کۄٹھے تے پھاذِلکا مَیں چڑھدی وریس دے ستّ اٹھّ سال بِتائے ہن۔ اُتھۄں دی بۄلی تے رہِتل دا میرے `تے کاپھی اسر ہَے۔ مَیں رائے سِکھّاں دے مُںڈِّیاں نال کھیڈِیا۔ باگڑِییاں تے کمبّۄیاں دے مُںڈِّیاں نال پڑھِیا۔ پر میری آڑی ودھیرے کر کے جٹّاں دے مُںڈِّیاں نال رہی۔ مُنشی رام کالج وِچّ باگڑِییاں دے مُںڈِّیاں دی گِݨتی تِیہ پَیںتی سی تے جٹّ سِکھّاں دے مُںڈّے وی اینے کُ ہی سن۔ باگڑِییاں دے مُںڈِّیاں نیں اَیورگرِین چَۄدھری اَیسۄسِیئیشن بݨائی ہۄئی سی۔ اُہدی رِیس نال سِکھّاں دے مُںڈِّیاں نیں وی نَیشنل سِکھّ سٹُۄڈَیںٹس اَیسۄسِیئیشن بݨا لئی تے ہرچرن سِںگھّ مَۄڑ نُۄں اُہدا پْردھان چُݨ لِیا۔
اَیورگرِین چَۄدھری اَیسۄسِیئیشن والے کِسے کُڑی پِچھّے مہاجناں دے مُںڈِّیاں نال لڑ پئے۔ ہاکِییاں تے ڈاںگاں چلِّییاں جِنہاں نال کئیِیاں دے سٹّاں لگِّییاں۔ چَۄدھری اَیسۄسِیئیشن دے پْردھان دا سِر لہُۄ لُہاݨ ہۄ گِیا۔ ہرچرن مَۄڑ نیں سانُۄں لامبھے بِٹھائی رکھِّیا تے کِسے پاسے ناں ہۄݨ دِتّا۔ جدۄں پُلِس آئی تاں ٹھاݨیدار نیں سانُۄں اِس گلّ دی ودھائی دِتّی پئی اُس نیں پہِلی وار ویکھِیا کِہ مہاجناں دے مُںڈّے لڑے ہۄݨ تے جٹّاں دے مُںڈّے لڑنۄں بچے ہۄݨ! اسِیں کِہا٬ “جدۄں ساڈا کِسے نال رَۄلا ای نہِیں اسِیں اَیویں کِئۄں کِسے نال لڑدے؟” ٹھاݨیدار جِہڑا خُد جٹّ سی کہِݨ لگّا٬ “رَۄلا ای اِہۄ ہَے کِہ جٹّ بِناں رَۄلے دے وی لڑ پَیںدے نیں!”
اِک وار اسِیں اِکّ بِشنۄئی وِدِیارتھی دی برات گئے۔ چادراں `تے بِٹھا کے ساڈے مُۄہرے تھالِییاں تے گلاس رکھّے گئے۔ پھِر جگّاں نال گلاساں وِچّ دیسی گھِئۄ پائِیا گِیا۔ کئیِیاں نیں گھِئۄ پی لِیا تے دُۄجی وار وی پُیائِیا۔ پھِر تھالِییاں وِچّ کڑاہ پرۄسِیا گِیا تے کڑچھی نال کڑاہ `چ ٹۄیا جِہا بݨا کے ہۄر گھِئۄ ورتائِیا گِیا۔ سبذی آئی تاں ورتاوے سبذی وِچّ وی گھِئۄ پائی جاݨ۔ وِیاہ وِچّ دیسی گھِئۄ پاݨی واںگ ورتِیا۔ سانُۄں دسِّیا گِیا کِہ وِیاہ تۄں پہِلاں بِشنۄئیِیاں دی پںچّائِت جُڑدی ہَے تے دیسی گھِئۄ دے گھڑے پاس کِیتے جاںدے ہن متاں کۄئی ڈالڈے دی مِلاوٹ کر بَیٹھے!
اِک وار رائے سِکھّاں دے وِیاہ گئے تاں اُتھے پاݨی دی تھاں دیسی شراب ورتدی ویکھی۔ بالٹِییاں وِچّ وی شراب تے جگّاں وِچّ وی شراب۔ پھِر بھںگّڑا پائُںدِییاں دۄ ٹۄلِییاں آپس وِچّ بھِڑ پئیِیاں۔ ڈاںگاں سۄٹِیاں نال لَیس کدے اِکّ ٹۄلی دُۄجی نُۄں اگّے لا تُردی تے کدے دُۄجی پہِلی نُۄں دبلّ لَیںدی۔ مار دھاڑ دا اجِیب مَیچ سی۔ پتا لگّا ہَے کِہ ہُݨ بہُت سارے رائے سِکھّ رادھا سُیامی بݨ گئے ہن اتے شراب کڈھّݨی تے پِیݨی چھڈّ گئے ہن۔ اۄدھر بِشنۄئی وی بناسپتی گھِئۄ ورتݨ لگّ پئے ہن۔ پںجّاہ سالاں `چ بہُت کُجھّ بدل گِیا ہَے۔
مَینُۄں سَیہبے راء دِییاں گلّاں یاد آ رہِییاں ہن۔ اُس نُۄں ساہِب سِںگھّ دی تھاں سَیہبا کِہا جاںدا سی۔ اُہ میری اںگّریذی دی مۄٹی شاردا گائیِڈ ویکھ کے کہِںدّا ہُںدّا سی٬ “اِہ تاں مُڑ گریجی دا گرںتھّ ساہِب ہۄئِیا کِہ۔ کِنّے پتّرے ہۄݨگے اِہدے؟” مَیں دسّدا٬ “دۄ ہذار۔” اُہ کہِںدّا٬ “بلّے! اِہ تاں مُڑ مائہراج نُۄں وی مات پائی کھلہی اے۔” اِکّ دِن پُچھّݨ لگّا٬ “سرمل سِئہاں٬ تیرے نال کالج وِچّ بھلا شہِر دِییاں کُڑِییاں وی پڑھدِیئَں؟” میرے ہاں کہِݨ `تے آکھݨ لگّا٬ “پھیر تُۄں کھُشبۄ آلے سابݨ دی چکّی بۄجھے `چ رکھِّیا کر۔ کائی کھُشبۄ سُںگھّ کے ای پھس جاسی!”
اِک رات رۄٹی کھاݨ پِچھّۄں مَیں تُۄتاں والے کھُۄہ `تے گِیا تاں کݨک دے کھیت وِچّ سَیہبا راء شراب کڈھّی جاوے۔ مَینُۄں ویکھ کے کہِݨ لگّا٬ “دھی آلے دِیا پُتّرا تُۄں کِتھُۄں؟” مَیں اُںج ای پھِرن تُرن آئِیا کہِ کے اُہدے کۄل ہی بہِ گِیا تے شراب نِکلدی ویکھݨ لگّا۔ اُہ مٹھّی مٹھّی اگّ بالدا رِہا تے شراب کڈھّݨ دِییاں گلّاں سُݨائُںدا گِیا۔ وِچے اُہ وی سُݨا گِیا کِہ اِکّ وار اِکّ چُۄہا لاہݨ دے گھڑے `چ ڈِگّ پِیا تے وِچے ای مر کے پھُلّ گِیا۔ لاہݨ ڈۄلہݨ دی تھاں اُہنے شراب کڈھّ لئی تے بۄتلاں ہۄرناں نُۄں ویچی گِیا۔ اِکّ دِن اُہدے کۄل شراب مُکّی ہۄئی سی۔ اُہ دسّݨ لگّا٬ “مَیں آکھِیا مناں ہۄرناں نُۄں جُ ویچی جانَیں٬ تَینُۄں کی پئی آںہدی اے؟ مَیں اکھّاں نُۄٹِییاں تے ہِکۄ واری گلاسی چھِکّ گِیا!”
پھِر اُہنے مَینُۄں جھۄکا لائُݨ لا لِیا تے آپ دُۄجا گھڑا لَیݨ چلا گِیا۔ جے اُس ویلے کۄئی اُتۄں آ جاںدا تاں پُچھّدا٬ “اِہ کِدھر دی پڑھائی ہۄئی؟” جھۄکا لائُݨ دے اِوذ وِچّ سَیہبے نیں مَینُۄں شراب دی اِکّ بۄتل بھیٹا کِیتی جۄ مَیں رات دے ہنہیرے وِچّ کھُۄہ کۄل ای دبّ دِتّی۔ پر جدۄں اُہدی لۄڑ پئی تاں اُہ مَینُۄں اُتھۄں نہِیں لبھّی۔
اِک دِن کالج دے وِدِیارتھِییاں نیں ستلُج درِیا دے کںڈھّے پِکنِک منائُݨ جاݨا سی۔ اُدۄں بھارت دی ہدّ پھاذِلکا تۄں پچھّم ولّ درِیا ستلُج تک سی۔ پھِرۄذپُر کۄل وی ہِںدّ پاکِہ دی سرہدّ درِیا ستلُج ہی سی۔ ستلُج دے کںڈھّے کسُۄر والے پاسے شہِید بھگت سِںگھّ تے اُہدے ساتھِییاں دِییاں لاشاں ساڑِییاں گئیِیاں سن۔ ستلُج تۄں پار اُہ جگہا لَے کے بھارتواسی شہِیداں دا سمارک بݨائُݨا چاہُںدّے سن۔ پاکِستان نیں بھگت سِںگھّ ہۄراں دے سںسّکار والی جگہا بھارت نُۄں دے دِتّی تے وٹّے `چ پھاذِلکا لاگے ستلُج تۄں چڑھدے پاسے کُجھّ ذمِین لَے لئی۔ جدۄں اسِیں پِکنِک منائُݨ گئے اُدۄں اجے ذمِین دا وٹاںدرا نہِیں سی ہۄئِیا۔ اِہ وٹاںدرا بائد وِچّ ہۄئِیا۔
اسِیں پِکنِک منائُݨ دے خُۄب نذارے لُٹّے۔ ستلُج دے پاݨی وِچّ تارِییاں لائیِیاں تے جھلّاں اُہلے لُکݨمِیچی کھیڈے۔ بالݨ `کٹھّا کر کے کرارے پکَۄڑے کڈھّے تے مِٹھّے گُلگُلے بݨائے۔ ہوا وِچّ پکَۄڑِیاں تے گُلگُلِیاں دی واشنا کھِںڈّدی رہی۔ لَیچِییاں دی مہِک چھڈّدی چاہ اُبلدی رہی۔ بیلِیاں `چ مجھّاں چر رہِییاں سن تے پالی ہیکاں لا رہے سن۔ مُرگابِییاں اُڈِّییاں پھِردِییاں سن۔ درِیا کںڈھّے دا آپݨا رُماںس سی۔ جھلّاں دے چاںدی رںگّے بُمبّل جھُۄم رہے سن۔ آسے پاسے پاݨی دے چھمبھّ سن۔ ہُݨ وی میرا جِیء کردا ہَے کِہ مُڑ کے ستلُج دا اُہ کںڈھّا ویکھاں پر اُہ ہُݨ پاکِستان دا ہِسّا بݨ گِیا ہَے جِتھے بھارتِییاں لئی جاݨا ورجِت ہَے۔ اُہدی تھاں ہُݨ ہُسَینی والے بھگت سِںگھّ ہۄراں دی سمادھ اُتے جائِیا جا سکدَے جِتھے کِہ اکسر آئُںدے جاںدے رہِیدَے۔
پہِلاں ہَیڈّ سُلیمانکی تک جا آئیِدا سی ہُݨ اُہ وی بںدّ ہَے۔ ہُݨ پکّا چِشتی ہدّ ہَے۔ آسپھ والے تے کبُۄلشاہ دی درگاہ `تے میلا لگّدا سی جۄ مَیں ویکھݨۄں ناں کھُںجھّدا۔ درگاہ دے پِیر دا رںگّ گۄرا سی تے اُہ کالا چۄلا پہِندا سی۔ اِکّ وار مَیں جھِںگّڑاں دی چھِںجھّ ویکھݨ تُردا گِیا تے پاکِستان دی ہدّ ٹپّ گِیا۔ اُدۄں ناں بنّہ بجھّے سن تے ناں تار لگّی سی۔ چَۄکِییاں وی دُۄر دُۄر سن۔ مَینُۄں ڈںگّر چاردے اِکّ مُسلمان بُڈھّے نیں پِچھّے مۄڑِیا۔ جے ستلُج ریںجراں دے ہتھّ آ جاںدا تاں پتا نہِیں کی کردے؟
اُہنِیں دِنِیں بی.اَیسّ.اَیپھّ.نہِیں سی بݨی۔ پی.اے.پی.ہی بارڈر دی راکھی کردی سی۔ پی.اے.پی.دے گھۄڑسوار جُیان پِںڈّ کۄٹھے وِچّ دی لںگھّدے تاں اسِیں چاہ پاݨی تے لسّی دُدھّ نال اُنہاں دی سیوا کردے۔ مَینُۄں بارڈر تۄں پار پاکِستانی بںدّے ویکھݨ دا بڑا شَۄک سی۔ مَیں کئی وار پی.اے.پی.والِیاں کۄل کھۄکھر دی چَۄکی `تے گِیا تے اُنہاں نیں ٹاور اُتے چڑھا کے مَینُۄں پاکِستان دے بںدّے وِکھائے۔ کۄئی ہل واہ رِہا ہُںدّا٬ کۄئی ڈںگّر چار رِہا ہُںدّا تے کۄئی بھری چُکّی جا رِہا ہُںدّا۔ اُتھے پاکِستانی سِپاہی وی پہِرا دے رہے ہُںدّے۔ کدے کدے اُہ سدّاں لائُںدے سُݨائی دِںدّے۔ سرہدّی پِںڈّاں چ لائۄُڈ سپِیکراں تۄں وجّدے توے دۄہِیں پاسِیں سُݨدے۔ اُہنِیں دِنِیں ’واستا ای ربّ دا تُۄں جائیِں وے کبُۄترا٬ چِٹھّی میرے ڈھۄل نُۄں پُچائیِں وے کبُۄترا‘ بڑا مکبُۄل رِکارڈ سی۔ ’کُجھ بۄل وے دِلاں دی گھُںڈّی کھۄلہ وے٬ ادھّی راتۄں رات ٹپّ گئی‘ وی بڑا وجِّیا کردا سی۔
جد مَیں ٹاور `تے چڑھدا تاں ستلُج دا کںڈھّا بڑے ارمان نال ویکھدا جِتھے الہڑ اُمرے پِکنِک منائی سی۔ پر ہُݨ اُتھے جا نہِیں ساں سکدا۔ پںچھّی کھُلّہِییاں اُڈارِییاں ماردے پھِردے سن۔ اُنہاں لئی بںدِّیاں دِییاں بݨائیِیاں سرہدّاں دی کۄئی رۄک نہِیں سی۔ منُکھّ لئی اُس تھاں دی کھِچّ ودھ جاںدی ہَے جِتھے جاݨۄ اُس نُۄں رۄک دِتّا جاوے۔ مَیں کَینیڈا دے نِیاگرا پھالذ تۄں لَے کے دیش وِدیش دے باگ بگِیچِیاں٬ جھِیلاں تے بلَیک پُۄل ورگے بِیچاں اُتے پِکنِکاں منائیِیاں ہن پر پھاذِلکا لاگے ستلُج دے کںڈھّے ماݨی اُس پِکنِک دا انۄکھا انںدّ سی۔ کدے پھیر اۄتھے جاݨ دا مَۄکا مِل جاوے تاں کِیا باتاں!
50وِیاں وِچّ ہی پھاذِلکا دے آلے دُیالے ٹْرَیکٹراں نال کھیتی ہۄݨ لگّ پئی سی۔ ٹْرَیکٹر وی کئی کِسماں دے سن۔ پھُپھّڑ ہۄراں نیں پھۄرڈسن میجر ٹْرَیکٹر لَے لِیا سی۔ اُہ نرمے دے کرڑے وڈھّ اُلٹاویں ہلاں نال گِٹھّ ڈُۄںگھے اُلٹائی جاںدا۔ اُہنِیں دِنِیں جِنّے ٹْرَیکٹر سارے بھارت وِچّ سن اُنہاں `چۄں ادھّے `کلّے پںجّاب وِچّ سن۔ جِنّے پںجّاب وِچّ سن اُنہاں `چۄں ادھّے `کلّے پھِرۄذپُر ذِلہے `چ سن۔ پھِرۄذپُر دِییاں پںجّ تہِسِیلاں `چۄں ادھّۄں ودھّ `کلّی پھاذِلکا تہِسِیل وِچّ سن۔ یانی سارے ہِںدّۄستان دے اٹھّواں ہِسّا ٹْرَیکٹر پھاذِلکا تہِسِیل وِچّ چلّ رہے سن جِس نُۄں آم لۄک پھاذِلکا بںگّلا کہِںدّے سن تے ہُݨ وی کہِںدّے ہن۔ شہِر تۄں ہٹواں پھاذِلکا ناں دا پِںڈّ وی ہَے۔ اُتھۄں دے نواب پھاذل کھاں دا اِکّ بںگّلا ہُںدّا سی۔ اُسے تۄں شہِر دا ناں بںگّلا پَے گِیا۔ کالج وِچّ پڑھدِیاں مَیں ستّ اٹھّ ترہاں دے ٹْرَیکٹر چلائُݨے سِکھّ گِیا ساں۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ بائد وِچّ مَینُۄں ٹْرَیکٹر نہِیں چلائُݨے پئے۔
اُہنِیں دِنِیں پھاذِلکا دے آلے دُیالے ذمِیناں دا بھاء پںجّ چھے سَۄ تۄں ہذار رُپئے ایکڑ سی۔ پھُپھّڑ ہۄراں نیں اِکّ کھُۄہ دی ذمِین ساڈھے چھے سَۄ رُپئے ایکڑ دے بھاء کھرِیدی سی تے رائے ساہِب والی ساڈھے ستّ سَۄ نُۄں ایکڑ سی۔ پھِر اِکّ کھُۄہ ہذار رُپئے ایکڑ نُۄں کھرِیدِیا۔ اُدۄں مُکھّ پھسل نرما ہُںدّی سی جۄ ایکڑ `چۄں دس پںدّراں مݨ نِکلدا سی۔ کۄئی کِلّا وِیہ مݨ تک وی چلا جاںدا۔ پھُپھّڑ ہۄراں دے نرمے دا ہِساب کِتاب مَیں ہی رکھّدا ساں۔ کِسے دِن سَۄ سَۄ چۄݨِییاں نرما چُگݨ لگّدِییاں تے آتھݨ نُۄں سٹھّ ستّر مݨ نرما تُلدا۔ چُگائی پُراݨے تِنّ پَیسے سیر ہُںدّی سی۔ مَیں چۄݨِییاں دے ناں اںگّریذی وِچّ لِکھدا تاں جۄ میرا اںگّریذی لِکھݨ دا ابھِیاس ہُںدّا رہے۔ کۄئی کۄئی چۄݨی چۄہل مۄہل کردِیاں پُچھّدی٬ “سرمل سِئہاں٬ مُڑ میری چُگائی نوِیں گھگّری سُیائُݨ جۄگی ہۄئی کِہ نہِیں؟ بھَیڑِیا کُجھّ تاں بۄلِیا کر۔” اُہ دِن بھر دی تھکاوٹ کالج دے مُچھّ پھُٹّ مُںڈّے نُۄں مکھَۄل کر کے لاہُںدِّییاں۔
مۄگے جگراواں ولّۄں رِشتیدار مِلݨ گِلݨ آئُںدے تاں رائے سِکھّاں دِییاں گلّاں سُݨ کے بڑے ہسّدے۔ رائ سِکھّ شراب کڈھّݨ تے چۄرِییاں دے کِسّے مسالے لا کے سُݨائُںدے۔ اُہ ساپھدِل بںدّے سن۔ آم کہِںدّے کِہ اسِیں تاں بچّے نُۄں گُڑھتی ای چۄری دی دِںدّے ہاں۔ جدۄں تک کۄئی چۄری ناں کر کے وِکھاوے جُیان دا وِیاہ ای نی ہُںدّا۔ کۄٹھے دا اِکّ رائ سِکھّ کِہا کردا سی٬ “پَیرِیں گُرگابی پائی ہۄوے٬ ہیٹھاں سَیںکل ہۄوے٬ پئۄُیا لائِیا ہۄوے٬ پھیر بھاویں دۄ بُڈھِّییاں اگّے پِچھّے بَیٹھِییاں ہۄݨ سِرسا پَیراں `چ ای آ کِہ۔”
اُدۄں رائ سِکھّاں دے مُںڈّے کالجاں وِچّ پڑھن نہِیں سن لگّے۔ ساڈے کالج وِچّ مسِیں اِکّ دۄ مُںڈّے ہۄݨگے ہالاںکِہ ستِلُج دے نال نال اُنہاں دی ابادی بہُت سی۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں جَیمل پھتّے دی اَۄلاد دسّدے تے پِچھۄکڑ راجپُۄتاں نال میلدے۔ رائ ناں تۄں وی لگّدَے جِویں راجپُۄت دا ہی سںکھّیپ ناں ہۄوے۔ کُجھّ وی ہۄوے اُہ دِلاں دے راٹھ بںدّے سن۔ ہُݨ تاں اُنہاں وِچّ وی کئی پڑھ لِکھ گئے ہن تے پارلِیمَیںٹ تک جا پہُںچّے ہن۔
پھاذِلکا دے آلے دُیالے جِنہاں پِںڈّاں `چ میلے لگّدے اُتھے کُشتِییاں وی ہُںدِّییاں سن۔ مَیں ملّاں دے گھۄل ویکھݨ جاںدا۔ اُتھے ڈھۄل وجّدے جِنہاں دِییاں تالاں بدلدِییاں رہِںدِّییاں۔ دُۄرۄں آئُںدے میلی ڈھۄلاں دی تال تۄں ہی جاݨ جاںدے کِہ اکھاڑا بنّہِیا جا رِہَے جاں گیڑی دِتّی جا رہی ہَے جاں گھۄل ہۄ رہے نیں؟ میلِیاں تے چھِںجھّاں دِییاں گلّاں مَیں چاء نال سُݨدا۔ پھاذِلکا دے بیدی آپݨے پِںڈّ لالۄوالی بڑی تکڑی چھِںجھّ پُیائُںدے سن۔ اُتھے سَیںکڑے پہِلوان ڈھُکّدے۔
1956-57 دا سال سی۔ پھاذِلکا دی گئۄُشالا وِچّ بڑا وڈّا دںگّل ہۄئِیا سی۔ نںدّگڑھ دا بلدیو سِںگھّ سِوِییا مَیتھۄں دۄ جماتاں مُۄہرے پڑھدا سی جۄ ہۄسٹل وِچّ رہِںدّا سی۔ اُہدے نال میری چںگّی مِیچا مِلدی سی تے اُس نیں میرا ناں ’چھۄٹُۄ‘ رکھِّیا ہۄئِیا سی۔ اُس نیں دۄ ٹِکٹاں لَے لئیِیاں تے اسِیں گئۄُشالا دے ہاتے وِچّ دںگّل ویکھݨ چلے گئے۔ آلے دُیالے اُچّی کںدھّ سی۔ اسِیں اِکّ بنّے چھتّے ہۄئے تُۄڑی والے کۄٹھِیاں اُتے جا تھاں ملّی۔ اُتھۄں پُۄرا ای نذارا دِسدا سی۔ پہِلاں کبڈّی دا مَیچ ہۄئِیا جِس وِچّ بِلُّۄ راجییاݨِیئیں تے نںجّی وَیرۄکے ورگے کھِڈاری کھیڈ رہے سن۔ پھِر بھلواناں نیں گیڑِییاں لائُݨِییاں شُرُۄ کر لئیِیاں۔ پُلِس لۄکاں نُۄں تھائۄں تھاںئیِں بِٹھا رہی سی۔ بہُتے لۄک وڈّے دارا سِںگھّ دا گھۄل ویکھݨ آئے سن۔
تدے ٹَۄرے والی چِٹّی پگّ بنّہی اِکّ اُچّا لمّا بھلوان سِپاہِییاں `چ گھِرِیا وڈّے بُۄہے تھاݨی اںدّر آئِیا۔ اُہ دارا سِںگھّ ہی سی جۄ ہۄرناں نالۄں ہتھّ اُچّا سی۔ اکھاڑے `چ اُہدی گیڑی لُیائی تاں اسِیں ویکھِیا کِہ اُہدے ہتھّکڑِییاں لگِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ رِںگّ کۄل جا کے اُہدی ہتھّکڑی کھۄلہ دِتّی گئی تے پُلِس والے پہِرے اُتے کھڑھ گئے۔ کلیراں دا چںدّ اُس نال پھری سٹائیِل کُشتی کرن نِکلِیا تاں دارے نیں اُس نُۄں چلا چلا کے مارِیا۔ اخِیر چںدّ چِیکاں مارن لگّ پِیا تے مۄڈھا پھڑ کے بہِ گِیا۔ دۄ ہۄر بھلواناں نُۄں وی دارے نیں چںگّے تارے وِکھائے۔ کُشتی لڑن پِچھّۄں دارا سِںگھّ نُۄں پھِر ہتھّکڑی لا کے اُہدی گیڑی لُیائی گئی۔ دۄ پہِلوان اَیسے وی گھُلے جِنہاں دے ڈھِڈّ ایڈے وڈّے سن کِہ باہاں اِکّ دُۄجے دی دھَۄݨ تک نہِیں سن پہُںچّ رہِییاں۔ اُہ درشکاں دا منۄرںجّن کرن ای آئے سن۔
کئی بںدّے وڈّے دارے دا چھۄٹے دارے نال بھُلیکھا کھا جاںدے ہن۔ پھاذِلکا `چ گھُلݨ والا دارا دُلچِیپُرِییا سی جۄ ہُݨ پرلۄک سِدھار چُکَّے۔ اُس دا کدّ چھے پھُٹّ ستّ اِںچ سی۔ اُس دے ہتھّۄں بںدّا مر گِیا سی جِس کرکے اُمر کَید ہۄئی سی۔ اُس نُۄں جیلہ وِچۄں ہی پھری سٹائیِل کُشتی گھُلݨ لئی لِیاںدا جاںدا سی تے مۄڑ کے پھِرۄذپُر جیلہ وِچّ ڈکّ دِتّا جاںدا سی۔ چھۄٹا دارا دھرمُۄچکّ دا ہَے۔ اُس نیں وی پھری سٹائیِل کُشتِییاں وِچّ بڑا ناں کمائِیا ہَے۔ اُہ پھِلمی اَیکٹر ہَے تے راج سبھا دا مَیمبر وی رِہا۔ اُس نیں آپݨی آتم کتھا لِکھی ہَے جۄ بڑی رَۄچِک ہَے تے دۄہاں دارِیاں بارے دسّدی ہَے۔ اُس وِچّ دارا سِںگھّ نیں آپݨے بچپن٬ وِیاہ٬ مُکلاوے تے کُشتِییاں دا بڑا دِلچسپ ورݨن کِیتا ہَے۔ جِیہنے اجے تک نہِیں پڑھی اُہنُۄں ذرُۄر پڑھ لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ اُہ کمال دی سوَے جِیونی ہَے۔