لام لۄہے دے چݨے ہَے پہِلوانی جِںدّ بکّرے واںگ کۄہائیِدی اے

مُڑھکے ڈۄلہ کے وِچّ اکھاڑِیاں دے جان مار کے جان بݨائیِدی اے

ملّ مُڈھّ کدِیم تۄں پںجّابِییاں دے ہِیرۄ رہے ہن۔ اجّ وی کِکّر سِںگھّ٬ کلُّۄ٬ غُلام تے گامے ہۄراں دِییاں گلّاں کرِیئے تاں رُماںچِک جِہا ہُلہارا آ جاںدَے۔ ملّاں نُۄں لۄک مِٹّی دے اکھاڑِیاں `چ تپ کرن والے تپسّوی منّدے رہے ہن۔ اُہناں دے درشن کرن٬ گھۄل ویکھݨ تے اُہناں جِہے بݨنا لۄچدے رہے ہن۔ دانی٬ بھگت٬ سُۄرمے تے ملّاں نُۄں پںجّابِییاں نیں سدا ستِکار دی نذر نال ویکھِیا ہَے۔ گائِک٬ نچار٬ اَیکٹر تے ہۄر کلاکار پںجّابی مانسِکتا وِچّ ملّاں جِہا آدر ہاسل نہِیں کر سکے۔ ملّ دا متلب ہُںدَّے٬ باہُۄبل نال گھُلݨ والا بلوان بںدّا۔ اُہ ہتھِیار تۄں بِناں ہی وِرۄدھی نُۄں چِتّ کردا ہَے۔ اُہ اکھاڑے `چ ذۄر کر کے آپݨے جُسّے نُۄں اینا تاکتور بݨا لَیںدا ہَے کِہ اُس دا جُسّا ہی ہتھِیار بݨ جاںدا ہَے۔ ملّاں بارے پْرۄ: کرم سِںگھّ تے پہِلوان مِہر دِین نیں بڑے سِفتی ٹپّے جۄڑے نیں:

-دیس مہِفلاں وِیاہ شِںگّارنے نُۄں٬ بںدّے ملّاں دا ساتھ بݨاںودے نیں۔

ملّ خاس شِںگّار ہن شہِنشاہاں٬ رُستم جال سُہراب سجاںودے نیں۔

پہِلواناں `تے ربّ دی مِہر سِدھّی٬ خُشنسِیبِییاں رںگّ وِکھاںودے نیں۔

پہِلوان پہاڑ نیں ہِمّتاں دے٬ گھُلݨا ذِںدّگی نال سِکھاںودے نیں۔

-کِکّر٬ کلُّۄ٬ غُلام٬ اِمام٬ گاما٬ چھڈّ گئے جہان نِشانِییاں نیں۔

ذرا گَۄر کرنا سِیاݨے آکھدے نیں٬ بہُت اَۄکھِییاں اِہ بھلوانِییاں نیں۔

اِک سماں سی جدۄں ملّاں دِییاں گلّاں پںجّاب دی ہوا `چ تاری سن۔ مِٹّی دے اکھاڑِیاں وِچّ ملّاں دے ذۄر ہُںدّے۔ میلِیاں وِچّ چھِںجھّاں پَیںدِییاں تے پرہِیاں `چ اُنہاں دِییاں گلّاں ہُںدِّییاں۔ اُنہاں دے اکھاڑِیاں `چ کِیتے ذۄر تے گھُلے گھۄلاں دے کِسّے چھِڑدے۔ بھلواناں دے مارے داء٬ کِیتِییاں جھںڈِّییاں تے جِتِّییاں گُرجاں دِییاں باتاں پَیںدِییاں۔ کُشتی سدِییاں پُراݨی کھیڈ ہَے۔ اِس دا اِتِہاس پںجّ ہذار ورہے پہِلاں تک دا کھۄجِیا گِیا ہَے۔ مَیسیپۄٹامِییا وِچۄں 3000 پُۄ: ای: دی بݨی تامبے دی اِکّ تشتری مِلی ہَے جِس اُتے دۄ پہِلوان کُشتی کردے اُکرے ہۄئے ہن۔ مِسر وِچّ نِیل ندی دے کںڈھّے بینی ہسن دے اِکّ مکبرے دِییاں کںدھّاں اُتے کُشتی کردے ملّاں دے چِتّر واہے مِلدے ہن۔ اِنہاں چِتّراں دی اُمر ساڈھے چار ہذار سال اںکّی گئی ہَے۔ بھارت دے پْراچِین گْرںتھّ رِگ وید٬ رامائِݨ تے مہامبھارت وِچّ وی کُشتِییاں دا ذِکر آئُںدا ہَے۔ چِین `چ 700 پُۄ: ای: `چ کُشتی پْرچلت سی۔

یُۄنان دے مہاںکوی ہۄمر نیں آپݨے مہاںکاوِ اِلِیئد وِچّ اۄڈِیسس تے اجَیکس دِییاں کُشتِییاں دا ورݨن کِیتا ہَے۔ 704 پُۄ: ای: `چ پُراتن اۄلمپِّک کھیڈاں دی اٹھاروِیں اۄلِمپِّیئد وِچّ کرۄٹۄن دا دِئۄ کدّ پہِلوان مِیلۄ اۄلمپِّک چَیمپِیئن بݨِیا سی۔ مِتھّ ہَے کِہ اُہ مُکّا مار کے سانہ نُۄں مار دِںدّا سی۔ بھارت `چ ساڈھے تِنّ ہذار سال پہِلاں کُشتِییاں شُرُۄ ہۄ چُکِّییاں سن۔ بھِیم سَین تے بل رام جۄدھے وی سن تے پہِلوان وی سن۔ مِتھِہاس ہَے کِہ بھِیم سَین دے اسماناں `چ وگاہے ہاتھی ہالے تک نہِیں مُڑے۔ اِران دے رُستم تے سۄہراب دَیوی شکتِییاں والے پہِلوان سن۔ شاہناما پھِردَۄسی اُنہاں دی سُۄرمگتی دِییاں واراں نال بھرِیا پِیا ہَے۔ کہِںدّے ہن کِہ رُستم دی گُرج اٹھّ بںدّے مسِیں چُکّدے سن۔

گُرُۄ اںگّد دیو جی کھڈُۄر ساہِب دے اکھاڑے `چ ملّاں دا ذۄر کروائِیا کردے سن۔ اُس جگہا ہُݨ گُردوارا ملّ اکھاڑا ساہِب سُبھائِمان ہَے:

-گھۄٹا کُۄںڈا بدام لںگّۄٹ لَیݨے جۄ بھلوانی دا مُڈھّۄں دستُۄر ہَے جے۔

اۄتھے جاںدِیاں `کھاڑا گُڈوا لَیݨا اںگّد ساہِب جِئۄں وِچّ کھڈُۄر ہَے جے۔

مُغلاں دے آئُݨ نال ہِںدُّستان وِچّ کُشتی کلا نُۄں تکڑا ہُلہارا مِلِیا۔ بابر خُد تکڑا پہِلوان سی۔ ہِںدّ وِچّ ورتمان کُشتی دا مۄڈھی اُستاد نُۄرئُدِین نُۄں منِّیا جاںدا ہَے۔ دںدّ کتھا تُری آئُںدی ہَے کِہ اُہ نِتّ پںجّ ہذار ڈںڈّ تے پںجّ ہذار بَیٹھکاں کڈھّدا سی تے گھںٹِّیاں بدھّی کھُۄہ گیڑدا سی۔ خلِیفا ابدُرّہِیم نیں راہ جاںدِیاں رُکھّ پُٹّ دِتّا سی جِتھے ہر سال میلا لگّدا ہَے تے بھلوان دِییاں نِشانِییاں دے درشن کرائے جاںدے ہن۔

خلِیفا چراگئُدِین دیوے ہِںدّ ساڈھے ستّ پھُٹّا سی تے رمذی اٹھّ پھُٹّا بھلوان سی۔ اُہناں نُۄں چھِںجھّاں `تے لِجاںدِیاں گھۄڑِییاں بدلݨِییاں پَیںدِییاں سن۔ بابا پھتِہ سِںگھّ نیں کھُۄہ `چ ڈِگّی ڈاچی `کلّے نیں ہی باہر کھِچّ لئی سی۔ پہِلوان الِیئے نیں جُۄلے جُڑ کے کھُبھِّیا گڈّا کڈھّ دِتّا سی۔ بلبِیر سِںگھّ کںوّل نیں ’بھارت دے پہِلوان‘ پُستک وِچّ ملّاں دِییاں مُۄںہۄں مُۄںہ تُرِییاں آئُںدِییاں گلّاں درج کِیتِییاں ہن۔ پہِلواناں دے سابتے بکّرے کھاݨ, وِیہ وِیہ سیر ماس دِییاں یکھݨِییاں پِیݨ, دھڑی دھڑی دُدھّ تے سیر سیر گھِئۄ اِکۄ چِگھّی پی جاݨ دِییاں گلّاں نال پُستک بھری پئی ہَے۔

سدِیکا امبّرسرِییا وی بہُت تکڑا پہِلوان سی۔ مہاراجا شیر سِںگھّ نُۄں کُشتِییاں دا بڑا شَۄک سی تے اُہ خُد مُۄںگلِییاں پھیردا ہُںدّا سی۔ جِدّݨ سںدھّاوالِییاں نیں شیر سِںگھّ دے گۄلی ماری اُدّݨ مہاراجا شاہ بلاول دے مکبرے لاگے سدِیکے دا بھُچال نال گھۄل ویکھ کے پھَۄج دی سلامی لَے رِہا سی۔ سدِیکے بارے کِہا جاںدَے کِہ اُہ مَۄراں اُتے جھۄٹے نُۄں چُکّ کے اِکّ مِیل تُر سکدا سی۔ اِکّ وار کھۄتے دے سِر `چ اجِہا مُکّا مارِیا کِہ کھۄتا تھائیں مر گِیا۔ لاہَۄر دے بُۄٹے بھلوان `چ ہاتھی جِنّا ذۄر سی جِس نُۄں کِکّر سِںگھّ نیں اُستاد دھارِیا۔ کِکّر سِںگھّ دا کدّ ستّ پھُٹّ تے بھار ساڈھے ستّ مݨ سی۔ اُہ گل `چ دۄ مݨ دا پُڑ پا کے آپݨے پِںڈّ گھݨِیئیکے تۄں کرباٹھ پِںڈّ تک دَۄڑِیا کردا سی جِس کرکے اُہدی دھَۄݨ اُتے کنّہا پِیا ہۄئِیا سی۔ کدے کدے کِکّر سِںگھّ ہاسا مکھَۄل وی کر لَیںدا سی۔ اُہ مِلݨ گِلݨ آئے شُکِین دے چادرے دا لڑ کھِچّ دِںدّا تے کہِںدّا٬ “لَے پئی جُیاناں٬ تیرا مال متّا ڈِگّ چلِّیا ای!”

آپݨے اڑب سُبھاء کارن کِکّر سِںگھّ وِدیشاں وِچّ کُشتی لڑن ناں جا سکِیا۔ 1889 `چ پںڈّت مۄتی لال نہِرُۄ نیں پَیرِس دی نُمائِش `تے جاݨا سی جِتھے کُشتِییاں وی ہۄݨِییاں سن۔ اُس نیں کِکّر سِںگھّ نُۄں نال چلّݨ لئی کِہا پر اُہ اگائۄُں اِکّ لکھّ رُپِیا لَیݨ لئی اڑ گِیا۔ اخِیر نہِرُۄ نیں پہِلوان غُلام نُۄں نال تۄر لِیا جِس نیں پَیرِس وِچّ رُستمے ذماں دا خِتاب جِتِّیا جۄ کِکّر سِںگھّ نیں وی جِتّ جاݨا سی۔ غُلام کلُّۄ دا وڈّا بھرا سی جۄ اینا نِمر سی کِہ ہر آئے گئے نُۄں آکھدا٬ “مَیں ہی تُہاڈا غُلام آں٬ سیوا دسّۄ۔” کلکتّے دی مشہُۄر گائِکا گَۄہر جان غُلام `تے مردی سی پر غُلام دے دِل وِچّ مَیل نہِیں سی۔ اُہ دربار ساہِب متھّا ٹیک کے کُشتی لڑن جاںدا سی تے مُڑ کے شُکرانا کرن آئُںدا سی۔

غُلام دے اُلٹ کلُّۄ چکّوِیں گلّ کردا سی۔ اُہنے پیلڑے بھلوان دے پُتّر کرِیم نُۄں تنذ ماری سی کِہ اَۄہ پیلڑے دی بُلبُل چلّی اے۔ پھِر اُہی کرِیم بخش 1992 `چ اِںگلَیںڈ دے ٹام کَینن نُۄں ڈھاہ کے رُستمے ذماں بݨِیا۔ کلُّۄ نیں منّہی پہِلوان رَیݨی والے نُۄں لاہَۄرِییاں دی بُلبُل کہِ کے گل پُیا لِیا سی تے چںگّی کھُمبھّ ٹھپائی سی۔ منّہی دِییاں اُںگلاں سرِیئے ورگِییاں سن جِس کرکے جِتھے ہتھّ پائُںدا سی جمبُّۄر واںگ ماس اُدھیڑ دِںدّا سی۔ اُہ بائی سال دی اُمر وِچّ مر گِیا اتے گُںگّا تے ہمِیدا وی جُیان اُمر `چ مرے۔ گُںگّا امّْرِتسرۄں لاہَۄر نُۄں بسّ چڑھِیا سی تے اگلی سِیٹ `تے بَیٹھا سی۔ اگّۄں اِکّ بچّی سڑک `تے بھُکانا اُڈائُںدی آ گئی۔ گُںگّے نیں بچّی دی جان بچائُݨ لئی اُچّی دیݨے آں آں کِیتی۔ گھبراہٹ `چ ڈرائیِور تۄں بسّ ٹاہلی نال جا وجّی تے گُںگّا گمبھِّیر ذخمی ہۄ گِیا۔ اُتھۄں اُس نُۄں ہسپتال لَے گئے پر اُہ بچ ناں سکِیا۔ گُںگّے دے وِیۄگ وِچّ اُہدا پہِلوان پِئۄ گامُۄں رۄ رۄ کے انّہاں ہۄ گِیا تے چھیتی مر گِیا۔

گامے دا کدّ تاں پںجّ پھُٹّ ستّ اِںچ سی پر بھار 250 پَۄںڈ سی۔ اُہدی چھاتی دا گھیرا 56 اِںچ تے ڈَۄلے 17 اِںچ سن۔ اُہ 1910 وِچّ لںڈّن گِیا تے جانہ بُلّ ورلڈ چَیمپِیئنشِپ جِتّ کے وِشو وِجیتا بݨِیا۔ اُہ مہاراجا پٹِیالا دا پہِلوان سی جۄ دیش دی وںڈّ پِچھۄں لاہَۄر چلا گِیا۔ اُتھے اُہ 23 مئی 1960 نُۄں بڑی مںدّی ہالت وِچّ گُذرِیا۔ اُس نیں 1928 `چ وِشو چَیمپِیئن ذبِسکۄ نُۄں تے 1929 `چ سوِیڈن دے نامی پہِلوان پِیٹرسن نُۄں پٹِیالے وِچّ پٹکا کے آپݨی تاکت دا لۄہا منّوائِیا سی۔ اُہدا بھرا اِمام بخش وی بڑا تکڑا پہِلوان ہۄ گُذرِیا جِیہنُۄں اِکّ وار دَۄدھرِیئے گُربخشے نیں وںگّارِیا پر اُہناں دا گھۄل ناں ہۄ سکِیا۔ گُجّراںوالے دا گاما سݨے سوارِییاں یکّا مۄڈھِیاں `تے چُکّ لَیںدا سی جِس کرکے لۄک اُس نُۄں یکّا بھلوان کہِݨ لگّ پئے سن۔

دارے دُلچِیپُرِیئے نُۄں جیلہ `چۄں ہتھّکڑِییاں لا کے اکھاڑے وِچّ لِیاںدا جاںدا سی تے کُشتی لڑائُݨ پِچھّۄں مُڑ ہتھّکڑِییاں لا لئیِیاں جاںدِییاں سن۔ اُہ کتل دے جُرم وِچّ سذا بھُگت رِہا سی۔ رُۄس دے بُلگانِن نیں دِلّی لاگے سۄنِیپت `چ اُہدی کُشتی ویکھ کے اُہدے `تے رہِم کرن نُۄں کِہا تاں پںجّاب دے مُکھّ مںتّری بھِیم سَین سچّر نیں دارے دی سذا مُیاف کرائُݨ `چ مدد کِیتی۔ پھِر اُہ پھِلماں `چ کِںگّکاںگ نال کُشتِییاں وِکھائُݨ لگّا۔ رامائِݨ `چ ہنُۄمان دا رۄل کرن والا تے راج سبھا دا مَیمبر بݨِیا دارا سِںگھّ دُۄجا ہَے۔ اُہ وڈّے دارے نالۄں دس سال چھۄٹا ہَے۔ اُنہاں دۄہاں نیں پھِلم سَیمسن وِچّ کُشتی وِکھائی سی۔ دُۄجا دارا پھری سٹائیِل کُشتِییاں دا رُستمے ذماں رِہا تے کئی پھِلماں دا نِرماتا ہَے۔ وڈّا دارا دُلچِیپُر دا سِدھُّۄ جٹّ سی تے چھۄٹا دارا دھرمُۄچکّ دا رںدھّاوا جٹّ ہَے۔ وڈّے دا کدّ چھے پھُٹّ ستّ اِںچ سی تے چھۄٹے دا چھے پھُٹّ دۄ اِںچ ہَے۔ ہُݨ سُر سِںگھّ دا کرتار سِںگھّ آپݨی اُمر دا وِشو چَیمپِیئن ہَے۔ نامی اِنامی پہِلواناں دی لڑی بہُت لمّی ہَے تے اُنہاں دِییاں گلّاں دا وی اںتّ نہِیں۔

وِیہوِیں سدی دے پہِلے ادھّ تک پںجّاب دا شائِد ہی کۄئی شہِر گراں ہۄوے جِتھے ذۄر کرن لئی اکھاڑے ناں ہۄݨ۔ کُشتی نال سمبّںدھِّت انیکاں کہاوتاں تے مُہاورے پںجّابی وِچّ پْرچلت ہن۔ پںجّابی لۄک پہِلواناں دے کِسّے گائُںدے تے سُݨدے رہے ہن۔ کرم سِںگھّ دا بںدّ ہَے:

-ملّ دیش تے دُنی دی شان ہُںدّے٬ جِتھے جمّے جائے شہِراں گاماں دی جے۔

ذۄر رجّویں کھُلّہی کھُراک ملّاں٬ ڈھیراں دُدھّاں تے گھِئۄ بداماں دی جے۔

ہۄݨ اُںگلاں پُۄرن تے جاݨ چنّݨ, ویکھے جاںدے مَیں مںڈّی سُناماں دی جے۔

ہرن وِچّ ڈراں کرم ملّ تُردے٬ دائُگِیراں دی ملّی ورِیاما دی جے۔

کِسّاکار رِیٹا دِین لِکھدا ہَے:

-مکھّݨ ملائی تِئۄڑ پِیݨ یکھݨی٬ اِذّت٬ وڈِیائی سامبھ سامبھ رکھّݨی۔

ماواں بھَیݨاں دیکھ گھتّدے نیں نِیوِییاں٬ ملّاں٬ سادھاں٬ سُۄرِیاں نُۄں پٹّݨ تِیوِییاں۔

سرڑ سرڑ یارۄ ڈںڈّ کڈھّدے٬ پٹّاں دے شپٹّے ہاڑھی جٹّ وڈھّدے۔

بَیٹھکاں تے ڈںڈّ یارۄ خُۄب پیلدے٬ پاسے ہۄ کے ویکھۄ جاں اِںجݨ ریل دے۔

رِیٹے دِینا ملّاں دِییاں سُݨاواں گلّاں جی٬ ندِییاں تے ہںسّ شیر وِچّ جھلّاں جی۔

ہُݨ کبڈّی دے ٹُۄرنامَیںٹ ودھیرے ہُںدّے ہن جد کِہ پہِلاں چھِںجھّاں ودھیرے پَیںدِییاں سن۔ پِںڈّاں دے لۄک آپۄ آپݨے ملّ پالدے سن۔ آپݨے پِںڈّاں دے پہِلواناں نال ٹۄلِییاں دِییاں ٹۄلِییاں چھِںجھّاں `تے جاںدِییاں۔ مَیں بچپن `چ اُنہاں چھِںجھّاں دے نذارے خُد تکّے نیں۔ دُۄرۄں ڈھۄل وجّدے سُݨ کے ای پتا لگّ جاںدا سی کِہ اکھاڑا بجھّ رِہَے جاں گھۄل چلّ پئے نیں؟ ڈھۄلاں دی تال ای دسّ دِںدّی سی کِہ چھِںجھّ کِس پڑاء اُتے ہَے؟ اُنہِیں دِنِیں ملّ درشکاں دے ساہمݨے ہی چادرے دی بُکّل اۄڑ کے جاںگھِیئے بنّہدے تے لںگّۄٹ لائُںدے۔ پھِر جَے الی تے جَے بلی کردے اکھاڑے ولّ ودھدے۔ اُنہاں دے تیل نال گُنّہے پِںڈّے لِشکاں ماردے تے گھۄل مِٹّی دے اکھاڑے وِچّ ہُںدّے۔ ملّ مِٹّی وِچّ نہاتے جاںدے۔ جِنّا چِر کِسے دی کںڈّ ناں لگّدی کُشتی چلدی رہِںدّی سی۔ کئی کُشتِییاں گھںٹِّیاں بدھّی چلدِییاں تے آخر پہِلوان برابری اُتے چھڈائُݨے پَیںدے۔ پھِر پہِلوان اکھاڑے دی پھیری لائُںدے تے درشک اُنہاں نُۄں اِنام دِںدّے۔

اِک سماں سی جدۄں `کلّے لاہَۄر شہِر `چ ہی پںجّاہ تۄں ودھّ اکھاڑے سن۔ امّْرِتسر وی اکھاڑِیاں نال بھرِیا پِیا سی۔ اُتھے ہُݨ وی چلدے چَۄوی اکھاڑِیاں دا ویروا پِیارا سِںگھّ رچھِین نیں پُستک ’کُشتی اکھاڑے‘ وِچّ دِتّا ہَے۔ اُس نیں پںجّاب دے سَۄ کُ اکھاڑِیاں دی جاݨ پچھاݨ کرائی ہَے۔ پںجّاب دے پْرسِدھّ اکھاڑِیاں وِچّ آلمگِیر٬ سیرۄں٬ امّْرِتسر گۄل باگ٬ سُر سِںگھّ٬ شاہکۄٹ٬ ہِیرۄں جھاڑۄں٬ جلںدھّر ناتھاں دی بگِیچی٬ گھُںگّراݨا٬ ڈُۄمچھیڑی٬ ڈھِلواں٬ سَیدۄکے٬ پٹِیالا٬ رَۄݨی٬ پھگواڑا٬ برنالا٬ پھرِیدکۄٹ٬ بٹالا٬ بٹھِںڈّا٬ بھٹِّییاں٬ ماچھِیواڑا تے ملیرکۄٹلا آدِ ہن۔ منّݨہاݨا٬ شںکّر٬ ببّیہالی٬ دِیالپُر تے ہکِیمپُر دے پُریوال کھیڈ میلے دِییاں چھِںجھّاں مشہُۄر ہن۔ آدھُنِک کُشتِییاں ودھیرے کر کے ہںسّ راج سٹیڈِیئم جلںدھّر وِچّ ہُںدِّییاں ہن تے انںدّپُر ساہِب دے ہۄلے مہلّے `تے کُشتِییاں دا دںگّل ہُںدّا ہَے۔

اکھاڑِیاں بارے انیکاں وہِم بھرم تے وِسواش چلدے رہے ہن۔ اِکّ وِسواش اِہ وی رِہا پئی جے کۄئی پٹھّا اکھاڑے دی مِٹّی `چ چِیچی دا تھۄڑھا جِہا کھُۄن چھِڑک دیوے تاں اُس اکھاڑے `چ کِسے دے سٹّ نہِیں لگّدی۔ اکھاڑِیاں دی مِٹّی وِچّ ہلدی تے رگڑے ہۄئے نِمّ دے پتّے مِلائُݨ دا اُپاء کِیتا جاںدا رِہا تاں جۄ کِسے دے رگڑ وجّ جاوے تاں اُہ پکّے ناں۔ اکھاڑے `چ جُتّی سݨے کۄئی نہِیں جا سکدا۔ اکھاڑے نُۄں پوِتّر جگہا سمجھِیا جاںدَے۔ وہِم ورگا اِکّ وِسواش اِہ وی ہَے کِہ کالی بِلّی دِییاں مُچھّاں دے وال لںگّۄٹ وِچّ سِئۄںتے ہۄݨ جاں شیر دے کھُۄن دِییاں کُجھّ بُۄںداں لںگّۄٹ رںگّݨ ویلے پائیِیاں ہۄݨ تاں اُہ لںگّۄٹ لائُݨ والے نُۄں ہار نہِیں آئُںدی۔

کُشتِییاں نال ڈںڈّ بَیٹھکاں٬ تیل دِییاں مالشاں٬ بداماں دِییاں شردائیِیاں٬ مکھݨِییاں ملائیِیاں٬ ماس دِییاں یکھݨِییاں٬ دُدھّ گھِئۄ٬ جاںگھِیئے تے لںگّۄٹ٬ اکھاڑِیاں دی مِٹّی٬ چھِںجھّاں تے دںگّل٬ جھںڈِّییاں٬ مالِییاں٬ رُمالِییاں٬ گُرجاں٬ ڈھۄلی٬ لاکڑی٬ مُنسِف٬ خلِیفے٬ پِیر٬ اُستاد٬ پٹھّے٬ منّتاں٬ یا الی٬ جَے بجرںگّ بلی٬ تھاپِییاں٬ جۄڑ٬ لتّ پھیرنی٬ مۄڈھِیاں `تۄں چُکّݨا تے اکھاڑے دی گیڑی جاں پھیری لائُݨ ورگے جُملے تے لفذ اۄت پۄت ہن۔ گھُلݨ سمیں داء مارن دا بڑا مہتّو ہَے۔ اسل وِچّ کُشتی ہَے ہی داء مارن تے رۄکݨ دی کھیڈ۔ کہِںدّے ہن کِہ اُستاد نُۄرئُدِین نیں کُشتِییاں دے 360 داء چالُۄ کِیتے سن۔

کلاجںگّ مارنا٬ ریلا کرنا٬ ڈھاک چاڑھنا٬ پُٹھّی٬ ساوِیں٬ دستی٬ مۄڑا٬ تیگا٬ پُٹھّا کلاجںگّ٬ مُلتانی٬ سالتُۄ٬ اںدّر ٹںگّی٬ باہر ٹںگّی٬ دھۄبی پٹڑا٬ سُۄتنے ہتھّ پائُݨا٬ اںدّرلی تے باہرلی مارنی٬ سُٹّ کرنی٬ ٹھِبّی لائُݨی٬ کرچی مارنی٬ مُنّا پھیرنا٬ پٹِّیں لگّݨا٬ کُڑںگّا٬ جُۄڑ مارنا٬ کھُچِّیں لگّݨا٬ کُلّا٬ چَۄمُکھِییا٬ باگڑی٬ رام باݨ, پَۄڑی٬ کُںڈّا٬ اِکّ ٹںگّی٬ سواری٬ ریڑھ٬ چرکھا٬ جنیئۄُ٬ کراس٬ کِلّی لائُݨا٬ رۄم٬ سپھال سُٹّݨا٬ باہاں بنّہݨِییاں٬ بھنّ کے ڈھاہُݨا٬ جھۄلی کرنی٬ گپھُۄیا مارنا٬ نکالۄں پُٹّݨا٬ گھۄڑی پائُݨی٬ مچھّی گۄتا٬ گۄڈا ٹیکݨا٬ بگلاں بھرنِییاں تے بُڑھکا کڈھّݨا آدِ انیکاں داء ہن جۄ کُشتی نُۄں کلامئی تے منمۄہݨی بݨائی آ رہے ہن۔

اجۄکی کُشتی وذن ورگاں وِچّ وںڈّی گئی ہَے تے کھُلّہے سمیں دی تھاں بجھّویں مِںٹّاں دے دَۄر بݨ گئے ہن۔ مِٹّی دے اکھاڑے الۄپ ہۄ رہے ہن تے اُنہاں دی تھاں گدّے وِچھ رہے ہن۔ گھںٹِّیاں بدھّی مِٹّی نال مِٹّی ہُںدّے ملّاں دا سماں لدّ گِیا ہَے۔ ہُݨ ملّاں دے گھۄلاں دا اُہ رُماںس نہِیں رِہا جِیہدا ورݨن دھنی رام چاتْرِک نیں ’ماردا دمامے جٹّ میلے آ گِیا‘ کوِتا وِچّ کِیتا سی۔ ہُݨ تاں اُس رُماںس دے گُیاچ جاݨ دِییاں گلّاں ہی کِیتِییاں جا سکدِییاں ہن۔