جُۄن 1984 دی تِنّ تارِیکھ سی۔ گُرُۄ ارجن دیو جی دا شہِیدی گُرپُرب سی۔ اُسے دِن میری پتنی دے چچیرے بھرا دا وِیاہ سی۔ میرا چھۄٹا بھرا بھجن سِںگھّ وی اُسے گھر وِیاہِیا ہۄئِئَے۔ بھجن آپݨے سالے دے وِیاہ تۄں کُجھّ دِن پہِلاں امرِیکا چلا گِیا سی۔ اُہنِیں دِنِیں پںجّاب وِچّ اݨہۄݨِییاں ورت رہِییاں سن۔ ناں گھۄنے سِراں والِیاں دی خَیر سی تے ناں کیساں والِیاں دی۔ بیکسُۄرے بںدّے بسّاں `چۄں لاہ کے مارے جا رہے سن۔ مَۄت کِتے وی تے کِسے نُۄں وی آ سکدی سی۔ بھجن نُۄں ڈر سی کِتے امرِیکا جاݨا وِچے ناں رہِجے۔ اُہدے وِیذے دی مِیاد وی تھۄڑھی ہی رہِںدّی سی۔ اُہدی غَیر ہاذری `چ ساڈا واہوا میل وِیاہ وِچّ گِیا۔ جنّ کِلا رائِپُر جاݨی سی۔ ویلے نال انںدّ کارج ہۄ گئے تے جانِییاں دا کھاݨ پِیݨ وی ہۄ گِیا۔ ڈۄلی لَے کے مُڑ رہے ساں کِہ نارںگّوال لںگھّ کے نہِر دے پُل اُتے کُجھّ جانی پاݨی دھاݨی پِیݨ اُترے۔ اُتھے ہی کِسے نیں دسِّیا کِہ اجّ ریڈِیئۄ تۄں اِںدرا گاںدھی بۄلی سی۔ لگّدَے کُچھ ہۄئۄُگا۔

جنّ جۄدھاں-مسُۄراں وِچّ دی چَۄکی مان پرت آئی۔ اِہ گلّ کِسے دے خاب کھِیال `چ وی نہِیں سی کِہ راتۄ رات پںجّاب `چ کرپھِئۄُ لگّ جاویگا تے جِتھے کۄئی ہۄویگا اُتھے ای گھِر جاویگا۔ رِشتیداراں نیں اگلے دِن آپۄ آپݨے گھرِیں پرتݨا سی۔ سویرے پتا لگّا کِہ سڑکاں `تے آواجائی بںدّ ہَے تے کۄئی بسّ جاں ریل گڈّی نہِیں چلّ رہی۔ ناں اخبار آئے سن تے ناں ریڈِیئۄ تۄں کۄئی خبر آ رہی سی۔ جِہڑا کۄئی چَۄکی مان دے بسّ اڈّے `تے جاںدا اُہ کھجّل کھُیار ہۄ کے مُڑدا۔ پھَۄجی اُہنُۄں بںدُّۄکاں وِکھا کے بھَیڑے بۄل بۄلدے تے پِچھّے مۄڑ دِںدّے۔ جے کۄئی ذرُۄری کمّ جاݨ دا واستا پائُںدا تاں کنّ پھڑا کے بَیٹھکاں کڈھائُںدے۔ سائیِکلاں والِیاں دے گلاں `چ سائیِکل پُیا کے گیڑے کڈھائے جاںدے۔ جںگّل پاݨی جاݨا ہی مُہال ہۄ گِیا سی۔ لۄکاں نُۄں پشُۄیاں لئی پٹھّے لِیائُݨے اَۄکھے ہۄ گئے۔ اِہۄ افواہاں اُڈی گئیِیاں کِہ پھلاݨے تھاں گۄلی چلّی اےَ تے پھلاݨے تھاں پھلاݨا مارِیا گِئَے۔ پھِر ریڈِیئۄ تۄں بی.بی.سی.دی خبر آئی کِہ پھَۄج نیں دربار ساہِب `تے ہلّا بۄل دِتَّے۔ لۄک سکتے وِچّ آ گئے تے رۄس نال بھر گئے۔ پر کرپھِئۄُ دی کرڑائی کارن کۄئی باہر نہِیں سی نِکل سکدا۔

سانُۄں چَۄکی مان گھِرِیاں نُۄں چار تارِیکھ وی لںگھّ گئی تے پںجّ وی لںگھّ گئی۔ کرپھِئۄُ جاری سی جِس نال جان اکلکاںد ہۄئی پئی سی۔ وِیاہ دا میل اِکۄ تھاں بجھِّیا بَیٹھا سی۔ اسِیں ریڈِیئۄ نال کنّ لا کے بی.بی.سی.دِییاں خبراں سُݨدے۔ اخبار بںدّ سن تے افواہاں دا بذار گرم سی۔ خبراں آ رہِییاں سن کِہ دربار ساہِب اُتے ٹَیںک چاڑھ دِتّے گئے ہن تے اکال تکھت نُۄں تۄپاں نال ڈھاہ ڈھیری کر دِتّا گِئَے۔ اجِہِییاں خبراں نال سِکھّاں دے ہِردے چھلݨی ہۄ گئے سن تے کئی کرپھِئۄُ دی پرواہ ناں کردے واہۄ داہ امّْرِتسر ولّ نُۄں تُر پئے سن۔ پر پھَۄجاں تھائۄں تھائیِں تائِنات سن جِہڑِییاں اُنہاں نُۄں رۄک رہِییاں سن۔ چھے جُۄن نُۄں مَیں تے میرا بھرا ارجن پَیدل ہی ماناں تۄں سۄہِییاں دے کھیتاں وِچّ دی ہُںدّے ہۄئے آپݨے پِںڈّ نُۄں چلّ پئے۔ اُدۄں ساڈے پِںڈّ ٹَیلِیپھُۄن نہِیں سی۔ چکر والِیاں نُۄں پھِکر سی کِہ ساڈے نال کی بِیتدی ہۄئۄُ تے سانُۄں چِںتّا سی کِہ پِںڈّ والِیاں دا کی ہال ہۄئۄُ؟ کھیتاں وِچّ کمّ کردا کۄئی ٹاواں ٹلّا بںدّا ہی نذرِیں پَے رِہا سی۔ پِںڈّاں وِچّ وی سُنّ سان سی۔

سۄہِییاں٬ گگڑا تے کۄٹھے لںگھّ کے اسِیں جگرائۄں تۄں رائیکۄٹ جاݨ والی سڑک لںگھّݨی سی۔ سانُۄں ڈر سی کِہ اُہدے اُتے وی پھَۄج دا پہِرا ہۄویگا۔ آسا پاسا ویکھ کے اسِیں سائِںس کالج کۄلۄں سڑک پار کِیتی تے ڈلّے نُۄں جاݨ والی لِںکّ سڑک اُتے جا چڑھے۔ ارجن اُتھۄں چکر نُۄں چلا گِیا تے مَیں سُۄئے پَے کے ڈھُڈِّیکے نُۄں تُر پِیا۔ اگاںہ پھَۄجی گڈّی ویکھ کے مَیں کَۄںکِیاں نُۄں مُڑنا مُناسِب سمجھِیا۔ کَۄںکِیں ڈھُڈِّیکے کالج دا اِکّ وِدِیارتھی مِلِیا جۄ مَینُۄں آپݨے گھر لَے گِیا تے چاہ پاݨی پِلائِیا۔ اُتھے مَیں کُجھّ سماں ارام کِیتا۔ اُس نیں مَینُۄں ڈھُڈِّیکے جاݨ لئی آپݨا سائیِکل دے دِتّا۔ جدۄں مَیں وڈّے کَۄںکِیاں تۄں چُۄہڑچکّ نُۄں جا رِہا ساں تاں گُرُۄسر کَۄںکِیاں ولّ پھائِرِںگّ ہۄئی۔ بائد وِچّ پتا لگّا کِہ اُتھے راہ جاںدے تِنّ چار بںدّے مارے گئے سن۔ اِہ اۄہی جگہا سی جِتھے مَیں بچپن وِچّ ریل گڈّی مُۄہرے بۄتے تۄں ڈِگّݨۄ بچِیا ساں۔ مَیں شُکر کِیتا کِہ اۄدھرلے راہ نہِیں ساں پِیا! اۄدۄں دا بچِیا اجّ وی بچ گِیا ساں۔

ڈھُڈِّیکے پہُںچِّیا تاں اُتھے وی کرپھِئۄُ ورگا ماہَۄل سی۔ سویرے اُٹھدِیاں خبراں مِلِییاں کِہ سںتّ جرنَیل سِںگھّ تے اُہدے ساتھی شہِیدِییاں پا گئے ہن۔ دربار ساہِب دے کمپّلَیکس `تے پھَۄج دا کبذا ہۄ گِیا ہَے پر گۄلِییاں اجے وی رُک رُک کے چلّی جاںدِییاں ہن۔ بی.بی.سی.دِییاں خبراں آ رہِییاں سن کِہ اِںگلَیںڈ تے ہۄرناں مُلکاں وِچّ سِکھّ مُذاہرے کر رہے ہن تے بھارتی پھَۄجاں وِچّ سِکھّ رجمَیںٹاں نیں بغاوت کر دِتّی ہَے۔ ریڈِیئۄ تۄں مُذاہراکارِییاں دِییاں آواذاں سُݨدِییاں سن جۄ بڑِییاں رۄہ بھرِییاں سن۔ کھُۄن دا بدلا کھُۄن دے ناہرے لگّ رہے سن۔

رات ڈھُڈِّیکے کٹّ کے مَیں اگلے دِن چکر چلا گِیا۔ ساڈا گھر گُردوارے دے نیڑے ہی ہَے۔ مَیں سویرے ساہجرے اُٹھِیا تاں مُۄںہ ہنہیرے `چ ویکھِیا کِہ گھر تۄں گُردُیارے دے وِچکار کھالی پئی تھاں `تے پھَۄجی مۄرچے ملّی بَیٹھے سن۔ اُنہاں نیں گۄڈݨِییاں لا کے بںدُّۄکاں سِنّہِییاں ہۄئیِیاں سن۔ مَیں باہر نُۄں جںگّل پاݨی جاںدا رُک گِیا۔ دِن دا چانݨ ہۄئِیا تاں چار چُپھیرے پھَۄج ای پھَۄج سی۔ اینی پھَۄج تاں مَیں ہِںدّ-پاکِہ دِییاں لڑائیِیاں سمیں وی نہِیں سی ویکھی۔ راتۄ رات ٹرکّاں دے ٹرکّ پِںڈّ `چ آݨ وڑے سن۔ ساڈے پِںڈّ دا گُردُیارا اِتِہاسک ہۄݨ کارن اُہنُۄں گھیرا پائِیا گِیا سی پر اُتھے کۄئی کھاڑکُۄ نہِیں سی۔

کُجھ دِن مَیں چکر ہی رِہا۔ اِکّ رات اجے وڈّا تڑکا سی کِہ لائۄُڈ سپِیکر تۄں آواذاں آئُݨِییاں شُرُۄ ہۄئیِیاں پئی کۄئی بںدّا گھرۄں باہر ناں نِکلے۔ باہر پھَۄج نیں پِںڈّ نُۄں گھیرا پائِیا ہۄئِئَے۔ پھَۄج نیں کُجھّ چانݨ دے گۄلے وی اسمان `چ چھڈّے سن۔ پھِر لائۄُڈ سپِیکر تۄں آواذاں دے کے لسںسِّیئے بُلائے جاݨ لگّے تے اُنہاں دا اسلا جمہاں کرائِیا جاݨ لگّا۔ کُجھّ اِکناں نُۄں پھَۄجی گڈِّییاں اُتے بِٹھا کے جگرائۄں لَے گئے تے کئی دِن ہِراست وِچّ رکھِّیا۔ کئیِیاں دی کُٹّ مار وی ہۄئی۔ لۄک ہَیران پریشان سن کِہ اِہ جگّۄں تیرہوِیں کاہتۄں کِیتی جا رہی ہَے؟ ساڈے پِںڈّ والِیاں دا کی کسُۄر سی؟ وِچے پںچّ پھڑے جا رہے سن تے وِچے سرپںچّ۔ نالے اکال تکھت ڈھاہ دِتّا سی۔ مَیں اِس نُۄں نادرشاہی سمجھ رِہا ساں۔ میرے من `چ رۄہ اُٹھّ رِہا سی کِہ پھَۄجی اپھسراں تۄں پُچھّاں تاں سہی پئی اِہ ہنہیرگردی کِئۄں کردے اۄں؟ گھر دے مَینُۄں رۄک رہے سن کِہ اُہ تَینُۄں وی ڈھاہ لَیݨگے۔ پھَۄجِییاں مُۄہرے ناں کۄئی اپِیل سی ناں دلِیل سی۔

ساکا نِیلا تارا تۄں بائد جۄ کُچھ ہۄئِیا اُہدے بارے بہُت کُجھّ لِکھِیا جا چُکَّے۔ مَیں آپݨے پِںڈّ دے کُجھّ بھلے پُرشاں دی ہڈّبِیتی دسّداں۔ دۄ جُۄن نُۄں چکر دے تِنّ بذُرگ بِشن سِںگھّ٬ بچِتّر سِںگھّ تے مِستری دلِیپ سِںگھّ پِںڈّ دے گُردُیارے دی ذمِین دے سمبّںدھّ وِچّ امّْرِتسر گئے سن۔ دربار ساہِب دے آلے دُیالے کرپھِئۄُ لگّا ہۄئِیا سی جِس کرکے رات اُنہاں نُۄں گُردُیارا شہِیداں وِچّ کٹّݨی پئی۔ تِنّ تارِیخ نُۄں کرپھِئۄُ کھُلّہا تاں اُہ جتھیدار گُرچرن سِںگھّ ٹَۄہڑا نُۄں مِلے۔ ذمِین دا کیس سُݨ کے اُس نیں سلاہ دِتّی کِہ اجّ ایتھے سراں وِچّ ای رُک جاوۄ۔ اجّ اَیتوار ہۄݨ کرکے دپھتر بںدّ ہَے۔ بھلکے تُہانُۄں مُکھتِیارناما بݨا کے دے دیواںگے تے تُسِیں جگرائۄں جا کے وکِیل راہِیں کیس درج کرا دیݨا۔ اِہ گلّاں مَینُۄں دلِیپ سِںگھّ نیں خُد دسِّییاں سن جدۄں اُہ ساکے نِیلے تارے `چۄں بچ کے مہِینے کُ پِچھّۄں واپس پِںڈّ مُڑِیا سی۔

اُس نیں دسِّیا سی٬ “اسِیں پھیر رات نُۄں اۄتھے ای رہِ-پے۔ گُرُۄ رام داس سراں `چ سانُۄں تھاں ناں مِلی۔ اُہ پہِلاں ای گُرپُرب `تے آئے شردھالُۄیاں نال بھری ہۄئی سی۔ اسِیں آکھِیا ہُݨ کِہڑا سِیال اےَ؟ لںگّر دے تے مںجّی ساہِب دے سنّہ `چ جِہڑی کھالی تھاں سی اسِیں اۄتھے ای پرنے وِچھا کے پَے-گے۔ اۄتھے ہۄر وی بتھیرے پئے سی۔ گُرپُرب کرکے سںگّت وی بیشُمار سی۔ کِسے نُۄں کی پتا سی بئی بھلکے کی ہۄ جاݨا؟ سانُۄں کۄئی خبر نی سی بئی سارے پںجّاب `چ کرپھُۄ لگّ گِئَے۔ مَیں تڑکے اُٹھِیا تے سرۄور `چ اِشنان کرن چلا گِیا۔ پھیر نال دِیاں نُۄں آ جگائِیا۔ اُہ کہِݨ لگّے٬ اسِیں تاں دِن چڑھے اُٹھاںگے۔ کمیٹی دا دفتر تاں نَۄں وجے کھُلّہݨا٬ پہِلاں آپاں کی کرنا؟ اۄدۄں چار سوا چار دا ٹَیم ہۄئۄُ جدۄں ٹھاہ ٹھاہ گۄلِییاں چلّݨ لگِّییاں۔ اسِیں کۄڈے کۄڈے بھجّ کے سراں `چ جا وڑے۔ سراں اںدّر اسِیں دبکے ہۄئے گۄلِییاں دے پھَیر سُݨی گئے۔”

مَیں مِستری تۄں پُچھِّیا سی٬ “پہِلاں کِسے نیں اَیلان نی کِیتا بئی جِہڑے شردھالُۄ گُرپُرب اُتے آئے آ اُہ ہتھّ کھڑھے کر کے باہر آ جاݨ?” دلِیپ سِںگھّ نیں سپشّٹ دسِّیا سی٬ “بِناں اَیلان تۄں پھائِرِںگّ شُرُۄ ہۄئی سی تے سانُۄں باہر نِکلݨ دا کۄئی مَۄکا نی دِتّا گِیا۔ جے سانُۄں باہر نِکلݨ نُۄں کہِںدّے تاں اسِیں اںدّر کی کرنا سی؟ چار ترِیک دا سارا دِن تے ساری رات اسِیں بھُکھّے تِہائِیاں کٹّی۔ جِہڑے جُیاک سی اُہناں دا تاں باہلا ای بُرا ہال سی۔ اگلا دِن وی اۄویں ای نںگھِّیا۔ اسِیں جہاذ ورگِییاں گُۄںجاں سُݨِییاں تے ائیں لگّا جِویں جہاذاں تۄں بمبّ ڈِگدے ہۄݨ۔ گرمی تے تیہ نال ساڈی جان نِکلی جاںدی سی۔ اسِیں مُڑھکے آلے لِیڑے نِچۄڑ کے مُۄںہ گِلّا کردے سی۔ جُیاکاں دا ہال دیکھ کے جرِیا نی سی جاںدا۔ باہر گۄلِییاں چلّی جاںدِییاں سی۔ رات نُۄں سراں `چ وی پھَۄجی آݨ وڑے۔ اُہناں نیں گرنیڈ سِٹّے تے گۄلِییاں چلائیِیاں۔ بسّ پھیر کی سی رۄݨ کرلائُݨ تے مرگے مارتے دی کُرلاہٹ مچّ-گی۔ دِن دے چڑھاء نال اُہناں نیں لائۄُڈ سپِیکر تۄں آکھِیا بئی جِہڑے جِئۄُںدے آ اُہ ہتھّ کھڑھے کر کے باہر آ جاݨ۔ نہِیں تاں اںدّرے بھُنّ دِیاںگے۔ اسِیں باہر آئُݨ لگّے تاں باہرۄں چھے ستّ بںدّے بھجّے بھجّے اںدّر آئے۔ اُہناں نیں رَۄلا پائِیا بئی کۄئی باہر ناں نِکلے٬ باہر چَۄںک `چ بںدّے ماری جاںدے آ٬ اسِیں مساں بچ کے آئے آں۔ اُہناں دا رَۄلا سُݨ کے اسِیں اںدّرے ای دڑ وٹّ-گے۔

“اینے نُۄں پھَۄجی سراں دے بار مُۄہرے آ کھڑۄتے۔ اُہناں نیں لائۄُڈ سپِیکر تۄں آکھِیا٬ سارے جݨے کپڑے اُتار کے تے ہتھّ کھڑھے کر کے واری واری باہر نِکل آئُݨ نہِیں تاں بمبّ مار کے سارِیاں نُۄں اںدّر ای بھُنّ دِیاںگے۔ جِویں پھَۄجِییاں نیں آکھِیا٬ اسِیں اۄویں ای کِیتا۔ اسِیں لِیڑے لاہ کے تے ہتھّ کھڑھے کر کے باہر نِکلی گئے تے اُہ سانُۄں وِہڑے وِچّ پاݨی دِییاں ٹُۄٹِییاں کۄل بِٹھائی گئے۔ وراںڈِیاں وِچّ لاشاں ای لاشاں پئیِیاں سی۔ ٹُۄٹِییاں تۄں سانُۄں پاݨی ناں پِیݨ دِتّا گِیا۔ تیہ نال ساڈی جان نِکلی جاںدی سی تے اسِیں نالی `چۄں لہُۄ-پاݨی دِییاں گھُٹّاں بھرِییاں۔ اُہناں نیں سانُۄں کھاسا چِر اۄتھے بِٹھائی رکھِّیا۔ پھیر چھتّ تۄں گرنیڈ ڈِگِّیا تے ساہمݨے وڈّے بار `چۄں مشِین گنّ چلّ-پی۔ بِشن سِئۄں دی پُڑپُڑی `چ گۄلی وجّی تے اُہ میرے `تے ڈِگّ پِیا۔ بچِتّر سِئۄں دا مَینُۄں پتا ناں لگّا۔ میرے اُتے ہۄر لاشاں وی آ ڈِگِّییاں۔ پھیر مَینُۄں کۄئی سُرت نی بئی کِنّا چِر گۄلی چلّی۔ جدۄں لاشاں چکِّییاں جاݨ لگِّییاں تاں مَینُۄں سُرت آئی۔ مَیں اکھّاں کھۄلہِییاں تاں پھَۄجی کھڑھے دیکھ کے پھیر بںدّ کر لئیِیاں۔ پھیر مَیں `واج سُݨی بئی جِہڑے جِئُںدے آ اُہ اُٹھ کھڑھے ہۄݨ نہِیں تاں لاشاں دے نال ای ساڑ دِتّے جاݨگے۔ اسِیں ستّ جݨے جِئُںدے کھڑھے ہۄئے۔ چھے بںدّے سی تے ستّوِیں بُڑھی سی۔ ساڈے ناں پتے لِکھ کے سانُۄں مِلٹری دی گڈّی `چ بِٹھا لِیا۔ باہر اِکّ نِیاݨا آپݨی ماں دی لاش اُتے لِٹِیا رۄئی جاںدا سی۔ ساڈے دیکھدِیاں اِکّ پھَۄجی نیں اُہدے سِر `چ بٹّ مارِیا جِس نال اُہ لاش تۄں رُڑھ گِیا تے رۄݨۄں ہٹ گِیا!

“پھیر سانُۄں اُہ اِکّ بِلڈِںگّ `چ لَے-گے۔ اۄتھے اُہناں نیں کالِییاں داڑھِییاں آلے اڈّ کڈھّ-لے تے سانُۄں بُڑھِیاں نُۄں کمرِیاں `چ تاڑ-`تا۔ ساڈے تیڑ بسّ `کلّے کچھہِرے ای سی۔ اۄتھے سانُۄں پںدّراں سۄلاں دِن رکھِّیا۔ اِکّ ویلے سانُۄں دال تے چَۄل دِںدّے سی تے دُۄجے ویلے سُکِّییاں رۄٹِییاں۔ دۄ وار سانُۄں ٹُۄٹِییاں تۄں پاݨی پِیائُںدے سی۔ اۄتھے اُہناں نیں ساڈے پںجِّیاں دے نِشان لئے تے مُڑ-مُڑ پُچھّدے رہے بئی امبّرسر کِئۄں آئے سی؟ بارِییاں ساڈِییاں بںدّ رہِںدِّییاں سی۔”

مَیں دلِیپ سِںگھّ تۄں پُچھِّیا سی٬ “نال دے دۄہاں ساتھِییاں دا پتا لگّا کُجھ؟” اُس نیں دسِّیا سی٬ “بِشن سِںگھّ تاں میرے ساہمݨے ای شہِیدی پا گِیا سی۔ بچِتّر سِںگھّ دا کۄئی پتا نی لگّا۔”

بائد وِچّ مَینُۄں پِںڈّ دے بںدِّیاں تۄں پتا لگّا کِہ بچِتّر سِںگھّ وی دلِیپ سِںگھّ واںگ بچ گِیا سی۔ ساکا نِیلے تارے تۄں کُجھّ دِناں بائد پُلِس پِںڈّ `چ پُچھّݨ آئی سی کِہ دلِیپ سِںگھّ تے بچِتّر سِںگھّ پِںڈّ `چ کی کردے سن؟ پر بِشن سِںگھّ بارے اُنہاں نیں کُچھ نہِیں سی پُچھِّیا۔ لۄک تاں اُدۄں ہی سمجھ گئے سن کِہ بِشن سِںگھّ مارِیا گِئَے ہۄݨَے۔ دلِیپ سِںگھّ تے بچِتّر سِںگھّ پھڑے ہۄئے ہۄݨگے تاں ہی اُنہاں بارے پُچھّدے نیں۔

دلِیپ سِںگھّ تۄں مَیں رِہاء ہۄݨ بارے پُچھِّیا تاں اُس نیں دسِّیا سی٬ “پںدّراں وِیہ دِناں پِچھّۄں اُہناں نیں سانُۄں آپۄ آپݨے ذِلہے دِییاں جیلہاں `چ بھیج-`تا سی۔ دس باراں دِن لُدھِیاݨے جیلہ `چ رکھِّیا تے پُچھّدے رہے بئی پِںڈّ `چ کِیہنے کِیہنے امّْرِت چھکِئَے تے کِیہدے کِیہدے کۄل ہتھِیار اےَ؟ مَیتھۄں وار وار پُچھّدے بئی تُۄں سںتّ جرنَیل سِںگھّ دا چیلا تاں نی؟ جدۄں اُہناں دی تسلّی ہۄ-گی بئی اِہ مِستری تاں اُۄںئیِں آ پھسِئَے تاں اُہناں نیں مَینُۄں رِہاء کر-`تا۔”

“تَینُۄں رِہاء کرن ویلے پُلِس نیں کۄئی تاکِید تاں نی کِیتی؟” مَیں آخری گلّ پُچھّی سی۔ اُس نیں دُکھی دِل نال دسِّیا سی٬ “کِیتی سی بئی `گاہاں کۄئی ودھّ گھٹّ گلّ ناں کرِیں۔ پر ہڈِّیں بِیتِییاں کدۄں بھُلّدِیئَں؟”