جدۄں مَیں کالج وِچّ داکھل ہۄئِیا ساں تاں سِینِیئر مُںڈِّیاں نیں میرا ’رائۄُںڈ پھُۄل‘ بݨائِیا سی۔ بائد وِچّ پْرِںسِّیپل نیں مَینُۄں کالج دے آلرائۄُںڈ بَیسّٹ سٹُۄڈَیںٹ دا سرٹِیپھِکیٹ دِتّا۔ مَیں ہاکی تے بھںگّڑا ٹِیماں دِییاں کپتانِییاں کِیتِییاں۔ مَیگذِین دے پںجّابی سَیکشن دا اَیڈِیٹر تے کالج دا بَیسّٹ اتھلِیٹ بݨِیا۔ پںجّابی ساہِت سبھا دا سکتّر تے ٹِئۄُٹۄرِیئل گرُپّ دا پْردھان رِہا۔ 1960 `چ پںجّاب یُۄنِیورسِٹی دے کالجاں `چۄں چُݨے گرُپّ نال مَیں پہاڑاں `تے ہائیِکِںگّ ٹْرَیکِںگّ کِیتی تے سٹیجی پْرۄگراماں وِچّ بھاگ لَیںدا رِہا۔ پڑھائی وِچّ ہُشِیار تاں نہِیں پر کمذۄر وی نہِیں ساں۔ پںجّابی `چ پھسٹ ڈِوِیذن لَیںدا ساں جد کِہ اںگّریذی `چ مساں پاس ہُںدّا ساں۔ بی.اے.مَیں پہِلے ہلّے ای پاس کر گِیا ساں۔
ساڈے کالج دا اِکّ مُںڈّا اَیپھّ.اَیسّ سی.دے اِمتِہان وِچۄں پںجّاب یُۄنِیورسِٹی `چۄں تِیجے تھاں آئِیا سی۔ شائِد کُلبھُۄشن ناں سی اُہدا۔ جِنّا اُہ پڑھائی `چ ہُشِیار سی اۄنا ای سرِیرک پکھّۄں کمذۄر سی۔ اُہ گُرُۄ نانک اِںجنِیئرِںگّ کالج لُدھِیاݨے داکھلا لَیݨ گِیا۔ اُہنِیں دِنِیں اُتھے سادھارن پھِذِیکل پھِٹنَیسّ ٹَیسّٹ ہُںدّا سی۔ اُہ اِکّ مݨ بھار دا بالا کڈھائُںدے سن۔ اٹھاراں سال دے گبھرُۄ لئی اِہ کۄئی بہُتا وذن نہِیں سی۔ پر کِتاباں نال کمذۄر کِیتے اَینکاں والے کُلبھُۄشن تۄں مݨ دا وٹّا چُکّ ناں ہۄئِیا تے اُس نُۄں داکھلا ناں مِل سکِیا۔ اِہ شْرۄمݨی کمیٹی دی دُۄرئںدّیشی سی کِہ پھِذِیکل پھِٹنَیسّ ٹَیسّٹ نال شہِرِییاں نالۄں تکڑے پیںڈُۄ وِدِیارتھی ودھّ داکھل ہۄݨگے جۄ ودھیرے کر کے کِساناں دے ہۄݨگے۔ اِس جُگت نال سچّمُچّ ہی پِںڈّاں دے کُجھّ گھٹّ نمبّراں والے وِدِیارتھی وی اِںجنِیئرِںگّ کالج وِچّ داکھلا لَے جاںدے رہے۔
ہُݨ پْرۄپھَیشنل کالجاں دے داکھلا ٹَیسّٹ نِرۄل شہِری سٹائیِل دے ہۄ گئے ہن اِس لئی شہِری وِدِیارتھِییاں نُۄں ہی داکھلے مِلدے ہن۔ جدۄں مَیڈِیکل تے اِںجنِیئرِںگّ کالجاں دے وِدِیارتھی ویکھِیدے ہن تاں کۄئی وِرلا جُیان ہی تکڑا نرۄیا دِسدا ہَے۔ چِہرِیاں `تے چڑھدی جُیانی والا نُۄر نہِیں دِسدا۔ وِچارے نمبّراں دی دَۄڑ وِچّ ای مدھۄلے گئے لگّدے ہن۔ جیکر داکھلے ویلے پھِذِیکل پھِٹنَیسّ ٹَیسّٹ رکھِّیا جاوے تاں اُہ وی کمذۄر کُلبھُۄشن واںگ داکھلا نہِیں لَے سکدے۔
اجۄکے لِکھتی ٹَیسّٹاں وِچّ کئی شہِری وِدِیارتھِییاں دے نمبّر بھاویں نڑِنّویں پھِیسدی ہُںدّے ہن پر جے جِیون دی کۄئی سادھارن اَۄکڑ وی آ پوے تاں بہُتِیاں تۄں ہلّ نہِیں ہُںدّی۔ بہُتے ’سکالراں‘ نُۄں تاں اِہ وی پتا نہِیں ہُںدّا کِہ جۄ کُجھّ اُہ کھاںدے پِیںدے تے پہِندے ہن اُہ کِتھے تے کِویں پَیدا ہُںدَّے؟ کݨک کِویں اُگدی ہَے تے جھۄنا کِویں لگّدَے؟ کپاہ ویلاں نُۄں لگّدی ہَے٬ بُۄٹِیاں نُۄں جاں رُکھّاں نُۄں؟ بکّری دے کِنّے تھݨ ہُںدّے ہن تے مجھّ گاں دے کِنّے؟ پہے تے ڈںڈّی وِچّ کی پھرک ہَے؟ پُنِّیا کی ہَے تے مسِّیا کی؟ کماد تۄں گُڑ کِویں بݨدَے؟ آلُۄیاں تے مُۄںگپھلی دا پھل اُپر ہُںدَّے کِہ ہیٹھاں؟ ستھّ کی ہُںدّی ہَے٬ بھٹھّی کی تے بھٹھّا کی؟ بھٹھّا بہِ کِویں جاںدَے؟
کئی مَیرِٹ لِسٹِییاں نُۄں سماجی ورت ورتاوے دا اُکّا ہی پتا نہِیں ہُںدّا۔ اُہ نہِیں جاݨدے ہُںدّے کِہ بھائیِچارے `چ کِویں وِچرِیدَے تے گُذر گئے دا اپھسۄس کِویں کرِیدَے؟ ٹَیسّٹ سِرپھ اخباری اںکّڑِیاں٬ ٹی.وی.سِیرِیئلاں٬ اَیکٹراں دِییاں پھِلماں٬ کْرِکٹ دے چَۄکے چھِکّے تے ہاکماں دے جنم مرن دِییاں تارِیخاں دے ہی نہِیں لَیݨے چاہِیدے سگۄں جِیون دے مُۄل مُدِّیاں تے یتھارتھ اُتے آدھارِت ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ سہی سِکھِّیا اُہ ہُںدّی ہَے جۄ کِسے نُۄں ہر ترہاں دی ستھِتی وِچّ جِئۄُݨ دے کابل بݨاوے۔ جِہۄ جِہے وی ہالات مِلݨ اُہناں `چ کامیاب ہۄݨ دا ولّ سِکھائے۔ اِسے لئی کِہا جاںدَے کِہ تکڑا تںدّرُست جُسّا جِیون `چ کامیاب ہۄݨ دی پہِلی ذرُۄرت ہَے۔
مَیں مِٹّی کھاںدا ہۄݨ کارن جُسّے دا ماڑا ساں۔ کالج وِچّ پڑھدِیاں مَینُۄں جُسّا تکڑا بݨائُݨ دی چیٹک لگّ گئی تے میرا کدّ ودھݨا شُرُۄ ہۄ گِیا۔ کالج داکھل ہۄݨ ویلے میرا بھار مݨ تۄں مامُۄلی جِہا اُپر سی پر دۄ سالاں `چ مَیں ڈُۄڈھ مݨ تۄں اُپر ہۄ گِیا۔ اِہدے پِچھّے تِنّ کارن سن۔ اِکّ تاں مَیں مِٹّی کھاݨی چھڈّ گِیا٬ دُۄجا ہاکی کھیڈݨ تے کسرت کرن لگّ پِیا۔ اُہدے نال میری کھُراک ودھ گئی۔ اِہ گلّ مَیں دسّ ای چُکّاں کِہ بھُۄیا دے گھر کھُراک کھُلّہی ڈُلّہی سی۔ باہر کھُۄہ ولّ مَیں دَۄڑ کے جاںدا۔ اُتھے مالش کردا٬ ڈںڈّ بَیٹھکاں کڈھّدا تے کھُۄہ دے نِگھّے پاݨی وِچّ نہائُںدا۔ تُۄتاں والے کھُۄہ کۄل کاٹھا کماد بِیجِیا ہۄئِیا سی۔ اُہدے گنّے بہُت مِٹھّے سن۔ مَیں گنّے پُٹّدا تے راہ `چ ساپھ کردا آئُںدا۔
پِںڈّ دے مُڈھّ `چ گھُلاڑی چلدی ہُںدّی سی۔ اُتھے مَیں گنّے پِڑوائُںدا رہُ پُݨ کے ڈۄلݨے `چ پُیا لِیائُںدا۔ ادھّا ڈۄلُۄ رہُ نال بھر جاںدا۔ گھر آئُںدا تاں بھُۄیا مجھّاں چۄ رہی ہُںدّی۔ مَیں ڈۄلݨے وِچّ ای دھاراں چُیا کے ڈۄلُۄ بھروا لَیںدا۔ اُہ دیسی مِلک شیک بݨ جاںدا۔ پھِر ڈۄلݨے نُۄں ہی مُۄںہ لا کے پی لَیںدا۔ کالج جاݨ ویلے مَینُۄں ہۄر کُچھ کھاݨ دی لۄڑ نہِیں سی پَیںدی۔ بھُۄیا نُۄں وی سویرے سویرے ہتھّ ناں تپائُݨے پَیںدے۔ دُدھّ تے رہُ نال بھرے دۄ سیر دے ڈۄلݨے دِییاں ہذار ڈُۄڈھ ہذار کلۄرِییاں تاں ہُںدِّییاں ہی ہۄݨگِییاں جۄ مَینُۄں کالج وِچّ بھُکھّ ناں لگّݨ دِںدِّییاں۔ کالج دے وِہلے پِیرِیئڈاں وِچّ مَیں گۄلا سُٹّدا تے مُگدر چُکّدا۔ ہاکی دی گیںد مِل جاںدی تاں اُہدے نال ڈْرِبلِںگّ کردا۔
گِیارہوِیں وِچّ مَیں کالج تُر کے جاںدا رِہا۔ بارہوِیں وِچّ سائیِکل مِل گِیا جۄ پڑھنۄں ہٹے امر سِںگھّ دا سی۔ مَیں دِن ڈھلے پِںڈّ پرتدا تے رۄٹی کھا کے پھِر گھُلاڑی `تے چلا جاںدا۔ رہُ پِیݨ نُۄں دِل کردا تاں رہُ پی لَیںدا پر گںڈّ `چۄں تتّا تتّا گُڑ ذرُۄر کھاںدا۔ اُتھے ویلݨے وادھُۄ پئے ہُںدّے جِنہاں نال اسِیں ذۄر اذمائی کردے۔ شام نُۄں مَیں تَۄڑی دا کڑھِیا دُدھّ پِیںدا جِس وِچّ دۄ تِنّ چمچے گھِئۄ دے وی پا لَیںدا۔ کچّی سڑک دے اِکّ بنّے میرا چھالاں لائُݨ لئی اکھاڑا پُٹِّیا ہۄئِیا سی۔ اُتھے مَیں سڑک اُتے دَۄڑدا تے چھالاں لائُںدا۔ کہِںدّے سن کِہ اُہ کچّی سڑک مُلتان تک جاںدی سی۔ پر ہُݨ اُس وِچّ پھاذِلکا شہِر دا گںدّا نالا کڈھّ دِتّا گِئَے جِس دی سڑھِیاںد دُۄر تک ماردی ہَے۔ پِچھلی وار مَیں کۄٹھے گِیا تاں ویکھِیا کِہ اُس پاسے ڈِپھَیںس دے بنّہ اُسر گئے سن تے پُراݨا نکشا ہی بدل گِیا سی۔ پھاذِلکا تۄں مںڈّی چانݨوالی وِچّ دی کراچی نُۄں جاںدی ریلوے لائیِن پُٹّی گئی سی جِس اُتے مَیں تُرِیا کردا ساں۔ کدے اِسے لائیِن اُتے ساڈے بذُرگ بہاولپُر دے چکّاں نُۄں جائِیا کردے سن۔
اُدۄں آرٹس دے مذمُۄناں دا مادھِئم ہِںدُّۄ وِدِیارتھی ہِںدّی رکھّدے سن تے سِکھّ مُںڈّے پںجّابی۔ بی.اے.تک میری پڑھائی دا مادھِئم پںجّابی رِہا۔ پںجّابی سُۄبے دی مںگّ کارن جِنّے تُئسّوی ہِںدُّۄ پںجّابی تۄں دُۄر ہۄئے سن اُنے ہی سِکھّ پںجّابی دے ہۄر نیڑے ہۄ گئے سن۔ پںجّابی دھرم نال جۄڑ لئی گئی سی جۄ نہِیں سی جۄڑنی چاہِیدی۔ پۄلِیٹِیکل سائِںس دے اِکّ سِکھّ پْرپھَیسر نُۄں آپݨا مذمُۄن ہِںدّی وِچّ نہِیں سی پڑھائُݨا آئُںدا۔ ہِںدّی بۄلدا تاں مکھَۄل اُڈدا سی۔ اُہ اںگّریذی جاں پںجّابی وِچّ ہی پڑھا سکدا سی۔ ہِںدّی مادھِئم والے مُںڈّے بہُگِݨتی وِچّ سن۔ اُہ پْرۄپھَیسر نُۄں جاݨ بُجھّ کے پریشان کردے سن کِہ سانُۄں تاں جی ہِںدّی وِچّ ای پڑھائۄ۔ ہالاں کِہ پںجّابی چںگّی بھلی سمجھدے سن۔ اِکّ دِن ساڈے نال دا بھائۄُ کمِیذ دِییاں باہاں ٹُںگّ کے کہِݨ لگّا٬ “پْرۄپھَیسر ساہِب تُسِیں کںٹِّین `چ چاہ پاݨی پی آئۄ۔ جے تاں ایتھے پںجّابی وِچّ پڑھن والے ای رہِگے پھیر پںجّابی `چ پڑھا دِئۄ نہِیں پھیر اَۄکھے سَۄکھے ہِںدّی سِکھّ لِئۄ!”
اِہ اُہی بھائۄُ سی جِیہنے دُسہِرے دے دِنِیں کلاس رُۄم وِچّ سِیلِںگّ پکھِّیاں دے پھراں اُتے گِدّڑباہے دی نسوار بھُکّ دِتّی سی۔ جدۄں پْرۄپھَیسر نیں پکھّے چلوائے تاں نسوار سارے کمرے وِچّ کھِںڈّ گئی۔ ہاذری لائُݨ ویلے ’یَیسّ سر‘ کہِݨ دی تھاں سارے نِچھّاں ای ماری جاݨ۔ پْرۄپھَیسر ساہِب تۄں وی نِچھّاں ماردِیاں رۄل نمبّر ناں بۄلے گئے۔ ہاذری دی تھاں پئی نِچھّ اُتے نِچھّ وجّی جاوے! کئی منچلے چھِکّاں دے نال سِیٹِییاں وجائی جاݨ! !
دِوالی دے دِناں وِچّ بھائۄُ نیں بَیںچاں ہیٹھاں گٹھّے پٹاکے رکھّ دِتّے۔ جدۄں کۄئی بَیںچ `تے بَیٹھے تاں بھار نال پٹاکا چلّ جاوے۔ پئی ٹھاہ ٹھُۄہ ہۄوے۔ اِئۄں اُس نیں کالج دے کمرے وِچّ ای چاںدماری کروا دِتّی۔ بھائۄُ پھِٹّݨِییاں دا پھیٹ سی جِہڑا کۄئی ناں کۄئی پںگّا کھڑھا کری رکھّدا سی۔ راہ جاںدا لڑائی مُلّ لَے لَیںدا سی تے ٹھاݨے وی جاںدا رہِںدّا سی۔ پتا نہِیں ہُݨ اُہ کِتھے ہۄویگا تے اُہدا کی ہال ہۄویگا؟ کِتے پڑھدا سُݨدا ہۄوے تاں میری پھتِہ بُلائی پروان کرے۔
بی.اے.وِچّ اںگّریذی لاذمی سی جِس دے پںجّاہ پںجّاہ نمبّراں دے تِنّ پرچے سن۔ ڈیڈھ سَۄ نمبّراں دے دۄ پرچے پںجّابی دے سن تے ڈیڈھ سَۄ دے ای دۄ پرچے راجنِیتی شاستر دے سن۔ پںجّاہ اںکّ ہِںدّی اَیڈِیشنل آپشنل دے سن۔ اںگّریذی دی شاردا گائیِڈ دۄ ہذار تۄں ودھّ سفِیاں دی سی۔ پْرۄپھَیسراں دی تنکھاہ اُدۄں دۄ سَۄ رُپئے مہِینا ہُںدّی سی تے ساڈی پھِیس باراں رُپئے مہِینا۔ سارے مذمُۄناں دِییاں کِتاباں کاپِییاں چالی پںجّاہ رُپِیاں `چ آ جاںدِییاں سن۔ اُہنِیں دِنِیں ہدائِتناما کھاوںدّ٬ سدا جوانی تے بھۄجن راہِیں سِہت کِتاباں مَیں گھںٹّا گھر نیڑلی دُکان تۄں دۄ رُپئے وِچّ کھرِیدِییاں سن۔
جاگْرتی رِسالا چار آنے دا مِلدا سی پر سۄوِیئت دیس مُفت آئُںدا سی۔ پْرِیت لڑی سبھ تۄں ودھّ وِکدا سی۔ ’پںجّابی دُنِییا‘ دی کِیمت اٹھّ آنے سی۔ کرتار سِںگھّ بلگّݨ دا مَیگذِین ’کوِتا‘ وی پڑھن نُۄں مِل جاںدا سی۔ اِنہاں پرچِیاں نیں مَینُۄں ساہِت پڑھن دی لگن لائی۔ چاہ دی ’باٹی‘ پںجّ آنے دی سی جِیہدے چھے کپّ بݨدے سن۔ ملائی والی مِٹھّی لسّی دا کںگّݨی والا گلاس چار آنے دا سی جِیہدے `چ بھنّی ہۄئی برپھ پائی ہُںدّی سی۔ چاہ نال گاہک پائیِیا پائیِیا برپھی آم کھا جاںدے سن۔ پھاذِلکا دی تِلّیدار جُتّی پںجّ رُپئے `چ آ جاںدی سی جِہڑی ہُݨ پںجّ سَۄ تۄں اُتے ہَے۔ پگّ اسِیں ماوے والی بنّہدے ساں جۄ ہر وار رںگّائُݨی پَیںدی سی۔ بھںگّ دا پکَۄڑا اِکّ آنے دا اِکّ سی۔
بھںگّ دے پکَۄڑِیاں دا شائِد مَینُۄں پتا ناں لگّدا جے اسِیں پںجّابی ساہِت سبھا ولّۄں کوی دربار ناں کروائُںدے۔ اسِیں شِو کُمار بٹالوی تۄں لَے کے سُرجِیت رامپُری تے گُرچرن رامپُری تک پںدّراں کُ کوی کالج وِچّ سدّے سن۔ ناولکار جسوںتّ سِںگھّ کںوّل نیں کوی دربار دی پردھانگی کرنی سی۔ اسِیں کوی دربار لئی پَیسے `کٹھّے کرن تُرے تاں بلکار بھٹّی کہِݨ لگّا٬ “پہِلاں بھںگّ دے پکَۄڑے کھا لئیِئے پھِر نشے `چ ڈھِیٹھ جے ہۄ کے مںگّی جاواںگے۔” اُہی گلّ ہۄئی۔ اسِیں ڈھِیٹھ ہۄئے اُدۄں تک مںگّݨۄ ناں ہٹدے جدۄں تک اگلا پںجّ دس رُپئے دے کے کھہِڑا ناں چھُڈائُںدا۔
مَینُۄں بھںگّ کُجھّ ودھیرے ہی چڑھ گئی تے مَیں مںگّݨا چھڈّ کے ہسّݨ لگّ پِیا۔ جدۄں مَیں ہسّݨۄں ناں ہٹِیا تاں نال دِیاں نیں مَینُۄں پِںڈّ ولّ نُۄں تۄر دِتّا۔ مَیں کُچھ واٹ تاں سائیِکل اُتے چڑھ کے گِیا تے پھِر سائیِکل مۄڈھے اُتے ٹںگّ کے گھر پہُںچِّیا۔ گھر جا کے دھرتی میرے آلے دُیالے گھُمّݨ لگّی۔ رۄٹی اُتے رۄٹی رکھائی جاواں پر کھادھی کۄئی وی ناں جاوے۔ رات نُۄں بِسترے `چ پِیاں وی لگّی جاوے جِویں کھُرلی `چ پِیا ہۄواں۔ مںجّا جِویں مَینُۄں کۄئی اُتاںہ نُۄں اُڈائی جاںدا ہۄوے تے پھِر ادھّ اسمانۄں بھُںجّے سُٹّ رِہا ہۄوے۔ بھںگّ دا نذارا مَیں پہِلی وار ویکھ رِہا ساں۔ اُس تۄں بائد مَیں کدے بھںگّ دے پکَۄڑے نہِیں کھادھے ہالاں کِہ تکھتُۄپُرے دے میلے `چ اِکّ نِہںگّ اِکّ رُپئے دے پکَۄڑے نال ڈُبئی پُچا رِہا سی!
مَیں گِئہاروِیں `چ پڑھدا ساں جدۄں مَیلّبَۄرن دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں ہۄئیِیاں۔ کھیڈاں دے نتِیجے مَیں ٹْرِبِئۄُن `چۄں پڑھدا تے تسوِیراں اِلسّٹْریٹِو وِیکلی `چ ویکھدا۔ کالج دی لائِبْریری `چۄں پہِلی پُستک مَیں بِیر سِںگھّ دی لِکھی ’مُلک ماہی دا وسّے‘ پڑھی سی۔ بھائی وِیر سِںگھّ ہۄر سی جِیہدا ناول سُںدّری پڑھِیا۔ پھِر نانک سِںگھّ دے سارے ناول پڑھ دھرے۔ ہالاں کِہ سارے پڑھن دی لۄڑ نہِیں سی۔ اُہنِیں دِنِیں کالج دی لائِبْریری وِچّ پںجّابی دِییاں کِتاباں دی اِکۄ الماری سی جۄ مَیں ساری پڑھ لئی۔ مَینُۄں سبھ تۄں ودھّ کںوّل دے ناول ’پُۄرنماشی‘ نیں پْربھاوِت کِیتا۔ اُہدے کئی پَیرے مَینُۄں مُۄںہ ذبانی یاد ہۄ گئے۔ ہل واہُںدّے جگِیر ہۄراں دی وارتالاپ مَیں اجّ وی سُݨا سکداں۔
ساڈے پںجّابی دے سِلیبس وِچّ ہری سِںگھّ دِلبر دی کِتاب ہِلُۄݨے٬ لال سِںگھّ کملا اکالی دی من دی مَۄج٬ نرِںدّرپال سِںگھّ دی اِکّ راہ اِکّ پڑاء٬ گُربخش سِںگھّ دی ذِںدّگی دی راس٬ وار شاہ مُہمّد٬ کاوِ سںگّْرہِ پُراݨا ماکھِئۄں تے کرتار سِںگھّ دُگّل دِییاں پُستکاں مِٹھّا پاݨی تے کرامات سن۔ اُہنِیں دِنِیں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے مَینُۄں کۄئی کِتاب پڑھن نُۄں نہِیں مِلی۔ مِل جاںدی تاں مُۄںہ ذُبانی یاد ہۄ جاںدی۔ پھِلماں دے کئی گاݨے مَینُۄں ذُبانی یاد ہۄ گئے سن۔ سِنمے دی ٹِکٹ پںجّ آنے تے دس آنے دی سی۔ جدۄں کۄئی پںجّابی دی پھِلم لگّدی تاں مَیں چۄری چھِپّے ذرُۄر ویکھدا۔ اُنہِیں دِنِیں پاکِستان دِییاں پںجّابی پھِلماں پھاذِلکا دے راجا تھیٹر `چ آم ای لگّدِییاں سن۔ کدے یکّے والی٬ کدے ماہی مُںڈّا٬ کدے ہِیر راںجھا تے کدے دُلّا بھٹّی۔ پںجّابی پھِلماں ویکھ کے مَیں کُڑتا پائُݨ تے چادرا لائُݨ دا شُکِین ہۄ گِیا ساں۔ چادرا تاں مَیں پْرِںسِّیپل بݨن تک وی بنّہدا رِہاں۔ چادرے جِنّی مَۄج پتلُۄݨاں پجامِیاں `چ نہِیں۔
کالج دے پِچھواڑے کھیڈݨ والا رڑا مَیدان سی۔ مَیدان دے چڑھدے پاسے ہاکی کھیڈی جاںدی تے چھِپدے پاسے پھُٹبال۔ اُتھے ہی چار سَۄ مِیٹر دا ٹرَیک لگّ جاںدا جِس اُتے سالانا اتھلَیٹِک مِیٹ ہُںدّی سی۔ ٹرَیک `تے ہی سائیِکل دَۄڑائے جاںدے۔ مَیں سائیِکل دَۄڑ وِچّ وی پھسٹ آئِیا ساں ہالاں کِہ سائیِکل مَینُۄں بارہوِیں `چ مِلِیا سی۔ مَیں سُلیمانکی سڑک اُتے سائیِکل دَۄڑائُݨ دی پْرَیکٹِس کردا۔ سڑک `تے جاںدے کِسے سائیِکل سوار نُۄں اُکسا لَیںدا تے اُہدے برابر سائیِکل دَۄڑائُݨ لگّدا۔ جدۄں ہمبھّݨ ہارن لگّدا تاں رتا کُ اگّے نِکل کے سائیِکل سجّے ہتھّ مۄڑ لَیںدا۔ پکّی سڑک تۄں کۄٹھے نُۄں تِنّ راہ مُڑدے سن۔ ہارن تۄں پہِلاں ہی مَیں نیڑے آئے راہ مُڑ پَیںدا۔ جے مُکابلا کرن والا پِچھّے رہِںدّا دِسدا تاں تِنّ مِیل دُۄر جا کے کبُۄلشاہ دے جھُگِّیاں کۄلۄں مُڑدا۔ اِس چال نال میری پْرَیکٹِس وی ہۄ جاںدی تے مَیں ہارن تۄں وی بچِیا رہِںدّا۔