کُشتی پںجّابِییاں دی جدّی پُشتی کھیڈ ہَے۔ اِس وِچّ پںجّاب نیں کئی رُستمے ذماں پَیدا کِیتے ہن۔ سِکھّاں دے دُۄجے گُرُۄ اںگّد دیو جی نیں کھڈُۄر ساہِب وِچّ ملّ اکھاڑے دی نِیںہ رکھّی سی جِس دی یاد وِچّ گُردوارا ملّ اکھاڑا سُبھائِمان ہَے۔ چھیویں گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب کُشتِییاں دے بڑے وڈّے سرپْرست سن۔ اُنہاں نیں پہِلوان پال رکھّے سن تے اُنہاں دے گھۄل کروائِیا کردے سن۔ اُہ خُد وی سرِیرک تَۄر `تے بڑے بلوان سن تے سِکھّاں نُۄں بلوان بݨائُݨا چاہُںدّے سن۔ پَیںدے کھاں پٹھاݨ تۄں لَے کے کرِیم بخش٬ کِکّر سِںگھّ٬ گۄبر٬ غُلام٬ گاما٬ کلُّۄ تے اجۄکے دَۄر دے دارا سِںگھّ تے کرتار سِںگھّ تک کہِںدّے کہائُںدے انیکاں پہِلوان ہۄئے ہن۔ پںجّاب پہِلواناں دا گھر ہَے تے پںجّابی جِتھے وی گئے ہن کُشتی `چ دِلچسپی رکھّدے ہن۔ اِںگلَیںڈ تے کَینیڈا ورگے مُلکاں وِچّ وی چھِںجھّاں دا ماہَۄل سِرجِیا جا رِہا ہَے۔

وَینکُۄور لاگے سرّی دے گِلڈپھۄرڈ رَیکّرِیشن سَیںٹر وِچّ 2-3 نومبّر 2007 نُۄں گُرُۄ ہرگۄبِںدّ کَۄماںتری کُشتی مُکابلے ہۄئے ہن جِنہاں دا پْربںدھّ ہرگۄبِںدّ رَیسلِںگّ کلبّ سرّی نیں کِیتا۔ اِس وِچّ دیش وِدیش دے 220 پہِلواناں نیں بھاگ لِیا۔ جیتُۄیاں نُۄں تِیہ ہذار ڈالر تۄں ودھّ دے نکد اِنام تے مَیڈل دِتّے گئے۔ اِنہاں پہِلواناں وِچّ 131 پُرش تے 89 اَۄرتاں سن۔ کَینیڈا دے پہِلواناں دی گِݨتی 142, امرِیکا دی 61, بھارت 8, مَیکسِیکۄ 2, برتانِییاں 1, دکھّݨی اپھرِیکا 1 تے ہَیٹی 1 سی۔ کُجھّ پہِلوان سُتںتّر سن۔ اِنہاں تۄں بِناں 44 کالجِیئیٹ پہِلوان سن۔ اِہ کُشتی مُکابلے پھِلّا یانی کَۄماںتری کُشتی پھَیڈریشن دے نِئماں تے سرپْرستی ادھِین کروائے گئے جِنہاں دا ناں 2007 ہرگۄبِںدّ اِںٹرنَیشنل رَیسلِںگّ چَیمپِیئنشِپس رکھِّیا گِیا۔

کَینیڈا دے وَینکُۄور والے پاسے پںجّابِییاں نیں کُشتی دے کئی اکھاڑے چلائے ہۄئے ہن۔ پِچھلے دِنِیں مَینُۄں اَیبسپھۄرڈ دے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ اکھاڑے وِچّ جاݨ دا مَۄکا مِلِیا سی جِس نُۄں پہِلوان بُۄٹا سِںگھّ ڈھِیںڈسا آپݨے ہۄر ساتھِییاں نال گُردوارا کھالسا دربار دے سہِیۄگ نال چلا رہے ہن۔ اُتھۄں دے آلِیشان سٹیڈِیئم نال لگّدے جِم وِچّ سَۄ دے کرِیب پٹھِیر اُمر دے پٹھّے پہِلوانی دا ادب اداب تے کُشتی دے داء پیچ سِکھّ رہے سن۔ اُنہاں ماپِیاں نُۄں ودھائی دیݨی بݨدی ہَے جِہڑے آپݨے بچِّیاں نُۄں چںگّی سِہت بݨائُݨ تے نرۄئے کھیڈ سبھِّیاچار دے لڑ لا رہے ہن۔ نِکّے بچِّیاں تے نَۄجُیاناں نُۄں کسرتاں کردے ویکھ کے من بہُت خُش ہۄئِیا۔ اُنہاں دا وِہلا سماں وی بڑا سۄہݨا لںگھّ رِہا سی۔

اُتھے مَینُۄں لۄپۄں دے گُرمِیت سِںگھّ دا لڑکا ہرب دھالِیوال تے ہاکم سِںگھّ ڈھُڈِّیکے دا پُتّر مندِیپ سِںگھّ مِلائے گئے جِنہاں نیں سکُۄل پدھّر `تے بڑی ہۄݨہاری وِکھائی ہَے۔ اُنہاں نیں چھۄٹی اُمر وِچّ ہی کئی مَیڈل جِتّ لئے ہن۔ مندِیپ گِلّ گدری بابے پالا سِںگھّ دا پۄتا ہَے۔ گُرُۄگھر دے پْردھان سورن سِںگھّ ڈھُڈِّیکے خُد کھیڈاں وِچّ دِلچسپی لَے رہے ہن۔ بُۄٹا سِںگھّ نیں دسِّیا کِہ اُنہاں دا نِشانا کَینیڈِیئن٬ کامنوَیلّتھ کھیڈاں تے اۄلمپِّک چَیمپِیئن پَیدا کرن دا ہَے۔

پںجّابِییاں دے کُشتی کلبّاں وِچّ ہرگۄبِںدّ رَیسلِںگّ کلبّ دا وِشیش ستھان ہَے۔ اِس دا مُڈھّ آپݨے سمیں دے پہِلوان ستنام سِںگھّ جَۄہل نیں 1986 وِچّ وِلِیئم لیک وِکھے بنّہِیاں سی۔ ہکِیمپُر دے پُریوال بھراواں ملکِیت سِںگھّ٬ چرن سِںگھّ تے گُرجِیت سِںگھّ نیں اِس وِچّ بڑا یۄگدان پائِیا۔ ملکِیت سِںگھّ خُد بھارتی یُۄنِیورسِٹِییاں دا چَیمپِیئن پہِلوان رِہا سی۔ تِنّے بھرا کبڈّی دے وی تکڑے کھِڈاری سن جِنہاں نیں کَینیڈا وِچّ کبڈّی دا مُڈھّ بنّہِیاں۔ وِلِیئم لیک وِچّ ستنام سِںگھّ جَۄہل نیں آپݨے ہی گھر وِچّ نویں اُٹھّ رہے پہِلوان رݨدِیپ سِںگھّ سۄڈھی نُۄں تِیار کرنا شُرُۄ کِیتا جِس نیں اگّے جا کے بڑِییاں ملّاں مارِییاں۔ روی سۄڈھی ہُݨ ہرگۄبِںدّ کلبّ دا پْرۄگرام ڈائِرَیکٹر ہَے۔ اُس نیں ہۄر کئی خِتاباں دے نال 1997 وِچّ کُشتی دی کامنوَیلّتھ چَیمپِیئنشِپ جِتّی۔

ہرگۄبِںدّ رَیسلِںگّ کلبّ دِییاں وڈِّییاں پْراپتِییاں وِچّ نائیِجیرِییا دے پہِلوان ڈینِیئل اِگالی نُۄں اۄلمپِّک کھیڈاں دِییاں بُلںدِّییاں تک پُچائُݨا ہَے۔ اُہ وِکٹۄرِییا دِییاں کامنوَیلّتھ کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ آئِیا کَینیڈا وِچّ ہی رہِ گِیا سی تے گھرۄں غرِیب سی۔ ہرگۄبِںدّ کلبّ دے سپاںسراں نیں اُہدی مالی مدد کرن دے نال اُس نُۄں پہِلوانی دی وِشیش سِکھلائی دُیائی جِس دا سِٹّا اِہ نِکلِیا کِہ اُہ سِڈنی دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں وِچّ 69 کِلۄگرام ورگ `چۄں سۄنے دا تمغا جِتّ گِیا۔ اُس نیں کامنوَیلّتھ کھیڈاں تے وِشو کُشتی چَیمپِیئنشِپ `چۄں وی گۄلڈ مَیڈل جِتّے۔

پُریوال بھراواں نیں ڈینِیئل اِگالی نُۄں پںجّاب دی دیسی کھیڈ کبڈّی وی کھِڈائی تے لۄکاں نیں اُس دا ناں تُۄفان سِںگھّ رکھّ لِیا۔ تُۄفان سِںگھّ بݨ کے اُہ ہکِیمپُر دے پُریوال کھیڈ میلے وِچّ وی کبڈّی کھیڈِیا۔ مَیں اُدۄں تُۄفان سِںگھّ دے مَیچ دی آل اِںڈِییا ریڈِیئۄ جلںدھّر لئی کُمَیںٹری کِیتی سی۔ اُہ پںدّراں سکِںٹّاں وِچّ ہی آپݨی ٹِیم لئی پَیںٹہ لَے کے مُڑ آئُںدا سی۔ اُہ اپھرِیکی نسل دا کھِڈاری اینا تیذترار سی کِہ کِسے ہتھّ نہِیں سی آ رِہا۔ بائد وِچّ اُہ پںجّابِییاں دے گڑھ سرّی وِچّ بی.سی.پارلِیمَیںٹ دی چۄݨ وی لڑِیا۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ کُشتی تے کبڈّی واںگ اُس نُۄں سِیاسی دںگّل وِچّ جِتّ نسِیب ناں ہۄئی۔

ستنام سِںگھّ جَۄہل دے وِلِیئم لیک تۄں سرّی وِچّ آ جاݨ کارن ہرگۄبِںدّ کلبّ دِییاں سرگرمِییاں وَینکُۄور دے اِلاکے وِچّ شُرُۄ ہۄ گئیِیاں سن۔ اِس نُۄں سمیں سمیں کُلوںتّ سِںگھّ نِجھّر٬ پھتِہ سِںگھّ٬ مُہمّد کِیُۄم٬ نذِیر لال تے لَیمہسُرَین نَیڈل ورگے کۄچ مِلدے رہے۔ ستنام جَۄہل٬ روی سۄڈھی تے پار بدھیشا اِس کلبّ دے تھمّہ ہن۔ اِس ویلے اِہ اکھاڑا 12876, 85 اَیوِینِئۄُ سرّی وِچّ چلّ رِہَے۔ اِس راہِیں تِیار کِیتے اُگھّے پہِلواناں وِچّ ڈینِیئل اِگالی٬ روی سۄڈھی٬ نذِیر لال٬ رذی غُل٬ اَیمّ ہیئر٬ مُہمّد سادِک کِیُۄم٬ جس سںگھّیڑا٬ پَیری پُریوال تے ٹَیری پُریوال دے ناں گِݨائے جا سکدے ہن۔ انیکاں پٹھّے اِس اکھاڑے دا پھائِدا اُٹھا رہے ہن۔

کِسے پںجّابی کُشتی کلبّ ولّۄں اِہ پہِلی وار ہۄئِیا کِہ اُس نیں کَینیڈا وِچّ کَۄماںتری پدھّر دِییاں کُشتِییاں کروائیِیاں۔ اِہدے لئی دۄ درجن تۄں ودھّ سپاںسر لبھّے گئے تے کُشتی کردے پہِلواناں دِییاں تسوِیراں والا رںگِّین اِشتِہار کڈھِّیا گِیا۔ مِیڈِیئے راہِیں اِس دا پْرچار وی خُۄب کِیتا گِیا۔ مَیں سببّ نال ہی وَینکُۄور ولّ گِیا ساں جِس کرکے اِہ کَۄماںتری کُشتی مُکابلے ویکھݨ دا مَۄکا مِل گِیا۔ ستنام جَۄہل دے سدّے `تے کَیمرِیاں نال لَیس سںتّۄکھ مںڈّیر٬ کُشتی کۄچ گُرچرن سِںگھّ ڈھِلّۄں٬ سَیکرامَیںٹۄ تۄں آئِیا پتّرکار گُرجتِںدّر رںدھّاوا تے مَیں گِلڈپھۄرڈ سَیںٹر پُجّے تاں پھِلّا دے ادھِکارِییاں ولّۄں کُشتی کلِنِک چلّ رِہا سی۔ سانُۄں اِس گلّ دا اپھسۄس ہۄئِیا کِہ اُہدے وِچّ پںجّابی آپھِیشل ناں ماتر سن جد کِہ اجِہے مَۄکے دا پںجّابی کُشتی کۄچاں نُۄں ودھّ تۄں ودھّ فائِدا اُٹھائُݨا چاہِیدا سی۔ مَے اکسر ویکھِیا ہَے کِہ ہۄرناں کھیڈاں دے ٹَیکنِیکل سَیشناں وِچّ وی پںجّابی گھٹّ ہی بھاگ لَیںدے ہن۔

دۄ نومبّر نُۄں شامی چھے وجے مُکابلے شُرُۄ ہۄئے تاں آرمبھّ وِچّ درشکاں دی گِݨتی گھٹّ سی جۄ بائد وِچّ ودھ گئی۔ باہر مَۄسم ٹھںڈھّا سی پر اںدّر نِگھّ سی۔ وڈّے ہال وِچّ کُشتی مُکابلِیاں لئی چار مَیٹ سن۔ چار چار جۄڑ اِکۄ سمیں چلدے گئے تے دس وجے تک پہِلے دِن اُلِیکِییاں سارِییاں کُشتِییاں بھُگت گئیِیاں۔ اِنہاں کُشتِییاں سمیں کۄئی خاس رسم رِیت نہِیں کِیتی گئی۔ کۄئی انائۄُںسر وی نہِیں سی۔

تِنّ نومبّر نُۄں سویرے نَۄں وجے کُشتِییاں آرمبھّ ہۄئیِیاں جۄ لگاتار رات دے اٹھّ وجے تک چلّدِییاں رہِییاں۔ دُۄجے دِن ہال نکّۄنکّ بھرِیا رِہا۔ درشک لگبھگ سارے ہی پںجّابی سن پر پںجّابی دا کۄئی انائۄُںسر نہِیں سی جۄ آم درشکاں نُۄں کُشتِییاں دے نویں نِئم دسّدِیاں نال دی نال نذارے بنّہی جاںدا۔ مَیں مہِسُۄس کِیتا کِہ گھٹّ وذن دے پہِلوان بڑی تیذی نال کُشتی لڑدے ہن جد کِہ بھارے پہِلواناں دی کُشتی دھکّۄ دھکّی والی کُجھّ دھِیمی ہُںدّی ہَے۔ بھارے پہِلواناں دی تھاں ہَۄلے پہِلواناں دی کُشتی ویکھݨ دا ودھّ سُیاد آئُںدَے۔ اُہ دۄ مِںٹّاں دے رائۄُںڈ وِچّ کئی کئی داء ماردے ہن تے نذارا بنّہ دِںدّے ہن۔

کُشتِییاں وِچّ ہُݨ اَۄرتاں وی پِچھّے نہِیں رہِییاں۔ اُہ وی مرد پہِلواناں واںگ تیذ تے دھکّے والی کُشتی لڑدِییاں ہن۔ بہُتِییاں تاں لگّدِییاں وی مُںڈِّیاں ورگِییاں ہن۔ کِسے کِسے دی گُتّ تۄں ہی پچھاݨ ہُںدّی ہَے کِہ اُہ لڑکی ہَے۔ جد کُشتی شُرُۄ ہُںدّی تاں رَیپھری پہِلواناں دے نہُں تے جُسّے نُۄں چںگّی ترہاں پڑتالدا کِہ کۄئی اَیسی چِیذ ناں ہۄوے جۄ وِرۄدھی پہِلوان نُۄں نُکسان پُچا سکے۔ کڑا٬ چھاپ جاں توِیت بگَیرا پا کے کِسے نُۄں کُشتی نہِیں لڑن دِتّی جاںدی۔ لِکھتی تَۄر `تے اجِہا کُجھّ پہِن کے کبڈّی کھیڈݨا وی منہاں ہَے پر اُتھے کئی وار نِئماں `تے پُۄرا پہِرا نہِیں دِتّا جاںدا۔ کئی کھِڈاری٬ گانِییاں٬ توِیت تے توِیتڑِییاں پا کے کھیڈی جاںدے ہن بھاویں کِسے دا ہتھّ چِیرِیا جاوے۔ گل دے توِیت `چ ہتھّ آ جاوے تاں گل وی ولُۄںدھرِیا جا سکدَے۔ توِیتاں دا اَیویں وہِم ہی ہُںدَّے اِنہاں وِچّ ہۄر کُجھّ نہِیں ہُںدّا۔

دُۄجے دِن گِلڈپھۄرڈ سَیںٹر رَۄݨکاں نال بھرپُۄر رِہا۔ اُتھے پہِلواناں تے کُشتی دے پْریمِییاں نیں تاں آئُݨا ہی سی لکھّے ورگے کبڈّی دے سٹار کھِڈاری وی کُشتِییاں دا انںدّ ماݨدے رہے۔ مَینُۄں اۄلمپِّک چَیمپِیئن ڈینِیئل اِگالی نال مِلݨ دا سُبھاگ پْراپت ہۄئِیا جِس نُۄں مَیں ہَیلۄ تُۄپھان سِںگھّ کہِ کے بُلائِیا تے اُس نیں وی مَینُۄں ستِ سْری اکال بُلائی۔ اُہدی ہتھّگھُٹّݨی `چ نِگھّ سی تے جد اُہ ہسّدا تاں کالے رںگّ `چ چِٹّے دںدّ اِںج چمکدے جِویں ہنہیرے `چ بَیٹری جگدی ہۄوے۔ اُتھے بھارت دے وی کئی ملّ مِلے پر اۄلمپِّیئن پلوِںدّر سِںگھّ چِیما نہِیں سی آ سکِیا۔ کبڈّی تے کُشتی دا آشک گُرجِیت سِںگھّ پُریوال مِلِیا جِس نیں دسِّیا کِہ ہکِیمپُر دا پُریوال کھیڈ میلا اَیتکِیں تےئی چَۄوی پھروری نُۄں منائِیا جاویگا تے اِتھۄں وی کُجھّ پہِلوان اُس وِچّ بھاگ لَیݨ جاݨگے۔

جِہڑے 220 پہِلوان کُشتی مُکابلِیاں وِچّ شامل ہۄئے اُہ اٹھّ مُلکاں دے چَۄںتی اکھاڑِیاں نال سمبّںدھِّت سن۔ 65 کِلۄ وذن وِچّ سِمنذ٬ 60 کِلۄ `چ رابرٹسن٬ 66 `چ پھریئر٬ 74 بین اسکرِن٬ 84 پَیڈن٬ 96 مۄ لاول تے 120 کِلۄگرام وِچّ سٹِیو مۄکۄ جیتُۄ رہے۔ اَۄرت پہِلواناں وِچّ 48 کِلۄ `چ ہُیان کرۄل٬ 51 کِلۄ `چ اَیرکا شارپ٬ 55 `چ ٹۄنِییا وربِیک٬ 59 `چ سیلی رابرٹس٬ 63 جسٹر بُچرڈ٬ 67 میگا بُڈنذ٬ 72 اکپھّۄ تے 80 کِلۄگرام وذن وِچّ لِیہ کلاہن پْرتھم رہِییاں۔ بھارت دی الکا تۄمر 55 کِلۄگرام وِچّ دُۄجے ستھان `تے رہی۔ پںجّ ہذار ڈالر نکد اِنام والی چَیلںجّ کُشتی سٹِیو مۄکۄ نیں جِتّی۔

ہرگۄبِںدّ کُشتی کلبّ سرّی دا ایڈے وڈّے مُکابلے کرائُݨ دا اِہ پہِلا یتن سی جۄ کامیاب رِہا۔ اِس نُۄں سپاںسراں تۄں بِناں ہۄرناں کُشتی اکھاڑِیاں تے درشکاں دا وی بھرواں سہِیۄگ مِلِیا۔ کۄئی اَیسی گھٹنا نہِیں واپری جِس نال کِسے ترہاں دی بدمذگی ہۄئی ہۄوے۔ وَینکُۄور اِلاکے دے نویں پہِلواناں نُۄں گھر بَیٹھِیاں ہی کَۄماںتری پدھّر دے پہِلواناں دِییاں کُشتِییاں ویکھݨ نُۄں مِل گئیِیاں۔ اِہدے نال اُنہاں نُۄں ہۄر وی بل مِلیگا۔ درجن تۄ ودھّ پںجّابی پہِلواناں نیں اِنہاں کُشتی مُکابلِیاں وِچّ بھاگ لِیا تے اُنہاں نُۄں پتا لگّ گِیا کِہ اُہ کِنّے کُ پاݨی `چ ہن؟

ہۄ سکدَے کِسے کُشتی کلبّ نُۄں کیول پںجّابی/بھارتی/سائۄُتھ ایشِیئن پہِلواناں دِییاں کُشتِییاں کرائُݨ دا وِچار وی آ جاوے تے آئُںدے سمیں `چ اُہ کۄئی اجِہا کدم چُکّݨ۔ اِںج کرن نال پںجّابی پہِلواناں نُۄں وی چمکݨ دا مَۄکا مِل سکدَے بھاویں کِہ اگّے ودھّ کے اُنہاں نُۄں وڈّے پہِلواناں نال ہی ٹکّرنا پویگا۔ اِںج کرن نال اُہ چھۄٹے مُکابلِیاں تۄں وڈّے مُکابلِیاں ولّ ودھ سکدے ہن۔

کُشتی مُکابلِیاں دے اںتّ وِچّ جیتُۄ پہِلواناں نُۄں جِتّ مںچّ اُتے مَیڈل پہِنائُݨ دی رسم ادا کِیتی گئی اتے پہِلواناں٬ سپاںسراں تے کھیڈ ادھِکارِییاں نُۄں راتری بھۄج دِتّا گِیا۔ ڈِنر سماگم اُتے وِشیش وِئکتِییاں دا ماݨ سنمان کرن دے نال سمُۄہ سہِیۄگِییاں دا دھنّواد کِیتا گِیا۔ اُمِید ہَے گُرُۄ ہرگۄبِںدّ کَۄماںتری کُشتی مُکابلِیاں دی لڑی جاری رہیگی تے ویکھاںگے کِہ آئُںدے سمیں `چ اِہ مُکابلے کِتھۄں تک پُجّدے ہن؟