مَیں 1956 وِچّ مَیٹْرِک کِیتی۔ اُدۄں مَیْرِٹک دا اِمتِہان پںجّاب یُۄنِیورسِٹی لِیا کردی سی۔ لاہَۄر تۄں بائد پُۄربی پںجّاب دی یُۄنِیورسِٹی دا ہَیڈّکُیاٹر سۄلن سی۔ مَینُۄں جِہڑی سند مِلی اُس اُپر سۄلن چھپِیا ہۄئِیا ہَے تے دستخت رجِسٹرار اگنِیہۄتری دے ہن۔ دسوِیں دا اِمتِہان دیݨ والے ساڈے پِںڈّ دے سارے مُںڈِّیاں `چۄں مَیں `کلّا ای پاس ہۄ سکِیاں ساں۔ اِس لئی پِںڈّ دے لۄک مَینُۄں ہُشِیار وِدِیارتھی کہِ رہے سن۔ پر آئی میری تھرڈ ڈِوِیذن ہی سی۔ اکّاں `چ رِںڈّ پْردھان ہۄݨ والی گلّ سی۔ بائد وِچّ مَیں آپݨے دسوِیں دے نمبّر دسّݨۄں سںکّۄچ کردا رِہا جد کِہ اُدۄں دِییاں ہالتاں وِچّ میرا پاس ہۄݨا ہی پھسٹ ڈِوِیذن لَیݨ ورگا سی۔
اُہناں دِناں `چ گُرُۄسر سُدھار کالج دا پْرِںسِّیپل اِکبال سِںگھّ اِلاکے دے پاس ہۄئے وِدِیارتھِییاں نُۄں چِٹھِّییاں پا کے ودھائی دِںدّا ہُںدّا سی تے آپݨے کالج وِچّ داکھل ہۄݨ لئی پْریردا سی۔ مَینُۄں وی سُدھار داکھل ہۄݨ لئی اُس دی چِٹھّی مِلی سی۔ پر میرا تاں پہِلاں ہی پھاذِلکا دے کالج وِچّ پڑھن دا من ہۄئِیا سی۔ کالج دے کۄل ای بھُۄیا دا پِںڈّ سی جِتھے پھِیس تۄں بِناں کۄئی کھرچا نہِیں سی ہۄݨا۔ اُدۄں کالج تھۄڑھے سن تے دُۄر دُراڈے سن۔ جگرائۄں وی اجے کالج نہِیں سی بݨِیا۔ اِکّ کالج مۄگے سی٬ پھِر پھِرۄذپُر تے اُس تۄں اگّے پھاذِلکا۔ ابۄہر٬ ملۄٹ٬ جلالاباد تے ذِیرے ورگے شہِراں وِچّ کۄئی کالج نہِیں سی۔ مُکتسر وی مگرۄں کالج کھُلّہِیا۔ ہُݨ تاں کالج اُتے کالج چڑھِیا پِئَے۔ چکر نال لگّدے پِںڈّ لۄپۄں وِچّ ای دۄ کالج ہن٬ اِکّ کالج ڈھُڈِّیکے ہَے٬ اِکّ کمالپُرے تے اِکّ ڈلّے کھُلّہ چُکَّے۔ اُدۄں پِںڈّاں `چۄ اِکّا دُکّا وِدِیارتھی ہی کالج پڑھدے سن تے مَیں آپݨے پِںڈّ دے چار کالجِیئیٹاں `چۄں اِکّ ساں۔
جُلائی وِچّ کالجاں دے داکھلے شُرُۄ ہۄئے تاں مَیں تڑکِئۄں ای پِںڈّۄں تُر کے جگرائۄں تۄں ستّ والی گڈّی جا پھڑی تے دۄ وجدے نُۄں پھاذِلکا پہُںچّ گِیا۔ گرمی بہُت سی۔ گھںٹّا گھر دے چَۄںک وِچّ ریڑھِییاں اُتے شردائی دے گلاس وِک رہے سن۔ اُتھے کُۄںڈِیاں `چ گھُںگّرُۄیاں والے گھۄٹݨے کھڑک رہے سن جۄ راہ جاںدِیاں دا دھِیان ملّۄملّی کھِچّدے۔ اُہ برف اِکّ گُتھلی `چ پا کے لکّڑ دی تھاپی نال بھنّدے تے کچّ دے وڈّے گلاساں وِچّ پائُںدے۔ مَیں اُتھۄں شردائی دا گلاس پی کے کالجے ٹھںڈھّ پائی۔ سُیاد تۄں لگِّیا سی کِہ شردائی `چ بدام٬ کھسکھس٬ اِلائِچی٬ کالی مِرچ تے مغذ پائے سن۔ دُدھّ تے کھںڈّ نال اُہدا سُیاد بہُت مِٹھّا تے سںگھّݨا سی۔
اُنّ باذار٬ سُلیمانکی چُںگّی تے ڈی.اے.وی.سکُۄل کۄل دی لںگھّ کے مَیں کالج اگّۄں دی لںگھّݨ لگّا تاں پِیلی اِمارت اُتے اُکّرے مُنشی رام کالج دے وڈّے کالے اکھّر پڑھے۔ کالج دے گھںٹّاگھر ورگے دۄ اُچّے بُرج بِلڈِںگّ دی شان سن۔ چڑھدے پاسے ہۄسٹل سی تے پِچھلے پاسے کھیڈݨ دے مَیدان سن۔ مُۄہرے بہُت وڈّا لائن سی۔ کالج دی تِنّ چار پھُٹّ اُچّی کںدھّ نِکِّییاں نِکِّییاں تھمّہلِییاں والی سی جِیہدے پِچھلے پاسے سائیِکل سٹَیںڈ سی۔ گیٹ کھُلّہا سی جِس کرکے مَیں اںدّر چلا گِیا ساں۔ مَیں کالج دے نلکے تۄں مُۄںہ دھۄتا تے پاݨی پِیتا۔ پاݨی سُیاد سی جۄ مَیں کئی سال پِیݨا سی۔
اگلے دِن نویں کپڑے پا کے کالج آئِیا تاں نویں مُںڈّے داکھل ہۄ رہے سن تے پُراݨے وِدِیارتھی اُنہاں دا مَۄجُۄ اُڈا رہے سن۔ میرے دُیالے وی کُجھّ پُراݨے وِدِیارتھی آݨ جُڑے۔ اُنہاں نیں مَینُۄں مکھَۄل کِیتے تے گلّہاں نُۄں ہتھّ لائے۔ مَیں اُدۄں لوا مُںڈّا ساں تے مُچھّ وی نہِیں سی پھُٹّی۔ کِسے نیں مَینُۄں بِلّۄ کِہا تے کِسے نیں بھابی۔ مَینُۄں گُسّا تاں بہُت آئِیا پر کردا کی؟ اُدۄں نویں آئے وِدِیارتھِییاں دی اِہۄ جِہی رَیگِںگّ ہُںدّی ہی سی۔ کِسے نیں اچھۄپلے ہی میری کمِیذ دے پِچھلے پاسے کاگذ چِپکا دِتّا۔ مَیں گھر مُڑ کے کمِیذ لاہی تاں مَینُۄں چِپکائے ہۄئے کاگذ دا پتا لگّا۔ اُہدے اُتے لِکھِیا ہۄئِیا سی-رائۄُںڈ پھُۄل! اِہدا متلب سی کِہ مَیں کالج وِچّ تے رستے `چ رائۄُںڈ پھُۄل ای بݨِیا آئِیا ساں۔ شُکر اےَ مَینُۄں کِسے نیں بلڈّی پھُۄل نہِیں سی کِہا گِیا جِویں پھِرۄذ دِین شرف نیں لِکھِیا سی-جِیںدے رہے جے پُتّ اکالِییاں دے اساں پھُۄل بلڈّی نہِیں کہِݨ دیݨا۔
اُہناں دِناں `چ دۄ جماتاں دی اَیپھّ.اے.ہُںدّی سی تے دۄ دی بی.اے.۔ اَیپھّ.اے.`چ چار مذمُۄن سن جِنہاں `چ اںگّریذی لاذمی سی۔ مَیں اںگّریذی دے نال پںجّابی٬ سوِکس تے اِتِہاس دے وِشے رکھّے۔ پںجّابی میرا منبھائُںدا وِشا سی۔ پںجّابی پڑھائُݨ والے پْرۄ.گُربخش سِںگھّ سچّدیو سن۔ ملّہے دے ہائی سکُۄل وِچّ پںجّابی مَیں کَۄںکِیاں دے گِیانی دلِیپ سِںگھّ تۄں پڑھِیا ساں تے پْرائِمری وِچّ ماسٹر رام سِںگھّ تۄں۔ مَینُۄں پںجّابی دے تِنّے اُستاد ودھِییا مِلے جِنہاں نیں مَینُۄں مُڈھّ تۄں ہی شُدھ لِکھائی کرنی سِکھا دِتّی سی۔ مَیں مہِسُۄس کردا ہاں کِہ پْرائِمری جماتاں تۄں ہی بچِّیاں نُۄں شُدھ لِکھائی کرائُݨ والے اُستاد مِلݨے چاہِیدے ہن۔ بائد وِچّ غلت لِکھائی شُدھ کرنی بڑی مُشکل ہۄ جاںدی ہَے۔
ساڈا پںجّابی دا پِیرِیئڈ لگّا تاں پہِلے دِن جاݨ پچھاݨ ہی ہۄئی۔ سانُۄں ’کالج وِچّ میرا پہِلا دِن‘ سِرلیکھ ادھِین لیکھ لِکھ کے لِیائُݨ لئی کِہا گِیا۔ گِئہاروِیں وِچّ اسِیں سَۄ تۄں ودھّ وِدِیارتھی ساں پر پںجّابی پڑھن والے مساں وِیہ کُ سن تے اُہ وی سارے سِکھّاں دے مُںڈّے کُڑِییاں۔ ہوا ای کُجھّ اِہۄ جِہی سی کِہ سِکھّاں دے بچّے پںجّابی پڑھدے سن تے ہِںدُّۄیاں دے ہِںدّی۔ پںجّابی سُۄبے دے وِرۄدھ وِچّ بہُت سارے پںجّابی ہِںدُّۄ آپݨی ماں بۄلی پںجّابی تۄں مُنکر ہۄ گئے سن تے ہِںدّی نُۄں مات بھاشا لِکھوائُݨ لگّ پئے سن۔ کالج وِچّ ہِںدُّۄ وِدِیارتھِییاں دی بہُگِݨتی سی۔ پںجّابی بۄلی دا پْرچار پںجّابی اخباراں راہِیں کِیتا جاںدا سی تے ہِںدّی بھاشا دا اُردُۄ تے اںگّریذی اخباراں راہِیں ہُںدّا سی۔ پںجّاب وِچّ ہِںدّی دے اخبار اُدۄں پْرچلت نہِیں سن ہۄئے۔
کالج دے تِنّ کُ سَۄ وِدِیارتھِییاں `چ کُڑِییاں مساں پںدّراں وِیہ ہی سن جِنہاں نُۄں مُںڈّے ویکھدے رہِںدّے تے اُہ نِیوِیں پائی رکھّدِییاں۔ پںجّابی دا وِشا کۄئی کُڑی نہِیں سی پڑھدی کِئُںکِہ کُڑِییاں سن ہی مہاجناں دِییاں۔ اُہ ہِںدّی پڑھدِییاں سن۔ کُجھّ مُںڈّے٬ کُڑِییاں نال پڑھن دی کھاتر ہِںدّی پڑھن لگّ پئے سن۔ ساڈے نال دا اِکّ بھائۄُ وی پںجّابی چھڈّ کے ہِںدّی دی کلاس وِچّ جاݨ نُۄں پھِردا سی جِیہنُۄں اسِیں مساں رۄکِیا۔ جے کۄئی کُڑی پںجّابی پڑھدی ہُںدّی تاں سمبھّو سی ہۄر مُںڈّے وی پںجّابی پڑھن لگّ پَیںدے۔ کۄئی منّے ناں منّے٬ مُںڈّے کُڑِییاں پِچھّے جاݨۄ نہِیں ہٹدے۔ ٹِئۄُشناں پڑھائُݨ والے اِکۄ سۄہݨی کُڑی نُۄں ٹِئۄُشن پڑھن لا لَیݨ تاں اُہدے پِچھّے مُںڈّے آپݨے آپ ای آ جاںدے ہن!
اگلے دِن اسِیں آپۄ آپݨے لیکھ پڑھ کے سُݨائے۔ میرا لیکھ پْرۄ.سچّدیو نیں سبھ تۄں ودھّ سلاہِیا تے کالج دے مَیگذِین وِچّ چھاپݨ لئی لَے لِیا۔ پتا نہِیں اُنہاں نُۄں اُہ کِئۄں چںگّا لگّا؟ سۄدھ سادھ کے اُہ کالج دے مَیگذِین ’پھائۄُںٹین‘ وِچّ چھاپِیا گِیا۔ اُہ میری چھپی ہۄئی پہِلی لِکھت سی۔ پھائۄُںٹین وِچّ کِسے کُڑی دے ناں ہیٹھ چھپی اِکّ کوِتا ’دُنِییاں یار دُرںگّی اے‘ مَینُۄں ہُݨ تک یاد ہَے۔ اُہدا اِکّ بںدّ سی:
-چںگّا پہِن کے دُنِییاں کۄلۄں گُںڈّا نام دھراںدا اے٬
ہۄݨ مَیلے دُرکارے تاں وی ناں کۄئی کۄل بہاںدا اے٬
نالے آکھݨ دُنِییاں والے اِہنُۄں اجّ کلّہ تںگّی اے٬ دُنِییاں یار دُرںگّی اے …۔
پْرۄ.سچّدیو نیں مَینُۄں مَیگذِین لئی لِکھݨ دا شَۄںک پا دِتّا۔ ’لۄک گِیتاں وِچّ گۄرا رںگّ‘ دے سِرلیکھ تھلّے مَیں پچّی تِیہ لۄک گِیت مَیگذِین وِچّ چھپوائے۔ پائۄُڈر بارے اِکّ ٹپّا سی-گۄرا رںگّ ڈبِّییاں وِچّ آئِیا کالِیاں نُۄں خبر کرۄ۔ اُدۄں پھۄٹۄ کھِچائُݨ ویلے مُۄںہ `تے پائۄُڈر ملِیا جاںدا سی تاں کِہ مُۄںہ گۄرا دِسے۔ اِکّ لیکھ مَیں ’چھڑِیاں دے لۄک گِیت‘ لِکھِیا۔ اُہدے کُجھّ ٹپّے ذِکریۄگ ہن-چھڑِیاں دا سَۄںک بُرا کٹّا مُنّ کے جھاںجراں پائیِیاں۔ اِکّ سی-چھڑے بَیٹھ کے سلاہاں کردے کَۄݨ کَۄݨ ہۄئیِیاں رںڈِّییاں؟ اِکّ ٹپّا ہۄر سی-رنّاں والِیاں نُۄں رۄݨ نِیاݨے چھڑِیاں نُۄں رۄݨ بِلِّییاں۔
اسِیں جِنہاں بَیںچاں اُتے بہِ کے پڑھدے ساں اُنہاں اُتے مُسلمان وِدِیارتھِییاں دے ناں وی کھُݨے ہۄئے سن۔ اُہ 1947 تک اِنہاں بَیںچاں اُتے بہِ کے پڑھدے رہے سن تے بَیٹھے بَیٹھے کِسے تِکھّی چِیذ نال ناں کھُرچی گئے سن۔ بیشک اُہ پاکِستان چلے گئے سن پر آپݨے ناواں دِییاں نِشانِییاں پِچھّے چھڈّ گئے سن۔ مُنشی رام کالج 1940 وِچّ بݨِیا سی۔ مُنشی رام پھاذِلکا دا بیئُلادا باݨِییا سی۔ لۄک گلّاں کردے سن پئی آپݨے گھر واستے اُہ اینا کںجُّۄس سی کِہ سستی ہۄئی بیہی سبذی کھرِیدِیا کردا سی پر دان دیݨ ویلے اُہدا دِل درِیا ہُںدّا سی۔ اُس نیں اِکّ دھرمشالا بݨائی٬ اِکّ کالج کھۄلہِیا تے پُنّ دان دے ہۄر وی کئی کارج کِیتے۔ میرے پڑھن دے سمیں دَۄران کدے وی مُنشی رام دا جنم دِن جاں برسی بغَیرا نہِیں منائے گئے تے ناں ہی اُہدی شکھسِیئت بارے کُجھّ چھاپِیا گِیا۔ ہُݨ تاں اُہ کالج پںجّاب سرکار نیں آپݨے ہتھّاں `چ لَے لِیا ہَے تے ادھِیاپکاں کھُݨۄں پںجّاب رۄڈویذ دی لاری بݨِیا ہۄئِیا ہَے۔ ہُݨ مہاں دانی مُنشی رام نُۄں کِیہنے یاد کرنا ہَے؟
اِک شام کالج وِچّ ورائِٹی شۄء ہۄݨا سی یانی رںگّا رںگّ پرۄگرام سی۔ ساڈی بھںگّڑے دی ٹِیم تِیار کِیتی گئی۔ مَیں سبھ تۄں ہَۄلا ساں جِس کرکے مَینُۄں مۄڈھِیاں `تے چڑھا کے گیڑا دِتّا جا سکدا سی۔ اِکّ مُںڈّے نیں پھِلمی دُگاݨے نال ڈانس کرنا سی پر اُہدا ساتھ دیݨ لئی کۄئی کُڑی نہِیں سی لبھّ رہی۔ کالج دِییاں کُڑِییاں اُدۄں مُںڈِّیاں نال نہِیں سن نچّدِییاں۔ اُنہاں نیں کِہا کِہ اسِیں کُڑِییاں والے کپڑے دے دیواںگِییاں تُسِیں کِسے اݨداڑھِیئے مُںڈّے نُۄں پُیا کے نچا لئۄ۔ اُدۄں کُڑِییاں دے رۄل آم کر کے مُںڈّے ای کرِیا کردے سن۔ بھںگّڑے والے میرے ساتھِییاں نیں مَینُۄں کُڑی دا رۄل کرن لئی تِیار کر لِیا۔
مَیں سۄلہاں سالاں دا کُڑِییاں ورگا ہی مُںڈّا ساں۔ میرے لمّے کالے کیس سن تے مُچھّ اجے پھُٹّی نہِیں سی۔ میرِییاں دۄ گُتّاں کِیتِییاں گئیِیاں جِنہاں دا اُدۄں آم پھَیشن سی۔ توے دا گِیت سی-مائے میرِیئے نی مَینُۄں بڑا چاء٬ دۄ گُتّاں کر میرِییاں۔ میرِییاں گُتّاں `چ پراںدِییاں تے رںگّ برںگِّییاں پھُلّچِڑِییاں پائیِیاں گئیِیاں۔ مُۄںہ `تے پائۄُڈر مل کے سُرخی بِںدّی لائی گئی۔ نۄکدار اںگّی ہیٹھاں ربڑ دِییاں گیںدا رکھّ کے تݨِییاں کسِییاں گئیِیاں جۄ مساں پُۄرِییاں آئیِیاں۔ گیںداں ’ہر چِیذ مِلیگی اِکّ آنا‘ والی ریڑھی تۄں مِل گئیِیاں سن۔ لکّ اُتے ریشمی گرارا بنّہِیا گِیا تے اُہدا رںگِّین نالا تھۄڑھا جِہا لٹکائِیا گِیا۔ اکھّاں `چ کجلے دی دھاری کھِچّی گئی تے پَیرِیں جھاںجراں پائیِیاں گئیِیاں۔
سٹیج اُتے چڑھن دا جھاکا تاں میرا پہِلاں ہی کھُلّہِیا ہۄئِیا سی۔ میری میک اپّ کر کے جدۄں مَینُۄں سٹیج `تے چاڑھِیا تے پردا چُکِّیا گِیا تاں مَیں مدھُۄ بالا نُۄں مات پا رِہا ساں! نچّدا ہۄئِیا ہَیلن واںگ گیڑا دِںدّا تاں بِںدّے جھٹّے تاڑِییاں وجّدِییاں تے کالج دے لۄپھر مُںڈّے ’ہائے مرگے‘ تے ’مار لِیا ای‘ کُۄکدے۔ مَیں کِہڑا کُڑی ساں؟ مَیں وی بھںگّڑے والِیاں دا چمبھّلائِیا اکھّ مٹکّا کری گِیا۔ کالج وِچّ کئی دِن گلّاں ہُںدِّییاں رہِییاں کِہ جِںدّا ڈانس والی کُڑی کَۄݨ سی؟ اجّ مَیں کھُلّہی داڑھی نال ویکھݨ نُۄں گُردُیارے دا گِیانی دھِیانی لگّدا ہاں۔ لگّدا ہی نہِیں کِہ کدے ذِںدّا ڈانس والا کںجّرکھانا کِیتا ہۄویگا۔ پر اۄدۄں چڑھدی جُیانی اۄنی اۄ مستانی سی جِنّی کِسے دی ہۄ سکدی سی۔
کالج دے ہۄسٹل وِچّ گںگّا نگر٬ ابۄہر تے ملۄٹ ولّ دے پیںڈُۄ وِدِیارتھی رہِںدّے سن۔ اُنہاں دے کمرِیاں وِچّ دیسی گھِئۄ دِییاں پِیپِییاں پئیِیاں ہُںدِّییاں تے اُہ پہاڑِیئے رسۄئیِئے تۄں دال سبذی نُۄں تڑکے لُیا کے پھُلکے پیلدے۔ پھِر اُہ ہۄسٹل دے ہاتے `چ پِیا سۄلاں پَۄںڈ دا گۄلا سُٹّدے تے بھارے مُگدر دے بالے کڈھّدے۔ مَیں وی وِہلے پِیرِیئڈ وِچّ گۄلے تے مُگدر نال ذۄر اذمائی کردا۔ بݨوالے دے نِربھَے سِںگھّ نیں مَینُۄں گۄلا سُٹّݨ لائِیا جِس دی پْرَیٹِس کر کے بائد وِچّ مَیں دِلّی یُۄنِیورسِٹی دا چَیمپِیئن بݨِیا۔ بھُۄیا دے پِںڈّ کۄٹھے رہِںدِّیاں مَینُۄں کھُراک دی کۄئی کمی نہِیں سی۔ دُدھّ گھِئۄ وادھُۄ سی۔ مَیں کئی وار کاڑھنی دے دُدھّ وِچّ گھِئۄ پا کے پی لَیںدا ساں تے نسّ بھجّ کے ہذم کردا ساں۔ دال سبذی وِچّ وی گھِئۄ ترۄتر ہُںدّا سی۔
کالج جاݨ تۄں پہِلاں مَیں سرہۄں دے تیل دی شِیسی تے سن لائیِٹ سابݨ دی ٹِکّی لَے کے کِسے وگدے کھُۄہ `تے چلا جاںدا۔ سِیال `چ کھُۄہ دے نِگھّے پاݨی `چۄں بھافاں نِکل رہِییاں ہُںدِّییاں۔ جِدھر پاݨی دی آڈ جاںدی بھاف نال دی نال تُری جاںدی۔ تیل دی مالش کر کے مَیں سَۄ ڈںڈّ کڈھّدا تے دۄ سَۄ بَیٹھکاں ماردا۔ پھِر اَۄلُۄ دے نِگھّے پاݨی `چ بہِ کے مل مل نہائُںدا۔ کھُۄہ اُتے جُڑے ڈھگِّیاں دِییاں اکھّاں `تے کھۄپے چاڑھے ہُںدّے تے اُہ گل دِییاں ٹلِّییاں ٹݨکائُںدے چالے پئے رہِںدّے۔ کھُۄہ دا کُتّا ٹِکّ ٹِکّ کری جاںدا۔ کالج وِچّ سانُۄں مۄہن سِںگھّ دی کوِتا ’کھُۄہ دی گادھی اُتے‘ پڑھائی جاںدی تاں میرِییاں اکھّاں مُۄہرے تُۄتاں والے کھُۄہ دا نذارا آ جاںدا۔ پِںڈّ کۄٹھے دے آلے دُیالے کئی کھُۄہ سن جِنہاں `چۄں اِکّ دۄ ہمیشاں وگدے رہِںدّے سن۔
میرا کدّ کاٹھ اجے سمدھّر ہی سی پر مَیں کالج دِییاں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ لگّ پِیا ساں۔ کدے گۄلا سُٹّدا٬ کدے ڈِسکس تے کدے ہاکی کھیڈدا۔ آلے دُیالے دے پِںڈّاں وِچّ پَیںدِییاں چھِںجھّاں ویکھݨ چلا جاںدا تے سُلیمانکی چُںگّی کۄل ہر ہفتے ہُںدّے کبڈّی دے مَیچ ویکھدا۔ اُدۄں اُتھے لمّی تے چُپّ کَۄڈی کھیڈی جاںدی سی۔ پِںڈّاں دے لۄک ہُم ہُما کے کبڈّی ویکھݨ آئُںدے۔ مَیں اجے اینا تکڑا نہِیں ساں ہۄئِیا کِہ اُنہاں وِچّ شامل ہۄ سکدا۔ مَیں نیڑے کھڑھ کے کھیڈ دے نذارے تکدا تے کھِڈارِییاں دے نال میرا وی اۄنا ای ذۄر لگّدا۔ اِہ اُہ دِن سن جدۄں میرے اںدّر کھیڈ لیکھک بݨن دے بِیج بِیجے جا رہے سن جِنہاں نیں اگّے جا کے پُںگّرنا سی۔