2007 دے شُرُۄ وِچّ پںجّاہ اۄوراں والا ورلڈ کْرِکٹ کپّ بھارتی ٹِیم پہِلے ہی رائۄُںڈ وِچّ ہار گئی سی۔ بںگّلا دیش دی کمذۄر گِݨی جاںدی ٹِیم نیں اُس نُۄں کپّ دے مُکابلے `چۄں باہر کر دِتّا سی۔ پاکِستان دی کْرِکٹ ٹِیم وی پہِلے رائۄُںڈ وِچّ ہی آئۄُٹ ہۄ گئی سی۔ اُدۄں ہار گِیاں دی ’ہارڈ لکّ‘ کہِ کے دِلجۄئی کرنی تاں اِکّ بنّے رہی دۄہاں مُلکاں دے کھِڈارِییاں دی بہُت تۄئے تۄئے ہۄئی۔ اُنہاں دے گھراں `تے پہِرے لائے گئے تاں جۄ کْرِکٹ دے جنُۄنی اُنہاں نُۄں اگّ ای ناں لا دیݨ! سٹار کہے جاںدے کھِڈاری آپۄ آپݨے گھرِیں لُک چھِپ کے آئے۔ تھاں پُر تھاں اُنہاں نُۄں لہائݨتاں پائیِیاں گئیِیاں۔ اُنہاں دِییاں بۄرڈاں `تے لگِّییاں تسوِیراں پاڑ دِتِّییاں٬ پُتلے ساڑے گئے تے مُرداباد کِیتی گئی۔ اجِہا ماڑا سلُۄک کِسے ترہاں وی جائِذ نہِیں سی۔ کھیڈاں وِچّ جِتّ تے ہار کھیڈ دی بھاونا نال ہی لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ کِسے وی ٹُۄرنامَیںٹ وِچّ آخر نُۄں اِکّ ٹِیم ہی جِتّدی ہَے جد کِہ باکی سبھ ٹِیماں ہاردِییاں ہن۔
اُہنِیں دِنِیں مَے اِکّ آرٹِیکل لِکھِیا سی-کْرِکٹ دا کہِر۔ لِکھِیا سی کِہ چںگّا ہۄئِیا بھارت دی کْرِکٹ ٹِیم ہار گئی۔ جِتّ جاںدی تاں بھارت وِچّ کہِر آ جاںدا۔ کمّ دے ارباں گھںٹّے برباد ہُںدّے۔ وِدِیارتھی پڑھائیِیاں چھڈّ کے ٹی.وی.مُۄہرے بَیٹھے کْرِکٹ دے لمّے مَیچ ویکھدے رہِںدّے تے اِمتِہاناں `چ پھیلہ ہُںدّے۔ دپھتراں دے پچھڑے کمّ ہۄر پچھڑ جاںدے تے گُٹھّے لگِّییاں دیش دِییاں ہۄر کھیڈاں ہۄر گُٹھّے لگّ جاںدِییاں۔ کارپۄریٹ ادارِیاں نیں مِیڈِیئے دی مِلِیبھُگت نال کْرِکٹ دا جنُۄن جِس ترہاں بھارتِییاں دے سِراں `تے سوار کِیتا ہَے ہارن نالۄں جِتّݨ نال اِس نیں ہۄر وی کہِر ورتائُݨا سی!
آخر اُہ کہِر ستمبّر 2007 وِچّ وِیہ اۄوراں والے ورلڈ کْرِکٹ کپّ دی جِتّ نیں ورتا دِتّا۔ کرۄڑاں بھارتی کئی دِن ہاکل باکل ہۄئے رہے۔ جِتّ دے اپھریویں نال مُۄںہاں `چۄں جھگّ سُٹّݨ تک گئے۔ مِیڈِیئے نیں کْرِکٹ نُۄں بھارت دا دھرم کِہا تے کْرِکٹ دے پھائیِنل مَیچ نُۄں ہِںدّ-پاکِہ دی جںگّ! رتا سۄچۄ جدۄں بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں دے پھائیِنل مَیچ سمیں آخری دۄ اۄور سُٹّے جا رہے سن تاں ستھِتی کی سی؟
پاکِستان دے مِسبا-اُل-ہکّ تے گُل نیں دۄ اۄوراں وِچّ وِیہ دَۄڑاں بݨائُݨِییاں سن۔ اِہ سمبھّو جاپدِییاں سن کِئُںکِہ بھارتی بلّیباذاں نیں آخری دۄ اۄوراں وِچّ ودھیرے دَۄڑاں بݨائیِیاں سن۔ پر آر.پی.سِںگھّ نیں 19ویں اۄور وِچّ کیول ستّ دَۄڑاں بݨن دِتِّییاں تے گُل نُۄں بۄلڈ آئۄُٹ کر دِتّا۔ گُل دی تھاں آخری بلّیباذ آ گِیا۔ آخری اۄور وِچّ پاکِستانِییاں نُۄں مَیچ برابر کرن لئی 12 تے جِتّݨ لئی 13 دَۄڑاں دی لۄڑ سی۔ جۄگِںدّر شرما ولّۄں سُٹّی 20ویں اۄور دی پہِلی گیںد وائیِڈ ہۄ گئی۔ اِکّ دَۄڑ مُفت جاںدی رہی۔ پہِلی سہی گیںد اُتے پھِر اِکّ دَۄڑ دِتّی گئی۔ دُۄجی گیںد اُتے مِسبا-اُل دا چھکّا لگّ گِیا! بھارتِییاں دا ساہ اںدّر دا اںدّر تے باہر دا باہر رہِ گِیا! !
پِچھّے گیںداں رہِ گئیِیاں چار تے دَۄڑاں بݨائُݨِییاں سن چھے۔ ہُݨ ہۄر سۄچۄ۔ کی پھرک سی دۄہاں ٹِیماں وِچ؟ کِہڑی تکڑی سی تے کِہڑی ماڑی؟ جۄگِںدّر شرما نیں تِیجی گیںد سُٹّی جۄ مِسبا-اُل نیں چھکّے لئی اُپر چُکّ دِتّی۔ گیںد باہرلی لائیِن تۄں باہر وی جا سکدی سی تے اُرے وی ڈِگّ سکدی سی۔ باہر ڈِگّݨ نال پاکِستانی ٹِیم نیں جِتّ جاݨا سی تے اںدّر بُچّی جاݨ نال بھارتی ٹِیم نیں۔ چانس نال گیںد باہرلی لائیِن تۄں کُجھّ ہتھّ پِچھّے رہِ گئی جۄ شْرِیساںتھ دے ہتھّاں وِچّ آ گئی! بسّ ایناں ہی پھرک سی دۄہاں ٹِیماں وِچ۔ دۄویں ٹِیماں برابر سن۔ چانس نال کۄئی وی ٹِیم جِتّ-ہار سکدی سی۔ دۄہاں ٹِیماں وِچّ کِسے نُۄں بہُتی وڈِیائُݨ جاں چھُٹِیائُݨ والی کۄئی گلّ نہِیں سی۔ کھیڈ بھاونا نال جِتّ-ہار اِکۄ جِہی جاݨنی بݨدی سی۔ مُڈھّلے اِکّ مَیچ وِچّ وی ہِںدّ-پاکِہ ٹِیماں دِییاں دَۄڑاں 141-141 سن۔
ہُݨ گمبھِّیر ہۄ کے سۄچۄ۔ جے مِسبا دی اُچھالی گیںد کُجھّ ہتھّ اگاںہ جا ڈِگدی تاں بھارت وِچّ کی ہُںدّا؟ کۄئی پتا نہِیں کِنِّیاں نُۄں دِل دے دَۄرے پَیںدے تے کِہڑے کِہڑے کھِڈاری دا پُتلے ساڑے جاںدے؟ ہار تے اُہ وی پاکِستانِییاں ہتھّۄں ہار نُۄں مذہبی تُئسّب والے پتا نہِیں کِویں لَیںدے؟ کِیہدی کِیہدی مُرداباد کردے؟ کِیہدے کِیہدے گھر `تے اِٹّاں رۄڑے ماردے؟ شائِد کِسے کھِڈاری نُۄں پاکِستان نال رلِیا ای گردان دِںدّے جِویں 1982 دِییاں ایشِیائی کھیڈاں `چ ہاکی دا مَیچ ہار جاݨ اُتے گۄلچی مِیر چںدّن نیگی نُۄں گردانِیا سی۔ اُسے گھٹنا `تے آدھارِت پھِر `چکّ دے اِںڈِییا‘ پھِلم بݨی جِس نیں باکس آپھِس `تے پھٹّے چکّ دِتّے۔ بھارتی ٹِیم دے ہار جاݨ اُتے بھارت دے کْرِکٹ پْریمِییاں نیں پُۄرا پِٹّ سِیاپا کرنا سی۔
دکھّݨی اپھرِیکا دے کْرِکٹ سٹیڈِیئم وِچّ گیںد دے کُجھّ ہتھّ پِچھاںہ ڈِگّݨ نال کھیڈاں دے وپارِییاں ولّۄں بھارت تے پاکِستان دے کْرِکٹ کھِڈارِییاں وِچکار ذمِین اسمان دا پھرک پا دِتّا گِیا۔ جے نِیجھ نال ویکھِیا جاوے تاں کھِڈاری وی اِکۄ جِہے سن تے مَیچ وی لگبھگ برابر سی۔ پر مِسبا دی اُٹھائی گیںد کُجھّ ہتھّ پِچھّے رہِ جاݨ کارن بھارتی کھِڈاری کرۄڑاں دے اِنام لَے گئے تے پاکِستانی کھِڈارِییاں دے پلّے لائہݨت تے نمۄشی پئی۔ کھیڈاں `چ اجِہا ورتارا جائِذ نہِیں۔ بھارتی کھِڈارِییاں اُپر بھارتی کْرِکٹ بۄرڈ نیں تاں نۄٹاں دی ورکھا کرنی ہی سی٬ کئی سُۄبائی سرکاراں نیں وی جنتا دے خذانے `چۄں کْرِکٹ کھِڈارِییاں اُتے نۄٹاں دا مِیںہ ورہا دِتّا! یانی کِہ رجّے ہۄئِیاں دے اُتۄں دی ڈۄلہ دِتّا۔
جدۄں دس باراں مُلکاں دی کھیڈ کْرِکٹ دے کھِڈارِییاں اُتے کرۄڑاں رُپِیاں دا مِیںہ ورہدا ویکھِیا تاں سَۄ سوا سَۄ مُلکاں دی اۄلمپِّک کھیڈ ہاکی دے کھِڈارِییاں نُۄں آپݨا سۄکا یاد گِیا۔ رجِّیاں نُۄں ہۄر رجائُݨ والے بھارتی سِسٹم وِچّ جِویں بھُکھّے لۄک بھُکھّ ہڑتالاں کردے ہن اُویں ایشِییا دا ہاکی کپّ جِتّݨ والے کرناٹک دے کھِڈارِییاں نیں بھُکھّ ہڑتال دی دھمکی دے دِتّی۔ مگرے ہۄر کھِڈاری تے کۄچ کُۄک اُٹھّے۔ بھارتی اۄلمپِّک کمیٹی نیں وی ہاکی کھِڈارِییاں لئی ہاء دا نائہرا مارِیا۔ اِکّ وار پھِر سبھ نُۄں پتا لگّ گِیا کِہ بھارت وِچّ کْرِکٹ دے مُکابلے ہاکی نال مترےئی ماں والا سلُۄک ہۄ رِہَے۔ کُجھّ سال پہِلاں مَیں اِکّ لیکھ لِکھِیا سی-بھارت وِچّ ہاکی بنام کْرِکٹ۔ اُہ میری پُستک ’کھیڈ پرِکرما‘ وِچّ شامل ہَے۔ اُس وِچّ ویروے سہِت دسِّیا ہَے کِہ کِویں وِہلڑ لارڈاں دی کھیڈ ہِںدّ مہاںدِیپ دے غرِیب مُلکاں دی پٹراݨی بݨی؟ کِویں کْرِکٹ راہِیں ہِںدّۄستان نُۄں دھرماں وِچّ وںڈّݨ دی چال چلّی گئی تے ہُݨ لۄکاں نُۄں وِہلڑ بݨائِیا جا رِہَے؟
کھیڈاں دے ماہِر کہِںدّے ہن کِہ بچّے نُۄں اُہدی رُچی تے سرِیرک بݨتر دے انکُۄل کھیڈ وِچّ پائِیا جاوے۔ پر کھیڈاں دی کھُلّہی تے بیمُہاری مںڈّی نیں سارا ماملا ہی گڑبڑ کر دِتّا ہَے۔ ہُݨ بھارت وِچّ کُجھّ کھیڈاں بھُکھّے مارن والِییاں ہن تے کُجھّ رجّے رکھّݨ والِییاں ہن۔ کِتے ڈۄبا ہَے کِتے سۄکا۔ کْرِکٹ٬ ٹَینِس تے گَۄلف `چ پَیسا سبھ تۄں ودھّ ہَے۔ سُبھاوِک ہَے کِہ امِیراں تے سردِیاں پُجّدِیاں دے بچّے اِہۄ جِہِییاں کھیڈاں ہی کھیڈݨ لگّدے ہن۔ اتھلَیٹِکس٬ ہاکی تے ہۄر کئی کھیڈاں وِچّ نِری بھُکھّ نںگّ ہَے۔
پھلائیِںگ سِکھّ مِلکھا سِںگھّ نُۄں پتا سی کِہ جے اُس نیں آپݨے پُتّر چِرںجِّیو سِںگھّ نُۄں دَۄڑاں `چ پائِیا تاں اُہ بھُکھّ نںگّ نال ہی دَۄڑیگا۔ اُس نیں خُد دَۄڑاں `چۄں اُنا دھن نہِیں کمائِیا جِنّا اُس دے پُتّر جِیو مِلکھا سِںگھّ نُۄں گَۄلف `چۄں شُرُۄ وِچّ ہی مِل چُکَّے۔ بلبِیر سِںگھّ ورگے ہاکی کھِڈاری اۄلمپِّک کھیڈاں دے تِنّ تِنّ گۄلڈ مَیڈل جِتّ کے وی لکھّ رُپئے دا اِنام نہِیں لَے سکے۔ شائِد اِسے کارن بلبِیر سِںگھّ نیں آپݨا کۄئی پُتّر ہاکی کھیڈݨ نہِیں لائِیا۔ یُوراج سِںگھّ نُۄں چھے چھکِّیاں دا کرۄڑ رُپِیا مِل گِیا ہَے۔ کَۄݨ ہَے جِیہدا بچّا کْرِکٹ کھیڈݨ لئی نہِیں تاںگھیگا؟
ایشِیائی کھیڈاں وِچّ اتھلَیٹِکس تے اۄلمپِّک کھیڈاں وِچّ ہاکی `چۄں سۄنے دے مَیڈل جِتّݨ والِیاں نُۄں وی کدے وڈّے اِناماں نال نہِیں سنمانِیا گِیا۔ جِہڑے ماڑے مۄٹے اِنام اَیلانے جاںدے رہے اُہ وی کئیِیاں نُۄں نہِیں مِلے۔ پْردُمّݨ سِںگھّ٬ بلکار سِںگھّ٬ جۄگِںدّر سِںگھّ ورگے سُٹاوے ایشِیائی کھیڈاں دے گۄلڈ مَیڈل جِتّ کے وی اݨگَۄلے تُردے بݨے۔ پْرِتھِیپال سِںگھّ نیں تاں 1982 وِچّ شرہییام اَیلان کِیتا سی کِہ جے پںجّاب سرکار آپݨے ہی اَیلان کِیتے اِنام ہاکی دے کھِڈارِییاں نُۄں دے دیوے تاں اُہ آپݨا اۄلمپِّک کھیڈاں دا گۄلڈ مَیڈل مُکھّ مںتّری نُۄں دے دیویگا۔
سانِییا مِرذا ٹَینِس دی دُنِییاں دے درجناں کھِڈارِییاں تۄں پِچھّے رہِݨ دے باوجُۄد وی بھارتی مِیڈِیئے وِچّ چۄٹی دی کھِڈارن پرچاری جاںدی ہَے۔ جے اُہ 400 مِیٹر دی دَۄڑ لائُںدی ہُںدّی تاں شائِد ایشِییا دی چَیمپِیئن منجِیت کَۄر دا مُکابلا ناں کر سکدی۔ ہُݨ پَیسِیاں تے مشہُۄری پکھّۄں ویکھ لئۄ کِتھے سانِییا تے کِتھے وِچاری منجِیت! کھیڈاں دے وپارِییاں نیں وکھّ وکھّ کھیڈاں نُۄں ساواں نہِیں رہِݨ دِتّا۔ کِسے کھیڈ نُۄں اُتاںہ چُکِّیا ہۄئِئَے تے کِسے نُۄں ہِٹھاںہ سُٹِّیا ہۄئِئَے۔ کھیڈاں دے کھیتر وِچّ اجِہا وِتکرا کِسے ترہاں وی جائِذ نہِیں۔ گھٹّۄ گھٹّ سرکاراں تے ساںجھِییاں کھیڈ سںسّتھاواں نُۄں تاں اجِہے پکھّ پاتی ورتارے تۄں لاذمی گُریذ کرنا چاہِیدَے۔ لۄکاں تۄں ٹَیکساں راہِیں `کٹھّے کِیتے پَیسے سارِییاں کھیڈاں لئی برابری دے ادھار `تے وںڈّݨے چاہِیدے ہن۔
کِہا جاںدَے کِہ رۄئے بِناں ماں وی بچّے نُۄں دُدھّ نہِیں دِںدّی۔ ہاکی دے کھِڈارِییاں دا ہُݨ رۄݨ نِکل گِیا ہَے۔ کُجھّ دِن پہِلاں اُنہاں نیں بڑی ہُبّ نال ایشِییا دا ہاکی کپّ جِتِّیا سی پر اُنہاں نُۄں کۄئی کھاس اِنام سنمان نہِیں سی مِلِیا۔ اِکّ گۄل کرن بدلے اِکّ ہذار رُپئے یانی پچّی ڈالر دا اِنام ہی مِلِیا سی۔ اُہدے وِچۄں وی گۄل کرائُݨ دے کٹّے جاݨے سن۔ کِتھے ہاکی دے گۄل دا اِکّ ہذار رُپِیا تے کِتھے کْرِکٹ دے چھکِّیاں دا کرۄڑ رُپِیا؟
کْرِکٹ دے کرۄڑاں رُپِیاں نیں ہاکی تے ہۄرناں کھیڈاں والِیاں نُۄں اِکّ وار پھِر اہِساس کروا دِتّا ہَے کِہ بھارت وِچّ اُنہاں نال مترےئی ماں والا سلُۄک ہۄ رِہَے۔ اُنہاں دے رۄس نیں کُجھّ سرکاراں نُۄں اہِساس کرائِیا ہَے تے اُہ ایشِییا کپّ جِتّݨ والے ہاکی کھِڈارِییاں نُۄں وی اِنام دیݨ لئی مجبُۄر ہۄئے ہن۔ کۄئی مُکھّ مںتّری اِکّ لکھّ رُپئے دا اَیلان کر رِہَے٬ کۄئی دۄ لکھّ دا تے کۄئی پںجّ لکھّ دا۔ اِہ ہُݨ کھیڈاں تۄں اگاںہ کھِڈارِییاں وِچّ وِتکرے والی گلّ ہَے۔ اِکۄ ٹِیم وِچّ کھیڈݨ والے پںجّاب دے کھِڈاری نُۄں اِکّ لکھّ مِلے تے کِسے ہۄر سُۄبے دا کھِڈاری پںجّ لکھّ لَے جاوے اِہ وی کۄئی اِنساف نہِیں۔
بھاویں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں نُۄں برابری دے آدھار `تے رکھّݨا تے اِکۄ پلّڑے وِچّ تۄلݨا گُںجھّلدار کارج ہَے پر کھیڈاں تے کھِڈارِییاں وِچکار ساپھ دِسدے وِتکرے نُۄں جے چاہِیئے تاں گھٹائِیا ذرُۄر جا سکدَے۔ نکد اِناماں بارے کیںدری تے سُۄبائی سرکاراں نُۄں کۄئی اجِہا پھارمُۄلا اپنائُݨا چاہِیدا ہَے جِس نال سارِییاں کھیڈاں وِکست ہۄݨ تے ہریک کھیڈ دے کھِڈارِییاں نُۄں یۄگ مان سنمان مِل سکے۔
جِس ترہاں بھارت وِچّ ہاکی دے کھِڈارِییاں نیں رۄس پْرگٹ کِیتا ہَے اُسے ترہاں کَینیڈا دے ہاکی کھِڈاری وی آپݨا رۄس جتا سکدے ہن۔ کَینیڈا دا پںجّابی بھائیِچارا کیول کبڈّی دے کھِڈارِییاں `تے ہی ڈالر لا رِہَے جد کِہ آپݨے پھِیلڈ ہاکی دے کھِڈارِییاں نُۄں اکھّۄں اُہلے رکھّ رِہَے۔ برَیمپٹن ہاکی کلبّ دی نِرۄل پںجّابی کھِڈارِییاں دی ٹِیم نیں دۄ وار کَینیڈا دی نَیشنل چَیمپِیئنشِپ جِتّی پر کِسے پںجّابی ادارے نیں کۄئی مان سنمان نہِیں دِتّا۔ پںجّابی مُۄل دے کھِڈاری کَینیڈا دِییاں نَیشنل ٹِیماں وِچّ کاپھی دیر تۄں کھیڈدے آ رہے ہن۔ اُہ اۄلمپِّک وی کھیڈے ہن تے ورلڈ ہاکی کپّ وی کھیڈے ہن۔
کَینیڈا دی پھِیلڈ ہاکی ٹِیم پان امَیرکِن ہاکی چَیمپِیئنشِپ جِتّ کے 2008 دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں لئی کُیالِیپھائی کر چُکّی ہَے۔ بھارتی ہاکی ٹِیم نیں اجے پتا نہِیں کر سکݨا ہَے کِہ نہِیں؟ اِس سمیں تِنّ پںجّابی کھِڈاری کَینیڈا دی ہاکی ٹِیم وِچّ کھیڈدے ہن۔ جیکر کبڈّی کھِڈارِییاں جِنّا تھاپڑا کَینیڈا دے ہاکی کھِڈارِییاں نُۄں وی مِلے تاں ہۄر وی پںجّابی کھِڈاری کَینیڈا دی ٹِیم دے مَیمبر بݨ کے اۄلمپِّک کھیڈ سکدے ہن تے کِسے دِن مَیڈل وی جِتّ سکدے ہن۔ کھیڈ پْریمِییاں تے سرکاراں نُۄں سارِییاں ہی کھیڈاں دے کھِڈارِییاں لئی سںتُّلت پہُںچّ اپنائُݨی چاہِیدی ہَے۔