اِس پُستک وِچّ جِتھے مَیں آپݨے آپ نُۄں بچپن تۄں وڈیری اُمر تک پہُںچّدے وِکھائِیا ہَے اُتھے 1940 تۄں 2008 تک دے سمیں دِییاں جھلکاں وی وِکھائیِیاں ہن۔ جدۄں میرا جنم ہۄئِیا اُدۄں دُۄجی وِشو جںگّ لگّی ہۄئی سی۔ ہِںدّۄستان دے لۄک دیش دی آذادی لئی جُۄجھ رہے سن۔ پھِر آذادی مِلی٬ پاکِستان بݨِیا تے مُلک وںڈِّیا گِیا۔ پںجّاب نُۄں دُپھاڑ ہۄݨا پِیا تے پںجّابِییاں نُۄں آذادی دی بہُت مہِںگّی کِیمت تارنی پئی۔ لکھّاں لۄک انِیائی مَۄتے مارے گئے۔ مَیں اُدۄں ستّ سال دا بچّا ساں۔ اُس سمیں دے دْرِش مَینُۄں اجّ وی وِکھائی دِںدّے ہن جۄ میری جِیون گاتھا دا بھاگ بݨے ہن۔ مُسلماناں دے گُیاںڈھی مُںڈّے جۄ میرے بچپن دے آڑی سن تے جِنہاں نال مَیں آلِییاں بھۄلِییاں گلّاں کردا رِہا٬ پتا نہِیں کِتھے ہۄݨ? جِیںدے ہۄݨ جاں مر گئے ہۄݨ? پر اُنہاں دِییاں یاداں میرے نال نیں تے مَیں اُنہاں دا ذِکر کِیتے بِناں نہِیں رہِ سکِیا۔

اُدۄں ساڈے پِںڈّاں دا جنجِیون اجّ ورگا نہِیں سی۔ ناں گُسلکھانے سن٬ ناں پکھانے تے ناں بِجلی سی۔ پاݨی کھُۄہاں تے کھُۄہِییاں دا ورتی دا سی۔ کھیڈݨ ملّہݨ لئی نِیائیِں دے کھیت تے کھُلّہِییاں رَۄڑاں سن۔ مشِینری اجے نہِیں سی آئی جِس کرکے سارا کمّ ہتھِّیں کرنا پَیںدا سی۔ کِساناں دا گڈّا ہی ڈھۄیا ڈھُیائی دا سادھن سی۔ ساک سکِیرِییاں `چ جاݨ لئی ٹَۄئہری سواری بۄتے دی سی جِس دا انںدّ مَیں وی ماݨِیا تے اُہدا ذِکر آپݨی جِیون گاتھا وِچّ ہُبّ کے کِیتا۔

پاٹھک اِس پُستک دے پنّے پرتݨگے تاں اُہ میرے بارے جاݨن دے نال میرے جِیون کال دے نذارے وی تکّݨگے۔ پاٹھکاں نُۄں پتا لگّیگا کِہ ساڈے ویلے دے پْرائِمری سکُۄلاں٬ ہائی سکُۄلاں تے کالجاں دی پڑھائی کِہۄ جِہی سی؟ کھیڈاں کِہۄ جِہِییاں سن تے کِہۄ جِہے سن رںگّ تماشے؟ کِویں ہُںدّے سن ساڈے ویلے دے وِیاہ مںگّݨے؟ سادھارن گھراں دے بچّے کِویں پڑھدے تے کِہۄ جِہِییاں اِلّتاں کردے سن؟

مَیں لِکھِیا ہَے کِہ مَیں وی کئی اِلّتاں کِیتِییاں۔ ہُݨ مَیں بگّی داڑھی تے بذُرگی نال گِیانی دھِیانی لگّداں پر جدۄں سۄلہاں سالاں دا ساں تاں دۄ گُتّاں کر کے٬ سُرکھی بِںدّی لا کے سٹیج اُتے جِںدّا ڈانس وی کِیتا سی۔ کھُد جِںدّا ڈانس کِیتا سی پر مُکتسر دے میلے وِچّ پںڈّال دِییاں وِرلاں `چ سِر پھسا کے جِںدّا ڈانس ویکھدِیاں سِپاہِییاں تۄں پُڑِیاں `تے ڈںڈّے وی کھادھے سن۔ کاہلی نال سِر باہر کڈھّدِیاں کئیِیاں دِییاں پگّاں لتھّ گئیِیاں سن پر میری پگّ تے اِذت بچ گئی سی! دِلّی پڑھدِیاں ٹِیٹی دے ڈھِڈّ نُۄں اُںگل لا کے دس رُپئے دیئیِدے سن تے دِلِّیئۄں ریل گڈّی دا سلِیپر ملّ کے کۄٹکپُۄرے آ اُتری دا سی۔ میری اِس پُستک وِچّ کئی تھائیِں کُتکُتاڑِییاں وی ہن۔

مَیں ذِلہا لُدھِیاݨے دے پِںڈّ چکر `چ جمِّیا۔ ملّہے٬ پھاذِلکا٬ مُکتسر تے دِلّی وِچّ پڑھِیا۔ دِلّی٬ ڈھُڈِّیکے تے مُکںدّپُر وِچّ پْرۄپھَیسر تے پْرِںسِّیپل رِہا۔ دیش وِدیش دے انیکاں شہِر تے اِلاکے گھُمّے۔ ٹۄراںٹۄ دے سی.اَینّ.ٹاور `تے چڑھِیا٬ لںڈّن دی چںڈّۄل جھُۄٹی تے ڈِذنِیلَیںڈ دِییاں ڈھاݨِییاں دے جھُۄٹے لئے۔ سَیںکڑے کھِڈارِییاں تے لِکھارِییاں نال مُلاکاتاں کِیتِییاں تے سَیںکڑے کھیڈ میلے آپݨی اکھِّیں ویکھے۔ دۄ لکھّ کِلۄمِیٹر پَیرِیں تُرِیا٬ ہذاراں کِلۄمِیٹر سائیِکل چلائِیا تے لکھّاں مِیل ہوائی جہاذاں دا سفر کِیتا۔ اِہدا سںکھّیپسار اِس پُستک دے پنِّیاں اُتے اںکّت ہَے۔

میری جِیون کہاݨی وِچّ کُجھّ وی سنسنِیکھیذ نہِیں۔ ناں اِشک مُشک٬ ناں چۄری ڈاکا٬ ناں ساذِش٬ ناں جسُۄسی تے ناں کۄئی وڈّا ہادسا۔ میرے نال جگّۄں تیرہوِیں وی نہِیں ہۄئی تے ناں مَیں کۄئی مائرکا مارِیا۔ مَیں کِسے کھیتر دا وِشیش وِئکتی وی نہِیں۔ مَیں ناں تِنّاں `چۄں ہاں٬ ناں تیراں `چۄں۔ پھِر وی مَینُۄں لگّدَے کِہ میری اِہ سادھارن جِیون گاتھا آم پاٹھکاں نُۄں اسادھارن لگّ سکدی ہَے۔ اُنہاں نُۄں پْربھاوِت کر سکدی ہَے۔ سمبھّو ہَے اُہ چںگّیرے جِیون لئی پْریرے جاݨ تے رچناتمِک آہرے لگّ جاݨ۔ جِنّا کُ جِیون مِلِیا ہَے اَیویں رئۄُں رئۄُں تے مرُۄں مرُۄں کرن دی تھاں آس اُمِید نال جِیݨ۔ مُشکلاں دے باوجُۄد اُتشاہ نال بھرے رہِݨ۔ کدے ہِمّت ناں ہارن۔ جے کھُشِییاں ڈھلدے پرچھاویں ہُںدِّییاں ہن تاں غمِییاں وی سدا نہِیں رہِںدِّییاں۔ ہسںدِّیاں کھیلںدِّیاں وی مُکتی پْراپت کِیتی جا سکدی ہَے۔

شُکرگُذار ہاں آپݨی پتنی ہرجِیت تے پرِوار دے جِییاں دا جِنہاں نیں مَینُۄں پڑھن لِکھݨ لئی پرِوارک کارجاں تۄں وِہل دِتّی رکھّی۔ ’پںجّابی ٹْرِبِئۄُن‘ دے سمپّادک سِدھُّۄ دمدمی دا٬ جِس نیں ’بکلّمکھُد‘ کالم راہِیں مَینُۄں پاٹھکاں دے سنمُکھ کِیتا۔ تے دھنّوادی ہاں پاٹھکاں دا جِنہاں دے سُجھاواں نال اِہ پُستک وجُۄد وِچّ آئی۔