ساڈے سمِیاں وِچّ تکنِیکی وِکاس اتے سُۄچناواں دا ہڑھ آ گِیا ہَے جِسدا ویگ ہر دِن ودھ رِہا ہَے۔ اسِیں سارے کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ اِس ہڑھ وِچّ وہِںدّے جا رہے ہاں۔ ساڈا دِماگ ہر پل کُجھ سَیکِںڈّ نوِیں چِیذ دیکھݨ-جاݨن دی لت دے شِکار بݨ رِہا ہَے۔ اِس ستھِتی وِچّ ساڈا سُکھ-چَین٬ سکُۄن ہر پل پْربھاوِت ہۄ رِہا ہَے۔

اسِیں مۄبائِل دی سکرِین تۄں کۄئی سۄشل سائیِٹ کھۄلہدے ہاں تاں اِکّ ورہِیاں بدھّی ناں مُکّݨ والا کھِلارا پِیا اِس وِچّ دیکھ سکدے ہاں۔ جدۄں اسِیں گھںٹِّیاں بدھّی ہِپنۄٹائیِذ ہۄئے اِس کھلارے نُۄں دیکھدے رہِںدّے ہاں٬ اِہۄ کھِلارا ساڈے دِماگ وِچّ کھِلرنا شُرُۄ ہۄ جاںدا ہَے۔ سانُۄں اِہ بھرم ہُںدّا ہَے کِہ اسِیں ودھّ تۄں ودھّ چِیذاں نُۄں سمجھ اتے یاد کر رہے ہاں جدکِہ ہکِیکت اِہ ہَے ساڈا من بھُلّݨ, کھںڈّتا اتے بیچَینی دا شِکار بݨ رِہا ہُںدّا ہَے۔

دُنِییاں بھر وِچّ اُداسی٬ پْریشانی٬ من نُۄں ٹیک ناں آئُݨی٬ نِیںد ناں آئُݨی٬ گُسّا٬ بیچَینی اتے تلکھی آدِ مانسِک وِکار بڑی تیذی نال ودھ رہے ہن۔ اِسدے ہۄر کارن وی ہۄݨگے پر آدھُنِک جِیون شَیلی اتے منُکھّ دی اِکلّتا اِسدا مُکھّ کارن ہن۔ ساںجھے پرِواراں دا سںکّلپ لگبھگ ٹُٹّ گِیا ہَے۔ وِیاہ کروا کے پتی پتنی دا پرِوار نالۄں وکھّرے رہِݨ دا سںکّلپ وی کُجھ مُلکاں وِچّ تیذی نال کھتم ہۄݨ لگّ پِیا ہَے۔ اِسدی تھاں لِو اِن رِلیشنشِپّ نیں لَے لئی ہَے۔ اسِیں اُس دَۄر وِچّ ہاں جِتھّے لۄکاں دے آپسی سبںدھّ بڑی تیذی نال بدل رہے ہن۔ سںچّار اتے اِںٹرنَیٹّ دی دُنِییاں نیں ساڈے کمّاں وِچّ ہی تیذی نہِیں لِیاںدی بلکِہ منُکھّ دے وِہار نُۄں وی اِہنے تیذ کِیتا ہَے۔ کِسے وی چِیذ تۄں چھیتی اکّ جاݨا تے کِسے ہۄر چِیذ دی ہۄڑ لئی ہر ہربا ورتݨ دی پْروِرتی ودھ رہی ہَے۔ سہِج٬ سبر٬ سکُۄن دِییاں وادِییاں تۄں اسِیں دُۄر نِکل آئے ہاں اتے وستاں لئی بھٹک رہے ہاں۔ اِہۄ وِہار ہی منُکھّ آپݨے رِشتِیاں نال کرن لگّا ہَے۔ بھوِکھّ وِچّ اے آئی دے دَۄر وِچّ منُکھّ دی بھٹکݨا اجے ہۄر ودھیگی۔

اے آئی گرۄک نُۄں جدۄں اِہ پُچھِّیا گِیا کِہ اجّ دے دَۄر وِچّ مۄبائِل منُکھّ دے ذِہن نُۄں کِویں پْربھاوِت کر رِہا ہَے؟ تاں اُسدا جواب کُجھ اِس ترہاں سی٬ ’مۄبائِل پھۄن نیں سانُۄں تیذ٬ بھاوُک٬ کھںڈِّت اتے آپݨے آپ وِچّ بںدّ کر دِتّا ہَے۔ لۄک ہُݨ لمبّے لیکھ کِتاباں پڑھن دی بجائے چھۄٹِییاں چھۄٹِییاں رِیلاں٬ جۄ کیول 15 تۄں 60 سکِںٹّ دِییاں ہۄݨ, ویکھݨِییاں ذِیادا پسںدّ کرن لگّے ہن۔ اِکّ ادھِئَن مُتابِک اِہ سماں ہر سال گھٹ رِہا ہَے۔ 2025 وِچّ اِہ سماں 8 سَیکِںڈّ تۄں وی گھٹّ ہَے۔ جۄ وِیڈِیئۄ ذِیادا گُسّا٬ ڈر جاں کھُشی پَیدا کردی ہَے٬ اُہ وائِرل ہُںدّی ہَے۔ ہر رۄذ آپݨِییاں پھۄٹۄیاں٬ سٹۄرِیذ پائُݨ نال لۄک اِس منۄبھرم دا شِکار بݨ رہے ہن کِہ جِویں اُہ ہی دُنِییاں دا کیںدر ہن۔ ہر چِیذ دی جاݨکاری سانُۄں اِںٹرنَیٹّ سائیِٹاں تۄں مِل جاںدی ہَے٬ اِس لئی یاد رکھّݨ دی پْروِرتی گھٹّ ہۄ رہی ہَے۔ جنریشن الپھا٬ بھاو 2010 تۄں بائد پَیدا ہۄݨ والی پِیڑھی نُۄں رۄذانا 7-8 گھںٹّے جاں اِس تۄں وی ودھّ سماں سکرِین نال جُڑے رہِݨا پَیںدا ہَے۔ جاں کہِ لئیِئے کِہ جُڑے رہِݨ دی آدت بݨ گئی ہَے۔ اِس نال بچِّیاں نُۄں اُنِیںدرا٬ چِڑچِڑاپن٬ ڈِپرَیشن اتے وِوہارک سمسِّیاواں ودھ رہِییاں ہن۔ اِنہاں بچِّیاں دا دِماگ ملٹِیٹاسکِںگّ٬ وِذُۄئل تھِںکِّںگّ (شبداں دی بجائے تسوِیراں راہِیں سۄچݨا) اتے ہائیِپرلِںکّ (اِکّ تۄں دُۄجی تے دُۄجی تۄں تِیجی تھاں چھال مارن دی پْروِرتی) ورگی سۄچ نال تِیار ہۄ رِہا ہَے۔ مانو سبھِّئتا دے اِتِہاس وِچّ اِہ اِکّ وکھّری ترہاں دی مانسِک تبدِیلی ہَے۔ تکنِیکی وِکاس نیں بیشک منُکھّ نُۄں آپݨے آپ نالۄں تۄڑ دِتّا ہَے پر اِسدے بہُت سارے چںگّے پْربھاو وی ہن۔ ویکھݨا اتے سۄچݨا اسِیں ہَے کِہ اسِیں اِسدی ورتۄں کِویں کرنی ہَے۔

اِس سمیں پُۄری دُنِییاں وِچّ سبھ تۄں ودھّ اے آئی دی چرچا ہَے۔ اِس نُۄں لَے کے اے آئی گَۄڈپھادر منّے جاݨ والے جَۄپھری ہِنٹن ورگے تکنِیکی ماہِر وی اِس تۄں ڈرے ہۄئے ہن۔ کھدشا اِہ ہَے کِہ جیکر اے آئی گلت ہتھّاں ’تے چڑھ گئی٬ کںٹّرۄل تۄں باہر ہۄ گئی٬ جِویں کِہ اِسدی سمبھّاونا ہَے تاں اِس نال پُۄری منُکھّ جاتی کھتم ہۄ سکدی ہَے۔ اِہ اِکّ ترہاں نال دۄدھاری تلوار ہَے۔ اِس نال بہُت کُجھ ٹھِیک وی کِیتا جا سکدا ہَے اتے تباہی وی ہۄ سکدی ہَے۔ اگلے کُجھ سالاں وِچّ کُجھ سںکّٹ٬ جِویں نَۄکرِییاں دا ہۄر گھٹ جاݨا٬ ساڈے لئی دُکھدائی ستھِتی پَیدا کر سکدا ہَے۔ اِس نال نَۄجواناں وِچّ ہۄر گہِری نِراشتا پھَیلیگی۔ دُۄجے پاسے جیکر اے آئی نُۄں سہی ڈھںگّ نال اِسدی سُیۄگ ورتۄں کرن نال اِس نال ہر ترہاں دِییاں بِمارِییاں٬ گرِیبی اتے جںگّ یُدھّ کھتم ہۄ سکدے ہن۔

منُکھّی سبھِّئتا دا اِتِہاس دُکھّ نُۄں سُکھ اتے انںدّ وِچّ بدلݨ دا اِتِہاس ہَے۔ اجّ دے دَۄر وِچّ منُکھّ کۄل بیشک سادھن ودھ گئے ہن٬ سہُۄلتاں بِہتر ہۄ گئیِیاں ہن پر من دا سُکھ چَین ہر دِن گواچ رِہا ہَے۔ اِسدا سبھ تۄں وڈّا کارن ساڈی سِکھِّیا٬ سبھِّیاچار٬ اکھَۄتی دھرم اتے راجنِیتی٬ اِنہاں سبھ کھیتراں وِچّ لالچاں دا کۄئی پاراوار نہِیں رِہا۔ اِنہاں دِییاں ترجِیہاں منُکھّ دا بَۄدھِک اتے مانسِک پدھّر نہِیں رِہا بلکِہ اِہ دھرم استھاناں وِچّ ہُںدِّییاں ارداساں بینتِییاں وی ہُݨ وستاں دی ہۄڑ لئی ہن۔ اِسدا اِکّ ہۄر اہِم کارن اِہ وی ہَے کِہ سُۄچناواں اتے جاݨکارِییاں دا ہڑھ جِویں ساڈے اِس دَۄر وِچّ آئِیا ہَے٬ مانوجات دا بَۄدھِک پدھّر اِس لئی تِیار کِیتا جاݨا چاہِیدا سی٬ جۄ کِہ نہِیں کِیتا گِیا اتے بھوِکھّ وِچّ اِہ کھِلارا ہۄر کھِلرنا ہَے۔ جِس ترہاں دے اسِیں تکنِیکی یُگ وِچّ پْرویش کرن دے کںڈھّے ’تے کھڑھے ہاں دا 99.9% سانُۄں کِیاس تک وی نہِیں۔ آئُݨ والے سمیں دَۄران کِنّا کُجھ کِنّی تیذی نال بدلݨا ہَے٬ اِس لئی اسِیں مانسِک پدھّر ’تے کی تِیاری کِیتی ہَے؟ اِہ اجِہی ستھِتی ہَے جِویں بݨماݨس نُۄں بِجلی دِییاں تاراں اتے ساذۄ سامان دے دیئیِئے تے اُس نُۄں کہِیئے کِہ بِجلی نُۄں ٹھِیک کرن دا کمّ ہُݨ تُۄں کریںگا۔

اِس ستھِتی دا اِکّ ہۄر پکھّ وی ہَے٬ اُہ اِہ کِہ اے آئی ورگے ’جِنّ‘ لئی کمّ کرن والے ماہِر وی اِہ سمجھ رہے ہن کِہ اے آئی نال کی کُجھ ہۄݨا ہَے٬ اِسدا سہی سہی اںدّاذا اسِیں وی اجے نہِیں لا سکدے۔ اِسدے باوجُۄد وی کھاس تَۄر ’تے ساڈے سِکھِّیا اتے ہۄر کھیتراں وِچّ وڈِّییاں تبدِیلِییاں دی لۄڑ ہَے۔ آدھُنِک دَۄر وِچّ منُکھّ نیں کِویں وِچرنا ہَے٬ کِویں اُسنے مانسِک تَۄر ’تے کھُشہال رہِݨا ہَے اِہ بھوِکھّ دا ہۄر وڈّا مسلا بݨن دی سمبھّاونا ودھ رہی ہَے۔

اجّ دُنِییاں بھر وِچّ نشِیاں دی بھرمار ہۄ رہی ہَے۔ مانسِک وِکار ودھ رہے ہن۔ نشے اِکّ ترہاں مانسِک وِکاراں نُۄں ٹھِیک کرن لئی مانسِک رۄگی ولّۄں آپݨے ولّۄں آپ آپݨا اِلاج کرن دی وِدھی ہُںدّی ہَے جۄ اُس لئی ٹۄئے وِچّۄں نِکل کے کھُۄہ وِچّ ڈِگݨ دا کارن بݨدی ہَے۔ وِکسِت مُلکاں وِچّ بچِّیاں نُۄں سکُۄلاں کالجاں وِچّ اِہ تاں سِکھائِیا جا رِہا ہَے کِہ اُہناں نیں ٹھِیک ڈھںگّ نال نشے دی ورتۄں کِویں کرنی ہَے پر اِہ نہِیں دسِّیا جا رِہا کِہ بھوِکھّ دی دُنِییاں٬ جۄ اجّ دی دُنِییاں تۄں بِلکُل وکھّری ہۄویگی٬ اِس وِچّ تُسِیں کِویں وِچرنا ہَے۔ اِس سمیں پُۄری دُنِییاں وِچّ منُکھّ دے من ’تے سبھ تۄں ودھّ کمّ کرن دی لۄڑ ہَے۔ منُکھّ مانسِک تَۄر ’تے تںدّرُست کِویں رہے٬ اِس لئی بہُت سارِییاں ترجِیہاں تے بہُت کُجھ کِیتا جا سکدا ہَے جۄ کِہ نہِیں ہۄ رِہا۔ اِسدے باوجُۄد وی سانُۄں جِیون وِچّ کھُشی دیݨ والِییاں چںگِّییاں ترجِیہاں لئی یتنشِیل ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ جِیون وِچّ کُجھ کلاتمِکتا ہۄوے٬ اِس لئی سانُۄں کھۄج کردے رہِݨا چاہِیدا ہَے۔

منۄوِگِیان سانُۄں دسّدا ہَے جۄ لۄک کھُشی نُۄں آپݨی آدت بݨا لَیںدے ہن٬ اُہ ہی ودھیرے کھُش رہِںدّے ہن۔ اِسدے اُلٹ جۄ لۄک آپݨے من نُۄں ہر ویلے دُکھدائی مۄڈ وِچّ رکھّدے ہن٬ اُہ لگاتار دُکھی رہِںدّے ہن۔ اِس لئی من دے بھاو نُۄں بدلݨ لئی اِہ بڑا ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں چِیذاں-وستاں تۄں کُجھ سماں الگّ ہۄ کے کُدرت نال سںوّاد کرِیئے٬ کُدرت نال اِکمِکتا پَیدا کرِیئے۔ پرِوار وِچّ بہِ کے لمّا سماں گلّامباتاں کرِیئے۔ منۄوِگِیانی آکھدے ہن ہر دِن سَۄݨ تۄں پہِلاں اُہناں چںگِّییاں سُکھدائی تِنّ گلّاں٬ تِنّ چِیذاں٬ تِنّ شبداں نُۄں وار وار یاد کرۄ جاں لِکھۄ جۄ اُس دِن تُہاڈے نال واپرِییاں ہن۔ جِویں سُۄرج دا چڑھنا چںگّا لگّا٬ کِسے نیں دھنّواد کِہا٬ کُجھ نواں سِکھِّیا٬ کِسے نیں مُسکرا کے گلّ کِیتی٬ کھِڑے ہۄئے پھُلّ نُۄں دیکھِیا٬ بھاو کُجھ وی جۄ تُہانُۄں چںگّا لگّا ہۄوے٬ اُس نُۄں یاد کرۄ۔ اِس نال منُکھّ چںگِّییاں گلّاں نُۄں گْرہِݨ کرن دا آدی ہۄݨ لگدا ہَے اتے منُکھّ دا آتموِشواش ودھݨ لگدا ہَے۔ ہر دِن کُجھ مِںٹّ مَیڈِیٹیشن (دھِیان) کرۄ اِس نال ساڈا سرِیر تݨاء تۄں مُکت ہۄݨ لگدا ہَے٬ من شاںت ہُںدّا ہَے۔ کِسے دارشنِک نیں کِہا ہَے کِہ جیکر من ٹھِیک ہۄویگا تاں سبھ کُجھ ٹھِیک ہی ہۄویگا۔ پر جدۄں سبھ تۄں وڈّا مسلا ہی اِہ بݨ جاوے کِہ من ٹھِیک نہِیں تاں پھِر سبھ کُجھ ٹھِیک کِویں ہۄویگا؟

* * * * *