بھارت دا لۄکتںتّر دُنِییا بھر وِچّ سلاہِیا جاݨ دِییاں گلّاں کئی وار سُݨِییاں ہن تے پتا نہِیں اِہ کِنّی وار ہۄر سُݨِییاں جاݨگِییاں جاں کہۄ کِہ سانُۄں سُݨنِییاں پَیݨگِییاں٬ پر اِسدی اںدّرُۄنی ہالت دی چرچا بہُتی نہِیں ہُںدّی۔ اِسدِییاں نِیہاں وِچّ اِنی تاکت نہِیں جاپدی کِہ بہُتا چِر اِسدا بھار جھلّدا رہِ سکے اتے اِس تۄں ماڑی گلّ اگلی اِہ ہَے کِہ اِس ستھِتی دا کۄئی تۄڑ وی نہِیں دِسدا۔ بھارت وِچّ اُنہاں سِیاݨِیاں دی کمی نہِیں٬ جِہڑے دُنِییا بھر دے دیشاں وِچلے لۄکتںتّراں دِییاں سارِییاں تہِیاں پھۄل کے اںدّر دا سچّ اتے مَیدانی ہکِیکتاں دا کھُلاسا چُٹکی وِچّ کر سکدے ہن۔ اُہ وِکسِت دیشاں دی راجنِیتی دا کچّ-سچّ وی جاݨدے ہن اتے کبِیلِیاں دے یُگ ورگی ستھِتی وِچّ ہالے تک پھسے ہۄئے دیشاں اتے کَۄماں بارے وی اُنہاں تۄں کُجھ چھُپِیا ہۄئِیا نہِیں۔ اِنے سِیاݨے سِراں دی بہُتات والے بھارتی لۄکتںتّر دے اںدّر جِنّا کُجھ ویکھِیا تے وِگڑن تۄں رۄکݨ دی لۄڑ ہَے٬ اُس دی ناں کدی کۄئی کھاس نِیجھ نال پڑچۄل دا سںجِّیدا یتن ہُںدّا جاپدا ہَے اتے ناں اِس لۄڑ نُۄں اکھّۄں پرۄکھے کرن دا لۄک بُرا ہی منائُںدے جاپدے ہن۔
دُنِییا بھر دے لۄکتںتّراں دی جِنّی کُ جاݨکاری اِنہاں ستراں دا لیکھک ہاسل کر سکِیا تے جِدّاں دے ہالات اتے اسُۄلاں دی پالݨا ولّ سںجِّیدگی وِکھائی جاںدی سمجھ پئی٬ بھارت وِچّ اُس دا اںدّاذا وی نہِیں لائِیا جا سکدا۔ اسِیں لۄک اُس کھُۄہ دے ڈڈُّۄ واںگ ہۄ چکّے ہاں٬ جِہڑا کھُۄہ نُۄں سارے سںسّار دا سِکھر منّݨ لگّ جاںدا ہَے۔ اِکّ واری سپھر دَۄران کُجھ لۄکاں نال اِہ گلّ چلّ پئی کِہ وِکسِت دیشاں وِچّ آواجائی سُچارُۄ رُۄپ نال چلائُݨ اتے ناگرِکاں لئی سہُۄلتاں دیݨ دے بہُت پْربںدھّ ہۄئے مِلدے ہن۔ ساڈے نال بَیٹھی اِکّ کُڑی نیں کِہا کِہ اُہ چںڈِّیگڑھ دی جمّ-پلھ ہَے اتے اِہ گلّ ماݨ نال کہِݨ دی ہِمّت رکھّدی ہَے کِہ دُنِییا دا سبھ تۄں سۄہݨا پْربںدھّ اُس دے شہِر وِچّ ہَے٬ اِسے لئی ہر کۄئی اِسدی گلّ کردے وکت ’سِٹی بِئۄُٹِیپھُل‘ کہِݨ نُۄں گلت نہِیں منّدا۔ اسِیں اُس نُۄں کُجھ گلّاں وِکسِت دیشاں بارے دسِّییاں اتے یُۄٹِئۄُب اُتّے اُنہاں دے شہِراں دِییاں وِیڈِیئۄ ویکھݨ لئی کِہا۔ ساڈا پھۄن نمبّر لَے کے اُہ چلی گئی۔ اُس کُڑی نیں دۄ دِناں بائد پھۄن کر کے آکھِیا کِہ اسِیں اِہ کُجھ سۄچ وی نہِیں سکدے کِہ سانُۄں وِکسِت دیشاں دی کھُۄبسُۄرتی دے ناںء اُتّے بیوکُۄپھ بݨائِیا جاںدا ہَے اتے جِہڑی ہکِیکت دُنِییاں بھر دے وِکسِت دیشاں کۄل مَۄجُۄد ہَے٬ اُس دا ساڈے کۄل کۄئی اںشّ وی نہِیں لبھّدا۔ اگلا پھۄن اُس نیں کُجھ دِن بائد اُدۄں کرنا ٹھِیک سمجھِیا سی٬ جدۄں دُنِییا تاں کی٬ آپݨے دیش بھارت دے کھُۄبسُۄرت تے ساپھ-سُتھرے شہِراں دی لِسٹ وِچّ وی اُس دے ’سِٹی بِئۄُٹِیپھُل‘ دا ناںء پںجّویں تھاں ہۄݨ دی کھبر آئی سی اتے چار شہِر اُس تۄں اگّے درج سن۔
جِنہاں دیشاں وِچّ سہی ارتھاں وِچّ لۄکتںتّر ہَے٬ اُنہاں وِچّ ساڈے نالۄں وکھّرا وِہار راجنِیتی کرن والِیاں دا وی ہُںدّا ہَے٬ سگۄں ہۄر سارے لۄکاں تۄں پہِلاں ہُںدّا ہَے۔ کَینیڈا دے اِکّ سُۄبے دے سِکھِّیا مںتّری دے بچّے سرکاری دے تھاں پْرائیِویٹ سکُۄلاں وِچّ پڑھن دی کھبر آئی تاں اُس نُۄں اہُدا چھڈّݨا پِیا سی۔ کۄوِڈ مہاماری دے دِناں وِچّ اِہۄ جِہے اِکّ وِکسِت دیش دا اِکّ مںتّری کُجھ دۄستاں نال سمُںدّری کںڈھّے دے کِسے سَیر-سپاٹا استھان دا کُجھ پلاں لئی گیڑا مارن چلا گِیا تاں اُس نُۄں کُرسی چھڈّݨی پئی سی۔ لۄکتںتّر دے اِہۄ جِہے ارتھ اسِیں لۄک بھارت وِچّ کدے مہِسُۄس وی نہِیں کر سکدے اتے ساڈے کِسے لِیڈر نیں لۄکاں دے مناں وِچّ وِشواس کائِم رکھّݨ لئی اِدّاں دی کۄئی لۄڑ وی نہِیں سمجھی۔ آپݨے آپ نُۄں نِئماں-کانُۄناں تۄں اُپّر منّݨ دا پْربھاو دیݨ والے ڈَۄنلڈ ٹرمپّ دی گلّ وکھّری ہَے٬ ورنا بہُت سارے وِکسِت دیشاں دی کِسے سرکار دے کِسے وی اگوانُۄں اُتّے اِدّاں دے دۄش لگّݨ تاں اہُدا چھڈّ کے تُر جاںدے رہے ہن۔ اُنہاں دی پارٹی اُنہاں دِییاں گلتِییاں اتے گُناہاں دا بھار آپݨے سِر لَیݨ لئی کدی تِیار نہِیں ہۄئی۔ سِرپھ اِہ ہی نہِیں٬ اُنہاں دیشاں وِچّ جدۄں کدی چۄݨاں وِچّ کِسے پارٹی دی لکّ تۄڑوِیں ہار ہۄئی تاں اُس آگُۄ نُۄں لۄکاں ولّۄں ردّ کِیتا گِیا منّ کے کئی آگُۄیاں نُۄں راجنِیتی تۄں کِنارا کردے وی بہُت واری ویکھِیا گِیا ہَے۔
بھارت وِچّ اِدّاں کرنا تاں دُۄر٬ اِدّاں دی سۄچ وی من وِچّ لِیائُݨ دی کِسے آگُۄ نُۄں لۄڑ مہِسُۄس نہِیں کرنی پَیںدی۔ کدی اِس دیش وِچّ ستّا دے سِکھر اُتّے ہۄݨ دا ستِکار ماݨدی رہی کاںگرس پارٹی دی پِچھلِییاں کئی وارِییاں وِچّ بہُت بُری ہالت ہۄݨ دے باوجُۄد اُس دی اگوائی کرن والا اِکّۄ پرِوار ہی اُس دی کمان سامبھی بَیٹھا ہَے۔ اُنہاں نُۄں ہار دی ذِمّیواری آپݨی جھۄلی پوا کے پاسے ہٹݨ نُۄں کہِ دیݨ دی تھاں اُلٹا اِہ پْرچار کِیتا جاںدا ہَے کِہ ’پارٹی لئی وۄٹ کَیچر اُہی پرِوار ہَے۔‘ وۄٹ-کَیچر دا بھاو کِہ وۄٹاں ہُۄںجھ کے لِیا سکݨ والا پرِوار جاں آگُۄ سِرپھ اِس پارٹی تک سِیمت نہِیں٬ ہۄر وی کئیِیاں دھِراں وِچّ اگوائی والی کُرسی اُتّے کبذا جمائُݨ والے پکّے آگُۄ بَیٹھے ہن۔ جدۄں پتا ہَے کِہ چُݨَۄتی دیݨ دی جُرئت ہی کِسے دی نہِیں تے چاپلُۄساں دے آسرے راجنِیتی چلدی جاݨی ہَے تاں سبھ ٹھِیک ہی ہَے۔
بہُجن سماج پارٹی دی کِسے وکت چڑھت ہۄئِیا کردی سی۔ اُس دی مُکھی بِیبی مائِیاوتی بھارت دی کیںدر دی ستّا دے اگوانُۄں بارے پھَیسلا کرن وِچّ اِکّ دھڑلّیدار دھِر سمجھی جاںدی سی۔ اجّ اُہ کِسے کھاس لیکھے وِچّ گِݨی جاݨ جۄگی نہِیں٬ پر پارٹی دی مُکھی اگّے چُݨَۄتی کۄئی نہِیں۔ جِنّی تے جِہۄ جِہی پارٹی ہَے٬ اِسدی اگوائی اُسے بِیبی دے ہتھّ ہَے تے اگّۄں اُس بِیبی دے پرِوار دے کِسے جِیء نُۄں سَۄمپی جاݨی سمبھّو ہَے٬ کِئُںکِہ پارٹی دا ادھار اُنہاں کۄل بہُتا ہۄوے جاں تھۄڑھا٬ پارٹی چلائُݨ جۄگے سرۄت سِرپھ اُنہاں کۄل ہن۔ پارٹی دے کِسے وی ہۄر آگُۄ کۄل ککھّ نہِیں۔ سارے سرۄتاں اُتّے اِدّاں دی جکڑ کاںگرس ہائی کماںڈ کۄل ہۄݨ کارن اُنہاں دا کبذا منِّیا جاںدا ہَے اتے وڈّے کارپۄریٹ گھراݨِیاں نال اکھّ دی سَینت ورگا جِنّا سمپّرک اُنہاں دا ہَے٬ ہۄر کِسے دا کدی بݨن ہی نہِیں سی دِتّا گِیا تے اگّۄں بݨنا وی کدے نہِیں۔
بھارتی جنتا پارٹی سِدھاںت اُتّے ادھارت راجنِیتی کرن دے دائوے کردی ہُںدّی سی۔ اٹلّ بِہاری واجپائی دے وکت جدۄں ستّا دے سِکھر اُتّے پُجّی تاں اِس نُۄں کارپۄریٹ گھراݨِیاں ولّۄں پھںڈّاں دے گپھّے دھڑا-دھڑا پھںڈّ دِتّے جاݨ لگّے۔ پر پَیسے پارٹی نہِیں سی پھڑدی ہُںدّی٬ اُس ولّۄں اِکّۄ آگُۄ اِہ کمّ کردا ہُںدّا سی۔ ہالات بدلے تے پارٹی دے ستّا تۄں پاسے ہُںدّے سار کارپۄریٹ پھںڈّاں دا اُہ اِکّۄ سمپّرک منِّیا جاںدا آگُۄ آپݨے کِسے پرِوارک جھگڑے کارن دُنِییا چھڈّ گِیا۔ اُس نال لائے گئے دۄ آگُۄیاں وِچّ سمپّرک سُۄتر وجۄں ذِمّا سمبھّالݨ تۄں جھگڑا پَے گِیا اتے اِکّ جݨا رُسّ کے کمّ چھڈّ کے گھر جا بَیٹھا۔ اِس پارٹی واستے کارپۄریٹ گھراݨے جݨے-کھݨے اگّے نۄٹاں دے بَیگ رکھّݨ اتے آم لۄکاں اگّے نںگّے ہۄݨ لئی تِیار نہِیں سن تے جدۄں اِہ سچائی پارٹی نُۄں سمجھ پئی تاں لِیڈرشِپّ نیں دۄواں وِچّۄں دمدار جاپدا سِرپھ اِکّ جݨا اگّے کِیتا تے دُۄسرے نُۄں پِچھّے کھِچّ کے سارے سمپّرک پھِر بہال کر لئے اتے کۄئی جھٹکا نہِیں سی لگّا۔ اِسدے بائد ہالات اِنے بدل گئے کِہ پارٹی وِچّ اُدۄں ورگی ستھِتی کدی پَیدا وی ہۄویگی٬ اِس بارے پارٹی اتے لۄکتںتّر دی وِیاکھِیا کرن والے اجۄکے ماہراں نُۄں آس نہِیں رہِ گئی لگدی۔ سِرپھ اِکّ آگُۄ دی پکڑ اِنی تکڑی ہۄ گئی ہَے کِہ اُس دے اگّے سِر چُکّݨ والا کۄئی نہِیں رِہا اتے جِہڑے سرۄتاں نال اِہ پارٹی چلدی ہَے جاں چلدی رکھّی جا سکدی ہَے٬ اُنہاں دی مُکھّ ٹیک سِرپھ اِکّ وڈّے کارپۄریٹ گھراݨے دے مُکھی تک سِیمت کِیتی جاݨ لگّ پئی ہَے۔ بہُت سارے لۄک اُس وڈّے پُۄںجِیپتی نُۄں پْردھان مںتّری دی راجنِیتی واستے راکھواں سرۄت منّݨ دے نال بھاجپا دا لاکر تک منّدے ہن۔ جدۄں تک اِنہاں دۄواں دی اِہ ساںجھداری کائِم ہَے٬ اِدّاں چلّدا رہِ سکدا ہَے۔ جِس دِن متّبھیداں دی چھۄٹی جِہی لکِیر وی کِسے ترہاں اُٹھّ پئی٬ دۄواں وِچّۄں اِکّ جݨے نُۄں دُۄسرے لئی راہ چھڈّݨا پَے سکدا ہَے۔ اِہۄ جِہے ہالات وِچّ بہُتی وار پُۄںجِیپتی بںدّے ہی کھُۄںجے دھکّے جائِیا کردے ہن۔ اِہ ورتارا ذِیادا وارِییاں والا ہۄ سکدا ہَے٬ پر ہمیشا والا سمجھݨا گلت ہۄویگا۔ کئی واری پُۄںجِیپتی ہی پُۄںجی دا پتی ناں رہِ کے پُۄںجی دا چھٹّا دے کے سِیاست دی چکّری گھُما سکݨ جۄگی ہَیسِیئت ہاسل کر جاںدا ہَے۔ اِںدرا گاںدھی دے وکت جِہڑا رِلائِںس گھراݨا اُس دی مُتھاجی تۄں نہِیں سی نِکل سکدا٬ پِچھّۄں راجِیو گاںدھی دی راجنِیتی نُۄں اُہ ہی گھراݨا سِیاسی پٹکݨی دے گِیا سی۔ اِدّاں دی ہالت کدۄں کِسے آگُۄ لئی بݨ جاوے٬ سِیاست دے رںگّاں دے جاݨکار یکِین نال کُجھ نہِیں کہِ سکدے۔
ساڈے پںجّاب وِچّ سارے سرۄت اِکّ پارٹی دی تھاں اِکّ پرِوار دے سمپّرک دے مُتھاج ہۄݨ دی ستھِتی نیں اکالی دل نُۄں جِس تھاں جا پہُںچّائِیا ہَے٬ اُس دی کِسے وِیاکھِیا دی لۄڑ نہِیں۔ پارٹی بھاویں سِکھرلے سںکّٹ دا ساہمݨا کردی پئی ہَے٬ اِس پارٹی دی اگوائی سمبھّالی رکھّݨ دی ذِد کردے آگُۄ دی ٹِیم دے پِیادے اجے وی اِہ کہِݨ تۄں نہِیں جھِجکدے کِہ جِس لِیڈر کۄل پارٹی چلائُݨ دی سمرتھّا اتے سرمائِیا ہَے٬ اُس دا ناںء دسّۄ٬ اِنی جۄگا ہۄر کۄئی آگُۄ سِکھّ پںتھّ دے اںدّر ہَے ہی نہِیں۔ اِہ ستھِتی اِکّۄ آگُۄ جاں اُس آگُۄ دے پرِوار کۄل آئی کِس ترہاں سی٬ اِسدی چرچا دی لۄڑ نہِیں٬ سمجھݨ والی اسل ستھِتی اِہ ہَے کِہ اِس وکت اِس پارٹی لئی اِہ پرِوار اِکّ ترہاں اُس دھِر دا لاکر اتے گۄلک٬ دۄویں بݨ چُکّا ہۄݨ کارن آپݨے آپ تۄں باہر پارٹی دی کلپنا تک وی کرن نُۄں تِیار نہِیں۔ جِدّاں کاںگرس پارٹی کۄل٬ بھارت دے وکھّ-وکھّ راجاں وِچّ چلدِییاں کھیتری پارٹِییاں کۄل جاں کیںدر والی راجنِیتی وِچّ اسر والے دۄ پْرمُکھّ لِیڈراں شرد پوار اتے بِیبی مائِیاوتی کۄل اِہ ہَیسِیئت ہَے٬ اُہی ہَیسِیئت پںجّاب وِچّ ہۄݨ دا بھرم جاں یکِین جِنہاں لِیڈراں نُۄں اجے وی ہَے٬ اتے چھیتی کِیتے اِس یکِین جاں بھرم نُۄں کھۄرا لگّݨ والا نہِیں دِسدا٬ اُہ اِس لِیڈر جاں اِسدے پرِوار دی وپھا جاں کارِںدّگی چھڈّݨ نُۄں تِیار نہِیں ہۄ سکدے۔
اِہۄ گلّ سمجھݨ والی ہَے کِہ بھارت دی راجنِیتی اِس وکت سرمائے دی سرپْرستی والے لاکراں دی مُتھاجی والے جِس پڑاء اُتّے پہُںچّ چکّی ہَے٬ اُس چکّروِئۄُ وِچّۄں اِسدے نِکلݨ دی سمبھّاونا نہِیں دِکھائی دِںدّی۔ اِہی بدکِسمتی ہَے کِہ بھارت اتے اِسدے لۄکاں دی کِہ اُنہاں دا لۄکتںتّر راجنِیتی دے اِنہاں لاکراں مۄہرے اِنا بَۄݨا دِکھائی دِںدّا ہَے کِہ لۄک-شکتی دے سِدھاںتاں دا سُپنا لَیݨا وی چھڈّی جاںدا ہَے۔