مَیراتھن دَۄڑ بتالی کُ کِلۄمِیٹر دی ہُںدّی ہَے۔ مَینُۄں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے لِکھدِیاں بتالی کُ سال ہۄ چلّے ہن۔ مَیراتھن دَۄڑاک واںگ مَیں وی کدے ہَۄلی تے کدے تیذ ہۄ جاںدا ہاں۔ 1966 تۄں لگاتار لِکھی جا رِہاں۔ جِویں مَیراتھن دَۄڑاک دَۄڑ مُکّݨ دے نیڑے سِرڑ نال ہۄر تیذ دَۄڑن لگّدے ہن اُویں مَیں وی آپݨی لِکھݨ دی چال ہۄر تیذ کر دِتّی ہَے۔ پںجّ چھے سالاں تۄں ہریک سال میری نوِیں پُستک چھپ رہی ہَے۔ پِچھلے سال دۄ چھپِییاں سن۔ ’پھیری وتناں دی‘ تے ’کبڈّی کبڈّی کبڈّی’۔ اَیتکِیں ’کھیڈاں دی دُنِییاں‘ ہاذر ہَے۔ آئُںدے سال آپݨی آتمکتھا نال دستک دیواںگا جۄ بکلّمخُد دے سِرلیکھ ہیٹھ ’پںجّابی ٹْرِبِئۄُن‘ وِچّ چھپݨی شُرُۄ ہۄ چُکّی ہَے۔ اُہدا وِستھار ’میری کھیڈ کتھا‘ وِچّ چھپیگا۔ اُہدے `چ لُکِیا سچّ ہۄر اُجاگر کرن دی کھُلّہ لواںگا۔

ہالاں تک مَیں دۄ کُ سَۄ کھِڈارِییاں دے شبد چِتّر اُلِیک سکِیا ہاں۔ سَۄ تۄں ودھّ دیسی تے پردیسی کھیڈاں دی جاݨکاری دِتّی ہَے تے سَۄ کُ کھیڈ میلِیاں دے نذارے بِیان کِیتے ہن۔ ایشِیائی تے اۄلمپِّک کھیڈاں دا اِتِہاس لِکھِیا ہَے۔ کھیڈاں دے انیکاں پکھّاں دی چرچا چھیڑی ہَے۔ وِچے کھیڈ میلے ویکھݨ لئی کِیتے دیس پردیس دے سفراں دا ہال ہَے تے وِچے دُۄر نیڑے ویکھے ستھاناں دا ورݨن ہَے۔ وِچے ہاسا کھیڈا تے وِئںگّ ہَے۔ امرِیکا تے کَینیڈا دا سفرناما لِکھݨ دے نال پھیری وتناں دی وی لِکھی ہَے۔

اِس پُستک وِچّ مَیں اگّے پِچھّے لِکھے چالی آرٹِیکل پرۄئے ہن۔ اِہناں وِچّ دُنِییا دے مہان مُکّیباذ مُہمّد الی دا شبد چِتّر وی ہَے تے پںجّاب دے کُجھّ بھُلّے وِسرے کھِڈارِییاں دی گاتھا وی ہَے۔ اُہ ایشِییا مہاںدِیپ دے چَیمپِیئن بݨے پر اُنہاں جۄدھِیاں دِییاں واراں کِسے نیں نہِیں گائیِیاں۔ نِکّا سِںگھّ٬ مکھّݨ سِںگھّ٬ مہِںدّر سِںگھّ تے کئی ہۄر ایشِییا جِتّ کے وی گُمّنامی دے ہنہیرِیاں وِچّ گُیاچ گئے ہن۔ وَیٹرنذ دِییاں کھیڈاں دے ساڈے ورلڈ چَیمپِیئن وی کِسے دے چِتّ چیتے نہِیں۔ مَیں چیتے کرائُݨ دا یتن کر رِہاں۔ ایشِیائی کھیڈاں دا سںکھّیپ اِتِہاس وی دِتّا ہَے تے کبڈّی دے کھِڈارِییاں دی کبُۄترباذی تۄں وی پردا ہٹائِیا ہَے۔ کِدھرے جپان دی جدّی کھیڈ سُمۄ دا ذِکر ہَے تے کِدھرے یُۄنان دی لہُۄپِیݨی مَیراتھن دَۄڑ دا۔ کِدھرے راوی جِہلم چناب نُۄں سلام آکھدِیاں اۄدھرلے سجّݨاں دی خَیر سُکھّ مںگّی ہَے۔ سُرجِیت پاتر دے شبداں وِچ:

راوی جِہلم چناب نُۄں سلام آکھݨا

اسِیں مںگّدے ہاں خَیر سُبہا شام آکھݨا …

کِتے اُڑِیسا تے بالک بُدھِیئے تے بِیاس دے بابا پھَۄجا سِںگھّ دِییاں دَۄڑاں دا تبسرا ہَے تے کِتے سِکھّ کھِڈارِییاں دے کیس کٹّݨ تے رکھّݨ بارے ٹِپّݨِییاں ہن۔ جگرائۄں دا جمّپل تے کَیلیپھۄرنِییا دا واسی گُرپال سِںگھّ ہںسّرا سِکھّ کھِڈارِییاں دے کیسادھاری ہۄݨ دی مُہِمّ چلا رِہَے۔ اُس نیں کیسادھاری کھِڈارِییاں لئی لکھّاں دے اِنام رکھّے ہن۔ مَیں آپݨِییاں جگرائۄں تۄں ڈھُڈِّیکے تک دِییاں لمِّییاں تۄراں تے پَیری تُرن دے انںدّ دا تجربا وی ساںجھا کِیتا ہَے۔

کھیڈاں دی دُنِییا بڑی وچِتّر تے بہرںگّی ہَے۔ سَیںکڑے ہذاراں کھیڈاں جل تھل تے ہوا وِچّ کھیڈِییاں جا رہِییاں ہن۔ کِتے جُسّے دے ذۄر دی پرکھ ہَے٬ کِتے دِماگ دے تیذ ہۄݨ دی تے کِتے چُستی پھُرتی دی۔ پںجّاب دِییاں دیسی کھیڈاں دی گِݨتی ہی سَۄ تۄں ودھّ ہَے جِنہاں `چۄں ستاسی کھیڈاں دی جاݨکاری مَیں آپݨی پُستک ’پںجّاب دِییاں دیسی کھیڈاں‘ وِچّ دِتّی ہَے۔ کُل آلم دِییاں ہذاراں کھیڈاں `چۄں تِیہ کُ کھیڈاں ہی ہن جِنہاں دے مُکابلے مہاںدِیپاں تے اۄلمپِّک پدھّر `تے ہۄݨ لگّے ہن۔ اِس پُستک وِچّ اِکّ لیکھ دُنِییا دے کھیڈ پْربںدھّ بارے دِتّا ہَے تاں کِہ ساڈے کبڈّی کلبّاں نُۄں پتا لگّے پئی پںجّابِییاں دی مہِبُۄب کھیڈ کبڈّی٬ مُلکی٬ مہاںدِیپی تے اۄلمپِّک کھیڈاں وِچّ کِویں پُچائُݨی ہَے؟

ہکِیمپُر دے پُریوال کھیڈ میلے تۄں لَے کے نِئۄُیارک٬ وَینکُۄور٬ سِیاٹل٬ اَیڈمِںٹّن٬ کَیلگری٬ ٹۄراںٹۄ تے نِئۄُ وَیسٹمِنِسٹر دے کھیڈ میلِیاں دِییاں جھلکاں وِکھائیِیاں ہن۔ اکھاڑِیاں تے ملّاں دِییاں گلّاں ہن تے گُرُۄ ہرگۄبِںدّ کَۄماںتری کُشتی مُکابلِیاں بارے لیکھ ہَے۔ گۄلڈن گُلاب بابا گُلاب سِںگھّ٬ کیسر سِںگھّ پُۄنِییا تے اجمیر سِںگھّ ورگے وَیٹرن اتھلِیٹاں دے شبد چِتّر ہن۔ سُیال ہَے کِہ اۄلمپِّک چَیمپِیئن میرِیئن جۄنذ دی تھاں کبڈّی کھِڈاری ورجِت دوائیِیاں لَیںدے پھڑے جاںدے تاں کی کردے؟

کھیڈاں وِچّ سٹّاں پھیٹاں وی ہن تے وڈّے وڈّے اِنام وی ہن۔ کھیڈدِیاں کِسے کھِڈاری دی مَۄت وی ہۄ سکدی ہَے۔ کئی کھیڈاں جان جۄکھم والِییاں ہن جِنہاں لئی بݨدے سردے اُپاء کرن دی تاکِید کِیتی ہَے۔ کھیڈاں تے کھِڈارِییاں وِچکار وِتکرا نہِیں کرنا چاہِیدا جِویں کِہ پِچھّے جِہے کْرِکٹ تے ہاکی دے کھِڈارِییاں وِچکار کِیتا گِیا سی۔ پںجّابی وِچّ پْرکاشت ہۄئیِیاں کھیڈ پُستکاں `تے وی جھات پُیائی گئی ہَے۔ پْرِتھِیپال سِںگھّ دے پِںڈّ دی یاترا تۄں لَے کے وَینکُۄور ولّ دِییاں پھیرِییاں دے نِکّے نِکّے سفرنامے ہن۔ کُجھّ سال پہِلاں مَیں ’کھیڈ جگت دِییاں باتاں‘ ناں دی پُستک لِکھی سی۔ اُہدی دُۄجی لڑی وجۄں ’کھیڈ پرِکرما‘ چھپی سی٬ تِیجی ’کھیڈ درشن‘ , چَۄتھی ’کھیڈ میلے ویکھدِیاں‘ تے ہُݨ پںجّوِیں لڑی وجۄں ’کھیڈاں دی دُنِییا‘ پڑھ لئۄ۔ گلّاں بہُت ہن پر گُربھجن گِلّ دے گِیت نال گلّ مُکائُںدا ہاں:

کھیڈݨ دے دِن چار دۄستۄ کھیڈݨ دے دِن چار

وِچّ مَیدانے جۄ ناں اُترے اُہ دھرتی `تے بھار

دۄستۄ کھیڈݨ دے دِن چار …

جنوری 2008 -سروݨ سِںگھّ