کئیِیاں نُۄں اِہ سِرلیکھ اجِیب لگّیگا۔ اُہناں بھاݨے پَیدل چلّݨا مجبُۄری ہُںدّی ہَے۔ بںدّا تںگّی٬ بِپتا تے نںگّ ملںگّی `چ پَیرِیں تُردَے۔ کھاںدا پِیںدا بںدّا پَیدل کِئۄں تُرے؟ اُہ گڈّی چڑھے٬ کار چلاوے٬ سکُۄٹر پھڑے٬ نہِیں تاں بھئیِّیاں دے کںدھّاڑِیں ہی چڑھ جاوے یانی رِکشا `تے چڑھ بہے۔ اُس دی ٹَۄئہر٬ شان تے سرداری اِسے وِچّ ہَے! پَیدل چلّݨا تاں جݨے کھݨے تۄں مکھَۄل کروائُݨا ہَے۔ بسّ دا کِرائِیا بچائُݨ والا سُۄم کہائُݨا ہَے۔

اِہۄ کارن ہَے کِہ ساڈے بہُتے لۄک٬ خاس کر کے رجّے پجّے رتا اُتلے تبکے دے لۄک پَیرِیں تُرنا چھڈّ رہے ہن تے تُرن پھِرن دِییاں نِہمتاں تۄں واںجھے ہۄ رہے ہن۔ تُرنا چھڈّ کے بہُتے بںدِّیاں نیں جِیون دِییاں بہُت سارِییاں خُشِییاں گُیا لئیِیاں ہن تے باکی بچدِییاں وی گُیائُݨ دے راہ پئے ہۄئے ہن۔

کہِںدّے ہن٬ کنّ گئے تاں راگ گِیا٬ دںدّ گئے تاں سُیاد گِیا تے اکھّاں گئیِیاں تاں جہان گِیا۔ کہِݨ والی گلّ اِکّ ہۄر وی ہَے کِہ گِٹّے گۄڈے گئے تاں بںدّا سمجھۄ جہنّم گِیا! ہَیرانی دی گلّ ہَے کِہ گِٹّے گۄڈے کائِم ہُںدِّیاں وی بتھیرے سردے بردے بںدّے نرک دی ٹِکٹ کٹائی جا رہے ہن تے امِیر ہۄݨ دا بھرم پال رہے ہن۔ سَۄ `چۄں نبّے بِمارِییاں پَیرِیں تۄرا پھیرا چھڈّ بہِݨ والِیاں نُۄں ہی لگّدِییاں ہن۔

بِمارِییاں سرِیرک مُشکّت کرن والِیاں نُۄں نہِیں سگۄں اُنہاں نُۄں لگّدِییاں ہن جِہڑے دُکاناں٬ دپھتراں٬ سٹۄراں٬ سۄپھِیاں٬ کاراں٬ ٹرکّاں تے کۄٹھِییاں بںگّلِیاں وِچّ بِراجمان رہِںدّے ہن۔ جِہڑے دِماگی مِہنت تاں کردے ہن پر سرِیرک ہِلّجُل بِلکُل نہِیں کردے۔ بَیٹھے بَیٹھِیاں دے پھِر ڈھِڈّ ودھی جاںدے ہن تے کھادھا پِیتا چںگّی ترہاں ہذم نہِیں کر سکدے۔ اجِہے بںدِّیاں تے اَۄرتاں لئی پَیرِیں تُرن دا انںدّ ماݨنا بہُت ذرُۄری ہَے۔ بسّ رتا کُ وِہل٬ تھۄڑھا جِہا اُدّم تے ماڑی مۄٹی کلپنا دی ہی لۄڑ ہَے۔ تیل پٹرۄل وی بچیگا٬ ہوا وی سُتھّری مِلیگی٬ بھِیڑ بھڑکّے تۄں وی بچاء ہۄویگا تے کِسے `تے بھار وی نہِیں بݨنا پویگا۔ اِکّ پںتھّ کئی کاج والی گلّ ہۄویگی۔ جیکر سویر ویلے سَیر کرن دا سماں نِکل سکے تاں سۄنے سُہاگا ہۄویگا۔

تُرنا٬ سہِج٬ سُبھاوِک٬ سَۄکھی تے سبھ تۄں ودھِییا کسرت ہَے۔ تُرن نال سرِیر دے سارے ہی اںگّاں دی بڑی سُکھاوِیں ورذِش ہۄ جاںدی ہَے۔ اِہ اگّۄں اُمر٬ سرِیرک سمرتھّا تے سمیں اُتے نِربھر کردا ہَے کِہ تُرن نُۄں ٹہِلݨ, وگݨ, دُڑکی جاں دَۄڑن دا کِہڑا رُۄپ دِتّا جاوے؟ کِنّی واٹ تے کِنّا سماں تُرِیا جاوے؟ کُدرت نیں لتّاں تے پَیر دِتّے ہی اِس لئی ہن کِہ اِنہاں نال تُرِیا٬ وگِیا تے دَۄڑِیا جاوے۔ اِنہاں دی ورتۄں نال سرِیر دا بۄجھ سمبھّالدِیا ہۄئِیاں آپݨے آپ نُۄں تںدّرُست رکھِّیا جاوے۔

جِہڑا کۄئی کُدرت دے بخشے اںگّاں دی ورتۄں نہِیں کردا٬ کُدرت سمجھدی ہَے کِہ اِنہاں اںگّاں دی ورتۄں کرن والے نُۄں لۄڑ نہِیں۔ اُہ پھِر اُنہاں اںگّاں دی ستِّیا واپس لَے لَیںدی ہَے تے بںدّا وِچارا ویکھدا رہِ جاںدا ہَے۔ اِس لئی جِیںدے جاگدے بںدّے کدے وی کُدرت نُۄں اجِہا مَۄکا نہِیں دِںدّے کِہ اُہ اُنہاں دے اںگّاں دی ستِّیا مار سکے۔ کُدرت اُسے نال بیلِہاذ ہُںدّی ہَے جِہڑا خُد اُس نُۄں اجِہا کرن دا مَۄکا دیوے۔ جِہڑا کُدرت دے راہ چلّدا چلّے کُدرت اُہدے `تے بلِہار جاںدی ہَے تے لمّی سِہتیاب ہیاتی بخشدی ہَے۔

اِہ ٹھِیک ہَے کِہ آم بںدّا بہانیباذ ہُںدّا ہَے۔ اُہ تُرن تۄں بچݨ دے لکھّ بہانے بݨا سکدا ہَے۔ مسلن سماں نہِیں٬ تُرن لئی تھاں نہِیں٬ ساہ چڑھدا ہَے٬ ہڈّ پَیر دُکھدے ہن٬ تُرن والے شُۄء نہِیں تے تُردِیاں نُۄں کُتّے بھَۄںکدے ہن۔ ہنہیرے سویرے باہر نِکلݨ دا ویلا نہِیں٬ کۄئی اگوا کر لئیگا٬ پُلِس گھیر لئیگی۔ ہۄر تاں ہۄر آںڈھی گُیاںڈھی تے راہ کھہِڑے مِلݨ والے کی کہِݨگے؟ لئۄ اِہ تاں چںگّا بھلا ہَے٬ سُکھّ نال کمائی وی بتھیری اےَ تے پھِر وی نںگّاں واںگ تُرِیا جاںدَے۔ جگّ ذمانے دا سُۄم! ہدّ درجے دا کںجُّۄس! ! کۄئی پُچھّے٬ تُرن والا اُہناں دی کُڑی تاں نہی کڈھّی جا رِہا بئی اُہ اینِییاں گلّاں کرنگے؟

بہانیباذاں دی اجِہی سۄچ دے اُلٹ وأہِیٹ ہائۄُس `چ رہِںدّے امرِیکا دے پْردھان وی تُرن تے جَۄگِںگّ کرن دا سماں کڈھّدے رہے ہن۔ پچھّمی مُلکاں وِچّ میماں نیں تُرن پھِرن دا گاہ پائِیا ہۄئِئَے۔ جدۄں اُہ ساہب لۄک سڑکاں `تے پارکاں وِچّ شرہییام پَیرِیں تُردے ہن تاں اُنہاں نُۄں کۄئی کںجُّۄس نہِیں کہِںدّا۔ مَیں آپݨِییاں وِدیش پھیرِییاں دَۄران پارکاں کۄل کاراں دے جھُںڈّ پارک ہۄئے ویکھے ہن۔ پارکاں اںدّر میماں تے ساہب ریوِیئے پئے ہُںدّے نیں۔ اُہ ہر مِلݨ والے نُۄں مُسکرا کے گُڈّ مارنِںگّ کردے نیں۔ میماں دِییاں تُر پھِر کے بݨائیِیاں گۄرِییاں سڈَۄل لتّاں ویکھݨ والِییاں ہُںدِّییاں نیں۔ اُنہاں دے لکّ لچکارے ماردے نیں کِئُںکِہ اُنہاں اُتے وادھُۄ ماس دِییاں تَیہاں نہِیں چڑھِییاں ہُںدِّییاں۔ اُہ جُیان رہِݨ تے سرِیر سڈَۄل بݨائی رکھّݨ لئی دُڑںگّے ماردِییاں پھِردِییاں نیں۔ کۄئی کی کہیگا دی اُنہاں نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں ہُںدّی۔ اِہ وادھُۄ دی ٹِیکا ٹِپّݨی تاں ساڈے لۄکاں دی ہی سہیڑی ہۄئی ہَے۔

امرِیکا کَینیڈا کاراں گڈِّییاں دے دیش ہن۔ سڑکاں `تے تِنّ تِنّ چار چار کاراں برابر بھجِّییاں جاںدِییاں ویکھِییاں جا سکدِییاں ہن۔ ہر بںدّے نہِیں تاں ہر پرِوار کۄل مۄٹر کار ہَے۔ پر پَیدل تُرے جاںدے بںدّے دا اینا ستِکار ہَے کِہ جے اُہنے سڑک پار کرنی ہۄوے تاں کاراں رُک جاںدِییاں ہن تے پَیدل بںدّے نُۄں سڑک پار کرن لئی پہِل دِتّی جاںدی ہَے۔ پہِلاں پہِل مَیں سڑک کںڈھّے کھڑھ کے آسے پاسے ویکھدا سی کِہ کاراں دا آئُݨ جاݨ بںدّ ہۄوے تاں مَیں سڑک پار کراں۔ دیش وِچّ اِس ترہاں ہی ہُںدّا ہَے۔ پر امرِیکا کَینیڈا وِچّ مَیں ہَیران ہۄݨا کِہ کاراں والِیاں نیں کاراں رۄک لَیݨِییاں تے ادب نال اِشارا کرنا کِہ تُسِیں پہِلاں سڑک پار کر لئۄ۔ بائد وِچّ پتا لگّا کِہ اِہ کۄئی اہِسان نہِیں سگۄں اُتھۄں دا ٹْرَیپھِک نِئم ہَے کِہ سڑکاں اُتے پہِلا ہکّ پَیدل یاتری دا ہَے۔

بہانیباذ٬ آلسی تے پھۄکے ویکھوِکھاوے کرن والِیاں نُۄں ساڈی سلاہ ہَے کِہ اُہ بھلک تۄں ہی تھۄڑھا بہُتا تُرن دا پْرۄگرام بݨا لَیݨ۔ کِویں بݨیگا؟ اِہ وی بھلی پُچھّی۔ اِہ کۄئی ڈَیم بݨائُݨ جاں چھائُݨی پائُݨ دا پْرۄجَیکٹ نہِیں۔ تے ناں ہی اِہدے لئی مہُۄرت دا دِن کڈھائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ مامُۄلی اُدّم نال پہِلاں نالۄں کُجھّ مِںٹّ پہِلاں مںجّے تۄں اُٹھِیا جا سکدَے۔ وِہڑا٬ بِیہی٬ پھِرنی٬ سڑک٬ کھیڈ مَیدان٬ پارک٬ پٹڑی٬ پہے تے ڈںڈِّییاں کِتے وی تُرِیا جا سکدَے۔ جِیہدے گھر پَۄڑِییاں بݨِییاں ہۄئیِیاں ہن اُنہاں اُتے وِیہ پںجّاہ وار چڑھِیا اُترِیا جا سکدَے۔ کیول چھتّ ہۄوے تاں چھتّ اُتے ہی ادھّا گھںٹّا چہِل کدمی کِیتی جا سکدی ہَے۔ اخبار پَے کے جاں بہِ کے نہِیں کھڑھ کے جاں ٹہِلدے ہۄئے پڑھ لَیݨا چاہِیدَے۔ سبذی بھاجی تُر کے لِیاںدی جا سکدی ہَے۔ بسّ اڈّے٬ دُکان تے دپھتر تُر کے جائِیا جا سکدَے۔ بہِ کے کمّ کرن والے وِچۄں اُٹھّ وی کھڑھے ہۄݨ تے سرِیر دے اںگّ ہِلائُݨ دی تھۄڑھی جِنّی کسرت کر لَیݨ۔ سَۄ نہِیں ہذار راہ کڈھِّیا جا سکدَے۔ بسّ تُرن تے کسرت کرن دی تمنّا ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔

تُرن پھِرن دی ماڑی مۄٹی کسرت نال کھادھا پِیتا چںگّی ترہاں ہذم ہُںدّا رہِںدّا ہَے٬ بھسّ ڈکار نہِیں آئُںدے٬ جُسّا پھِٹّ رہِںدّا ہَے٬ بںدّا کمّ کار جِیء لا کے کردا ہَے تے چھیتی کِیتِیاں نِکّی مۄٹی بِماری نیڑے نہِیں آئُںدی۔ سرِیرک بھار نُۄں تھاں سِر رکھّݨ لئی تِکھِّییاں تۄراں بڑِییاں سہائی ہُںدِّییاں ہن۔ دوائیِیاں دی نِیںد نالۄں لمِّییاں تۄراں دی نِیںد کِتے ودھّ سُکھدائی ہُںدّی ہَے۔

مَیں اِہ تاں نہِیں کہِںدّا کِہ پَیرِیں تُرنا سارِییاں بِمارِییاں جاں مُشکلاں دا ہلّ ہَے۔ ہاں اِہ ذرُۄر کہِںدّا ہاں کِہ لتّاں تے پَیر تُرن لئی ہن تے جِہڑا کُدرت دا جِیء اِہناں تۄں کمّ لَیںدا رہیگا اُہ بہُت سارِییاں بِمارِییاں تے مُشکلاں تۄں بچِیا رہیگا۔ جِتھۄں تک سُہپّݨ دی گلّ ہَے سۄہݨے سُڈَۄل جُسّے پَیرِیں تُرن تے کسرت کرن والِیاں دے ہی ہُںدّے ہن۔ جِنہاں نیں تُرن دے راہ نہِیں پَیݨا اُنہاں دا ماس تھلتھل ہی کرنا ہَے۔ بِئۄُٹی پارلر والے سِہلِییاں گھڑ دیݨگے٬ نہُں پالش لا دیݨگے٬ رںگّ رۄگݨ کر دیݨگے پر سرِیر دا سُہپّݨ تد ہی نِکھریگا جدۄں جُسّے نُۄں چھاںٹ کے سڈَۄلتا وِچّ ڈھالِیا گِیا۔ جُسّے نُۄں چھاںٹݨ لئی لمِّییاں واٹاں دی سَیر اہِم ہَے۔

بںدّے دے سرِیر وِچّ اینی سمرتھّا ہَے کِہ اُہ دۄ چار مِیل نہِیں سگۄں سَیںکڑے ہذاراں مِیل لگاتار تُردا رہِ سکدا ہَے۔ گلّ ساری ہِمّت دی ہَے۔ ساڈے وڈّوڈیرے پںجّاب کۄہاں دا پَیںڈا کیول لتّاں ہِلاݨ لئی ماردے رہے ہن۔ دُۄر نیڑے دِییاں رِشتیدارِییاں وِچّ اُہ تُر کے جاںدے سن۔ اُہ پہُپھُٹالے نال تُردے تے لمِّییاں مںذّلاں مارن پِچھّۄں وی تھکیواں اُنہاں دے نیڑے ناں آئُںدا۔ اُدۄں ناں مُٹاپے دی سمسِّیا سی٬ ناں شُۄگراں دی تے ناں بلڈّ پْرَیشراں دی۔ سرِیرک مِہنت چھڈّݨی کۄئی سرداری نہِیں سگۄں گھۄر بِماری ہَے۔

جِہڑے تھۄڑھا جِہا تُرن تۄں وی اَیویں ہی تْرہِںدّے تے ہائے ہائے کردے ہن اُنہاں لئی اُنہاں بںدِّیاں دِییاں مِسالاں ہاذر ہن جِنہاں نُۄں ہۄرناں واںگ کُدرت نیں دۄ لتّاں ہی دِتِّییاں سن۔ پھراںس دے گِلبرٹ راجن نیں 315 مِیل دی واک دے وِشو مُکابلے چھے وار جِتّے۔ اُہ ابھِیاس وجۄں کُل کِنّے مِیل وگِیا اُہدا کۄئی ہِساب کِتاب نہِیں رکھِّیا جا سکِیا۔ اُںج انُمان ہَے کِہ اُہ گھٹّۄگھٹّ دۄ لکھّ مِیل تاں وگِیا ہی ہۄویگا۔ وَیسے 315 مِیل لمّی واٹ تیذ تۄں تیذ وگݨ دا رِکارڈ بَیلجِیئم دے راجر پِٹکُئِن دا ہَے۔ اُس نیں اِہ دُۄری 60 گھںٹّے 1 مِںٹّ 15 سکِںٹّ وِچّ تہِ کِیتی سی۔ اِںج اُس دی وگݨ رپھتار سوا پںجّ مِیل پْرتی گھںٹّا پئی۔

چَۄوی گھںٹِّیاں وِچّ ودھّ تۄں ودھّ وگݨ دا دائوا بیشک کَینیڈا دا جَیسی کاسٹانیڈا کردا رِہا پر پْرماݨِک رِکارڈ برتانِییاں دے ہِئۄُ نَیلسن دا ہَے۔ جَیسی دا کہِݨا ہَے کِہ اُہ نِئۄُ مَیکسِیکۄ دے اِکّ میلے وِچّ چَۄوی گھںٹِّیاں `چ 142 مِیل 448 گذ وگِیا۔ اَۄرتاں دا اِہ رِکارڈ برتانِییاں دی اَینّ سابیر دا ہَے۔ اُس نیں چَۄوی گھںٹِّیاں وِچّ 118.5 مِیل پںدھّ تہِ کِیتا سی۔

پھراںس دے وگݨ والِیاں دی اِکّ کلبّ ولّۄں 1 اپرَیل 1910 نُۄں 62137 یانی اِکّ لکھّ کِلۄمِیٹر وگݨ دا مُکابلا آرمبھِّیا گِیا۔ اِہ کِسے دا اپرَیل پھُۄل بݨائُݨ والا مکھَۄل نہِیں سی۔ اُس مُکابلے وِچّ دۄ سَۄ وگݨ والِیاں نیں بھاگ لِیا تے رُمانِییاں دا دمِتری ڈان پْرتھم آئِیا۔

خَیر اجِہے مائرکے مارن والِیاں دا کۄئی اںتّ نہِیں۔ آپاں تاں اینا ہی اُدّم کر لئیِئے کِہ مِیںہ جاوے٬ نہیری جاوے٬ پںجّ ستّ کِلۄمِیٹر تُرنا ہی ہَے۔ تے اینا کُ لکھّ رُجھیوِیاں دے باوجُۄد تُرِیا جا سکدَے۔ بںدّا من وِچّ دھار لوے کِہ اَیویں ہی رِکشِیاں ٹَیمپُۄیاں `تے چڑھی جاݨا گُناہ ہَے٬ کھجّل کھُیاری ہَے تے آپ سہیڑی بِماری۔ من `چۄں کڈھّ دیئیِئے کِہ لۄک کی آکھدے ہن؟ لۄکاں نیں کی آکھݨا ہَے؟ تُرنا تے آپݨے پَیرِیں تُرنا کۄئی اَیب نہِیں٬ چۄری یاری نہِیں تے ناں ہی کۄئی ٹھگّی ٹھۄری ہَے۔ پھِر تُردِیاں نُۄں کاہدا مِہݨا؟

جِہڑے لۄک ٹۄلِییاں بݨا کے تُرن دے ٹُۄر لگا سکدے ہن٬ ساتھی رل کے سَیراں کر سکدے ہن٬ پْریمی تُردے ہۄئے کلۄلاں کردِیاں واٹاں نبیڑ سکدے ہن اُنہاں دا بہِشت اِتھے ہی ہَے۔ بُڈھّے بُڈھِّییاں نُۄں تُردِیاں جُیانی چڑھ سکدی ہَے۔ اِکلّ وِچّ تُردِیاں کلپنا دے اُہ ہُلارے لئے جا سکدے ہن جِہڑے سِرپھ کوِییاں دی امانت سمجھے گئے ہن۔ کۄئی تُر کے تاں ویکھے۔ ویکھے کِہ پَیرِیں تُرن دا کِہۄ جِہا نشا ہَے٬ کِہۄ جِہا انںدّ ہَے!