کِسی کِسم دا کۄئی پِیار جِیون دا ستھائی بھاو نہِیں ہۄ سکدا٬ جد تک آدمی جِیون دِییاں ڈُۄںگھِییاں تَیہاں دا نِواسی ناں ہۄوے۔ سِتہ اُپّر ہاسا کھیڈاں کرن والے تے پشُۄیاں واںگ آپݨا جِیون آپݨی پیٹ پُۄجا تے آپݨے سواد کھاتر دُۄجِیاں نُۄں تںگّ کرݨ والے ستان والے تاں اُس مرمی درد دا جِہڑا جِیون دی سبھ تھِیں ڈُۄںگھی تَیہ وِچ ہَے٬ ہاں اُس جی-پِیڑا دا سُکھ لَے نہِیں سکدے۔ تے جد تک جِیون دے درد تک کۄئی بںدّا ناں اپّڑے٬ اُہ کۄئی آدرش کائِم نہِیں کر سکّدا٬ ناں آپݨے امل سِدھّے کر سکّدا ہَے٬ ناں پِیار دے رس نُۄں ماݨ سکّدا ہَے ۔۔

وتن دے پِیار دا مُڈھّ آپݨے گھر٬ ماں٬ بھَیݨ, تے آپݨے بچِّیاں دی ماں دا گُۄہڑا٬ سادا٬ پر اس-گاہ جِہا کھسمانا ہَے۔ اِس مُںڈھّ تھِیں وتن دے پِیار دا بْرِچھ اُپجدا ہَے٬ جے جڑھ ہی ناں ہۄوے اُتھے جِںدّگی دا پھَیلائۄ کِس تراں ہۄ سکدا ہَے ? تے گھر دا ڈُۄںگھا پِیار اُنہاں لۄکاں وِچّ پَے نہِیں سکّدا٬ جِنہاں نیں اِہ وِدیا پڑھی ہۄوے٬ کِہ پںجّ اِںدْرِییاں دا جِیون ہی اِک دُکھّ رُۄپ ہَے گھر دا تِیاگ ہی آدْرش ہَے تے اِس دُکھّ دی نِوِرتی وِچّ ہی کلِیاݨ ہَے۔ جِہڑے اِس تراں دی پھِلاسپھی دے سِکھائے مذہب دے اڈّے چڑھے اُنہاں نُۄں گھر دا مۄہ٬ بال بچّے دا پِیار٬ ماں بھَیݨ, اِستْری دا ستکار پاپ جِہے بھاسدے ہن٬ ہِںدُّستان دے سنّیاسی تے سادھ وَیراگء تِیاگ دی تالِیم دِںدّے اِستْری جاتی نُۄں تْرِسکار کردے ار سِکھاںدے آئے٬ اِتھۄں تک اِہ نپھرت پھَیلی٬ کِہ گُرُۄ نانک ساہِب جی نُۄں اِسدے برکھِلاپھ جںگّ کرنا پِیا٬ ساہِب پھرماںدے ہن:-

"بھںڈِّ جمِّیئَے بھںڈِّ نِمِّیئَے بھںڈِّ مںگّݨُ وِییاہُ ۔۔

بھںڈّہُ ہۄوَے دۄستی بھںڈّہُ چلَے راہُ ۔۔

بھںڈُّ مُیا بھںڈِّ بھالِیئَے بھںڈِّ ہۄوَے بںدھّانُ۔۔

سۄ کِئۄ مںدّا آکھِیئَے جِتُ جمّہِ راجان"۔۔

گھر دا جِیون تے وتن دا پِیار اِس جاتی دے بیہد ستکار تے پِیار دے بِنا جِیںدا نہِیں ہۄ سکدا ۔ جد تک ماں بھَیݨ تے اِستْری تے اُنہاں دے رچے گھر دی جِیون دا تِیبْر پِیار ناں ہۄوے٬ وتن دا پِیار ستھِر ہۄ نہِیں سکدا۔ اِک پاسے تاں جںگّ جدّل٬ لالچ تے مُلکگِیری دے اتِیاچار کرن دے شَۄک وِچّ کِیتے جاںدے ہن ۔ لکھّاں دے کھُۄن ہُںدّے ہن٬ ذالم جرواݨے ذُلم تے جبر کردے ہن٬ اُنہاں دا وڈّا اہںکّار اِنا ہُںدّا ہَے٬ کِہ انیک پاپ کرکے وی انیک ذُلم کردے وی نہِیں تھکّدا٬ اِس واستے یا تاں کُچھ منُکھّ دے سمُۄہ اِس کرکے گۄل اِکٹھّے ہۄ جاںدے ہن کِہ اِکٹھّے مِلکے مارِیئے تے کھائیِئے٬اِہ تاں بگھِیاڑاں دا گۄل ہۄیا اُناں دا آپے وِچّ اِکٹھّا ہۄ جاݨا اِک ہَیوانی پیشا ہۄیا۔ اِہۄ جہِیاں جرواݨِیاں دِییاں کَۄماں دا آپۄ وِچّ سُلہ کرنی تے ایکتا کرنی کِسی تراں سۄہݨی چِیج نہِیں٬ بھاو اُپر آکھر نِبیڑے ہن۔ پر جے بگھِیاڑاں دے ساہمݨے نِربل ماں بھَیݨ, اِستْری٬ بچّے کھترے وِچّ ہۄݨ تے اُس ویلے ویداںت دِییاں گِیان اکھّاں کھۄہلکے اکھّ مِیٹ لَیݨی کِہ اِہ سبھ مِتھیا ہَے٬ یا کِسی اُچّے کھِیال دی بال دی کھال لاہ کے کہِݨا کِہ بھائی ہتھّ نہِیں اُٹھاݨا٬ آپ مر جائۄ اِنہاں مسُۄم ذِںدّگِییاں نُۄں مار دِئۄ پر بگھِیاڑاں دے گۄل اُپّر ہتھّ نہِیں اُٹھاݨا ہَے٬ اِہ نِرۄل تے سۄلاں آنے کائِرتا ہَے۔جِس تراں مُلکگِیری تے ماس کھاݨ دا لالچ بگھِیاڑاں نُۄں اِکٹھّا کردا ہَے٬ اُسی تراں اِہۄ جِہے بِپتا دے ویلے منُکھّ دے سمُۄہاں نُۄں آپݨے وتن دا پِیار اِک مُٹھّ کر دِںدّا ہَے تے جِہڑا کمّ٬ اِک نہِیں کر سکدا٬ اُہ سبھ مِل کے سادھ لَیںدے ہن۔ جِس تراں اُنہاں بگھِیاڑاں نُۄں چلاݨ والی تاکت اُنہاں دے ذُلم کرن دی بھُکھّ ہَے٬ تِویں اِنہاں نُۄں چلاݨ, والی نِرۄل اِک منُکھّی اݨکھ ہَے٬ جۄ آپݨے بییاسرے پرِیوار نُۄں آسرا دِںدّی ہَے تے اُنہاں دے ڈُۄںگھے پِیار وِچّ تے اِک آہلا جۄش وِچّ آپݨی جان اُپّر کھیڈ جاںدی ہَے۔ اِئۄں جان دے دیݨا جان دی سب تھِیں وڈّی رچھّا ہَے۔۔

پر کی ذُلم کرن دی بھُکھّ واستے ذالماں دا اِکٹھّا ہۄ دُۄجِیاں دے مُلک تے گھر سامبھݨ تے لُٹّݨ دے راجسی اِکٹھّ٬ تے کی اگّۄں وتن پر پروانے واںگ شہِید ہۄ جاݨ والے پِیار دے کُٹھّے لۄکی-دۄویں تد ہی مُمکِن ہن-جد جِیون دِییاں تَیہاں وِچّ دُکھ٬ درد دی اسلِیئت وِچّ کۄئی رہِںدّا ہۄوے٬ اِناں ذالماں دِییاں کڑِییاں چٹان ورگِییاں سُرتاں وی کھںڈّا پکڑ کے بڑے وِکاش وِچّ آئُںدِییاں ہن٬ جِیون کھیت وِچّ اِک تراں دی کھیڈ کردِییاں ہن٬ دُکھ سہِںدِّییاں ہن٬ مَۄت جھاگدِییاں ہن٬ سبھ کُچھ آپݨے سِرڑ اُپّر وار دِںدِّییاں ہن٬ اِک اَۄگݨ کرکے انیک گُݨاں نُۄں آپݨے وِچّ لِیائُںدِییاں ہن ار اُس اَۄگݨ دا پِچھّا انیک نیکِییاں نُۄں سادھ کے کری جاںدِییاں ہن٬ اُناں دا وی اِس کرکے اِک پاسے دا منُکھّی آچرݨ پَیدا ہۄ جاںدا ہَے٬ تے جیہڑے اُنہاں دا گرِیب نِماݨا جِہا مُکابلا کر دُۄسرِیاں نُۄں سُکھ دیݨ لئی آپ دُکھّ جھاگدے ہن یا جان دے دِںدّے ہن٬ اُہ وی کھیتْر وِچ اِک آلِیشان آدرشک جِیون تے آچار دِییاں جۄتاں جگاںدے ہن۔ پر جیہڑے جِیون دِییاں ڈُۄںگھِییاں تَیہاں دے دُکھّاں تھِیں کتراںدے ہن تے ستہ دی کھا تے کھُش رہِ دی کھُدگرذی وِچّ رہِںدّے ہن تے کِسی جِیون دے مُشکل نُۄں ہلّ کرن وِچّ نہِیں لگّدے پہِنݨ تے کھاݨ تے وِشے بھۄگاں دِیاں گُلچھرِیاں وِچّ دِن تے رات بِتِیت کردے ہن تے دُکھ٬ سادھن٬ پِیڑا٬ مُشکل نُۄں دیکھ آپݨی جان بچاݨ دی کردے ہن٬ ناں اُناں نُۄں ماں نال٬ ناں بھَیݨ نال٬ ناں اِستْری نال ڈُۄںگھا پِیار ہۄ سکدا ہَے تے ناں جِیون دی کمال سادگی-جِہڑی سچّے پِیار نال جِںدّ جان پاݨ ہۄ کے رہِںدّی ہَے-دا کُچھ پتا لگّ سکدا ہَے٬ اُہ لۄکی نیکی دے آچرݨ تے بدی دے آچرݨ دۄہاں تھِیں کھالی لۄتھاں ہُںدِّییاں ہن ۔ اِہۄ جِہے لۄکاں وِچّ ناں ذُلم٬ ناں پِیار لئی جان وار دیݨ دی بِیرتا آ سکدی ہَے٬ جِیںدا ذالم چںگّا٬ جِیںدا دُشمن چںگّا٬ پر کھُدگرذی وِچ لِبڑِیا٬ آپݨی چمّ کھُشِییاں وِچّ گلتان آدمی اِک لاش ہَے۔۔

کَۄم دی کَۄم تد ہی لاشاں بݨ جاںدی ہَے جد آدرش دی تِیبْرتا٬ ذِںدّگی دے دُکھّ تے درد دِییاں ڈُۄںگھِیائیِیاں دی سادگی نُۄں لۄکی چھڈّ دیݨ۔۔

پھراںس وِچّ جد بادشاہاں نیں مہِلاں نُۄں آپݨی اَیش دے سادھن بݨا لِیا تے چم-کھُشِییاں وِچّ دِن رات٬ شراب تے ناچ وِچ بِتان لگّے٬ تاں اِک بھامبڑ مچِیا سی٬ تے اُہ وی تاں مچِیا سی٬ کِہ مُلکھئیِئے وِچّ کۄئی آپݨے بھُکھّے مردے بال بچّے دی اݨکھ باکی سی تے جِس مُلک وِچّ راجا تاں اِئۄں چمّ-کھُشِییاں دا گاہک ہۄوے تے لۄکی سدِییاں دے گلت پھِلسپھے نال مر چُکّے ہۄݨ, اۄتھے بھامبڑ کِس تراں مچݨ جے اُتھّے بالݨ نہِیں رِہا٬ تے اَیسے دیشاں وِچّ جد سُرتِ وِچّۄں منُکھّتا دا بھاو ہی اُٹھّ گِیا ہۄوے دیش دا پِیار کِس تراں پْردِیپت رہِ سکدا ہَے؟

دیش دے پِیار نُۄں جگاݨ لئی جرُۄری ہَے٬ کِہ گھر دے جِیون دی نِیںہ ذِںدّگی دِییاں ڈُۄںگھِییاں تہِیاں اُپر جاوے ۔۔

جنانی مرد نُۄں ماس دا سۄہݨا بُتّ سمجھ کے ناں پِیارے٬ تے ناں مرد جنانی نُۄں ماس دا سۄہݨا بُتّ سمجھ کے پِیارے٬ کِئُںکِہ پِیار دی تِیبْرتا تاں سۄہݨے کۄجھے نُۄں کِتھّے دیکھدی ہَے؟ ربّ دِییاں بݨائیِیاں بݨتاں ہن٬ جۄ سںجّۄگاں سیتی مِل گِیا٬ ربّ نیں مِلایا ہَے٬ تے ساتھی چمّ-کھُشی دا ناں ہۄوے٬ ساتھی اِک دُۄجے دے دُکھّ دا ہۄوے ۔ جِںدّگی اِک ساںجھی دُکھ تے درد ہَے تے اُس درد وِچّ اِک کھتْرا ہَے٬ اِک دُۄجے دی باںہ پھڑنی ہَے٬ اِس درد وِچّ اِک دُۄجے پاسۄں سانُۄں سُکھ دی کی آس ہۄ سکدی ہَے ? مِل بَیٹھݨ دی گھڑی دی گھڑی کھُشی اِک اچمبھّا ہَے٬ اِتھّے تاں دردِیݨ, درد پِیݨ, دُکھ سہِݨ, تے اِک دُۄجے دی باںہ پکڑنا ہی سچّ ہَے٬ چم-کھُشِییاں تاں کُۄڑ ہن۔ سۄ درد دِییاں ڈُۄںگھِیائیِیاں وِچّ , جا کے گھر نُۄں وتن سارا تے وتن سارا گھر جے بݨائیِئے٬ تد مَۄکے سِر سمیں پاکے کدی اُہ آچرݨ آ سکّدا ہَے٬ جِہڑا دیش نُۄں پِیار کرن والے جاپانِییاں یا پھراںسِیسِییاں یا اںگّْریذاں وِچّ دِسّدا ہَے٬ اِس واستے دیش دے پِیار لئی ذرُۄری ہَے٬ کِہ اسی آپݨے پہِنݨ کھاݨ, چمّ-کھُشی کھُدگرجی تۄں اُٹھّکے جِیون دے دُکھ تے درد دی تہِ وِچّ جِیوِیئے۔ گلاں ن ہۄوݨ, سچّا درد ہۄوے٬ جے ساڈی ماں بھَیݨ نُۄں دُکھّ ہۄوے تد ساڈے دِل نُۄں کُچھ ہۄوے٬ تے جے اُنہاں اُپّر کۄئی بِپتا آوے تد اسی ناں ہۄݨا سہِج سُبھا چُݨِیئے٬ ساڈی چۄݨ سہِج سُبھا کُربانی دی ہۄوے٬ مرݨ وِچّ سُکھ دِسّے٬ جِیݨ وِچّ دُکھّ

'مِتْر پِیارے نُۄں ہال مُرِیداں دا کہِݨا۔۔

تُدھُ بِنُ رۄگُ رجائیِیاں دا اۄڈھݨ

ناگ نِواسا دا رہِݨا۔۔

سُۄل سُراہی کھںجّرُ پِیالا

بِںگُّ کسائیِیاں دا سہِݨا ۔۔

یارڑے دا سانُۄں ستھّر چںگّا

بھٹھّ کھیڑِیاں دا رہِݨا' ۔۔

اِہ دُکھّ٬ درد٬ مَۄت٬ نال تِیبْر تے سہِج-سُبھا لاگ ہۄوے تے سُکھ تھِیں اُپرامتا ہۄوے۔۔

"دُکھ دارُۄ سُکھ رۄگ بھئِیا" وِچّ ساہِبان دا اِشارا ہَے٬ کِہ جِیون دی رَۄ اُس چںچّل چمّ-کھُشی دے پِیاذی تَیہاں وِچّ نہِیں٬ اسل جِیون تاں اِنہاں اُچّ تے تِیبْر دُکھاں وِچّ ہَے۔۔

کِہا ہاسُۄ-ہِیݨا کُۄڑ جِہا سچّ منِّیا جاںدا ہَے تے لۄکی سمجھدے ہن٬ کِہ کَۄمی گِیت تے دیش پِیار دے ٹپّے بݨا کے تے گائُݨ نال اِس دیش وِچّ اِک وتن دا پِیار اُپجیگا۔ جد اۄہۄ اِہۄ جِہے گِیت بنائُݨ والے چمّ-تَیہ اُپّر سِسک رہے ہن۔جد اُناں نُۄں چمّ تھِیں تلّے یا اُپّر کۄئی سچّ ہۄر دِسّدا ہی نہِیں۔ گِیت جِہڑے جِںدّ پاںدے ہن٬ اُہ اِس تراں تُک بںدّی دی واک رچنا تاں نہِیں ہُںدّے٬ اۄہ تاں جِیںدے لۄکاں دے تِیبْر وچن ہُںدّے ہن٬ جِہڑے لگّے باݨاں واںگ دِلاں نُۄں گھائِل کردے جاںدے ہن۔ جِیںدا اۄہ ہَے٬ جِہڑا چمّ-جِیون لئی مر چُکّا ہۄوے٬ جِتھّے جِہڑی کۄئی سادگی رہی سہی سی٬ اُہ وی چھڈّ کے گھر باہر تھِیں نِکل چمّ ہی چمّ دی کُۄڑ نُۄں سچّ سمجھ چُکّے ہن۔ اُنہاں نُۄں کی دیش بھگتی تے کَۄݨ سِکھا رِہا ہَے؟ دیش بھگتی دا بِیج وی دِلاں نُۄں چِیر کے اںدّر جا پَیںدا ہَے تے سدِییاں اُسدے اُگّݨ نُۄں لگّدِییاں ہن۔ سدِییاں ودھݨ نُۄں تے سدِییاں ہی مُڑ اُکھیڑݨ نُۄں لگدِییاں ہن۔ ناں سَۄکھا پِیار پَیںدا ہَے٬ ناں سَۄکھا نِرمُۄل ہُںدّا ہَے۔ کہِںدّے ہن٬ پھراںسِیسی چمّ-سچّ نُۄں منّدے ہن٬ پر اِہ کتھن گلت ہَے٬ جے چمّ سچّ نُۄں منّدے تد پِچھلے مہان یُدھّ وِچّ اِنے چھیتی بھۄگ بِلاس دے بِستْرِیاں تھِیں اُٹھّکے کی تِیوِیں٬ کی مرد٬ مَۄت دا مُۄںہ ناں چُمّدے٬ چمّ متوالے تاں بِستْرِیاں وِچّ ہی لیٹے رہِںدّے تے پرائے پُت آکے اُتھے ہی کۄہ سُٹّدے٬ تے جے اِہ سچّ ہَے٬ کِہ پھراںسِیسی چمّ-سچّ نُۄں ہُݨ منّدے ہن٬ تد سدِییاں دا پلِیا دیش پِیار سدِییاں وِچّ ہی جا کے مریگا۔ سۄ جے اۄہ چمّ سچّ منّ بَیٹھے ہن٬ تد اُہ پُراݨا باپ دادے دا کھجانا کھا رہے ہن٬ مُکّݨ وِچّ سماں لگّیگا۔ اِئۄں جِنہاں پھاتہ کَۄماں نیں اۄہ سدِییاں دے کھجانے جما کِیتے ہن اۄہ تاں چمّ-سچّ نُۄں ہی کُچھ سدِییاں منّ کے جی سکدِییاں ہن٬ پر جِہڑِییاں مپھتُۄہ کَۄماں سدِییاں تھِیں دِیوالِیئے ہۄ چُکِییاں ہن٬ اۄہ جد چمّ-سچّ تے آ بَیٹھݨ تے آپݨی جڑھاں نُۄں نںگّا کرکے ہوا تے دھُۄپ لواݨ, اۄہ اج وی مۄئے تے کلّہ وی۔ کی ساڈے دیس وِچّ اِہ پھۄکاپن نہِیں آ رِہا؟

ہِںدُّستان وِچّ اِس واستے درد٬ دُکھّ تے سادھن تے تتِکھیا وِچّ درد بھرے رہِݨ دی لۄڑ ہَے٬ سِرپھ اِس اںشّ وِچّ کھدّر پہِنݨ دی سادگی٬ تے ہۄر تراں دِییاں تتِکھیا جے نِرے مکھَۄل ناں ہۄݨ, جِیوݨ دی ڈُۄںگھِیائیِیاں ول اِک مۄڑا ہَے۔ تے دیش دی بھگتی دا بِیج تاں سدِییاں لَیکے اُگّیگا٬ پر گھر دے جِیوݨ نُۄں ڈُۄںگھا تے سادا کر٬ کھاݨ پِیݨ پہِنݨ وِچ دُکھ سہِیئے۔ پِیار شکلاں نکلاں پُشاکاں شراباں مذاکھاں نال ناں پائیِئے٬ پِیار نُۄں دھرت وِچّ ڈُۄںگھے بیملُۄم دبِّیئے۔۔

مِہنت٬ کِرت کرِیئے٬ آپا کمّ وِچّ اِنا مارِیئے کِہ چمّ-دْرِشٹی رہے ہی ناںہ۔۔

جِںدّگی اُنہاں دی ہَے٬ جۄ ذِںدّگی نُۄں وار سکّدے٬ ہن٬ چمّ سچّ نُۄں منّݨ والے سدا کھوار ہُںدّے ہن۔ چمّ سۄچ والے چمّ-کھُدی شراب وِچّ گڑُۄںد مۄئے کدی سچّا پِیار٬ آپݨے آپ دا٬ کی آپݨے پِیارِیاں دا٬ کی ربّ دا٬ کی دیش دا٬ پْرتِیت کر سکّدے ہن؟ کدی نہِیں اِنہاں پاسۄں کِسی آشا تے آدرش دی پُۄرتی دی اُمَید کرنی نِسپھل ہَے٬ ویلا ہَے کِہ سبھ ہِںدُّستان دے واسی چمّ-سچّ تھِیں اُداس ہۄ کے تے چمّ-کھُشی نُۄں مںدّ بھاگ واںگ چھڈّݨ دی کھۄ پاݨ لگّݨ, متے کُدرت دے کھیتْر وِچّ مُڑ گُمّ ہۄ جاݨ نال٬ متے درد دے ڈُۄںگھے سچّ دا اِنہاں نُۄں بھی مُڑ انُبھو ہۄوے تے جِیون گھر دے سُچّے تے سادے پِیاراں اُپّر مُڑ آ جاوے تے اِنا سچّا گھر ہۄوے٬ کِہ اُہدی رچھِیا لئی وتن دا سُپھنا کدی سانُۄں آݨ لگّے !!