2017 وِچّ 73 سال دی اُمر ہۄݨ تک مَیں سدھارن سَیر کرن تۄں ودھّ کۄئی کسرت نہِیں سی کِیتی پر اِس تۄں بائد ہالات اجِہے بݨے کِہ مَیں اِس پاسے دھِیان دیݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ ہُݨ تک مَیں پںجّ وار سی.اَینّ. ٹاور دِییاں 1,776 پَۄڑِییاں چڑھن دے سماگماں وِچّ ہِسّا لَے چُکّا ہاں۔ چار وار ہاپھ-مَیراتھن ’واک‘ (21.1 کِلۄمِیٹر) اتے اِکّ وار ورچُۄئل پھُلّ مَیراتھن (42.2 کِلۄمِیٹر) وِچّ بھاگ لَے چُکّا ہاں۔ اِس تۄں اِلاوا برَیمپٹن شہِر وِچّ ہۄݨ والے ’واک‘ کرن دے ہۄر ’چَیرِٹی‘ سماگماں وِچّ بھاگ لَیںدا ہاں اتے ہفتے وِچّ پںجّ وار دس ہذار کدم تُرن دا ابھِیاس کردا ہاں۔ اِس سال اکتُۄبر (2024) دی ہاپھ-مَیراتھن اِوَیںٹ واستے تِیاری کر رِہا ہاں۔ اِتھّے میرا بھاو آپݨی کِسے پْراپتی بارے دسّݨا بِلکُل ہی نہِیں٬ بلکِہ نِمرتا سہِت آپݨے دۄ تجربے ساںجھے کرنا ہَے۔ پہِلا اِہ کِہ جے مَیں اِہ کاروائیِیاں کر سکدا ہاں٬ تاں ہر کۄئی کر سکدا ہَے۔ دُۄجا اِہ کِہ اِنہاں کاروائیِیاں لئی سرِیرک سمرتھّا تۄں ودھّ من دی دْرِڑھتا اتے ابھِیاس دی لۄڑ ہَے اتے مۄڑویں تَۄر ’تے اِہ سرِیر تۄں کِتے ودھّ وِکاس ساڈے من٬ دِماگ اتے سُبھاء دا کردِییاں ہن۔

وڈّی اُمر وِچّ پہُںچّ کے وَیسے تاں سارِیاں نُۄں سِہت دا فِکر ہۄݨا کُدرتی ہَے پر میرے واستے وادھُۄ سمسِّیا اِہ سی کِہ میری پتنی لمبّا سماں کَیںسر دی بِماری نال جُۄجھݨ تۄں بائد تھۄڑھا چِر پہِلاں ہی چڑھائی کِیتی سی۔ مَیں آپݨا بہُتا وکت گھر بَیٹھ کے کِتاباں پڑھ کے٬ ٹی.وی دیکھ کے اتے شبد-کِیرتن جاں پُراݨے گاݨے سُݨ کے ہی پُۄرا کردا سی۔ جِیون وِچّ کِیتِییاں گلتِییاں٬ کھُںجھّائے چںگّے مَۄکے اتے آپݨے اسُۄلاں دِییاں کُربانِییاں دے کے بے-کدرے رِشتیداراں اتے مِتّراں دے کِیتے کمّ یاد کر-کر کے جھُردے رہِیدا سی۔ سِہت اتے سُبھاء٬ دۄویں وِگڑ رہے سن۔ بھوِکھّ دی چِںتّا ودھ رہی سی اتے بچّے وی پھِکرمںدّ ہۄ رہے سن۔

ربّ-سببِّیں اُنہاں دِناں وِچّ اِںجنِیئر جسوںتّ سِںگھّ ذپھر (ہُݨ سیوا-مُکت مُکھّ اِںجنِیئر) دی اِکّ دِل-ٹُمبّوی وِیڈِیئۄ دیکھݨ نُۄں مِلی۔ 2015 وِچّ ’بھاݨا منّݨ’ دے آدرش دی جِئُںدی مِسال بݨ کے اُنہاں نیں وَینکُۄور وِکھے آپݨے جوان پُتّر دے بھۄگ-سماگم ’تے خُد آپ شردھاںجلی دِتّی سی۔ اِس وِچّ اُنہاں نیں کِہا سی کِہ وڈّی مُسِیبت سمیں اِنسان کۄل دۄ وِکلپ ہُںدّے ہن: جاں اُہ ’لۄکاں دے ترس دا پاتر بݨے جاں اِکّ آدرش بݨے۔ ترس دا پاتر بݨن واستے کُچھ کرن دی لۄڑ نہِیں٬ لۄک ہی تُہانُۄں اِسدا پاتر بݨا دِںدّے ہن۔ پر آدرش بݨن واستے تُہانُۄں بہُت کُچھ کرن دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔‘ اِںج ذپھر دی مُسِیبت ساہمݨے میری مُسِیبت تاں کِسے گِݨتی وِچّ نہِیں سی۔ آدرش بݨن دی سمرتھّا نہِیں سی٬ پر کِسے دے ترس دے پاتر بݨنا وی گوارا نہِیں سی۔ سۄچِیا کِہ کِسے ہۄر واستے کُچھ کرن تۄں پہِلاں گھٹّۄ-گھٹّ آپݨے-آپ نُۄں سمبھّالݨ جۄگے تاں بݨِیئے۔ اِسدے نال ہی پْرسِدھّ پںجّابی ’سپۄرٹس-رائیِٹر‘ پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ٬ جۄ سںسّار بھر دے پںجّابی پاٹھکاں نُۄں پِچھلے کئی دہاکِیاں تۄں چںگّی سِہت اتے اُسارُۄ سۄچ بارے جاگرُۄک کردے آ رہے ہن٬ دے لیکھ دُبارا پڑھنے شُرُۄ کِیتے۔ بھاویں پہِلاں وی اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھدے رہِیدا سی پر کہاݨِییاں سمجھ کے اتے اِہ سۄچ کے کِہ اِہ اتھلِیٹاں دا کمّ ہَے٬ اُہ کردے رہِݨ, ساڈے کۄل اِنہاں گلّاں واستے وکت کِتھّے؟ لیکھاں نُۄں نویں دْرِشٹِیکۄݨ تۄں پڑھنا شُرُۄ کِیتا اتے پھَیسلا کِیتا کِہ تُرن دے ابھِیاس نُۄں ودھائُݨا ہی میرے واستے سبھ تۄں چںگّا راہ ہَے۔ اِس واستے کِسے کھیڈ-مَیدان٬ مہِںگّے سمان٬ وکھت دی پابںدّی جاں کِسے ہۄر اُتّے نِربھرتا دی ذرُۄرت نہِیں۔ سِرپھ اِس پھَیسلے نال ہی من نُۄں بہُت دھرواس مِلِیا۔ اِہ وی مہِسُۄس کِیتا کِہ بھاݨا منّݨا سِرپھ خِیالی سںکّلپ ہی نہِیں بلکِہ اَۄکھے سمِیاں وِچّ سُمتّ اتے سمرتھّا دیݨ والا اِکّ وِہارک گُر وی ہَے٬ جِہڑا ساڈی کائِیا-کلپ کر سکݨ دے سمرتھّ ہَے۔

’واک‘ دے سہی ڈھںگّ-ترِیکے سِکھّݨ لئی مَیں سںدھُّۄرا سِںگھّ براڑ دی پْردھانگی ہیٹھ چلّ رہے ’ٹراںٹۄ پِیئرسن ایئر پۄرٹ رنرذ کلبّ‘ نال جُڑ گِیا۔ اِہ کلبّ پِچھلے کئی سالاں تۄں نِئمِت تَۄر ’تے کئی اجِہِییاں سِہت-سمبھّال گتی-وِدھِییاں دا پْربںدھّ کر رِہا سی٬ جِہڑِییاں سِرپھ ’چَیرِیٹیبل‘ ہۄݨ۔ مَیں اِس کلبّ دے اُدیش اتے سماگماں دے پْربںدھّ تۄں پْربھاوِت ہۄئِیا اتے اِسدا مَیمبر بݨ گِیا۔ کلبّ دے بہُتے مَیمبر جوان اُمر دے ہۄݨ کر کے مَینُۄں پہِلاں اِہ تَۄکھلا رِہا کِہ مَیں اُنہاں نال نِبھ سکاںگا کِہ نہِیں۔ پر سبھ نیں میری اُمر دے انُسار مَینُۄں پُۄرا سنمان دِتّا اتے میرا وی سارِیاں نال پرِوار دے جِییاں واںگ مۄہ پَے گِیا۔ سْری براڑ اتے اُسدے ساتھِییاں نیں مَینُۄں تُرن دی سہی شَیلی٬ پۄذ٬ پہِراوے اتے واک کرن دے ڈھُکویں ترِیکِیاں بارے سمجھائِیا۔ مَیں اِس گلّ دا ورݨن کھاس تَۄر ’تے اِس لئی کر رِہا ہاں کِئُںکِہ وڈّی اُمر دے سجّݨ آپݨے من دے پالھے کر کے جوان پِیڑھی تۄں دُۄر رہِںدّے ہن پر میری اِہ سۄچݨی گلت سابت ہۄئی۔ ہر اُمر-گرُپّ دے بںدِّیاں نال ساںجھ بہُت لاہیوںدّ ہَے۔

مَینُۄں تِنّاں رُکاوٹاں دا ساہمݨا کرنا پِیا۔ دۄ میرِییاں آپݨِییاں٬ گھٹّ سرِیرک سمرتھّا اتے مانسِک ڈر اتے سںگّ۔ تِیسری رُکاوٹ تتھا-کتھِت سلاہکاراں اتے جاݨ-کاراں دِییاں ٹِچّراں-ٹکۄراں٬ مکھَۄل اتے نسِیہتاں۔ ٹھیٹھ پںجّابی وِچّ٬ بہُتا کر کے اِہ سُݨن نُۄں مِلدا:

“اَیس اُمر وِچّ اِہ کی پںگّا لَے رہے اۄں؟ کۄئی گِٹّا-گۄڈا تُڑوا لۄںگے٬ پھِر بَیٹھے رِہۄ مںجّے ’تے ساری اُمر۔”

اِنہاں گلّاں نُۄں جرِیا وی اتے اِنہاں وِچّۄں اِہ تتّ وی کڈھِّیا کِہ جے مَیں کِتے آپݨی اݨگہِلی کر کے کۄئی سٹّ-پھیٹ کھا بَیٹھِیا تاں میرے نال ہمدردی کِسے نیں نہِیں کرنی٬ اُلٹا سبھ اِہ ہی کہِݨگے:

“لَے لِیا سُیاد٬ سمجھائِیا سی ناں؟ تُسِیں کِہڑا کِسے دے آکھے لگّے٬ ساری اُمر ای اڑبائیِیاں وِچّ کڈھ’تی۔” بھاو پِچھلے پۄتڑے وی پھرۄلھے جاݨگے۔ مَیں سوَے-پڑچۄل کِیتی٬ تتّ-بھڑتّی اتے کاہلھی کرن دِییاں آدتاں وِچّ سُدھار کرنا شُرُۄ کِیتا۔ سہِج نال تُرن٬ بۄلݨ اتے رہِݨ دی آدت سِکھّݨی شُرُۄ کر دِتّی۔ ٹِیچے مُکرر کرنے چھڈّ دِتّے اتے ہۄراں نال مُکابلا کرنا بںدّ کر دِتّا٬ ناں سِرپھ ’واک‘ کرن سمیں ہی٬ بلکِہ جِیون دے ہۄر پکھّاں وِچّ وی۔ ہر سرِیرک کاروائی وِچّ پھاڈی رہِݨ کر کے ساری اُمر لاڈاں پر گلت-فہِمی نال پالھی رُتبے دی ہَیںکڑ وی گھٹݨ لگّی اتے سُبھاء وی بدلݨ لگّ گِیا۔ سمجھ آئی کِہ ہَیںکڑ تِیاگ کے نِمرتا نُۄں گْرہِݨ کرن نال اسِیں جِیون وِچّ ودھّ ترکّی کر سکدے ہاں۔ جے آلۄچنا جرنی سِکھّ لئیِئے تاں آپݨے آلۄچکاں تۄں بہُت کُچھ سِکھّ سکدے ہاں۔

میرا پہِلا کمّ اپرَیل٬ 2017 وِچّ سی اَینّ ٹاور اُتّے چڑھنا سی۔ اِس لئی مَینُۄں ٹِیم دے ہۄر مَیمبراں نال اِکّ اپارٹمَیںٹ بِلڈِںگّ وِچّ سردِییاں دے مَۄسم وِچّ ابھِیاس کرنا پِیا۔ ہالاںکِہ مَیں پُۄری تِیاری نہِیں سی کر سکِیا پھِر وی ساتھی مَیمبراں دی ہلّاشیری کر کے مَیں اِس چڑھائی وِچّ ہِسّا لَیݨ دا فَیسلا کر لِیا۔ مِتھے دِن ٹاور ’تے بہُت رَۄݨکاں سن اتے اُتشاہجنک ماہَۄل سی۔ ہالاںکِہ 1,776 پَۄڑِییاں چڑھنا اسمبھّو لگدا سی پر ربّ دا نائۄں لَے کے شُرُۄیات کر دِتّی۔ ابھِیاس کِیتا ہۄݨ کر کے تِہائی ہِسّے تک بہُتی دِکّت نہِیں آئی پر ادھّ وِچّ جا کے سرِیر جواب دے گِیا اتے گلھا کھُشک ہۄ گِیا۔ سی اَینّ ٹاور والے پاݨی لِجاݨ دی اِجاذت نہِیں دِںدّے۔ ربّ نُۄں یاد کِیتا٬ کۄئی سُݨوائی ناں ہۄئی پر اُس تۄں بگَیر کۄئی ہۄر مدد وی نہِیں سی کر سکدا۔ نال دے ساتھی چھالاں ماردے چڑھی جا رہے سن۔ ہذار پَۄڑِییاں چڑھن تک تاں بیہۄشی دی ہالت بݨ گئی٬ چھڈّݨ نُۄں جِیء کِیتا۔ پھِر ارداس کِیتی اتے سِرڑ نال چڑھائی جاری رکھّی۔ مہِسُۄس ہۄئِیا کِہ رُکاوٹ سرِیر دا تھکیواں نہِیں بلکِہ من دا اکیواں ہَے۔ جے من کہِݨے وِچّ نہِیں تاں ناں سہی٬ سرِیر ’تے تاں میرا کبذا ہَے٬ اتے کبذے دی مہتّتا ہر پںجّابی سمجھدا ہَے۔ اِس سۄچ نیں اسر دِکھائِیا اتے اِکّ-اِکّ پَۄڑی کر کے 42 مِںٹّاں وِچّ چڑھائی پُۄری ہۄ گئی۔ درشکاں ولّۄں بھرپُۄر سواگت کِیتا گِیا۔ پرماتما دی کِرپا نال سنمان دے بہُت مَۄکے مِلے سن پر اِس سنمان وِچّ وکھّری کِسم دا انںدّ اتے سںتُّشٹی سی۔ اِس ترہاں اگلی سِکھِّیا مِلی کِہ ربّ بہُڑدا ہَے پر جدۄں بںدّا آپݨا پُۄرا ذۄر لا بَیٹھے٬ اِکلِّییاں ارداساں٬ بینتِییاں نال نہِیں۔ میری اِس کارگُذاری نُۄں بائد وِچّ پْرِںسِّیپل ساہِب نیں ’شاندار پْراپتی‘ کرار دِتّا جۄ میرے لئی کافی اُتشاہ-وردھک سی اتے مَیں آپݨِییاں کۄشِشاں جاری رکھّݨ دا اِرادا پکّا کر لِیا۔

اِس تۄں بائد مئی٬ 2017 وِچّ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ چِلڈرن پھائۄُںڈیشن دُیارا آیۄجِت گئے سماگم وِچّ ہِسّا لِیا اتے 12 کِلۄمِیٹر تُرِیا۔ س. پھَۄجا سِںگھّ نیں مَینُۄں مَیڈل نال سنمانِت کِیتا٬ جِس نیں میرے اُتشاہ وِچّ ہۄر وادھا کِیتا۔ اُدۄں تک اِنہاں سرِیرک کاروائیِیاں دے سرِیر اتے من اُپّر پَے رہے سکاراتمک اسراں دا پْربھاو وی پْرتکھّ پتا لگّݨ لگّ گِیا سی۔ سرِیرک چُستی-پھُرتی ودھ رہی سی٬ من دی اُداسی بہُت گھٹ گئی سی٬ پِچھلے جھۄرے-پچھتاوے مُکّ رہے سن اتے ہر کمّ نُۄں ہتھّ پائُݨ نُۄں جِیء کردا سی۔ سمجھ آئی کِہ چںگّی سِہت نال اُتشاہ آئُںدا ہَے اتے ہِمّت بجھّدی ہَے۔

کلبّ دی مُکھّ سالانا ’اِوَیںٹ‘ اکتُۄبر وِچّ ہۄݨ والی ’سکۄشِییا بَیںک واٹرپھرںٹّ مَیراتھن‘ وِچّ ہِسّا لَیݨا ہُںدّی ہَے اتے اِس تۄں پہِلاں کِیتِییاں سارِییاں کاروائیِیاں تاں سِرپھ ابھِیاس ماتر ہُںدِّییاں ہن۔ مَیں اِسدی ہاپھ-مَیراتھن وِچّ پہِلی وار 2017 وِچّ ہِسّا لَیݨا سی اتے اِس واستے کلبّ دے مَیمبراں نال مِل کے بہُت ابھِیاس کِیتا۔ دَۄڑ والے دِن ٹِیم دے سارے مَیمبراں نیں کیسری پگّاں سجائیِیاں اتے گریء ٹی-شرٹاں پہِنِییاں ہۄئیِیاں سن٬ جِس نال اکھِیر تک اِسدی وِلکھّݨ پچھاݨ کائِم رہی۔ ارمبھّ کرن تۄں پہِلاں سمُۄہک ’ارداس‘ کِیتی گئی۔ تکرِیبن 55 دیشاں تۄں ہِسّا لَیݨ واستے آئے 35 ہذار اتھلِیٹاں دے اِکٹھّ نیں سبھ نُۄں کھُشی اتے اُتشاہ نال بھرِیا ہۄئِیا سی۔ دَۄڑ دی شُرُۄیات بہُت ہی دھُۄمدھام٬ کھُشِییاں بھرِییاں تاڑِییاں اتے کِلکارِییاں نال ہۄئی۔ میرے لئی اِہ کافی سخت سی اتے سی اَینّ ٹاور چڑھن دا تجربا ہی دُہرائِیا جا رِہا سی۔ مَینُۄں وار-وار سُکھمنی ساہِب دی اِہ تُک یاد آئُںدی رہی: جِہ مارگِ اِہُ جات اِکیلا ۔۔ تہ ہرِ نامُ سںگِّ ہۄت سُہیلا۔۔ اِتھّے وی ادھّ تۄں بائد چھڈّݨ دا وِچار من وِچّ آئِیا پر پہِلے تجربے اتے ابھِیاس دے ادھار ’تے اِکّ-اِکّ کدم کر کے تُردا گِیا اتے 3 گھںٹّے 42 مِںٹّ وِچّ ’پھِنِش پُیائِںٹ‘ ’تے پہُںچّ گِیا۔ پرماتما دا شُکر کِیتا۔ اُتھّے پہُںچّ کے مِلِیا ماݨ-ستِکار کِیتی گئی مِہنت دا پُۄرا مُیاوذا سی۔ اِکلّی ہاپھ-مَیراتھن دَۄڑ دے گِیاراں ہذار تۄں ودھّ ہِسّیداراں وِچّۄں میری اُمر (70-74) گرُپّ دے سِرپھ 29 سن اتے مَیں اِس گرُپّ وِچّ اکھِیرلا سی۔ جدۄں کِسے نیں مَینُۄں آپݨی پُذِیشن بارے پُچھِّیا٬ تاں مَیں جواب دِتّا٬ “جِہڑے بھجّے اُنہاں وِچّۄں پھاڈی اتے جِہڑے نہِیں بھجّے اُنہاں وِچّۄں مِیتی۔” اِس ’رن‘ دی سِکھِّیا اِہ سی کِہ ہر چھۄٹا-وڈّا کمّ کرن تۄں پہِلاں پُۄری تِیاری دی ذرُۄرت ہَے۔ تِیاری دی گھاٹ کر کے ہۄئی اسپھلتا نُۄں اسِیں سمرتھّا دی گھاٹ سمجھ لَیںدے ہاں اتے اگلے ہمبھّلے چھڈّ دِںدّے ہاں٬ جدۄں کِہ اِہ سِرڑ دی گھاٹ ہَے٬ جِہڑی ذِںدّگی دے ہۄر کھیتراں وِچّ وی کھراب کردی ہَے۔

اِس بِرتاںت دے نال مَیں سارے اُمر-سمُۄہاں دے پںجّابِییاں نُۄں اپِیل کردا ہاں کِہ اُہ آپݨے پرِواراں٬ سماج اتے دیش دی خاتر تُرنا شُرُۄ کرن٬ مُکابلِیاں وِچّ بھاگ لَیݨ۔ اِس ترہاں سرِیرک اتے مانسِک وِکاس دے نال-نال ساڈا پَیسا وی چَیرِیٹیبل سںسّتھاواں نُۄں جاںدا ہَے۔ مَیں اِہ اپِیل آپݨے نِجّی تجربے دے ادھار ’تے تاں کر ہی رِہا ہاں پر اِس تۄں وی وڈّا کارن ہَے کسرت سمبّںدھّی ہۄ رہِییاں سائِںسی کھۄجاں۔ پہِلاں منۄ-وِگِیانک سمجھدے سن کِہ منُکھّ دے دِماگ دی بݨتر بچپن وِچّ نِردھارت ہۄ جاںدی ہَے اتے پھِر ساری اُمر اِس وِچّ کۄئی بدلائۄ نہِیں ہۄ سکدا پر ہُݨ اِہ گلّ سِدھّ ہۄ چُکّی ہَے کِہ دِماگ دا وِکاس وڈّی اُمر وِچّ وی ہۄ سکدا ہَے٬ جۄ دۄ گلّاں نال سمبھّو ہَے٬ سادھنا اتے کسرت۔ دِماگ نُۄں سارے سرِیر نال جۄڑن والھِییاں 12 ناڑاں وِچّۄں مُکھّ ویئگل ناڑی ہَے٬ جِس اُتّے تُرن-پھِرن اتے دَۄڑن دا بہُت چھیتی چںگّا پْربھاو پَیںدا ہَے۔ سپشٹ ہَے کِہ لمبّی سَیر کرنا اتے دَۄڑنا سبھ تۄں سرل٬ سستِییاں اتے پْربھاوکاری کسرتاں وِچّۄں مُکھّ ہَے٬ کھاس کر کے وڈّی اُمر والِیاں واستے کِئُںکِہ اِس سمیں اُہ پرمارتھی لاہا وی لَے سکدے ہن۔ کنیڈا وِچّ رہِ کے سَیر ناں کرنا آپݨے آپ نُۄں دیش کنیڈا دی اِکّ وڈّی نِہمت تۄں باںجھے رکھّݨا ہَے۔ پْرِںسِّیپل ساہِب دی اِکّ بہُت ہی وِہارک اتے اُپیۄگی نسِیہت ہَے:

جے تُسِیں دَۄڑ سکدے ہۄ٬ تاں دَۄڑۄ؛ تُرۄ ناں۔

جے تُسِیں تُر سکدے ہۄ٬ تاں تُرۄ؛ کھڑھۄ ناں۔

جے تُسِیں کھڑھ سکدے ہۄ٬ تاں کھڑھۄ؛ بَیٹھۄ ناں۔

جے تُسِیں بَیٹھ سکدے ہۄ٬ تاں بَیٹھۄ؛ پئۄ ناں۔