں کُجھ ہدّ تک بدلݨ دی تاکت رکھّدا ہَے۔ سرکاراں سۄشل مِیڈِییا دی تاکت نُۄں بھامپ گئیِیاں ہن۔ ہُݨ جدۄں وی کِتے کُجھ گڑبڑ ہۄݨ دے آسار بݨدے ہن تاں تُرںتّ اُس اِلاکے وِچّ اِںٹرنَیٹّ دی سیوا بںدّ کر دِتّی جاںدی ہَے۔ اِہ سبھ کُجھ دسّدا ہَے کِہ بیشکّ اسِیں سۄشل مِیڈِییا نُۄں لۄکاں دی آذادی دا وڈّا مںچّ منِّیئے پر اِس دا اسل کںٹّرۄل پھِر وی سرکاراں دے ہتھّ رہِںدّا ہَے۔

’ہٹِںگّٹن پۄسٹ‘ دی اِکّ رِپۄٹر انُسار پِچھلے دۄ سالاں وِچ بھارت دے چار سُۄبِیاں وِچّ 9 وار اِںٹرنَیٹّ سیوا بںدّ کِیتی گئی۔ گُجرات٬ کشمِیر٬ ناگلَیںڈ اتے منِیپُر سرکاراں نیں آپݨی لۄڑ انُسار اِںٹرنَیٹّ بںدّ کِیتا۔ کُجھ مسلِیاں٬ جِنہاں لئی سرکار نُۄں لگدا ہَے کِہ ہُݨ لۄکاں دا آپسی تالمیل کٹّ دِتّا جاوے٬ اِکّ ترہاں نال لۄکاں دی گلّ کہِݨ دی آذادی نُۄں دبائُݨ واںگ ہَے۔ چاہِیدا تاں اِہ ہَے کِہ اِس سبںدھّی سرکاراں آپݨی گلّ نُۄں آپݨے ڈھںگّ نال کہِݨ۔ اجِہے ہالات پَیدا ہی ناں ہۄݨ دِتّے جاݨ کِہ لۄک سمُۄہِک تَۄر ’تے کِسے مُدّے ’تے اُتیجِت ہۄݨ۔

بِناں شکّ اِس نال دُنِییاں بدلی ہَے۔ اجّ تۄں 10 سال پہِلاں والی دُنِییاں ہُݨ نہِیں رہی اتے آئُݨ والے کُجھ ہی ارسے دَۄران کافی کُجھ بڑی تیذی نال بدلݨ دی سمبھّاونا ہَے۔ سرکاراں اتے راجسی پارٹِییاں لئی آم لۄکاں نُۄں گُمّراہ کرکے لمّا سماں شاسن چلائی جاݨا ہُݨ آسان نہِیں رِہا۔ چۄݨ وائدے کرکے پھِر اُنہاں نُۄں وِسار دیݨا پہِلاں جِنّا آسان نہِیں رہیگا۔ مۄبائیِل پھۄن دے وِیڈِیئۄ کَیمرے تے ہر پاسے ودھ رہی سِیسِیٹی کَیمرِیاں دی بھرمار نیں اِکّ ترہاں نال ہر گھٹنا نُۄں ہُݨ کوریج دا ہِسّا بݨا دِتّا ہَے اتے آئُݨ والے سمیں دَۄران اِہ سبھ کُجھ بڑی تیذی نال ودھیگا۔ اِہ ٹھِیک ہَے اِس نال پاردرشتا ودھیگی پر اِہ سبھ کُجھ منُکھّ دے نِجّ نُۄں پْربھاوِت کریگا۔ اِس دے نال نال کَۄڑا سچّ اِہ وی ہَے اِس سبھ کُجھ دا اسل کںٹّرۄل اُنہاں تاکتاں دے ہتھّ ہی رہیگا جۄ دُنِییاں نُۄں آپݨے ڈھںگّ نال چلائُݨ دی تاکت کلّہ وی رکھّدِییاں سن اتے اجّ وی رکھّدِییاں ہن۔

سرکاراں لۄکاں دی نبذ ٹۄہݨ لئی سۄشل مِیڈِییا نُۄں کِس ڈھںگّ نال ورتدِییاں ہن اِس دا خُلاسا پِچھلے سال آئی اِکّ خبر تۄں ہُںدّا ہَے جِس وِچّ کِہا گِیا سی کِہ سرکار دا سُۄچنا اتے پْرسارن مںتّرالا پھیسبُکّ٬ ٹوِٹّر اتے گلۄبلذ آدِ دے رُجھان ’تے تِکھّی نذر رکھّدا ہَے۔ لۄکاں دا مُۄڈ سمجھݨ لئی کِسے سرکار لئی اِہ شائِد ذرُۄری وی ہَے۔

بیشکّ اجّ دے سماج وِچّ سۄشل مِیڈِییا دی اِکّ بڑی وڈّی بھُۄمِکا ہَے پر اِس دے گمبھِّیر چِںتّن ولّ تُرنا اجے باکی ہَے۔ ساڈِییاں اخباراں ہر ترہاں دے مسلِیاں پْرتی گمبھِّیر چِںتّن دا ذرِییا رہِییاں ہن۔ سماج نُۄں اُسارُۄ سیدھ دیݨ لئی اخباراں دا بہُت وڈّا رۄل رِہا ہَے۔ ٹَیلِیوِذن دے شُرُۄیاتی دَۄر وِچّ سکرِین ’تے کافی کُجھ بِہتر سی پر ٹِیوی چَینلاں دی بھرمار ہُںدِّیاں ہی ہُݨ کِسے وی مسلے ’تے ہۄݨ والی گمبھِّیر وِچار چرچا نُۄں تِلاںجلی دے کے بیلۄڑے مسلِیاں نُۄں ہوا دے کے لۄکاں نُۄں اسل مُدِّیاں تۄں بھٹکائُݨ دی کوائِد چلّ پئی ہَے۔ کُجھ ٹِیوی چَینل ہی لۄک مُدِّیاں دی گلّ کردے ہن جدۄں کِہ بہُتے باذار دے بھَۄمپُۄ بݨ کے رہِ گئے ہن۔ اِہ باذار بھاویں ربّی شکتِییاں/کراماتاں دا باذار ہۄوے جاں بیلۄڑِییاں وستاں دا گُمّراہکُنّ پْرچار ہۄوے۔ سۄشل مِیڈِییا وِچّ ہر ورگ اتے وکھّری وکھّری وِچاردھارا رکھّݨ والے لۄک ہن۔ کئی وار فجُۄل مُدِّیاں اُتّے ہُںدِّییاں بہِساں دَۄران سہِبھاگی بڑی نِیوِیں پدھّر ’تے اُتّر آئُںدے ہن۔ پھیسبُکّ وَیٹسئپ آدِ ’تے لۄک وکھّ وکھّ گرُپّ بݨا کے اِس وِچّ آپݨے وِچار رکھّݨ لگّے ہن۔ چاہِیدا تاں اِہ ہَے کِہ ہر ترہاں دے لۄک آپݨی ہر تھاں آپݨی گلّ کہِݨ اتے اِس ’تے گمبھِّیر وِچار چرچا ہۄوے اتے اِس وِچّۄں چںگِّییاں گلّاں نُۄں ہۄر اُتشاہِت کِیتا جاوے۔

اجّ تکنِیکی وِکاس دے نال نال بَۄدھِک وِکاس دی وی لۄڑ ہَے پر اِس دے اُلٹ سکرِین دی دُنِییاں وِچّ کھچِت منُکھّ اںدّرلے سںوّیدنشِیلتا٬ سہِݨشِیلتا٬ سہِجتا جِہے مانوی گُݨ پیتلے پَیݨ لگّے ہن۔ خدشا اِہ وی ہَے سادھن سمپّنّ دھِراں منُکھّی ذِہن ’تے گلبا پائُݨ لئی منُکھّ نُۄں نِکّی سکرِین ’تے اِنا سمّۄہِت کر لَیݨگِییاں کِہ اُہ آپݨے آلے دُیالے دے ورتارِیاں پْرتی سںوّیدنہِیݨ ہۄ سکدے ہن۔ اِس لئی سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ اجِہے پاٹھکْرم ہۄݨ جۄ بچِّیاں اتے نَۄجواناں نُۄں سُچیت کرن اتے سماج دا بھلا چاہُݨ۔ وِدواناں٬ بُدھِّیجِیوِییاں اتے وِگِیانِییاں نُۄں وکھّ وکھّ سائیِٹاں ذرِیئے سمیں سمیں سِر اجِہِییاں جاݨکارِییاں دِںدّے رہِݨا چاہِیدا ہَے جِنہاں نال سماج دا ہر ورگ جاگرُۄک ہۄوے۔

*****