نوِیں دِلّی دے نَیشنل سٹیڈِیئم نال میرِییاں انیکاں یاداں جُڑِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ اِہ سٹیڈِیئم اِںڈِییا گیٹ دے ساہمݨے 1951 دِییاں پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں سمیں اُسارِیا گِیا سی۔ اِس دے پِچھواڑے پُراݨے کِلے دے کھںڈّر ہن تے اگّے وِشال کھُلّہے لائن ہن۔ ہرا بھرا گھاہ٬ رںگّ برںگّے پھُلّ٬ پاݨی دے پھُہارے٬ وڈّے ہَۄج٬ اِںڈِییا گیٹ تے راشٹرپتی بھون دِییاں شاندار اِمارتاں ہن۔ اِتھے ہی رِپبلِک ڈیء دی پریڈ ہُںدّی ہَے۔ اسِیں کالج دے اتھلِیٹ ہفتے `چ اِکّ دۄ وار نَیشنل سٹیڈِیئم وِچّ وی پْرَیکٹِس کرن جاںدے ساں۔ 1962 وِچّ جکارتا دِییاں ایشِیائی کھیڈاں لئی بھارت دے اتھلِیٹاں دا کۄچِںگّ کَیمپ وی اُتھے ہی لگّا سی۔ اُسے کۄچِںگّ کَیمپ وِچّ میرا پہِلی وار سٹار اتھلِیٹاں نُۄں مِلݨ دا سببّ بݨِیا اتے مَیں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے لِکھݨ لئی پْریرِیا گِیا۔
میری ڈائِری وِچّ اُدۄں دا لِکھِیا اِکّ نۄٹ ہَے-اِک پُستک پںجّابِییاں دی ’پھِذِیکل کلچر‘ یانی سرِیرک سبھِیاچار `تے ہۄوے۔ منُکھّ دا ستھُۄل رُۄپ سرِیر ہی ہَے۔ ساڈی ساری سۄچݨی سرِیراں دے وجُۄد کرکے ہَے۔ جُسّا٬ کسرتاں٬ کھیڈاں٬ سرِیر دی کارگُذاری تے ہںڈھّݨسارتا۔ سرِیر دا ذۄر٬ ہُسن تے سرِیر دی سڈَۄلتا۔ اِنہاں سارِییاں گلّاں دی چرچا اُس پُستک وِچّ ہۄوے۔ پںجّابی جُسِّیاں دا ہۄرناں لۄکاں دے جُسِّیاں نال تُلناتمِک ادھِئَن کِیتا جاوے۔ اِہ سارا کُجھّ کھۄجِییاں تے وِچارواناں دے وِچارن دا وِشا ہَے۔

میری کھیڈ لیکھݨی دے بِیج میرے من `چ نَیشنل سٹیڈِیئم آئُںدِیاں جاںدِیاں پھُٹے سن۔ مَینُۄں یاد ہَے اُہ دِن جِدّݨ نَیشنل سٹیڈِیئم وِچّ مَیں پہِلی وار مِلکھا سِںگھّ تے مکھّݨ سِںگھّ ہۄراں نُۄں آپݨِییاں اکھّاں ساہویں سامرتکھّ دَۄڑدے ویکھِیا سی۔ پْردُمّݨ سِںگھّ تے بلکار سِںگھّ ڈِسکس سُٹّ ہٹے تاں اُنہاں نال گلّاں کِیتِییاں سن۔ اُتھے کئی سٹار اتھلِیٹاں نال میل ہۄئِیا سی۔ اُس تۄں پہِلاں مَیں اُنہاں دِییاں تسوِیراں ہی ویکھِییاں سن جاں اُنہاں بارے لگِّییاں اخباری سُرکھِییاں پڑھِییاں سن۔ اُتھے اُنہاں دے پہِلی وار رجّ کے درشن ہۄئے سن۔

مِلکھا سِںگھّ سَۄ مِیٹر دِییاں سپرِںٹّاں لائُںدا اُڈدا لگّدا سی۔ اُہدا چِٹّا کچھّا ہوا `چ پھراٹے ماردا سی۔ اُہدے بُلّہ ہوا `چ ہِلدے تے اُنہاں `چۄں ’چھکّ چھکّ‘ دی شُۄک پَیںدی سی۔ اُہدا چھاںٹِیا ہۄئِیا جُسّا بھکھ کے تامبے رںگّا ہۄئِیا پِیا سی۔ اُس دِییاں مُچھّاں نِکِّییاں سن٬ داڑھی ٹھپّی ہۄئی تے جُۄڑا وڈّا سی۔ مکھّݨ سِںگھّ دۄ سَۄ مِیٹر دی دَۄڑ لائُںدا نذرِیں پِیا سی۔ ٹرَیک دی ٹیڈھ اُتے اَیں لگّا سی جِویں لاٹُۄ واںگ ٹیڈھا ہۄ کے گھُمّدا جاںدا ہۄوے۔ بلکار سِںگھّ دی باںہ دا ہُلہارا دے کے سُٹّی ڈِسکس ہوا `چ تارِییاں لائُںدی جاںدی سی تے دُۄر سارے جا کے ڈِگّدی سی۔ پْردُمّݨ سِںگھّ جٹکے مکھَۄل کردِیاں آپݨے کُئِںٹل دے جُسّے نال پَیراں تۄں سِر تک ہسّ رِہا سی۔ گُربچن سِںگھّ رںدھّاوا لتّ چُکّ کے تے تاڑی مار کے کھِڑدا سی۔ مِیل دی دَۄڑ والا مہِںدّر سِںگھّ ٹرَیک وِچّ ریوِیئے پِیا پھِردا سی۔ وڈّے اتھلِیٹاں نُۄں ویکھ کے اسِیں چھۄٹے اتھلِیٹ بڑے پْربھاوت ہۄئے ساں۔ اُنہاں نال گلّاں کر کے آپݨے آپ نُۄں وڈّبھاگے سمجھݨ لگّ پئے ساں۔

مَیں دِلّی وِچّ پںجّ سال دے کرِیب رِہا تے انیکاں وار نَیشنل سٹیڈِیئم گِیا۔ کدے پْرَیکٹِس کرن٬ کدے اتھلَیٹِک مِیٹ ویکھݨ تے کدے کِسے کھِڈاری نُۄں مِلݨ۔ مَیں نَیشنل چَیمپِیئن کھِڈارِییاں نُۄں کدے سٹیڈِیئم دِییاں پَۄڑِییاں `تے بہِ کے مِلدا تے کدے اُنہاں دے کمرِیاں وِچّ جا کے گلّاں باتاں نۄٹ کردا۔ اُہ گلّاں میری کھیڈ لیکھݨی دا مسالا بݨدِییاں گئیِیاں۔ نَیشنل سٹیڈِیئم٬ کھِڈارِییاں دا مکّا سی جِتھے دیش بھر دے کھِڈاری سِجدا کرن آئُںدے۔ اُتھے سانُۄں نَیشنل کۄچاں کۄلۄں کۄچِںگّ دے گُر سِکھّݨ دا وی مَۄکا مِلدا۔ اُتھے اسِیں ماڑا مۄٹا مُکابلا وی کردے۔

دِلّی وِچّ اِکّ جٹّ سِکھّ اَیسۄسِیئیشن بݨی ہۄئی سی۔ اُہدِییاں سالانا کھیڈاں نَیشنل سٹیڈِیئم وِچّ ہُںدِّییاں سن۔ اِکّ وار مَیں اُنہاں کھیڈاں وِچّ بَیسّٹ اتھلِیٹ بݨِیا تاں میرے لئی رِشتے دی پُچھّ گِچھّ شُرُۄ ہۄ گئی سی۔ پر میری دِلچسپی پہِلاں لَیکچرار لگّݨ دی سی۔ اُس اَیسۄسِیئیشن دا اِکّ مکسد اِہ وی سی کِہ دِلّی وِچّ وسدے جٹّ پرِوار اِکّ دُۄجے دے سِیاݨُۄ ہۄݨ تے اُنہاں دے نَۄجُیان بچِّیاں نُۄں اِکّ دُۄجے دا پتا لگّے۔ وِدیش مںتّری سورن سِںگھّ نیں مَینُۄں بَیسّٹ اتھلِیٹ دا پْرائیِذ دِتّا سی تے میری پڑھائی لِکھائی بارے پُچھِّیا سی۔ اُتھے مَینُۄں چُۄہڑچکّ دا لچھمݨ سِںگھّ گِلّ مِلِیا جۄ ساڈے ہلکے دا اَیمّ.اَیلّ.اے.سی تے راجَۄری گارڈن وِچّ رہِ کے ٹھیکیداری کردا سی۔ اُس نیں میرے نال بڑی اپݨتّ جِتائی تے آپݨے گھر آئُݨ دا سدّا دِتّا۔ بائد وِچّ اُہ پںجّاب دا مُکھّ مںتّری بݨِیا تے پںجّابی نُۄں راج بھاشا بݨائِیا۔

جٹّ سِکھّ اَیسۄسِیئیشن دی پِکنِک وِچّ گُلذار سِںگھّ سںدھُّۄ تے راج گِلّ ورگے لیکھک وی شامل ہُںدّے۔ مَیں تے میرا مِتّر گِیان سِںگھّ سںدھُّۄ مۄٹر سائیِکل `تے چڑھ کے جاںدے۔ گِیان سِںگھّ آپݨے سوا چھے پھُٹے کدّ نال کئیِیاں دِییاں نذراں دا کیںدر ہُںدّا۔ اُہ دِلّی یُۄنِیورسِٹی دا گۄلڈ مَیڈلِسٹ سی۔ نَیشنل سٹیڈِیئم وِچّ اِکّ وار آسا سِںگھّ مستانا تے پرکاش کَۄر نُۄں سدِّیا گِیا سی۔ مستانے نیں اکھّاں مِیچ کے تے سِر ہِلا کے گائِیا سی-ساڈے کھیتِیں کھِڑی بہار کُڑے کھیتاں ولّ گیڑا مار کُڑے٬ اۄ ہۄ‥اۄ ہۄ …۔ پرکاش کَۄر دا گِیت سی-کالے رںگّ دا پراںدا ساڈے سجّݨاں لِیاںدا٬ نی مَیں چُمّ چُمّ رکھّدی پھِراں٬ تے پبّاں بھار نچّدی پھِراں …۔ اُدۄں بہِ کے جاں کھڑھ کے ای گائُݨ دا رِواذ ہُںدّا سی۔ ہُݨ واںگ ٹپُۄسِییاں مار کے گائُݨ دا نہِیں۔ ہُݨ تاں کئی اِس ترہاں گائُںدے ہن جِویں مکھّ لڑدی ہۄوے!

نَیشنل سٹیڈِیئم دا اُہ دْرِش وی میرِییاں اکھّاں اگّے ترۄ تاذا ہَے جِس نُۄں آدھار بݨا کے پھِلم `چکّ دے اِںڈِییا‘ بݨی ہَے۔ 1982 وِچّ نَۄوِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1951 دِییاں پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں تۄں بائد دُۄجی وار دِلّی ہۄئیِیاں سن۔ بلبِیر سِںگھّ سِینِیئر بھارتی ہاکی ٹِیم دا مَینیجر تے مُکھّ کۄچ سی تے بلبِیر سِںگھّ جُۄنِیئر اُس دا سہائِک سی۔ بلبِیر سِںگھّ ہۄرِیں مِیڈِیئے نُۄں کہِ چُکّے سن کِہ اَیتکِیں گۄلڈ مَیڈل ساڈا ہَے۔ بھارتی ٹِیم پُۄری تِیاری وِچّ سی تے اُس دا پھائیِنل مَیچ پاکِستان دی ٹِیم وِرُدھّ ہۄ رِہا سی۔ مَیں ’پںجّابی ٹْرِبِئۄُن‘ اخبار لئی ایشِیائی کھیڈاں کور کرن گِیا ہۄئِیا ساں۔ بھارت تے پاکِستان دے مَیچ بارے مَیں سُرخی لِکھی سی-ساہناں دا بھیڑ اجّ۔

اُدّݨ نَیشنل سٹیڈِیئم دے دراں مُۄہرے دھکّا پَے رِہا سی۔ ٹِکٹاں دی بلَیک ذۄراں اُتے سی۔ جِہڑے اںدّر نہِیں سن جا سکے اُہ ٹی.وی.دِییاں سکرِیناں مُۄہرے جا بَیٹھے سن۔ بھارت واسِییاں نُۄں آپݨے دیش وِچّ ہۄ رِہا ہاکی دا پھائیِنل مَیچ جِتّ لَیݨ دی پُۄری آس سی۔ لکھّاں رُپِیاں دِییاں شرتاں لگِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ بھارتی ٹِیم نیں پںجّ مَیچاں وِچّ چُتالی گۄل کِیتے سن تے اُہدے اُلٹ کیول تِنّ گۄل ہۄئے سن۔ پاکِستانی وی اُڈݨے سپّ سن۔ اُنہاں نیں چار مَیچاں وِچّ تِیہ گۄل کر کے آپݨے سِر اِکۄ گۄل ہۄݨ دِتّا سی۔ پْرَیس سَیںٹر وِچّ میری سِیٹ کُمَیںٹیٹر جسدیو سِںگھّ دے پِچھّے سی۔ اسِیں آپس وِچّ گلّاں کر رہے ساں جدۄں کھیڈاں دی پْربںدھّک کمیٹی دا پْردھان کیںدری مںتّری بُۄٹا سِںگھّ تِرںگِّییاں جھںڈِّییاں دے کئی ٹۄکرِیاں نال ساڈے اگّۄں دی لںگھِّیا۔ پھِر جھںڈِّییاں درشکاں وِچّ وںڈِّییاں جاݨ لگِّییاں۔

مَیچ شُرُۄ ہۄݨ تۄں اِکّ گھںٹّا پہِلاں ہی سارا سٹیڈِیئم کںڈھِّیاں تک بھر گِیا سی۔ اُدّݨ سُرکھِّیا پْربںدھّ اینے کرڑے سن کِہ گارڈاں نیں پتّر پْریرکاں دِییاں پھائیِلاں وی تِنّ تِنّ تھائیِں پھۄلِییاں۔ راشٹرپتی گِیانی ذَیل سِںگھّ٬ اُپ راشٹرپتی مُہمّد ہدائِتُلّا٬ پْردھان مںتّری اِںدرا گاںدھی تے سپِیکر بلرام جاکھڑ سمیت انیکاں مںتّری تے مۄہتبر سجّݨ وِشیش وِئکتِییاں والِییاں سِیٹاں `تے بِراجمان سن۔ پھِلمی ہِیرۄ امِتابھ بچّن درشکاں دا دھِیان بدۄبدی کھِچّ رِہا سی۔ ہرِیاݨے دا مُکھّ مںتّری بھجن لال شْرِیمتی اِںدرا گاںدھی ولّ اہُل رِہا سی جِویں اِہ دسّݨ لئی مَۄکا بھالدا ہۄوے کِہ ویکھ لئۄ بِیبی جی٬ اگّے دِلّی وِچّ ہاکی دے مَیچ اُتے ادھّۄ سُدھ پگّاں والے ہُںدّے نیں۔ اَیتکِیں کۄئی ٹاواں وِرلا ای نذر آئُںدا ہَے۔ مَیں پگّاں والِیاں نُۄں ہرِیاݨے وِچّ دی نہِیں لںگھّݨ دِتّا!

مَیچ شُرُۄ ہۄئِیا تاں پَۄڑِییاں تِرںگّے جھںڈّے جھںڈِّییاں نال رںگِّییاں پئیِیاں سن۔ سٹَیڈاں اُتے درشکاں دی ہلّاشیری تے بلّے بلّے دا اینا شۄر سی جِویں سٹیڈِیئم `چ بھُچال آ گِیا ہۄوے۔ جدۄں بھارتی کھِڈاری گیںد لَے کے پاکِستان دی ڈی ولّ ودھّدے تاں جھںڈِّییاں اُچِّییاں ہۄ جاںدِییاں تے شۄر دِییاں لہِراں امبّرِیں جا چڑھدِییاں۔ شُرُۄ وِچّ بھارتی ٹِیم کھیڈی وی بہُت چڑھ کے۔ جدۄں چَۄتھے ہی مِںٹّ `چ بھارتی ٹِیم دے کپتان ذفر اِکبال نیں گۄل کِیتا تاں ہذاراں کِلکارِییاں گُۄںجِییاں۔ اِتھۄں تک کِہ کئی درشک خُشی وِچّ اِکّ دُۄجے اُتے ڈِگّے۔ بھارتی ٹِیم دی چڑھت سۄلاں مِںٹّ تک برکرار رہی۔ جِنّی ہلّاشیری اُہنُۄں درشکاں ولّۄں مِلی٬ گھٹّ ہی کِسے ٹِیم نُۄں مِلی ہۄویگی۔

پر ستہارویں مِںٹّ `چ کلِیمئُلّا نیں اچانک ہی گۄل لاہِیا تاں پَۄڑِییاں اُتلا شۄر گُلّ اِکّ دم سَۄں گِیا تے بھارتی ٹِیم دی جِویں پھُۄک ای نِکل گئی۔ اُنہِیویں مِںٹّ `چ پاکِستان دی ٹِیم نیں اِکّ ہۄر گۄل کِیتا تاں جاݨۄ درشکاں دے ماپے ہی مر گئے تے تِرںگِّییاں جھںڈِّییاں جھگِّیاں ہیٹھ لُک گئیِیاں۔ جسدیو سِںگھّ نیں پِچھّے دھَۄݨ مۄڑ کے سانُۄں آکھِیا٬ “مَیں سردار بُۄٹا سِںگھّ ہۄراں نُۄں پہِلاں ہی کِہا سی کِہ آپاں ہۄسٹ آں تے آپاں نُۄں اِہ جھںڈِّییاں وںڈّݨا شۄبھا نہِیں دِںدّا۔”

جِویں جِویں مَیچ اگّے ودھِیا پاکِستانی کھِڈاری ہۄر چڑھدے گئے۔ بھارت دا گۄلکِیپر مِیر رںجّن نیگی اگّے ودھ کے گیںد رۄکݨ دی کۄشِش کردا پر ڈاج کھا جاںدا تے گۄل کرا بہِںدّا۔ پاکِستانی ٹِیم نیں اُتۄڑُتی ستّ گۄل کِیتے تے بھارتی ٹِیم نُۄں اُہدے ہی گھر اُہدے ہمائِتِییاں دے ساہمݨے اینی نمۄشی بھری ہار دِتّی کِہ بھارتی کھِڈارِییاں دے آئُسان ہی مارے گئے۔ گۄلکِیپر نیگی نُۄں درشکاں دے تاہنے مِہݨے سُݨنے پئے تے بھارتی کھِڈاری چۄراں واںگ سٹیڈِیئم `چۄں الۄپ ہۄئے۔ مُکھّ کۄچ بلبِیر سِںگھّ کِنّی ہی دیر ڈَۄر بھَۄرا بَیںچ اُتے بَیٹھا رِہا جِویں خَۄفناک سُفنا ویکھِیا ہۄوے۔ دُۄجے پاسے پاکِستانی کھِڈاری جِتّ دے جشن منائُںدے مَیدان وِچّ میلہدے تے مُسکݨِییاں وںڈّدے پھِرے۔

اِس تتھّ دا بہُت گھٹّ لۄکاں نُۄں پتا ہۄویگا کِہ پاکِستان دی جِہڑی ٹِیم دِلّی دے نَیشنل سٹیڈِیئم وِچّ بھارتی ٹِیم نُۄں 7-1 گۄلاں دے وڈّے پھرک نال ہرا گئی سی اُہ کُجھّ ہی دِناں مگرۄں آسٹْریلِییا دے اِکّ کَۄماںتری ٹُۄرنامَیںٹ وِچّ بھارت دی ٹِیم ہتھّۄں ہار گئی سی۔ پر جۄ کلںکّ بھارتی ٹِیم نیں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ کھٹِّیا سی اُہ دھۄتا ناں جا سکِیا۔ وِچارا گۄلکِیپر مِیر چںدّن نیگی تاں ذِیادا ہی نیݨہِیا گِیا۔ اُس دے شہِر مُمبّئی وِچّ وی اُس دی بیئِذتی کِیتی گئی۔ کئیِیاں نیں تاں اِتھۄں تک اِلذام لا دِتّے کِہ اُس نیں گۄل کرائُݨ دے پاکِستانِییاں تۄں پَیسے لئے سن۔ نیگی آپݨی کھیڈ ہتھّۄں پہِلاں ہی پریشان سی۔ اِہۄ جِہے اِلذام سُݨ کے اُہدی جۄ ہالت ہۄئی ہۄویگی اُہدا دُکھّ اُہی جاݨدا سی۔

نیگی چاہُںدّا سی کِہ اُہ آپݨے اُتے لگّا کلںکّ کِسے ترہاں دھۄ سکے۔ آخر اِہ بِدھ 1998 دِییاں ایشِیائی کھیڈاں سمیں بݨی۔ مِیر رںجّن نیگی بھارتی ہاکی ٹِیم دا کۄچ بݨِیا تے بھارتی ٹِیم نیں پاکِستان دی ٹِیم نُۄں ہرا کے ہاکی دا گۄلڈ مَیڈل جِتّ لِیا۔ نیگی اُتے دیش دی ہاکی ٹِیم نال گدّاری کرن دِییاں جۄ تۄہمتاں لائیِیاں گئیِیاں سن اُس دا جواب اُس نیں دیش دی ہاکی ٹِیم نُۄں جِتا کے دِتّا۔ پھِلم `چکّ دے اِںڈِییا‘ دی کہاݨی وی اِہۄ ہَے۔ پھِلم دا ہِیرۄ شاہرُخ خان وی بھارتی ٹِیم دا گۄلچی بݨ کے گۄل کروا بَیٹھدا ہَے۔ اُہدے اُتے اُۄجاں لگّدِییاں ہن۔ پھِر اُہ بھارتی کُڑِییاں دی ہاکی ٹِیم دا کۄچ بݨ کے ٹِیم نُۄں ورلڈ کپّ جِتائُںدا ہۄئِیا اُنہاں اُۄجاں دا جواب دِںدّا ہَے۔ اُس نُۄں گدّار کہِݨ والے سمجھ جاںدے ہن کِہ اُہ دیش دا گدار نہِیں سگۄں اسلی دیشبھگت ہَے۔

پھِلم `چکّ دے اِںڈِییا‘ نیں بھارتی لۄکاں دے کَۄمی جذبے نُۄں جِنّا اُبھارِیا اُہدا ہاں پکھّی نتِیجا نِکلِیا۔ پھِلم دے پْردرشن پِچھّۄں بھارتی ہاکی ٹِیم نیں بڑی شان نال ایشِییا ہاکی کپّ جِتِّیا۔ ایشِییا کپّ سمیں چکّ دے اِںڈِییا دے گِیتاں دِییاں ٹیپاں وجّدِییاں رہِییاں تے ہلّاشیری گُۄںجدی رہی۔ ہاکی کپّ دی جِتّ دے کُجھّ دِناں پِچھّۄں ہی بھارتی ٹِیم نیں وِیہ اۄوراں والا ورلڈ کْرِکٹ جِتّ لِیا۔ شترںجّ دی کھیڈ وِچّ وی بھارت نیں وِشو چَیمپِیئنشِپ جِتّی تے پھُٹّبال دی کھیڈ وِچّ وی بھارت دے جُۄنِیئر کھِڈارِییاں نیں بڑی ہۄݨہاری وِکھائی۔ کِسے وی کھیڈ دی جِتّ ہار وِچّ کھِڈارِییاں دے منۄ بل دا بڑا رۄل ہُںدّا ہَے جِہڑا پھِلم چکّ دے اِںڈِییا نیں ودھائِیا۔

نیگی نُۄں نَیشنل سٹیڈِیئم ستّ گۄل کھاݨ کرکے یاد رہیگا٬ شاہرُخ کھان نُۄں نیگی اُتے بݨائی پھِلم کرکے یاد ہۄویگا پر مَینُۄں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے لِکھݨ دی چِݨگ لائُݨ کرکے یاد ہَے۔