میرے گھر دِیاں دے خاب کھِیال `چ وی نہِیں سی کِہ مَیں راجدھانی دِلّی دے کالج وِچّ پڑھاںگا۔ دِلّی تۄں مُڑ کے جدۄں مَیں ساری کہاݨی سُݨائی تاں اُہ بڑے ہَیران ہۄئے۔ پُچھّݨ لگّے٬ “دِلّی دی پڑھائی دا کھرچ کِنّا کُ آئۄُ؟” مَیں کِہا٬ “اُہ کہِںدّے سی کِہ بہُتا نی آئُݨا۔ پھیر وی سال دا دۄ کُ ہذار تاں آ ای جائۄُ۔”
اُنہاں دِناں `چ دۄ ہذار وی وڈّی رکم سی۔ پہِلاں بی.اَیڈّ.کرن اُتے وی دۄ ڈھائی ہذار لگّ چُکّا سی۔ اینے پَیسِیاں نال دۄ کِلّے ذمِین کھرِیدی جا سکدی سی۔ 1960 وِچّ ہۄئی مُربّیبںدّی پِچھّۄں ساڈے باپ دے ہِسّے باراں کِلّے ذمِین آئُںدی سی جِس دے دۄ کِلِّیاں وِچّ چھپّڑ تے تھیہ سی تے کُجھّ کِلِّیاں `چ کلّر سن۔ ہاڑھی دے مساں سَۄ سوا مݨ داݨے ہُںدّے سن۔ سائُݨی مِیہاں تے سیم نال ماری جاںدی سی۔ کپاہ دا کۄئی بھرۄسا نہِیں سی تے جھۄنا اجے لگّݨ نہِیں سی لگّا۔ ماںہاں مۄٹھاں نُۄں ندِین لَے بہِںدّا۔ مکّی مساں کھاݨ جۄگی ہُںدّی سی۔ باپُۄ بھاویں `کلّا پُتّ سی پر اگّۄں اسِیں پںجّ بھرا ساں تے تِنّ بھَیݨاں۔ کمائی دا ہۄر کۄئی سادھن نہِیں سی۔ باپُۄ نیں بہاولپُر تۄں اُجّڑ کے کُجھّ سال بںگّال بِہار ولّ ٹرکّ چلائِیا سی۔ ٹرکّ دے اَیکسِیڈَیںٹ پِچھّۄں اُہ پِںڈّ پرت آئے سن تے بابے نال کھیتی کرن لگّ پئے سن۔
ساڈے باپُۄ نُۄں بابے نیں بیشک اٹھّ جماتاں تک پڑھائِیا سی پر اُہ اُس ذمانے دے مُتابِک ترکّی نہِیں سن کر سکے۔ اٹھّوِیں چۄں پھیلہ ہۄ کے اُہ لاہَۄر ڈرائیِوِںگّ سِکھّݨ چلے گئے سن۔ اُتھے ڈرائیِوِںگّ دا لائِسںسّ وی لَے لِیا سی تے اپھرِیکا دا پاسپۄرٹ وی بݨا لِیا سی۔ اُہ پاسپۄرٹ اجے وی ساڈے پاس ہَے جِس دے بݨن دا سال 1938 ہَے۔ اُدۄں میرے وڈّے بھرا دا جنم ہۄ چُکّا سی۔ نیڑ تیڑ دِیاں دے کہِݨ `تے ساڈے بابے نیں باپُۄ نُۄں اپھرِیکا ناں جاݨ دِتّا کِئُںکِہ اُہ اُنہاں دا `کلّا پُتّ سی۔
پھِر باپُۄ نیں مِستری سںتّا سِںگھّ نال آٹا پِیہݨ دی مشِین لا لئی۔ کِسے نیں تُکاں جۄڑ دِتِّییاں-ایک دۄ تِین٬ بابے سںتّے دی مشِین٬ گھُگُّۄ سچّ بۄلدا … داݨے لَیںدا ودھّ٬ آٹا گھٹّ تۄلدا …۔
دسّدے ہن کِہ سِیال دا ٹھںڈھّا دِن سی۔ رِوی چلّ رہی سی۔ پِںڈّ دا اِکّ نَۄجُیان کھیس دی بُکّل مار کے مشِین دے پٹے کۄل کھڑھا سی۔ اُہدی ماڑی کِسمت کِہ کھیس دا لڑ ہوا نال پٹے `چ جا پھسِیا تے جُیان نُۄں نال ہی لپیٹ کے لَے گِیا۔ اُہ اجِہا اُلجھِیا کِہ اِںجݨ بںدّ ہۄݨ تک اُہ بھَۄݨِییاں اُتۄں گیڑا کھا گِیا تے اُس دی دھَۄݨ دا مݨکا ٹُٹّ گِیا۔ جُیان جہان مُںڈّے دی پلاں وِچّ مَۄت ہۄ گئی۔ اُس تۄں بائد باپُۄ ہۄراں نیں مشِین بںدّ کر دِتّی۔ اُہ مشِین ساڈے باہرلے گھر لگّی ہُںدّی سی جِس دا مَینُۄں ماڑا ماڑا چیتا ہَے۔
مَینُۄں اِہ وی چیتا ہَے کِہ مُربّیبںدّی تۄں پہِلاں ساڈے کھیت کئی تھائیِں کھِلرے ہۄئے سن۔ اُنہاں کھیتاں نُۄں ٹاکِییاں کہِںدّے سن۔ جدۄں بھرا اڈّ ہُںدّے تاں کھیتاں دِییاں ٹاکِییاں بݨا کے وںڈّ لَیںدے۔ کُجھّ ٹاکِییاں سیںجُۄ سن پر بہُتِییاں مارُۄ سن۔ نِیائیِں والے کھیتاں نُۄں بِگھّے کِہا جاںدا سی جِتھے ساڈا وی اِکّ بِگھّا سی۔ اُتھے اسِیں پٹھّے اُگائُںدے تے سِراں اُتے ڈھۄںدے۔ اِکّ کھیت دا ناں بۄڑا کھُۄہ سی۔ اُس تۄں اگّے مَیرا٬ چِیمییاݨا٬ جںڈّ والا٬ دَیڑاں٬ باوِیاں والی رۄہی٬ کُٹِییاں تے ڈھاب والے کھیت سن۔ سُۄئے دے دُۄجے پاسے چھپڑی والا٬ گِدّڑاں والا٬ رۄہی٬ جَۄڑے کھال تے تِرکاں سن۔ اُنہاں کھیتاں نُۄں ناں سِدھّے راہ سن تے ناں سِدھّے کھالے۔ بہُتے کھیتاں نُۄں ڈںڈّی پَے کے جائیِدا سی۔ مُربّیبںدّی نال ساڈے کھیت تِرکاں تے گِدّڑاں والے `کٹھّے ہۄ گئے اتے سِدھّے راہ تے سِدھِّییاں پہِییاں بݨ گئیِیاں۔
پںجّاب دی کھیتِیباڑی وِچّ مُربّیبںدّی نیں بہُت سُدھار لِیاںدا تے ہرے اِنکلاب دا مُڈھّ بنّہِیا۔ ٹِئۄُبوَیلّ مُربّیبںدّی پِچھّۄں ہی لگّݨے شُرُۄ ہۄئے۔ پھِر اِںجݨ تے ٹْرَیکٹر آئے تے بِجلی دِییاں مۄٹراں چلّݨ لگِّییاں۔ مسنُۄئی کھاداں٬ کِیڑے مار تے ندِین ناشک دوائیِیاں اتے ڈرِلاں تے کمبّائیِناں نیں کھیتِیباڑی دا نکشا ہی بدل دِتّا۔ مَینُۄں پِںڈّاں دے وِںگّ تڑِںگّے پہے یاد ہن جۄ کھیتاں تۄں نِیویں ہُںدّے سن تے مِیںہ پَیݨ اُتے اُنہاں `چ کھۄبھے ہۄ جائِیا کردے سن۔ پِںڈّ دِییاں بِیہِییاں وِچّ وی چالہے ہُںدّے سن جِس کرکے پھسلاں سِراں `تے ہی ڈھۄئیِیاں جاںدِییاں سن۔
کہِݨ نُۄں تاں بھاویں کۄئی کُجھّ کہی جاوے پر کِسانی دا جۄ جِیون مَیں آپݨی کِشۄر اوسّتھا تک ویکھِیا اُہ نرک تۄں گھٹّ نہِیں سی۔ کِساناں کۄل سُکھ دا کۄئی سادھن نہِیں سی۔ پِںڈّاں `چ کِتے بِجلی نہِیں سی آئی۔ نلکے نہِیں سن لگّے اتے پاݨی کھُۄہاں تے کھُۄہِییاں دا پِیتا جاںدا سی۔ نہائُݨ لئی کۄئی گُسلکھانا نہِیں سی۔ کھُلّہا نہائُݨا ہۄوے تاں ہلٹی جاں تلاء `تے جائیِدا سی۔ اَۄرتاں مںجّے اُہلے پٹڑا رکھّ کے نہائُںدِییاں تے نہیرے سویرے جںگّل پاݨی جاںدِییاں جِس نُۄں اُہ ’باہر‘ جاݨا کہِںدِّییاں۔
تںگّی اینی سی کِہ واںڈھے جاݨ لئی لِیڑے کپڑے تے جُتِّییاں مںگّوِییاں پائیِیاں جاںدِییاں تے اِکۄ کَیںٹھا کدے کِسے جانی دے گل دا شِںگّار بݨدا کدے کِسے دا۔ اُہ ساک سکِیرِییاں وِچّ وی لِیا دِتّا جاںدا۔ جِیہدے گھر کۄئی پْراہُݨا سائیِکل لَے آئُںدا اُس گھر دے جِییاں دی جھُۄٹے لَیںدِیاں واری ناں آئُںدی۔ نِکّے نِیاݨے سائیِکل دی ٹلّی وجائُݨۄ ناں ہٹدے۔ آںڈھِییاں گُیاںڈھِییاں نُۄں دسّدے بئی ساڈے گھر سَیںکل کھڑھا! لڈُّۄ وِیاہ ویلے ای مِلدے جۄ جانی تے میلی دس دس وِیہ وِیہ کھاݨ تک جاںدے۔ کھںڈّ تے مٹھِیائی جِںدّے لا کے رکھّݨی پَیںدی۔ اُہنِیں دِنِیں جانِییاں نُۄں مُفت شراب کۄئی نہِیں سی پِیائُںدا ہُںدّا۔ اُہ کۄلۄں پَیسے پا کے ساںجھی بۄتل کھرِیددے۔ اُہ پِیںدے گھٹّ تے وِکھائُںدے ودھّ۔ بنیرِیاں `تے بَیٹھِییاں تِیوِیںیاں گِیت گائُںدِییاں-پْراہُݨِیاں رۄٹی کھاںدِیاں تَیں بۄتل کِئۄں ناں رکھّی٬ کرِیر دا ویلݨا مَیں ویل ویل تھکّی …۔
کھیتی دا کمّ بہُت ہی کرڑا سی۔ تڑکے تۄں دُپہِر تک بلداں نال ہل چلدے۔ دُپہِرے بلد تاں رُکھّاں دی چھاویں بنّہ دِتّے جاںدے پر ہالی چرہی وڈھّدے تے پٹھّا دتھّا کردے۔ تاں ہی تاں کِہا جاںدا سی-ہل چھڈّ کے چرہی نُۄں جاݨا٬ جٹّ دی جُۄن بُری۔
چرہی دِییاں بھرِییاں ٹۄکے اُتے کُترِییاں جاںدِییاں جِنہاں دا مَینُۄں وی تجربا ہَے۔ بھادۄں دے ہُمّس وِچّ چرہی کُتردِیاں مُڑھکے `چ نہا لئیِدا سی۔ کتّے مگھّر `چ کڑب تے مکّی دے ٹاںڈے کُتردِیاں آںدراں کھِچِّییاں جاںدِییاں سن۔ مشِین گیڑن اُتے ذۄر بہُت لگّدا سی۔ کِسانی دے سارے کمّ ہی کٹھن سن۔ کدے ہلٹ دے گیڑے پئے رہِݨا تے کدے جیٹھ دی گرمی وِچّ پھلہِیاں مگر تُرے پھِرنا۔ تِکھّڑ دُپہِرے پَیرِییاں پُٹّݨِییاں٬ سلںگھّاں نال لاںگا کھِلارنا٬ تںگّلِییاں نال دھڑاں اُڈائُݨِییاں تے چھجّلِییاں بھر کے بۄہل لائُݨے۔ کںڈّ لڑدی ہۄݨی پر تُۄڑی دِییاں پںڈّاں پھِر وی نِیرے والے کۄٹھے `چ چڑھائُݨِییاں تے جیٹھ ہاڑھ `چ رُۄڑِییاں دا ریہ کڈھّݨا۔ تپش نال سرِیر `چۄں سیک ماردا سی۔ سُۄئے دا پاݨی لائُںدِیاں مۄگھے تک کھالے کھال پئے جاݨا تے اڈِّییاں نال کھڈّاں بںدّ کردے ڈِکۄڈۄلے کھائی جاݨے۔ ناں کۄئی `نہیرا ویکھدا سی ناں سویرا۔ تدے تاں کِہا جاںدَے کِہ سپّاں دِییاں سِرِییاں مِدھّ کے ای پھسلاں پلدِییاں سی۔
مَیں کِسان گھر دا جمّپل ہۄݨ کارن اُنہاں سارے کمّاں دی کُٹھالی وِچّ ڈھلِیا جِہڑے کِساناں دے مُںڈِّیاں نُۄں کرنے ہی پَیںدے سن۔ مَیں رمبّے نال گُڈائیِیاں کِیتِییاں تے داتی نال کݨک وڈھّی۔ ماڑی مۄٹی کہی وی واہی۔ میرے چںگّے بھاگ سن کِہ مَیں بھُۄیا دے گھر کاپھی سُکھالا رِہا۔ اُتھے مَیں ڈںگّراں نُۄں پاݨی پِیائُںدا٬ کھیتاں وِچّ کامِیاں دی رۄٹی لَے جاںدا٬ کھُۄہ `تے نکّے مۄڑ دِںدّا تے نرمے دِییاں چۄݨِییاں دا ہِساب کِتاب رکھّدا۔
جدۄں پُراݨِیاں دی تھاں نویں پَیسے چلّے تاں چۄݨِییاں نویں پَیسِیاں دا ہِساب وی پُراݨے پَیسِیاں وِچّ ہی کرائُںدِییاں۔ کِلّۄگراماں دے سیر تے سیراں دے کِلّۄگرام کئی سال بݨدے رہے۔ جِہڑی چُگائی پُراݨے تِنّ پَیسِیاں دی سیر ہُںدّی سی اُہ نویں پںجّ پَیسے کِلّۄ ہۄ گئی سی۔ سوارِییاں بسّ دی ٹِکٹ لَیںدِییاں نویں پُراݨے پَیسِیاں دے چکّر وِچّ پئیِیاں رہِںدِّییاں۔ اِہۄ رَۄلا بجاجی دِییاں دُکاناں وِچّ گذاں تے مِیٹراں دا سی۔ ہَیرانی دی گلّ ہَے کِہ مَیں ہالے وی گۄلا سُٹّݨ دی دُۄری نُۄں مِیٹراں تۄں پھُٹّاں وِچّ بدلاء کے ہی جاݨ سکداں کِہ گۄلا کِنّی دُۄر گِیا؟ میرے دِماگ وِچّ بَیٹھے مݨ, مِیل٬ گذ٬ پھُٹّ تے اِںچ اجے تک نہِیں نِکلے۔ سپھر دی دُۄری مَینُۄں کِلۄمِیٹراں دی تھاں مِیلاں نال ودھیرے سمجھ آئُںدی ہَے۔
مَیں دَۄڑ کے پںجّاہ پھُٹّ دُۄر گۄلا سُٹّݨ لگّ پِیا ساں۔ وَیسے دَۄڑ کے گۄلا سُٹّݨا پھائۄُل ہُںدّا ہَے۔ مَیں ہُبّ کے کہِںدّا٬ “کی ہۄئِیا جے پھائۄُل اےَ تاں؟ اِکّ وار تاں پْردُمّݨ سِںگھّ دا ایشِییا دا رِکارڈ تۄڑ دِتّا ناں!” سرکل وِچۄں مَیں اٹھتّی اُݨتالی پھُٹّ دُۄر ہی گۄلا سُٹّ سکدا ساں۔ میرا پَیںترا کۄئی بہُتا ودھِییا نہِیں سی۔
جِنہاں دِناں `چ مَیں دِلّی گِیا گھر دا گُذارا تںگِّیتُرشی نال چلّ رِہا سی۔ بی.اے.تک میری پڑھائی دا کۄئی کھاس کھرچ نہِیں سی آئِیا۔ پہِلاں پِںڈّ تے پِچھّۄں بھُۄیا دے گھر رہِ کے پڑھدا رِہا ساں۔ بی.اَیڈّ.وِچّ ہی دۄ ڈھائی ہذار دا کھرچا آئِیا سی۔ مَینُۄں میرے پھُپھّڑ س.ہِیرا سِںگھّ ولّۄں وی مائِک مدد مِل جاںدی سی جِس دا میرے اُتے بڑا اُپکار ہَے۔ میرا بابا بھاویں میرِییاں کِتاباں تے پھِیساں بگَیرا دا کھرچا بھُۄیا دے ناںہ ناںہ کردِیاں وی بھُۄیا نُۄں دے آئُںدا سی پر مَیں پھُپھّڑ ہۄراں دا اہِسان کدے نہِیں بھُلِّیا۔ سادھارن کِرتی کِساناں نُۄں آپݨے دھِییاں پُتّ کالجاں یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ پڑھائُݨے بڑے اَۄکھے ہن۔ اُدۄں تاں بہُتے ہی اَۄکھے سن۔
بابے ہۄرِیں تِنّ بھرا سن تے تِنّاں دی واہی مُربّیبںدّی تک `کٹھّی رہی۔ تِنّ گھراں دی ساںجھی واہی نال تِنّ ہلاں دی تِنّ کُ سَۄ مݨ کݨک ہُںدّی سی جِس `چۄں اگلی بِجائی لئی بِیج وی رکھّݨا پَیںدا سی۔ سائُݨی دی کۄئی خاس پھسل نہِیں سی ہُںدّی۔ مکّی کدے کرںڈّی جاںدی٬ کدے تیلا پَے جاںدا تے کدے چںگّی بھلی نُۄں جھکھیڑا مار جاںدا۔ کپاہاں نُۄں سُںڈِّییاں تے بارشاں لَے بہِںدِّییاں۔ دالاں وی کدے ہُںدِّییاں کدے ناں ہُںدِّییاں۔ لَے دے کے آڑھتِیئے دا لَیݨ دیݨ ای مساں پُۄرا ہُںدّا۔ اینا شُکر سی کِہ ساڈے بابے کدے کرذائی ناں ہۄئے۔
بچپن وِچّ مَیں ڈںگّر وی چارے تے پٹھّے کھۄت کے وی لِیائُںدا رِہا۔ کدے کدے لویرے دی ٹۄٹ پَے جاںدی تاں ساڈا ٹبّر کڑاپا کٹّدا۔ اسِیں دُدھّ پِیݨ نُۄں ترس جاںدے۔ ہُݨ ساڈا سارا لاݨا کھُشہال ہَے پر اُہ کںگّالی دے دِن وی یاد ہن جدۄں مَینُۄں کھںگھّ ہٹائُݨ لئی کئی دِن کلکی ہۄئی کھںڈّ وی نسِیب نہِیں سی ہۄئی۔ مَیں ہر ویلے کھںگھّدا رہِںدّا تے مِٹّی کھا بہِںدّا۔ اِہ ستراں لِکھدِیاں مَے مہِسُۄس کر رِہاں٬ جے مَیں تںگّی دے دِن ناں ویکھے ہُںدّے تاں شائِد ہُݨ نُۄں بڑا پھذُۄل کھرچ تے ایّاش ہۄ گِیا ہُںدّا۔ مَینُۄں اجے وی تںگّی `چ رہِݨا آئُںدَے۔ مَیں سستی چِیذ وست پہِلاں ورتداں تے مہِںگّی سمبھّال سمبھّال کے رکھّداں۔ کئی وار تاں اُہ ورتی وی نہِیں جاںدی۔ مہِںگّی وست ورتݨ دا ہِییا ہی نہِیں پَیںدا۔ مَینُۄں سجّݨاں مِتّراں نیں سۄنے دِییاں نِبّ والے پَینّ دِتّے ہۄئے ہن جۄ نِبّ گھس جاݨ دے ڈرۄں اݨورتے پئے ہن۔
جدۄں مَیں امردِیپ سِںگھّ شیرگِلّ مَیمۄرِیئل کالج مُکںدّپُر وِچّ پْرِںسِّیپل لگّا تاں پہِلے سال `کلّے نُۄں رہِݨا پِیا سی۔ مَیں کۄئی نَۄکر نہِیں سی رکھِّیا۔ اِکّ مائی تۄں دُپہِر ویلے مکّی دِییاں رۄٹِییاں لُہا لَیںدا۔ تِنّ دُپہِر نُۄں کھاںدا٬ تِنّ رات نُۄں تے دۄ سویرے دہِیں `چ چُۄر کے کھا لَیںدا۔ رۄٹی بچ جاںدی تاں جنَۄراں نُۄں بھۄر کے پا دِںدّا۔ بچپن وِچّ ہںڈھّائی تںگّی نیں مَینُۄں ساری اُمر بڑا سُکھ تے سںتّۄکھ دِتّا ہَے۔ ماڑی مۄٹی تکلِیف کدے تکلِیف نہِیں لگّی۔ اڑے تھُڑے تے کشٹ ویلے آکھِیدَے٬ “کۄئی گلّ نی٬ کِہڑی پرلۄ آ چلّی اےَ؟” مَینُۄں امِیراں دے چۄج اَیویں ہۄچھا وِکھاوا لگّدے ہن۔ کِسے نیں کِسے دی امِیری تۄں بھلا کی لَیݨا ہُںدَّے؟ کِسے کۄل چار پَیسے ودھّ ہۄئے تاں اُہدے گھر ہۄݨگے۔ کِسے نُۄں اُہناں دا کی بھاء؟ جِنہاں کۄل پَیسے گھٹّ ہن اُہ کِئۄں مریڑے وجّݨ? گُرداس مان نیں بڑا سۄہݨا گائِئَے-رۄٹی ہکّ دی کھائیِئے جی بھاویں بُۄٹ پالشاں کرِیئے …۔
دِلّی تۄں مُڑ کے دِلّی دے کھالسا کالج وِچّ داکھلے دی گلّ گھر دِیاں نُۄں دسّی تاں اُنہاں نُۄں کھرچے دا پھِکر پَے گِیا۔ اُنہاں نیں کھڑھے پَیر بۄتی ویچی جۄ چھے سَۄ نُۄں وِکی۔ مَیں جُلائی `چ دِلّی جا کے ستمبّر اکتُۄبر دِییاں چھُٹِّییاں وِچّ پِںڈّ مُڑنا سی۔ اینے پَیسِیاں نال میرے دۄ تِنّ مہِینے لںگھّ جاݨے سن۔ مَیں لۄڑِیںدا سمان بنّہِیا تے گھِئۄ دی پِیپی چُکّ کے دِلّی نُۄں بسّ چڑھ گِیا۔ مںجّا مَینُۄں امرجِیت ہۄراں نیں دے دِتّا جِس نُۄں کلبّ دے کمرے `چ ڈاہ کے مَیں بِسترا وِچھا لِیا۔ بالٹی٬ سٹۄو تے سابݨ تیل کھرِید کے آٹے دا پِیپا لَے لِیا۔ کلبّ دے نیڑے ہی تںدُّۄر سی جِتھے آٹا پھڑا کے رۄٹی لُہا لئیِدی سی تے چُیانی دی دال سبذی ڈںگّ سار دِںدّی سی۔ چاہ مَیں خُد بݨا لَیںدا ساں۔ گھِئۄ گھر دا سی جِس نال مَیں تڑکا لا کے رۄٹی کھاںدا۔ کلبّ وِچّ آتھݨ سویرے بڑی رَۄݨک ہُںدّی سی۔ دِلّی وِچّ میرا جِیء لگّ گِیا تے دِن تِییاں واںگ لںگھّݨ لگّے۔
پَیسے مَیں س.پْرِیتم سِںگھّ ہۄراں نُۄں پھڑا دِتّے سن کِہ لۄڑ پئی `تے لَیںدا رہاںگا۔ اُہ میرے گارڈِیئن بݨے رہے۔ پتا نہِیں کی گلّ ہۄئی٬ اِکّ دِن مَیں کُجھّ ودھیرے ہی اُداس ہۄ گِیا تے میرا دِل کرے کِہ دِلّی چھڈّ کے پِںڈّ چلا جاواں۔ پر پْرِیتم سِںگھّ ہۄراں نیں سمجھا بُجھا کے مَینُۄں جاݨ ناں دِتّا۔ اُہ اَیتوار نُۄں مِیٹ بݨائُںدے تے تکِید کردے کِہ دُپہِر دی رۄٹی اُنہاں دے گھر کھائِیا کراں۔ میرا اُدریواں لہِ جاںدا۔ اُنہاں دے پِیار تے رہِنُمائی دا وی میرے سِر بڑا کرذا ہَے۔ پتا نہِیں اِہ کرذا کِویں لتھّیگا؟