اجمیر سِںگھّ نیں ہَیمر سُٹّݨ وِچّ گۄلڈن ہَیٹ ٹْرِک مارِیا سی۔ یانی لگاتار تِنّ سۄن تمغے جِتّے سن۔ اُہ وی وِشو وَیٹرن چَیمپِیئن بݨن دے۔ اُہ پںجّاب پُلِس `چۄں اَیسّ.پی دے اہُدے تۄں رِٹائِر ہۄ کے اجّ کلّہ آپݨے پِںڈّ رہِںدّا ہَے تے ستھّاں دا شِںگّار ہَے۔ اجے وی اُس نیں آپݨا جُسّا سمبھّالِیا ہۄئِئَے تے آپݨی اُمر دے ہَیمر سُٹاوِیاں نُۄں نیڑے نہِیں لگّݨ دِںدّا۔

مئی 1966 دی گلّ ہَے۔ پٹِیالے دے نَیشنل اِںسٹِیچِئۄُٹ آف سپۄرٹس وِچّ چۄٹی دے اتھلِیٹاں دا کۄچِںگّ کَیمپ لگّا ہۄئِیا سی۔ مَیں اُدۄں کھِڈارِییاں دے ریکھا چِتّر لِکھݨے شُرُۄ کِیتے سن تے کھِڈارِییاں نال مُلاکاتاں کرن لئی پٹِیالے گِیا ہۄئِیا ساں۔ اِکّ دِن اتھلِیٹ ٹرَیک وِچّ پْرَیکٹِس کرن پِچھّۄں ارام کر رہے سن تے مَیں پَۄڑِییاں `تے بَیٹھا ڈائِری وِچّ کُجھّ نۄٹ کر رِہا ساں۔ میرے نیڑے ہی اتھلِیٹاں دی اِکّ ٹۄلی کھیڈ ادھِکارِییاں دِییاں چُگلِییاں کردی سُݨی۔ اجمیر سِںگھّ اُدۄں چھۄٹا ٹھاݨیدار سی۔ اُس نُۄں اُدۄں مست کہِںدّے سن۔ اُہ جِس ٹۄلی `چ بہِںدّا ہاسے کھیڈے دِییاں رَۄݨکاں لائی رکھّدا۔ اُہ کہِݨ لگّا٬ “آہ لںڈُّۄ جے اپھسر ریل دا سفر تھرڈ کلاس `چ کردے آ پر ٹی.اے.پھسٹ کلاس دا لَیںدے آ۔ اتھلَیٹِک کرن والِییاں کُڑِییاں ولّ ائیں جھاکدے آ جِویں تِیوِیں کدے دیکھی نی ہُںدّی۔”

اچانک گُربچن سِںگھّ رںدھّاوے دی نِگہا میرے `تے پئی تے اُہ اُچّی دیݨی کہِݨ لگّا٬ “وِیرا کِتے اِہ ناں لِکھ دئیِں۔ اِہ تاں اسِیں ہسّدے آں۔ اپھسر بڑے چںگّے آ!”

گُربچن سِںگھّ رںدھّاوا تے اجمیر سِںگھّ بائد وِچّ خُد پُلِس دے وڈّے اپھسر بݨ کے رِٹائِر ہۄئے۔ اِہ تاں اُہی جانݨ کِہ اپھسر کِنّے کُ ڈی.اے.ٹی.اے.لَیںدے تے کِنّے کُ چںگّے ماڑے ہُںدّے ہن؟

اجمیر سِںگھّ دا جنم 2 پھروری 1938 نُۄں سرہںدّ نیڑے پِںڈّ سَۄںڈھِییا وِچّ سادھارن کِسان سروݨ سِںگھّ دے گھر ہۄئِیا سی۔ سروݨ سِںگھّ خُد ماڑے مۄٹے پہِلوان سن تے گھر `چ کھُلّہا ڈُلّہا لویرا رکھّدے سن۔ اُنہاں دے چارے پُتّر ہڈّاں پَیراں دے کھُلّہے نِکلے جِنہاں `چۄں دۄ اِںٹرنَیشنل اتھلِیٹ بݨے۔ اجمیر سِںگھّ نِکّا ہُںدّا مستگڑھ دے سادھ کۄل چلا گِیا سی تے ٹۄبھے دی مِٹّی کڈھّݨ پِچھّۄں گذا کر کے لِیائُںدا سی۔ گھِئۄ لگِّییاں رۄٹِییاں اُہ پہِلاں ہی جھمبّ جاںدا تے اُتۄں دُدھّ پی لَیںدا۔ پھِر مستی ماردا۔ لۄکاں نیں اُس دا ناں ہی مست رکھّ لِیا سی۔

سال چھیئیِں مہِینِیں اُہ دُدھّۄں بھجِّییاں لویرِییاں دے کٹّے مںڈھَّۄر دی مںڈّی `چ ویچݨ لَے تُردا۔ اُہدے کھدّر دا لمّا جھگّا پائِیا ہُںدّا سی۔ اِکیراں کٹّے ویچ کے وٹّے پَیسِیاں نال اُس نیں سجّے پٹّ `تے مۄر کھُݨوا لِیا تے کھبّے `تے کُکّڑ۔ باںہ اُتے اجمیر سِںگھّ لِکھوا لِیا۔ ادھّی سدی بائد کُکّڑ تے مۄر تاں ایکمکار ورگے لگّݨ لگّ پئے ہن تے اجمیر سِںگھّ دا ادھّمِٹِیا ناں بھاویں کۄئی کُچھ پڑھی جاوے۔ سرِیر ودھ جاݨ نال سِیاہی پھَیل گئی ہَے۔

اجمیر سِںگھّ دا کدّ پںجّ پھُٹّ گِیاراں اِںچ ہَے تے بھار کُئِںٹل تۄں اُتے ہَے۔ نکّ وڈّا٬ اکھّاں ٹۄپِیدار٬ سِہلِییاں ادھّگںجِّییاں٬ بُلّہ مۄٹے تے ڈھالُۄ ہن۔ لگّدا ہَے جِویں نِکّے ہُںدّے نیں ڈھُڈّاں مار مار کے مجھّاں چُںگھِّییاں ہۄݨ۔ اُہ سِرے دا گالڑی ہَے تے ڈھالویں بُلّہاں `چۄں ہاسا مذاک تِلہک تِلہک پَیںدا ہَے۔ بۄل ٹُݨکواں ہَے٬ اکھّاں مست تے تۄر مستانی۔ پٹّ گیلِییاں ورگے ہن٬ دھُنّی ڈُۄںگھی تے مُچھّاں کھڑھوِییاں۔ وسما پتا نہِیں کِہڑی کمپّنی دا لائُںدَے کِہ اجے وی چالِییاں سالا دا ای لگّدَے۔ پِچھّے جِہے مَیں اُہنُۄں مِلِیا تے اُہدی کالی داڑھی دا بھیت پُچھِّیا تاں اُہ کہِݨ لگّا٬ “تُہاتھۄں کاہدا لکۄء آ۔ اِہ سبھ رںگّاں چھںگّاں دی مِہربانی آں۔”

پھِر اُہ آپݨِییاں تسوِیراں وِکھائُݨ لگّ پِیا۔ وِشو وَیٹرن چَیمپِیئنشِپ وِچّ مارچ پاسٹ کردے دِییاں٬ ہَیمر سُٹّدے دِییاں٬ وِکٹری سٹَیںڈ `تے گۄلڈ مَیڈل گل پُیائُںدے دِییاں تے پُلِس اپھسر بݨن دے سٹار لگّݨ دِییاں۔ کُجھّ تسوِیراں وِدیشی میماں نال وی سن۔ آکھݨ لگّا٬ “گھر آلی نُۄں تاں سارا پتا بئی اِہ اُۄںئیِں پھۄٹۄیاں ای آں٬ ہۄر کُش نی۔ لئۄ تُسِیں وی درشن کر-لۄ۔ آہ ہَیمر سِٹّدی سی٬ آہ گۄلا٬ آہ لمّی چھال آلی تے آہ اُۄںئیِں آ کھڑھی ہۄئی سِںگھّ نال پھۄٹۄ کھِچائُݨ۔ مَیں وی آکھِیا٬ پھۄٹۄ کھِچائُݨ نال آپݨا کی گھسدَے؟”

مَیں تسوِیراں `چۄں اِکّ سۄہݨی جِہی میم دی تسوِیر چُݨ لئی۔ اُہ پُچھّݨ لگّا٬ “بھلا میم دی پھۄٹۄ کِہڑے کمّ آئۄُ؟”

مَیں آکھِیا٬ “اِہدے `چ گلَیمر آ٬ سُہپّݨ۔ پاٹھک میم دی پھۄٹۄ ویکھݨگے تے اِہدے نال تُہاڈی وی ویکھ لَیݨگے۔ اِشتِہارباذی سۄہݨِییاں کُڑِییاں نال ہی ہُںدّی اےَ۔”

اجمیر سِںگھّ نیں ہسّدِیاں کِہا٬ “دیکھِئۄ کِتے ہۄر ای پںگّا ناں کھڑھا کر دِئۄ۔ لاگ ڈاٹ آلِیاں نیں کہِݨا کِہ میم نال رلِیا ہۄئۄُ۔ پُلِس آلے تاں پہِلاں ای بتھیرے بدنام نیں۔” تے اُہنے نال ہی میماں دِییاں تسوِیراں پاسے کر لئیِیاں۔

مَینُۄں یاد آئِیا اجمیر سِںگھّ دا پُراݨا رںگِّیلاپݨ۔ بںگّلَۄر دی اِکّ نَیشنل مِیٹ سمیں اُس نیں بَیںڈ واجے نال آپݨی چھاتی دے مسل نچا کے وِکھائے سن۔ ڈھۄل دے ڈگّے نال اُہ کدے سجّا ممّا ہِلائُںدا٬ کدے کھبّا تے ڈگّے دے تۄڑے اُتے اُہ دۄہاں ممِّیاں نُۄں وارۄ واری بُڑھکا کے تۄڑا جھاڑدا۔ پھیر اُہنے نچّݨ والی کُڑی دے ساہمݨے بَیٹھ کے مۄڈھے تے دھَۄݨ اہِلّ رکھّ کے٬ سِر ہِلا کے پھِلماں والی ریکھا نُۄں وی مات پا دِتّا۔ اسل وِچّ اُہ مَۄجی بںدّا ہَے٬ خُشدِل۔ اُہ کہِںدّا ہَے کِہ اجّ کلّہ دے کھِڈاری ساتے ویلِیاں دے کھِڈارِییاں ورگے کھُلّہ دِلے تے مِلاپڑے نہِیں۔ اُہناں `چ پُراݨے کھِڈارِییاں ورگا مۄہ تیہ نہِیں۔ اُہۄ جِہا ہاسا کھیڈا وی نی کردے۔ بسّ چُپّکِیتے جِہے ہن جِویں رُسّے ہۄئے ہۄݨ۔

اجمیر سِںگھّ نیں مَیٹْرِک سرہںدّ تۄں کِیتی سی۔ اَیپھّ.اے.دی پڑھائی ڈی.اے.وی.کالج امبّالا تۄں کر کے بی.اے.مہِںدّرا کالج پٹِیالے تۄں کِیتی۔ سکُۄل وِچّ اُہ کبڈّی تے پھُٹبال کھیڈدا سی پر کالج جا کے اُہ پہِلوانی کرن لگّا تے آپݨے وذن وِچّ پںجّاب یُۄنِیورسِٹی دا رَیسلِںگّ چَیمپِیئن بݨ گِیا۔ اکھاڑے `چ گھُلدِیاں اُہدا سِر مِٹّی نال بھر جاںدا سی جِس کرکے کُشتِییاں تۄں کِنارا کر لِیا تے تھرۄیاں کرن لگّا۔ مہِںدّرا کالج وِچّ پڑھدِیاں اُہ آل اِںڈِییا یُۄنِیورسِٹِیذ دا چَیمپِیئن بݨ گِیا۔ اُہدِییاں باہاں وِچّ ذۄر سی تے جِدھر پَیںدا سی دھکّے دےئی جاںدا سی۔ اُہ ڈِسکس تے گۄلا وی واہوا سُٹّ لَیںدا سی۔

تھرۄیاں دے سِر `تے اُہ 1960 `چ پںجّاب پُلِس وِچّ بھرتی ہۄ گِیا تے پہِلے سال ہی آل اِںڈِییا پُلِس دا چَیمپِیئن بݨ گِیا۔ پھِر اُہ نَیشنل چَیمپِیئن بݨِیاں تے پُلِس مہِکمے `چ اُس نُۄں ترکّی مِلݨ لگّی۔ اُہدا ہَیمر 140 پھُٹّ دی دُۄری تۄں ودھدا 1965 وِچّ 180 پھُٹّ تۄں وی ٹپّ گِیا تے نَیشنل رِکارڈ اُہدے ناں ہۄ گِیا۔ 1960 تۄں 75 تک اُہ جِتّ مںچّاں `تے چڑھدا رِہا۔ اِس دَۄران اُہ کئی وار پںجّاب چَیمپِیئن٬ آل اِںڈِییا پُلِس چَیمپِیئن تے نَیشنل چَیمپِیئن بݨِیا اتے اُس نُۄں ٹِیماں دِییاں کپتانِییاں کرن دا مَۄکا مِلدا رِہا۔ 1962 وِچّ اُس نیں اِںڈۄ-جرمن مِیٹ وِچّ چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔

1966 وِچّ کِںگّسٹن دِییاں کامنوَیلّتھ کھیڈاں لئی اُس دے چُݨے جاݨ دا پروِین کُمار نیں چانس مار دِتّا۔ پروِین کامنوَیلّتھ کھیڈاں `چۄں چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔ اُہ اُس ویلے دُنِییاں دا سبھ تۄں چھۄٹی اُمر دا سبھ تۄں بھارا سُٹاوا سی۔ پھِر پروِین نیں کئی سال اُس نُۄں اگّے ناں نِکلݨ دِتّا۔ 1973 وِچّ پھِلپائیِن دے شہِر منِیلا `چ پہِلی ایشِیائی ٹرَیک اَیںڈ پھِیلڈ مِیٹ ہۄئی جِس وِچّ اجمیر سِںگھّ نیں بھارت دی نُمائِںدگی کِیتی تے سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ اُتھے اُس نیں 60.4 مِیٹر دُۄر ہَیمر سُٹِّیا سی۔ پںجّاب سرکار نیں اُس نُۄں پُلِس دے سب اِںسپَیکٹر تۄں اِںسپَیکٹر بݨا دِتّا۔ 1974 وِچّ اُس نیں تہِران دِییاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ بھاگ لِیا تے اُتھے چَۄتھے ستھان `تے رِہا۔ نِرمل سِںگھّ جِیہدے پٹّ اُتے سپّ کھُݨِیا ہۄئِیا ہَے چاںدی دا مَیڈل جِتِّیا۔

نِرمل سِںگھّ دے دسّݨ انُسار اُس نیں آخری تھرۄء گُرُۄ نانک نُۄں دھِیا کے سُٹّی تے اُہ اجمیر تے اِکّ ہۄر دی سُٹّ تۄں اگّے نِکل گئی۔ اُہدی دِلچسپ گلّ اِہ وی سی کِہ پہِلی وار کۄکری آپݨے سہُرِیں جا کے جد اُہ پٹڑے اُتے وِہڑے `چ نہائُݨ بَیٹھا تاں سالِییاں نیں رَۄلا پا دِتّا٬ “آپݨے گھر سپّ!” نِرمل سِںگھّ نیں بھجّ کے ڈاںگ چُکّ لئی تے پُچھّݨ لگّا٬ “کِدھر آ سپّ؟”

سالِییاں تۄں ہاسا کِتھے رۄکِیا جاݨا سی؟ سپّ کِسے کھلّ کھُۄںجے نہِیں سی لُکِیا ہۄئِیا سگۄں نِرمال سِںگھّ دے پٹّ اُتے کھُݨِیاں ہۄئِیا سی۔ مکھَۄل کرا کے اُہ پھیر نہائُݨ بَیٹھ گِیا۔

اجمیر سِںگھّ نیں دسِّیا کِہ اُہنے کدے کِسے پِیر پھکِیر نُۄں دھِیا کے ہَیمر نہِیں سُٹِّیا۔ ہاں٬ کدے کدے جۄش `چ آئُݨ لئی کڑا چُمّ کے٬ تھاپی مار کے للکارا ذرُۄر مار لَیںدا ہَے۔ اِئۄں بںدّا رۄہ `چ آ جاںدا ہَے۔ مَیں پُچھِّیا٬ “کھیڈاں `چۄں تُسِیں کی کھٹِّیا تے کی گُیائِیا؟”

اُس دا اُتّر سی٬ “کھیڈاں `چۄں مَیں بہُت کُچھ کھٹِّیا۔ دیس پردیس دُۄر دُۄر تک جاݨ دا مَۄکا مِلِیا۔ جگّ جہان دِییاں سَیراں کِیتِییاں۔ نَۄکری مِلی٬ ترکّی مِلی٬ اَیسّ.پی.دا رَیںک مِلِیا تے من نُۄں تسلّی مِلی کِہ آپاں وی ہَیگے آں کُچھ۔ اِذّت مِلی٬ نامݨا٬ کھٹِّیا تے چَیمپِیئن بݨن دا سُیاد آئِیا۔ ہۄر بںدّے نُۄں کی چاہِیدَے؟”

“کھیڈ `چ کۄئی ہادسا٬ کۄئی مںدّبھاگی گلّ٬ کۄئی مایُۄسی؟”

“مایُۄسی اِہ آ کِہ آپݨا مُلک سپۄرٹس مائیِںڈِڈ نہِیں۔ جدۄں مَیں منِیلا تۄں گۄلڈ مَیڈل جِتّ کے مُڑِیا تاں دِلّی ایئرپۄرٹ `تے کسٹم والِیاں نیں ساڈے نال اجِہا ورتائۄ کِیتا جِویں اسِیں سمگّلر ہۄئیِئے۔ ساڈے آگُۄ اُمرائۄ سِںگھّ نیں وِچّ پَے کے کِہا کِہ اجمیر سِںگھّ اِںڈِییا لئی گۄلڈ مَیڈل لَے کے آئِئَے۔ کلرّک پاتشاہ کہِݨ لگّا٬ اِہ تاں اِکّ ہۄر چۄری پھڑی گئی۔ گۄلڈ مَیڈل تاں اِہنے ڈِکلیئر ای نہِیں کِیتا۔ اِہ تاں سِدھّا ای جُرم اَیں۔ تُسِیں ای دسّۄ ایتھے سپۄرٹسمَین کی کر-لُۄ؟”

مایُۄسی دے باوجُۄد اجمیر سِںگھّ نیں کھیڈاں دا کھہِڑا نہِیں چھڈِّیا۔ چالی سال دی اُمر تۄں بائد کھِڈاری وَیٹرنذ دِییاں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَے سکدا ہَے۔ جُیانی وِچّ اجمیر سِںگھّ نیں ودھّ تۄں ودھّ 62.78 مِیٹر دُۄر ہَیمر سُٹِّیا سی۔ وَیٹرن اتھلِیٹ بݨ کے اُس نیں چَۄتھی وِشو وَیٹرن اتھلَیٹِک چَیمپِیئنشِپ وِچّ بھاگ لِیا تے نِئۄُذِیلَیںڈ دے شہِر کرائیِسٹ چرچ تۄں تامبے دا تمغا جِتِّیا۔ 1989 وِچّ اٹھّوِیں وِشو وَیٹرن چَیمپِیئنشِپ امرِیکا `چ ہۄئی جِتھے اُس نیں 57.22 مِیٹر دُۄر ہَیمر سُٹّ کے گۄلڈ مَیڈل تے ورلڈ چَیمپِیئن بݨن دا خِتاب جِتِّیا۔ نَۄوِیں ورلڈ چَیمپِیئنشِپ پھِنلَیںڈ `چ ہۄئی تے اُتھے وی اُس نیں 55.54 مِیٹر ہَیمر سُٹّݨ نال سۄنے دا تمغا ہاسل کِیتا۔ اکتُۄبر 1993 وِچّ دسوِییاں وِشو وَیٹرن کھیڈاں جۄ جپان `چ ہۄئیِیاں اُتھَے وی اُہ وِشو وِجیتا بݨِیا۔ اُتھے اُس نیں 51.80 مِیٹر دُۄر ہَیمر سُٹِّیا۔ اِںج اُس نیں پںجّاہ تۄں پچوںجّا سال دے اُمر ورگ وِچّ وِشو پدھّر اُتے تِنّ سۄن تمغے جِتّ کے گۄلڈن ہَیٹ ٹْرِک مارِیا۔

پھِر پچوںجّا تۄں سٹھّ تے وڈیری اُمر وِچّ وی اُس نیں کئی مَیڈل جِتّے ہن۔ جدۄں تک اُہ پںجّاب پُلِس وِچّ رِہا اُہدے لئی وَیٹرنذ دے مُکابلِیاں وِچّ بھال لَیݨا سُکھالا سی۔ بائد وِچّ مِیٹاں `تے جاݨ آئُݨ دا کھرچا اُس نُۄں پلِّئۄں لائُݨا پَے رِہَے۔ 2005 وِچّ اُہ کَینیڈا وِچّ اَیڈمِںٹّن دِییاں ماسٹرذ کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ آئِیا سی۔ اُتھے سببّ نال مَیں وی گِیا ہۄئِیا ساں۔ اُتھے وی اجمیر سِںگھّ وِکٹری سٹَیںڈ اُتے چڑھِیا تے آپݨے مَیڈلاں دی گِݨتی وِچّ وادھا کِیتا۔

اُس دے دۄ پُتّر ہن پر چںگِّییاں کھُراکاں کھُیائُݨ دے باوجُۄد اُہ تکڑے کھِڈاری نہِیں بݨے۔ اُہدے کہِݨ مُۄجب لۄڑۄں ودھّ سہُۄلتاں وی بچِّیاں نُۄں وِگاڑ دِںدِّییاں ہن۔ اُہ آپ تںگّی `چۄں اُٹھِیا سی۔ آپݨی مِہنت٬ لگن تے دْرِڑتا نال وِشو چَیمپِیئن بݨِیاں۔ اُس نیں چٹپٹے کھاݨِیاں دی تھاں سادی شُدھ کھُراک نُۄں ترجِیہ دِتّی۔ سرپھا اُنا ہی کِیتا جِنّا جائِذ سی پر پھذُۄل کھرچی تۄں ہمیشاں بچِیا رِہا۔ ناں اُہ وہِماں `چ پِیا تے ناں بھرماں `چ۔ سپھلتا دا راذ اُس نیں سںتُّلت وِوہار دسِّیا۔ سںتُّلت کھُراک٬ سںتُّلت مِہنت تے سںتُّلت آرام۔ تے نال دی نال سںتُّلت ہاسا کھیڈا وی جۄ اُس نیں بُڈھّیوارے وی نہِیں چھڈِّیا۔