پںجّابی کہاݨی آپݨے پُۄرے جلَۄء وِچّ ہَے۔ اِس وار ڈھاہاں پُرسکار لئی تِنّۄ کہاݨی سںگّْرہِ ہی چُݨے گئے سن۔ ساہِت اکادمی٬ دِلّی دا سنمان پِچھلے تِنّ سالاں تۄں لگاتار کہاݨی وِدھا نُۄں ہی مِل رِہا ہَے۔ اِس لئی پںجّابی کہاݨی دا مُلاںکݨ کافی چُݨَۄتی بھرِیا ہُںدّا ہَے۔ کھدشا بݨِیا رہِںدّا ہَے کِہ کِتے کۄئی مُلّوان کہاݨی اݨگَۄلی ناں رہِ جاوے جاں کِسے دُۄجے٬ تِیجے درجے دی کہاݨی نُۄں بیلۄڑا مہتّو ناں مِل جاوے۔ خَیر اِہ نِرݨا تاں اںتّ پںجّابی کہاݨی دے پاٹھک نیں ہی کرنا ہُںدّا ہَے کِہ مُلاںکݨ کِنّا کُ نِرپکھّ ہَے پر مَیں آپݨے وِت انُسار آپݨی پُۄری واہ لائُںدا ہاں کِہ دُدھّ دا دُدھّ تے پاݨی دا پاݨی کر سکاں۔ نواں ذمانا اخبار دا شُکرِییا کِہ پِچھلے وِیہ بائی سالاں تۄں اُنہاں مَینُۄں اِس خُشگوار آہرے لا رکھِّیا ہَے۔ ہیٹھاں پُۄرے لیکھ دی ٹَیکسٹ دِتّی ہَے۔ ادارا راغ دا وی شُکرِییا کِہ اِس ورہے اُنہاں نیں مَینُۄں کہاݨِیکار وجۄں ماݨ سنمان دِتّا ہَے۔

***

نو-نارِیواد دے نکش تلاشدی پںجّابی کہاݨی --- ڈا. بلدیو سِںگھّ دھالِیوال

پںجّابی ساہِت-سِرجݨا اتے سمِیکھِیا دی اِہ سِفت رہی ہَے کِہ اِنہاں نیں ہمیشا اُچیچ بھرے اُتشاہ نال نویں وِشو-چِںتّن نال ور میچ کے چلّݨ لئی سلاہُݨیۄگ ہمبھّلے مارے ہن۔ اِس امل نیں پںجّابی رچنا-دْرِشٹی نُۄں سمیں سمیں نوِیں اُۄرجا دِتّی ہَے جِس سدکا پںجّابی رچناکار اتے چِںتّک سُچیت اتے اچیت نویں پْریۄگاں دی چَۄتھی کُۄٹ ولّ تُرن دا ساہس وِکھائُںدا رِہا ہَے۔

سال 2022 دی پںجّابی کہاݨی نُۄں اُپّرلی دھارنا دے پْرسںگّ وِچّ پڑھِیئے تاں سبھ تۄں اُبھّرواں نُکتا اِہی پْرتِیت ہُںدّا ہَے کِہ اِہ نو-نارِیواد دے نذرِیئے تۄں ناری-انُبھو دے وِبھِنّ پاساراں نُۄں وکھّ وکھّ کۄݨاں تۄں ویکھݨ, واچݨ اتے گلپ-بِمبّ وِچّ ڈھال کے پیش کرن ولّ ودھیرے رُچِت ہۄئی ہَے۔ نِرسںدّیہ٬ ناری-سرۄکاراں نُۄں کتھا-وستُۄ بݨائُݨ دا کارج پہِلے٬ دُۄجے اتے تِیجے پڑاء دے پںجّابی کہاݨِیکاراں ولّۄں وی کِیتا جاںدا رِہا ہَے٬ جِویں بھابی مَینا (گُربخش سِںگھّ پْرِیتلڑی), راس لِیلہا (سُجان سِںگھّ), ڈَیڈّ-لائیِن (پْریم پْرکاش) آدِ دِییاں کلاسکی مہتّتا والِییاں کہاݨِییاں تۄں سپشٹ ہَے پر اجۄکی پںجّابی کہاݨی وِچّۄں اِس انُبھو دی پیشکاری وِچّ اِکّ سِفتی (کُیالِیٹیٹِو) تبدِیلی دا آبھاس ہۄݨ لگّا ہَے۔ اِس پرِورتن دا سبںدھّ کہاݨِیکاراں دی نو-نارِیوادی رچنا-دْرِشٹی نال ہَے۔

وِشو-چِںتّن وِچّ نارِیواد دے اِس اجۄکے رُۄپ دا ارتھ اِہ ہَے کِہ اَۄرت تے مرد اِکّ دُۄجے تۄں وِلکھّݨ ہُںدّے ہن پر اِکّ دُۄجے تۄں سروۄتم نہِیں ہُںدّے۔ اِس لئی نو-نارِیواد دا سںکّلپ اُنہاں وِچّ اجِہے مُکابلے دی تھاں پْرسپر سہِیۄگ (کمپّلِیمَیںٹَیرِٹی) اُتّے بل دِںدّا ہَے۔ اِہ نوِیں اںتّر-دْرِشٹی اُتّر-آدھُنِک دَۄر دے پْرچلّت سںکّلپاں ’مرد دا اںتّ‘ جاں ’مرد تۄں مُکتی‘ دا کھںڈّن کردِیاں مرد دے مانوی رُۄپ نُۄں جشناوی ڈھںگّ نال سوِیکاردی ہَے۔ پر نال ہی پِترکی (پَیٹرِییارکی) نُۄں اِکّ وِچاردھارا منّدِیاں اُسدے پْرمُکھّ ہتھِیار٬ پِترکی دھَۄںس٬ نُۄں وںگّاردی ہَے۔ اِس ترہاں نو-نارِیواد جِتھّے کِسے وی رُۄپ والی مردوادی ہِںسّا نُۄں نکاردا ہَے اُتھّے پرمپّرک اَۄرتوادی رُماںس دْرِشٹی (کِہ سِرف اَۄرت ہی کۄملبھاوی٬ سُہجمئی٬ سہِݨشِیل٬ ممتامئی٬ پْرگتِیشِیل آدِ ہُںدّی ہَے) دی مِتھّ اُتّے وی پْرشن-چِنّہ لائُںدا ہَے۔ اِس پْرکار نو-نارِیواد دی دھارنا ہَے کِہ پِترکی وِچاردھارا سِرف مرداں راہِیں نہِیں بلکِہ اَۄرت اتے مرد دۄواں نُۄں آپݨا واہن بݨا کے وِہارک رُۄپ وِچّ لاگُۄ ہُںدّی ہَے۔ اِس سُۄجھ سدکا نو-نارِیوادی نذرِییا اَۄرت-مرد دے رِشتے٬ اَۄرت دے جنݨ-ادھِکار٬ ہۄںد-ہستی دے سبھ ماملِیاں نُۄں اَۄبجَیکٹِو (نِرپکھّ) ڈھںگّ نال ٹھِیک پرِپیکھ وِچّ ویکھݨ دا یتن کردا ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ جَیںڈر دی وکھّرتا دے مسلِیاں نُۄں مانوتاوادی دْرِشٹی نال نجِٹھّݨ ولّ پہِلکدمی کردا ہَے۔

اُپّرلِییاں دھارناواں نُۄں وِہارک رُۄپ وِچّ ویکھݨ لئی اِکّ-دۄ مِسالاں لَیںدے ہاں۔ پرویذ سںدھُّۄ دی کہاݨی ’چابی‘ (کہاݨی-سںگّْرہِ ’بلَۄری اکھّ والا مُںڈّا‘ وِچّ شامِل) بچّے دی پَیدائِش دے ادھِکار نُۄں لَے کے اِکّ وڈّا پْرشن کھڑھا کردی ہَے کِہ کی اَۄرت اِس ماملے وِچّ خُدمُختار ہَے؟ کہاݨی دی اُتّم-پُرکھی پاتر شائِنا پِترکی دھَۄںس دے ستھُۄل رُۄپ (سرداری ہَیںکڑ) تۄں نابر ہُںدِّیاں آپݨے پْریمی نال اںتّرجاتی وِیاہ کرائُݨ وِچّ تاں سپھل ہۄ جاںدی ہَے پر پِترکی دباء دے سُۄخم رُۄپ (ماں بݨ کے سمپُّۄرن ہۄݨا٬ وںشّ اگّے تۄرنا) ساہویں بیوسّ مہِسُۄس کردی ہَے۔ اُسدے آپݨے بُنِیادی ہکّ لئی بۄلے بۄل٬ “مَیں بیبی نہِیں کرنا … … اِکّ بچّے دی کھاتر مَیں آپݨا سرِیر نہِیں کھراب کرنا چاہُںدّی۔”, اُس تۄں سہُرِیاں اتے پیکِیاں دے دۄویں پرِواراں نُۄں بیمُکھّ کر دِںدّے ہن۔ اُسدا اِکلاپا اںتّ نُۄں اُسدے استِتّوی سںکّٹ دا مُڈھّ بنّہݨ لگدا ہَے۔ سنّی دھالِیوال دی کہاݨی ’مَۄم آئی اَیمّ سَۄری‘ (ساہِتک ایکم٬ اکتُۄبر-دسمبّر) دی مُٹِیار ڈا. ٹِینا دے ماں ساہویں بۄلے اِہ بۄل کِہ “مَیں مُںڈّے نال نہِیں رہِ سکدی٬ آئی لائیِک گرلذ”, اُس دے جَیںڈر دی وِلکھّݨتا ولّ اِشارا کردے ہن٬ پر پرمپّرک سۄچ والی ماں لئی اِہ وِچار غَیر-کُدرتی ورتارا اتے “گۄرے لۄکاں” دے “کھیکھݨ” ہن۔ اِس لئی ماپِیاں دی اِکلَۄتی اَۄلاد ڈا. ٹِینا کۄل اِکّۄ ہی چۄݨ بچدی ہَے کِہ ماپِیاں نال ساںجھ تۄں وِروی ہۄ کے اُمر بھر وِگۄچے دی پِیڑ جھلّے۔

اِس پْرکار پِترکی وِچاردھارا آپݨے ستھُۄل اتے سُۄخم دباواں اتے بھُلاںدرِیاں نال اَۄرت دُیالھے اجِہی لچھمݨ-ریکھا کھِچّ دِںدّی ہَے کِہ اُسدے دۄویں پاسے اُسدی ہۄںد اتے ہستی لئی سںکّٹ بݨ جاںدے ہن۔ پںجّابی کہاݨی اِس لچھمݨ ریکھا دے سمُۄہ پاساراں نُۄں سمجھݨ ولّ رُچِت ہۄ رہی ہَے۔ سربجِیت سۄہل دی کہاݨی ’اِنہاں پلاں نُۄں ماݨ ناں لواں‘ (کہاݨی دھارا٬ جُلائی-ستمبّر) دی ’مَیں‘ پاتر آپݨے مریادا-پْرشۄتم اکس نُۄں آںچ آئُݨ دے ڈرۄں آپݨی چاہت دے پلاں نُۄں مانݨ دا وکت آئُݨ ’تے گِݨتِییاں-مِݨتِییاں کردی ششۄپںجّ وِچّ پَے جاںدی ہَے۔ ریمن دی کہاݨی ’نِرملا‘ دی بتّی سالاں دی وِیاہۄں-پچھڑی لڑکی آپݨا سُپن-سںسّار سجائُݨ لئی آپݨے سُہِرد پْریمی نال دَۄڑ جاݨ لئی گھرۄں نِکلدی ہَے پر اُس دی سِمرتی وِچّ وسِییاں٬ بیسہارا پِتا دِییاں بیوسّ آواذاں اُس نُۄں گھر دی لچھمݨ-ریکھا وِچّ مۄڑ لِیائُںدِییاں ہن۔

ہرپْرِیت سِںگھّ چنُۄں دی کہاݨی ’چلّ چِڑِیئے مَیں آئِیا … …’ (تاسمن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) دی دلِت پاتر سُۄٹہی آپݨی گرِیبی دی ولگݨ وِچّۄں نِکلݨ لئی کۄئی آپݨِیاں دی سرکار چُݨن واستے وِتۄں ودھّ ہِیلا-وسِیلا کردی ہَے پر ستّادھاری ورگ دے لارِیاں نال ٹھگّی مُڑ آپݨے نرکی-جِیون ولّ پرت آئُںدی ہَے۔

اِئۄں کہاݨِیکار اَۄرت دے سںکّٹاں نُۄں کِسے مرد-وِشیش دے کھلنائِکی رُۄپ دے پْرسںگّ وِچّ رکھّ کے ویکھݨ دی تھاں ستھِتی-وِشیش دے سںدّربھ وِچّ رکھّ کے واچݨ لگّے ہن۔ نال دی نال آپݨی اَۄرت پاتر نُۄں اِس ترہاں پیش کردے ہن کِہ اُہ اگّے ودھݨ لئی نِرںتّر سوَے-نِرِیکھݨ اتے ستھِتی دے مُلںکّݨ وِچّ پئی نذر آئُںدی ہَے۔ سرگھی دی کہاݨی ’آپھٹر پھۄرٹی‘ دِییاں تِنّے اَۄرتاں نوِیں ذِںدّگی لئی اجِہے مُلںکّݨ دی اوستھا وِچّ پئیِیاں نذر آئُںدِییاں ہن۔ پاتر رَۄشنی اجِہے لیکھے-جۄکھے دَۄران سۄچدی ہَے٬ “جِویں دا جِیݨا چاہُںدّی سی٬ جِیء رہی ساں … … پر پھِر وی بھٹکݨا سی … … مَینُۄں آپݨا آپ گُیاچا جِہا لگدا۔”

اجِہا سوَے-نِرِیکھݨ ہی اِنہاں ناری-پاتراں نُۄں نو-نارِیواد دی اجِہی سۄجھی ولّ پْریرِت کردا ہَے کِہ ناری-چیتنا جاں ناری-مُکتی سِرپھ پِترکی وِچاردھارا دی چھٹّ لاہ سُٹّݨ جاں مرداواں بݨن وِچّ ہی نہِیں٬ سگۄں آپݨے اَۄرتتو دے تتّسار نُۄں جاݨن جاں آپݨی مُۄل سمرتھّا نُۄں پچھاݨن وِچّ وی ہَے۔ پںجّابی ناری-چیتنا دی اجِہی سِفتی تبدِیلی نُۄں پیش کرن والِییاں کہاݨِییاں اِس سال بھرپُۄر رُۄپ وِچّ چھپِییاں ہن٬ جِویں می ٹُۄ (ڈِمپّل اݨجاݨ, ہُݨ, نومبّر 22-اپرَیل 23), مۄہ-جال (ہرپْرِیت سیکھا٬ سِرجݨا٬ جنوری-مارچ), ڈْرِیم لَیںڈ (بلدیو سِںگھّ گریوال٬ سِرجݨا٬ اپرَیل-جُۄن), اجنبی (نِرمل جسوال٬ سِرجݨا٬ اپرَیل-جُۄن), پُۄرا آدمی (ساںول دھامی٬ سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر), کںدھّ (کمل سیکھۄں٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), آپھٹر پھۄرٹی (سرگھی٬ کہاݨی دھارا٬ جُلائی-ستمبّر), کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), اݨکہی پِیڑ (وِپن گِلّ٬ کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), دیہ دا رُکھّ (گُرمِیت پناگ٬ کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), بھُکھّ (تْرِپتا کے سِںگھّ٬ چِراگ٬ جنوری-مارچ), اِکّ لپّ چانݨ دی (تْرِپتا کے سِںگھّ٬ چِراگ٬ اپرَیل-ستمبّر), اِکّ سوال (جتِںدّر رںدھّاوا٬ چِراگ٬ اپرَیل-ستمبّر), مَیں چھُٹّی ’تے جا رہی ہاں (اروِںدّر دھالِیوال٬ چِراگ٬ اکتُۄبر-دسمبّر), وس اکھِّییاں دے کۄل (دِیپتی ببُۄٹا٬ چِراگ٬ اکتُۄبر-دسمبّر), ہُݨ مَیں سُرخرُۄ ہاں (تاسمن٬ جنوری-مارچ), لۄلہڑ (جسّی دھالِیوال٬ تاسمن٬ جُلائی-ستمبّر), مدھّم جِہی آس (امرجِیت سِںگھّ مان٬ تاسمن٬ اکتُۄبر-دسمبّر), امبّا مر جاݨی (ریمن٬ کہاݨی پںجّاب٬ اکتُۄبر 22-مارچ 23), رُۄپی (منمۄہن سِںگھّ باسرکے٬ ساہِتک ایکم٬ جُلائی-ستمبّر), مَۄم آئی اَیمّ سَۄری (سنّی دھالِیوال٬ ساہِتک ایکم٬ اکتُۄبر-دسمبّر), رںگّ برسے (جتِںدّر سِںگھّ ہاںس٬ ہُݨ, نومبّر 22-اپرَیل 23), کڑِکّی (جِںدّر٬ پْروچن٬ جنوری-مارچ), شام سِںگھّ دی رات (کُلجِیت مان٬ پْروچن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) آدِ۔

کہاݨِییاں دے اُپرۄکت ویروِیاں تۄں سہِجے ہی سپشٹ ہۄ جاںدا ہَے کِہ ناری-سںوّیدنا دِییاں ودھیرے کہاݨِییاں بھاویں اَۄرت کہاݨِیکاراں دی کلم تۄں آئیِیاں ہن پر مرد کہاݨِیکاراں لئی وی اِہ گہِری رُچی والھا اہِم وِشا رِہا ہَے۔ اِہ گلّ اِس سال پْرکاشِت ہۄئے کہاݨی-سںگّْرِہاں اُتّے وی ڈھُکدی ہَے۔ اِس سال ناری رچناکاراں دے کہاݨی-سںگّْرہِ کافی ماترا وِچّ ہن٬ جِویں بلَۄری اکھّ والا مُںڈّا (پرویذ سںدھُّۄ), 6.45 (ریمن), بھُکھّ اِئۄں ساہ لَیںدی ہَے (دِیپتی ببُۄٹا), اُچّے بُرج (بلوِںدّر کَۄر براڑ), مَیں اِکّ کتھا (وِشوجۄتی دھِیر), سُچّا گُلاب (امرجِیت پنُّۄں), سۄن چِڑی (ہرجِیت کَۄر), جاں کُیاری تاں چائۄ (جسوِیر کَۄر جسّی), کںدھّ ’تے لگّی بِںدّی (اِںدرجِیت پال کَۄر), سُپنے جواب مںگّدے نیں (سرب کَۄر), ذِںدّگی اِکّ اہِساس (گُردِیپ کَۄر بھاٹِییا), بدامی رںگّ دے چھِٹّے (امن گُرلال), بسںتّ کُر دی کھُۄںڈی (مِینُۄں), ماسی دی چِٹھّی (اِںدرجِیت کَۄر دھالِیوال) آدِ۔ اِنہاں ناری-لیکھِکاواں دے سموِتھّ مرد لیکھکاں دے کہاݨی-سںگّْرِہاں وِچّ وی ناری-چیتنا نُۄں ذُبان دیݨ والِییاں کہاݨِییاں دی چںگّی-چۄکھی ماترا مَۄجُۄد ہَے۔

اُںج ناری انُبھو دے پْرمُکھّ وِشے دے نال نال دلِت چیتنا٬ کِسانی سںکّٹ٬ پارراشٹری سرۄکار٬ سبھِّیاچارک تݨاء آدِ مسلِیاں نُۄں وی اُچیچ نال کہاݨِییاں دا رچنا-وستُۄ بݨائِیا گِیا مِلدا ہَے٬ جِسدا ذِکر اگّے جا کے اِس سال دے بِہترِین کہاݨی-سںگّْرِہاں اتے کہاݨِییاں دے پْرسںگّ وِچّ کِیتا جاویگا۔

وِشا-چۄݨ, بِرتاںتک نِبھاء اتے پْرَۄڑھ رچنا-دْرِشٹی دے پکھّۄں جِہڑے کہاݨی-سںگّْرہِ مَینُۄں وِشیش لگّے ہن٬ اُنہاں بارے سںکھّیپ مُلاںکݨی ٹِپّݨی کرنی ذرُۄری ہَے۔

پرویذ سںدھُّۄ دا کہاݨی-سںگّْرہِ ’بلَۄری اکھّ والا مُںڈّا‘ اِکّ پاسے گۄرے اتے نیٹِو (رَیڈّ-اِںڈِیئن) پاتراں نُۄں نِرپکھّ دْرِشٹی راہِیں پیش کرن کرکے پارراشٹری سرۄکاراں نُۄں اُبھارن والا ہَے اتے دُۄجے پاسے پِترکی وِچاردھارا نال سںوّاد کردی چیتن اَۄرت دا بِرتاںت وی شِدّت اتے پْرَۄڑھ ڈھںگّ نال سِرجݨ والا ہَے۔

دیوِںدّر دِیپ دا کہاݨی-سںگّْرہِ ’تْرِکال سںدھِّیا‘ دمِت ورگاں دے انُبھو نُۄں نو-یتھارتھوادی رچنا-دْرِشٹی راہِیں نِہارن اتے ماجھی رںگّݨ والی پْرماݨِک گلپی بھاشا راہِیں پیش کرن کرکے دھِیان کھِچّݨ والا ہَے۔

روی شیرگِلّ دا کہاݨی-سںگّْرہِ ’کِتے اُہ ناں ہۄوے‘ اجۄکے پرواسی بںدّے دی بہُسبھِیاچارک اتے پارراشٹری ستھِتی نُۄں ٹھِیک پرِپیکھ وِچّ پچھاݨدِیاں لۄڑِیںدے ویروِیاں والی گلپی بھاشا راہِیں چِتر کے اہِم بݨدا ہَے۔

مُۄلۄں نوِیں کہاݨِیکار ریمن دا کہاݨی-سںگّْرہِ 6.45 آپݨے رمذی نامکرن واںگ ہی آپݨی سںکّیتک بِرتاںت-شَیلی دے جلَۄء راہِیں اُچیچے مہتّو دا ہکّدار بݨدا ہَے۔ سمکال دے بھکھدے مسلِیاں بارے جٹِل بِرتاںت سِرجݨ دی اجۄکی پِرت دے اُلٹ اُہ پاتر دی کِسے ستھِتی-وِشیش وِچّ وِکھائی مانوی پْرتِیکِرِیا نُۄں سںکھّیپ٬ لکِیری اتے سںکّیتک گلپی-شَیلی نال چِتردی ہَے۔ اُسدے گلّ وِچّۄں گلّ کڈھّدے جاݨ دے اںدّاذے-بِیاں اتے پاتر دے منۄوِہار نُۄں اُجاگر کرن والی رسِک کتھا-شَیلی وِچّۄں کِتے کِتے وِرک-ٹچّ والھے کتھا-ماڈل دے جھائۄلے وی پَیںدے ہن۔

دِیپتی ببُۄٹا دا کہاݨی-سںگّْرہِ ’بھُکھّ اِئۄں ساہ لَیںدی ہَے‘ آپݨے وِیاپک مانوی سرۄکاراں والے کتھا-وستُۄ اتے شِدّت بھری٬ ویروامُۄلک بِرتاںتکاری کرکے وِشیش مہتّو دا دھارنی بݨدا ہَے۔

وِشوجۄتی دھِیر دے کہاݨی-سںگّْرہِ ’مَیں اِکّ کتھا‘ وِچّ پںجّابی ناری-سںوّیدنا دِییاں نوِییاں کروٹاں نُۄں لۄڑِیںدے سماجِک سںدّربھ نال چِترِیا گِیا ہَے۔ سوَیجِیونِییاتمک چھۄہاں والھا اںدّاذے-بِیاں اِنہاں کہاݨِییاں نُۄں ہۄر وی پْرماݨِک اتے سرۄدی رںگّݨ والِییاں بݨائُںدا ہَے۔

اِنہاں اہِم کہاݨی-سںگّْرِہاں تۄں اِلاوا کُجھ ہۄر وی ذِکریۄگ کہاݨی-سںگّْرہِ اِس سال پْرکاشت ہۄئے ہن٬ جِویں مست (ہرجِیت اٹوال), کہۄ رُکمݨی (منمۄہن باوا), تَینُۄں مرذ کِہڑا دسِّیئے (ملِک شاہ سوار ناسِر), اگّ وِچّ سڑدے پھُلّ (گُرمیل بِیرۄکے), آئی لاچا (انیمن سِںگھّ), دِیاراں وِچّۄں لںگھّدی ہوا (کںوّل کشمِیری), اکھّاں کھُلّہِییاں بُلّہ سِیتے (جۄگِںدّر سِںگھّ تُۄر), نِیائیِں والا ٹکّ (رُپِںدّر رُپال کَۄلگڑھ), تِیسری کھِڑکی (نِرںجّن بۄہا), داستان دی مَۄت (گُرمُکھ سِںگھّ گۄمی), تھۄڑھی جِہی بیوفائی (راجِںدّر سِںگھّ سِوِییا), کھںڈّر (ہِیرا سِںگھّ تُۄت), سِسکدے رِشتے (دوِںدّر کھُش دھالِیوال), اَۄکھے راہ سابت کدم (ماسٹر اجِیت سِںگھّ), دُکھّ درد دِلاں دے (منجِیت سِںگھّ ساگر), مْرِگ تْرِشنا (جے بی سِںگھّ), ہرا چُۄڑا (سںتّۄکھ سِںگھّ ہیئر), کھالس (اوتار سِںگھّ اۄٹھی), پَۄڑی (سںتّۄکھ دھالِیوال), کُرسی (جسوِںدّر رتِّییاں), گُجھّی پِیڑ (ترسیم بھںگُّۄ), پُتّ مَیں اِںڈِییا جاݨا ہَے (سُرِںدّر سِںگھّ رائے), تںدّ تے تاݨی (ورگِس سلامت), جدّی سرمائِیا (گُرملکِیئت سِںگھّ کاہلۄں) آدِ۔

اِس سال دا ہاسِل بݨن والِییاں دس کُ کہاݨِییاں اتے اُنہاں دے بِرتاںتک ہُنر نُۄں بِہترِین بݨائُݨ والی کلاتمک سمرتھّا دا ذِکر کُجھ اُچیچ نال کِیتا جاݨا بݨدا ہَے۔ پر اِتھّے اِہ سپشٹ کرنا ذرُۄری ہَے کِہ کِسے کہاݨی دی کلاتمک سمرتھّا نُۄں جاںچݨ لئی میرا ماپدںڈّ کی ہَے۔ اِہ پَیمانا بِرتاںت دے نِرۄل بِیان (ٹَیلِںگّ) دی تھاں کارج دے واپرن (شۄئِںگ) نُۄں چِترن والی کتھا-جُگت نُۄں مہتّو دیݨ نال سبںدھّت ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ کہاݨی٬ بِرتاںتکار دے بڑبۄلے پَیگمبّری کتھناں دی تھاں ذِںدّگی دی ترذ اُتّے واپردی پْرتِیت ہۄوے۔ کہاݨی کِسے وِچار-وِشیش نُۄں پاٹھک اُتّے ٹھۄسݨ دی تھاں کِسے سںوّیدنا جاں بھاو-وِشیش دا اہِساس کراوے۔ اِس پْرسںگّ وِچّ ویکھِیئے تاں نِمن-لِکھت کہاݨِییاں نیں آپݨِییاں کُجھ اِکّ اُۄݨتائیِیاں دے باوجُۄد آپݨی کلاتمک سمرتھّا ولّ اُچیچا دھِیان کھِچِّیا ہَے۔

ہرپْرِیت سِںگھّ چنُۄں دی کہاݨی ’چَۄںہٹے چکّ‘ (سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر), انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ نِمن-ورگی کِسان دی چںگّے جِیون لئی کِیتی جدّۄجہِد اتے اںتّ ہۄئی ہار دا دُکھاںتک بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ چَۄںہٹے چکّ مگھّر دی مِہنت٬ ہِمّت٬ ہَۄسلے اتے سُپنِیاں دا کۄئی پاراوار نہِیں پر مَۄجُۄدا نو-پُۄںجِیوادی وِوستھا وِچّ اُسدے پرِوار دے کِتے پَیر نہِیں لگدے۔ کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے کِسانی جِیون دے پْرماݨِک ویروِیاں راہِیں مہاںکاوِک دْرِش-چِترن وِچّ ہَے٬ اُتھّے اِکّ پل پل مردے جا رہے کِسان پرِوار دا شۄک-گِیت بݨ جاݨ وِچّ وی ہَے۔

امرجِیت سِںگھّ مان دی کہاݨی ’ایداں کِئۄں‘ (کہاݨی پںجّاب٬ اپرَیل 22-مارچ 23) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ دھرمی-کرمی جِمِیںدار اِیسر سِںگھّ دے منۄسںکّٹ دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اُسدے کھیت جھۄنا لائُݨ والے دلِت پرِوار نُۄں شکّ پَے جاںدا ہَے کِہ رکبا گھٹّ دسّ کے اُنہاں نُۄں لُیائی گھٹّ دِتّی گئی ہَے۔ اُہ چُپّ-چاپ برداشت کرن دی تھاں رکبے دی مِݨتی کروائُںدے ہن تاں سچّمُچّ پھرک نِکلدا ہَے٬ جِس نال نام-لیوا اِیسر سِںگھّ دی کتھنی اتے کرنی دے فرک اُتّے وڈّا پْرشن-چِنّہ لگّ جاںدا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے دلِت چیتنا دے ہوالے نال اجۄکے پیںڈُۄ جِیون-یتھارتھ دے رُۄپاںترن نُۄں پیش کرن وِچّ ہَے اُتھّے ٹھیٹھ ملوئی گلپی مُہاورے والے ویروایُکت اںدّاذے-بِیاں وِچّ وی ہَے۔

پاکِستانی کہاݨِیکار خالِد پھرہاد دھالِیوال دی کہاݨی ’سلامی‘ (پںچّم٬ جُلائی-ستمبّر٬ شاہمُکھی اتے پْرتِمان٬ اکتُۄبر-دسمبّر٬ گُرمُکھی) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار٬ اِکّ انۄکھے بَیںڈماسٹر پِیارے لال٬ راہِیں نابری دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اُہ وِساکھی-دِہاڑے کِسے لۄک-نائِک نُۄں سلامی دے کے نویکلی لۄک-پکھّی پِرت پائُںدا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا بات-نُما گلپ-جُگت راہِیں جِتھّے لۄک-وِرۄدھی راجسی وِوستھا دا وِئںگّپُۄرن چِتّر اُلِیکݨ وِچّ ہَے اُتھّے پِیارے لال دے نِیارے اتے انُۄٹھے شخسی بِمبّ نُۄں اُجاگر کرن کرکے وی ہَے۔

ریمن دی کہاݨی ’امبّا مر جاݨی‘ (کہاݨی پںجّاب٬ اپرَیل 22-مارچ 23) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ ناری دی ہسّاس سںوّیدنا دے اتی اچھۄہ پکھّ دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ امبّا اجِہی سںوّیدنا نال ورۄسائی ہۄئی ہَے کِہ اُہ کامُک جاں اکامُک مرداوِیں چھۄہ دا اںتّر-نِکھیڑ کر سکݨ دے سمرتھّ ہَے۔ اِس لئی اُہ مہِسُۄسدی ہَے کِہ پِترکی وِچاردھارا راہِیں کُںٹھِّت کِسے بہُت بذُرگ جاں کتھِت پہُںچّے ہۄئے سادھُۄ-سںتّ دی چھۄہ وی کامُک ہۄ سکدی ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِکّ بہُت ہی سُۄخم اہِساس نُۄں لۄک-کتھا والی سرل٬ پر مائنیکھیذ رمذی کتھا-شَیلی راہِیں پیش کرن وِچّ ہَے۔

بِںدّر بسرا دی کہاݨی ’کۄئی ہۄر نہِیں‘ (پْروچن٬ جنوری-مارچ) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں پںجّابِییاں دی پرواس دی للہک اتے اُسدے دُۄررسی مارُۄ پْربھاواں دا ہِردیویدھک بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ بِرتاںتکار آپݨے مُںڈّے نُۄں باہر بھیج کے سُرخُرُۄ مہِسُۄس کردا ہَے پر اِکّ جاݨُۄ پرواسی دے ماپِیاں دا رُۄہ-وِنّواں اِکلاپا ویکھ کے آپݨے دُکھاںتک بھوِکھّ دی کلپنا نال تْرہِ جاںدا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا٬ لۄڑِیںدے جِیون-ویروِیاں نال٬ پرواس دے چںگّے-مںدّے دۄواں پکھّاں دا اہِساس کرائُݨ وِچّ ہَے۔

جتِںدّر سِںگھّ ہاںس دی کہاݨی ’شرِیںہ دے پتّ‘ (شبد٬ اکتُۄبر-دسمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں کبِیلے-شرِیکے والے پںجّابی اوچیتن دے اجۄکے سرُۄپ دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ شرِیکے دی سِر-وڈھّ بھاونا ادھِین اِکّ جٹّ کِسان وٹّ-بنّے دے رَۄلھے سمیں آپݨے چھۄٹے بھرا دے سِر وِچّ گںڈّاسی مار کے کاتلانا ہملا کرن تۄں وی گُریذ نہِیں کردا پر جدۄں ہملاور وڈّے بھرا دا اِکلَۄتا پُتّ مر جاںدا ہَے تاں چھۄٹا آپݨی کبِیلائی بھاونا ادھِین لہُۄ دی ساںجھ نُۄں مہِسُۄس کردِیاں٬ سارے گُسّے-گِلھے اتے لالچ بھُلّ کے وڈّے بھرا دی دُبارا جڑھ لگدی ویکھݨ دی دِلھی کامنا کردا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا وَیر اتے پِیار دی مِشرت بھاونا والے پںجّابی منۄوِہار دا جِیوںتّ گلپ-بِمبّ سِرج سکݨ وِچّ ہَے۔ رَۄچِکتا دے پکھّ تۄں ویکھِیئے تاں ناٹکِیئتا دا اںشّ کہاݨی وِچّ تݨاء نُۄں ہۄر تِیبر کرن والا ہَے۔

تْرِپتا کے سِںگھّ دی کہاݨی ’بھُکھّ‘ (چِراگ٬ جنوری-مارچ) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ اِکلاپے-ماری اَۄرت دے اوچیتنی سںسّار نُۄں اُسدے منۄ-وِہار راہِیں اُجاگر کردی ہَے۔ دُبئی رہِںدّے پتی دی غَیر-مَۄجُۄدغی وِچّ اُہ آپݨِییاں اتْرِپت کامناواں نُۄں پتِئُرے دے مُںڈّے راہِیں پُۄرِییاں کرن دی کلپنا کردی ہَے پر اںتّ آپݨی کامُک بھُکھّ نُۄں اݨگَۄلِیاں کرکے پرِوارک مریادا نُۄں بچائُݨ دا یتن کردی ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِکّ پرِوارک اَۄرت دے چیتن-اچیتن دے سُۄخم دوںدّ نُۄں ڈھُکویں وستُۄ-ویروِیاں نال سمُۄرت کرن وِچّ ہَے۔

بلدیو سِںگھّ گریوال دی کہاݨی ’ڈْرِیم لَیںڈ‘ (سِرجݨا٬ اپرَیل-جُۄن) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ سپینی پرواسی کُڑی دے امرِیکا وِچّ سپھل ہۄݨ دی مُڈھلی جدّۄجہِد دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ پْرتِیک رُۄپ وِچّ اُہ اُنہاں سمُۄہ پرواسی مِہنتکشاں دی پْرتِینِدھ جاپݨ لگّ پَیںدی ہَے جِہڑے آپݨے ’ڈْرِیم لَیںڈ‘ وِچّ ٹِیسی اُتّے پہُںچّݨ دا سُپنا ویکھدے ہن۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِسدے جِیوںتّ دْرِش-چِترن اتے سُپنے تے یتھارتھ دی وِڈمبّنا نُۄں پیش کرن وِچّ ہَے۔

ساںول دھامی دی کہاݨی ’پُۄرا آدمی‘ (سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ سمپُّۄرن منُکھّی شخسِیئت دے نِرماݨ لئی نویں ماپدںڈّاں دی جُستجُۄ دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ کہاݨی دا کیںدری مہتّتا والا پاتر اِکّ ہادسے وِچّ دۄویں لتّاں گُیا لَیݨ تۄں پِچھّۄں٬ پرمپّرک دْرِشٹی راہِیں ویکھِیاں٬ ادھّا-ادھُۄرا جاپݨ لگدا ہَے پر آپݨے مانو-ہِتَیشی کارجاں راہِیں پُۄرا آدمی بݨ کے وِکھائُںدا ہَے۔ دُۄجے پاسے کہاݨی وِچلے مُکمّل سرِیراں والے اتے سپھل کارۄباری پاتر آپݨے امانوی سرۄکاراں کارن ادھُۄرے جاپݨ لگدے ہن۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِکّ آشاوادی سُنیہے نُۄں بِرتاںتکار دے پَیگمبّری کتھناں دی تھاں پاتر-وِہار راہِیں اُجاگر کرن وِچّ ہَے۔

ہرپْرِیت سیکھا دی کہاݨی ’گُمّ-پنّے‘ (تاسمن٬ اپرَیل-جُۄن) وِچّ اُتّم-پُرکھی نانی-رُۄپی بِرتاںتکار آپݨے ماں-وِہُۄݨے دۄہتے دے بھاوُک وِگۄچے دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ بال ارجن دا باپ آپݨی پتنی اُتّے شکّ کردِیاں اُس دا کتل کر دِںدّا ہَے اتے سِٹّے وجۄں آپ جیلہ وِچّ سذا کٹّ رِہا ہَے۔ ارجن دی نانی اتے ماسی آپݨے لاڈ-پِیار نال ارجن دا٬ ماپِیاں والھا٬ وِگۄچا گھٹائُݨ دا یتن کردِییاں ہن پر کِسے وی ترہاں ارجن دا کھلاء نہِیں بھردا۔” آئی مِس مائی ممّ” دے رُدنمئی بۄلاں نال اںتّ اُہ آپݨے اݨپُۄرے جاݨ والے اُس کھلاء دا بِیان کردا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا بال منۄوِہار دے ڈُۄںگھائی والھے چِترن اتے پاٹھک دے اہِساساں نُۄں ٹُمبّݨ والی بھاوپُۄرت سرۄدی شَیلی کرکے ہَے۔

اُپرۄکت بِہترِین کہاݨِییاں تۄں اِلاوا اِس ورہے دِییاں کُجھ درمِیانے پدھّر دِییاں ہۄر کہاݨِییاں وی پڑھنیۄگ اتے سلاہُݨیۄگ ہن۔ چیتنّ بُدھّ پںجّابی پاٹھکاں نیں سۄشل مِیڈِییا راہِیں اجِہِییاں کُجھ کہاݨِییاں دا اُچیچ اتے وِستھار نال ذِکر کرکے اُنہاں دی اہِمِیئت ولّ ساڈا دھِیان وی کھِچِّیا ہَے۔ اجِہِییاں کہاݨِییاں ہن: اۄنا اۄڈوائِر (گُرمِیت کڑِیالوی٬ ہُݨ, نومبّر 22-اپرَیل 23), مساݨ (بلوِںدّر سِںگھّ گریوال), بلَۄری اکھّ والا مُںڈّا (پرویذ سںدھُّۄ) (دۄویں٬ پْروچن٬ جنوری-مارچ), مۄہ-جال (ہرپْرِیت سیکھا), 180 مِںٹّ دا آتںکّ کال (جسوِیر راݨا) (دۄویں٬ سِرجݨا٬ جنوری-مارچ), داگ (نوچیتن٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), نُۄݨ (بلِیجِیت), کۄئی تاں ہَے (نِرںجّن بۄہا), سیفٹی کِٹّ (جِںدّر) (تِنّے کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), گِیتاں دا وݨجارا (جگجِیت براڑ٬ تاسمن٬ اپرَیل-جُۄن), تْریڑ (بھگوںتّ رسُۄلپُری٬ تاسمن٬ جُلائی-ستمبّر), مدھّم جِہی آس (امرجِیت سِںگھّ مان), شال (جسوِںدّر دھرمکۄٹ) (دۄویں تاسمن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) آدِ۔

اِس سال دی پںجّابی کہاݨی دے کھیتر دِییاں سمُچِّییاں سرگرمِییاں اُتّے جھات پائیِئے تاں جِہڑے کُجھ اُبھّرویں نُکتے گَۄلݨیۄگ جاپدے ہن٬ اُہ ہیٹھ لِکھے انُسار ہن:

* پںجّابی کہاݨی وِچّ کہاݨِیکار اتے پاٹھک اَۄرتاں دی سِرپھ گِݨتی ہی نہِیں ودھی سگۄں اُنہاں دا گُݨاتمِکیۄگدان وی ودھِیا ہَے۔ اِس سِفتی تبدِیلی نُۄں پچھاݨدِیاں تاسمن اتے ساہِتک ایکم (دۄویں جنوری-مارچ) رِسالِیاں نیں ناری وِشیش اںکّ وی پْرکاشِت کِیتے۔

* پاکِستان دے کہاݨِیکار اتے چِںتّک کرامت مُغل دی سُۄچنا انُسار دسمبّر دے دُۄجے ہفتے تک پاکِستانی پںجّاب وِچّ سِرف اِکّ ہی کہاݨی-سںگّْرہِ (تَینُۄں مرذ کِہڑا دسِّیئے٬ ملِک شاہ سوار ناسِر) چھپِیا ہَے۔ نَۄں-دس کرۄڑ پںجّابی وسۄں والے مُلک دے پْرسںگّ وِچّ سۄچِیاں اِہ چِںتّا والی گلّ جاپدی ہَے۔

* پرواسی پںجّابی کہاݨی وِچّ اِس سال امرِیکا دا یۄگدان وِشیش رِہا۔ بلَۄری اکھّ والا مُںڈّا (پرویذ سںدھُّۄ), کِتے اُہ ناں ہۄوے (روی شیرگِلّ) دۄویں سںگّْرہِ ہی اُلیکھیۄگ ہن۔

* دُکھّ دی گلّ ہَے کِہ کُجھ اُلیکھیۄگ پںجّابی کہاݨِیکار اِس ورہے سدا لئی ساتھۄں وِچھّڑ گئے٬ جِویں امرجِیت دردی٬ گُلوںتّ ملَۄدوی٬ گُرپال سِںگھّ نُۄر٬ مۄہن کاہلۄں٬ نِںدّر گِلّ٬ سی.آر مۄدگِل۔

* اِہ گلّ پںجّابی کہاݨی-وِدھا لئی وڈِیائی والی ہَے کِہ ڈھاہاں پُرسکار لئی اِس وار دا گُݨا تِنّے کہاݨی-سںگّْرِہاں اُتّے ہی پِیا۔ پہِلے پُرسکار لئی بلوِںدّر گریوال (ڈبۄلِییا) اتے باکی دۄہاں لئی اروِںدّر دھالِیوال (جھاںجراں والھے پَیر), جاوید بُۄٹا (چَۄلاں دی بُرکی) نُۄں ودھائی۔ اِسے ترہاں ساہِت اکادمی دِلّی دا پُرسکار پْراپت کرن والھے ساڈے اُچّ-دُمالڑے کہاݨِیکار سُکھجِیت نُۄں وی بہُت بہُت مُبارکاں۔

* پْروچن رِسالے نیں آپݨی پِرت نُۄں کائِم رکھّدِیاں پہِلاں کہاݨی گۄشٹی وی کروائی اتے کہاݨی دا وِشیش اںکّ (جنوری-مارچ) وی چھاپِیا۔ بھاویں کِہ اِس رِسالے دے سمپّادک ڈا. رجنِیش بہادر سِںگھّ ساتھۄں سدا لئی وِچھّڑ گئے ہن پر پْروچن دی نوِیں ٹِیم نیں اِہ پْرتھا چلدی رکھّݨ دی ذِمّیواری سامبھ لئی ہَے۔

* چںگِّییاں کہاݨِییاں چھاپݨ والے ’ہُݨ’ رِسالے نیں لمّا سماں بںدّ رہِݨ تۄں بائد دُبارا دستک دِتّی ہَے٬ کھُشیامدِید۔

* پںجّابی کہاݨی دِییاں آڈِیئۄ تِیار کرکے یُۄ-ٹِئۄُب اُتّے پائُݨ والے اُدمِییاں وِچّ دوِںدّر کَۄر ڈی.سَیݨی دا ناں وی شامِل ہۄ گِیا ہَے٬ پْرشںسّا کرنی بݨدی ہَے۔

* اُس ورہے چھپے بلوِیر کَۄر رِیہل دا سمپّادِت کہاݨی-سںگّْرہِ ’میری دھرتی میرا امبّر‘ (39 کہاݨِییاں) اتے بلبِیر مادھۄپُری دُیارا سمپّادِت کہاݨی-سںگّْرہِ ’کُلبِیر بڈیسرۄں دِییاں اِکتّی کہاݨِییاں‘ ناری رچِت پںجّابی کہاݨی نُۄں وِشیش ہُلارا دیݨ والے ہن۔

سمُچّے تَۄر ’تے کِہا جا سکدا ہَے کِہ اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی نارِیوادی سرۄکاراں پْرتی ودھیرے سُجگّ ہۄئی ہَے۔ اِس لئی نِرپکھّ (اَۄبجَیکٹِو) دْرِشٹی راہِیں اَۄرت دی ہۄںد اتے ہستی دے مسلِیاں نُۄں سمجھ کے پیش کرن دا یتن کرن لگّی ہَے۔ اَۄرت سِرپھ بھۄگݨ والی دیہ نہِیں اتے ناں ہی اَۄرت نِرۄل وِئکتِیگت ہۄںد ہَے۔ اِسدے اُلٹ اَۄرت پرِوارک تے سماجِک پْراݨی وی ہَے اتے سبھ تۄں ودھّ اِکّ سمپُّۄرن مانوی ہۄںد ہَے جِسدے دُکھّ-سُکھ سمُچّی مانو جاتی والے ہی ہن۔ تْرِپتا کے سِںگھّ دی کہاݨی ’بھُکھّ‘ دے ہوالے نال کہِیئے تاں اُس دِییاں پرِوارک اتے سماجِک پچھاݨ دِییاں بھُکھّاں وی کام-تْرِپتی دی بھُکھّ تۄں کۄئی گھٹّ مہتّو والھِییاں نہِیں ہن۔

اِسے ترہاں پںجّابی اَۄرت دے ناری سرۄکار سِرف اُچّ جاں مدھّورگی اَۄرتاں دے کام-ہابڑے تک سِیمت نہِیں بلکِہ نِمن ورگ دِییاں اَۄرتاں نُۄں نپِیڑن والھے آرتھِک٬ سماجِک جھمیلِیاں تک وی پسرے ہۄئے ہن۔ ہرپْرِیت چنُۄں دی کہاݨی ’چلّ چِڑِیئے مَیں آئِیا … …’ دے ہوالے نال کِہا جاوے تاں دلِت اَۄرت سُۄٹہی ستھاپِت راجسی دھِراں ولّۄں دُرکاری آپݨی مانوی ہۄںد نُۄں “نکّ نالۄں سِیںڈھ واںگ گواہ کے پرے مارن” ورگی مہِسُۄس کردی ہَے۔ اُس ورگِییاں دمِت اَۄرتاں دی ذِںدّگی نُۄں مائنیکھیذ بݨائُݨا وی پںجّابی کہاݨی دا وڈّا سرۄکار بݨدا ہَے۔

وِشا-وستُۄ دی چۄݨ واںگ ہی بِرتاںتکاری دے پکھّ تۄں ویکھِیئے تاں اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی نیں بیلۄڑی جٹِلتا٬ امُۄرتتا (اَیبسٹْرَیکشن) اتے کتھنمُۄلک پْرچاراتمکتا ولّۄں وی کُجھ ناں کُجھ پاسا وٹِّیا جاپدا ہَے۔ اِسے لئی ستھاپِت لیکھکاں دِییاں جٹِلتر کہاݨِییاں دے مُکابلے مُۄلۄں نویں کہاݨِیکاراں٬ امرجِیت سِںگھّ مان اتے ریمن دِییاں سرل٬ لکِیری اتے چھۄٹے آکار دِییاں رَۄچِک اتے ارتھپُۄرن کہاݨِییاں نُۄں پاٹھک نیں ودھیرے پسںدّ کِیتا ہَے۔ شائِد اِہ وِرک-ٹچّ والھے کتھا-ماڈل دی پُنر-سُرجِیتی دا سںکّیت ہی ہۄوے۔

اِس پْرکار اِس سال دی کہاݨی نیں پاٹھک-مُکھّ ہۄ کے تُرن ولّ سلاہُݨیۄگ کدم چُکِّیا ہَے جِسدے بھوِکھّ وِچّ چںگّے سِٹّے نِکلݨ دی آس ہَے۔