ایشِیائی کھیڈاں بھاویں 1951 وِچّ نوِیں دِلّی تۄں شُرُۄ ہۄئیِیاں پر اِنہاں دا بِیج کاپھی سماں پہِلاں بِیجِیا جا چُکّا سی۔ 1913 وِچّ ’اۄرِیئَںٹل اۄلمپِّک کھیڈاں‘ دے ناں تھلّے پھِلپائیِن دے شہِر منِیلا وِکھے تِنّ ایشِیائی مُلکاں دے کھیڈ مُکابلے ہۄئے سن۔ اِنہاں مُکابلِیاں وِچّ پھِلپائیِن 141 اںکّ لَے کے پْرتھم٬ چِین 42 اںکّاں نال دۄم تے جپان 16 اںکّاں نال پھاڈی سی۔ 1915 وِچّ ’پھار اِیسٹرن ایشِییاٹک کھیڈاں‘ دے ناں ہیٹھاں پھِر اُپْرۄکت دیشاں دے مُکابلے چِین دے شہِر شِںگھّائی وِچّ ہۄئے۔ اُتھے چِین نیں 152 اںکّ پْراپت کِیتے٬ پھِلپائیِن نیں 72 تے جپان نیں 32 اںکّ۔ 1917 وِچّ اِہۄ کھیڈاں جپان دی راجدھانی ٹۄکِیئۄ وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے جپان 120 اںکّاں نال مِیری رِہا جد کِہ پھِلپائیِن تے چِین کرموار 80 تے 49 اںکّ پْراپت کر سکے۔

پھار اِیسٹرن ایشِییاٹک کھیڈاں 1913 تۄں 1927 تک ہر دۄ سال پِچھۄں منِیلا٬ شِںگھّائی تے ٹۄکِیئۄ/اۄساکا وِچّ ہُںدِّییاں رہِییاں۔ 1927 دِییاں اٹھّوِییاں کھیڈاں شِںگھّائی وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے پھَیسلا لِیا گِیا کِہ اگاںہ نُۄں اِہ کھیڈاں اۄلمپِّک کھیڈاں دے وِچالے ہر چہُں سالاں پِچھۄں کرائیِیاں جاݨگِییاں۔ نَۄوِییاں کھیڈاں 1930 وِچّ ٹۄکِیئۄ ہۄئیِیاں جِتھے پہِلی وار اِںڈِییا دی ٹِیم نیں وی بھاگ لِیا۔ اِس پِچھۄں پھار اِیسٹرن کھیڈاں دا بھۄگ پَے گِیا۔

پھِر 1934 وِچّ پْرسِدھّ کھیڈ پْرمۄٹر پْرۄ.گُرُۄ دتّ سۄںدھی دے یتناں نال ’پچھّمی ایشِییاٹک کھیڈاں‘ دے ناں تھلّے اِہناں کھیڈاں دا پُنر جنم ہۄئِیا۔ اِہ کھیڈاں نوِیں دِلّی تے پٹِیالے وِچّ 2, 3 تے 4 مارچ 1934 نُۄں ہۄئیِیاں۔ دِلّی وِچّ اتھلَیٹِکس٬ ہاکی تے لائن ٹَینِس دے مُکابلے ہۄئے اتے پٹِیالے تَیرن تے واٹر پۄلۄ دے۔ پچھّمی ایشِییاٹک کمیٹی دے چیئرمَین مہاراجا یادوِںدّر سِںگھّ تے آنریری سَیکٹری پْرۄ.گُرُۄ دتّ سۄںدھی سن۔ مہاراجا بھُۄپِںدّر سِںگھّ اُدۄں بھارتی اۄلمپِّک کمیٹی دے پْردھان سن۔ اِہناں کھیڈاں لئی دِلّی وِچّ تمبُّۄیاں دا کھیڈ پِںڈّ بݨائِیا گِیا۔ اِنہاں کھیڈاں وِچّ کیول چار مُلکاں٬ لںکّا٬ افغانِستان٬ فلستِین تے ہِںدُّستان دے کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ ہِںدّۄستانی کھِڈاری سہِجے ہی سارِییاں کھیڈاں وِچّ جِتّاں ہاسل کر گئے۔ 1938 دِییاں کھیڈاں کرائُݨ دی ذِمّیواری فلستِین دے شہِر تلئوِیو نیں لئی سی جۄ اجّ کلّہ اِسرائیِل دی راجدھانی ہَے۔ پر دُۄجے سںسّار یُدھّ دے خترے کارن اِہ کھیڈاں ناں ہۄ سکِییاں۔ پھِر دُۄجی وِشو جںگّ لگّ گئی تے کھیڈاں دی گلّ بھُلّ وِسر گئی۔

1947 وِچّ ایشِیائی دیشاں دے آپسی سمبّںدھّاں بارے اِکّ کانپھرںسّ دِلّی وِچّ ہۄئی۔ اُتھے ہۄرناں گلّاں دے نال کھیڈاں راہِیں ایشِیائی مُلکاں وِچّ ساںجھ ودھائُݨ دے وِچار نُۄں بھرواں ہُںگھّارا مِلِیا۔ 1948 دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں سمیں لںڈّن وِچّ پھِلپائیِن دے کھیڈ پْرۄمۄٹر جارج بی وارگس نیں بھارت دے پْرۄ.گُرُۄ دتّ سۄںدھی نال ایشِیائی کھیڈاں بارے وِچار وٹاںدرا کِیتا جِس دے پھلسرُۄپ ایشِیئن اَیمیچِئۄر اتھلَیٹِک پھَیڈریشن بݨائی گئی۔ پھَیڈریشن دی پہِلی مِیٹِںگّ 12 تے 13 پھروری 1949 نُۄں نوِیں دِلّی وِچّ ہۄئی۔ مِیٹِںگّ وِچّ پھِلپائیِن٬ سِیام٬ اِںڈۄنیشِییا٬ برما٬ سِیلۄن٬ نِپال٬ پاکِستان٬ افغانِستان تے بھارت دے نُمائِںدے شامل ہۄئے۔ اُتھے ایشِیئن اتھلَیٹِک پھَیڈریشن دا ناں بدل کے ایشِیئن کھیڈ پھَیڈریشن رکھّ دِتّا گِیا تے مہاراجا یادوِںدّر سِںگھّ نُۄں پھَیڈریشن دا پْردھان چُݨ لِیا گِیا۔ جارج بی وارگس مِیت پْردھان تے پْرۄ.جی.ڈی.سۄںدھی سکتّر/خذانچی تھاپے گئے۔

مِیٹِںگّ وِچّ ایشِیائی کھیڈ پھَیڈریشن دا سںوِّدھان وی پاس کِیتا گِیا جِس انُسار ایشِیائی کھیڈاں اۄلمپِّک کھیڈاں دے سالاں وِچکار ہر چہُں سالاں پِچھۄں کرائُݨِییاں تہِ ہۄئیِیاں۔ اِںج سہی مہِنِیاں وِچّ پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں کرائُݨ دی ذِمّیواری نوِیں دِلّی نیں چُکّی تے دُۄجِییاں ایشِیائی کھیڈاں منِیلا نُۄں سَۄمپِییاں گئیِیاں۔ مِیٹِںگّ دے پھَیسلے انُسار پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1950 وِچّ کرائیِیاں جاݨِییاں سن اتے اتھلَیٹِکس٬ تَیراکی٬ ٹَینِس٬ ہاکی٬ بیسبال٬ باسکٹبال٬ والِیبال٬ پھُٹبال٬ مُکّیباذی تے کُشتِییاں دے مُکابلے ہۄݨے سن۔ پر اِہ سارِییاں کھیڈاں مِتھے سمیں اُتے کرائُݨِییاں سمبھّو ناں ہۄ سکِییاں۔

ایشِیائی کھیڈ پھَیڈریشن دی دُۄجی مِیٹِںگّ 31 جُلائی 1950 نُۄں پھِر نوِیں دِلّی `چ ہۄئی۔ اُس مِیٹِںگّ `چ کھیڈاں دی گِݨتی گھٹّ کِیتی گئی تے پھَیسلا ہۄئِیا کِہ ہُݨ اِہ کھیڈاں 15 پھروری تۄں 15 مارچ 1951 وِچکار کرائیِیاں جاݨ۔ پر دُۄجِییاں کھیڈاں 1954 وِچّ ہی ہۄݨ۔ اِس پھَیسلے پِچھۄں ستّ اٹھّ مہِینے کھیڈاں کرائُݨ دی تِیاری جںگّی پدھّر اُتے کِیتی گئی۔ اِںڈِییا گیٹ دے وِشال مَیدان ساہمݨے نَیشنل سٹیڈِیئم اُسارِیا گِیا جِس دے ٹرَیک دُیالے سائیِکل پٹّی وِچھائی گئی۔ تَیرن تلاء تے ہۄر کھیڈ بھون تِیار کرن دے نال نیڑے لگّدِییاں پھَۄجی بَیرکاں اۄلمپِّک پِںڈّ وِچّ تبدِیل کر دِتِّییاں گئیِیاں۔

کھیڈاں شُرُۄ ہۄݨ تک سبھ کُجھّ تِیار ہۄ گِیا تے ایشِیائی مُلکاں دے رںگّ برںگّے جھںڈّے نَیشنل سٹیڈِیئم دِییاں باہِییاں اُتے لہِرائُݨ لگّے۔ بھارت دے پْردھان مںتّری پںڈّت جواہر لال نہِرُۄ نیں ایشِییا دے کھِڈارِییاں نُۄں ناہرا دِتّا-کھیڈ نُۄں کھیڈ بھاونا نال کھیڈۄ۔ اِہ ناہرا ایشِیائی کھیڈاں دا اںگّ بݨ گِیا تے ایشِیائی کھیڈاں دے ماٹۄ ’ہمیشاں اگاںہ نُۄں‘ `تے امل کرن لئی ایشِییا دے کھِڈاری مَیدان وِچّ جُۄجھݨ لگّے۔

* * *

پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں 4 مارچ 1951 نُۄں آرمبھّ ہۄئیِیاں۔ دِلّی دے اِتِہاسک لال کِلے `چ سُۄرج دِییاں کِرناں تۄں اگنی پَیدا کر کے ایشِیائی کھیڈاں دی مِشال جگائی گئی۔ لال کِلے تۄں نَیشنل سٹیڈِیئم تک دا پںدھّ 50 کھِڈارِییاں نیں ہتھّۄہتھّی مِشال لَے کے دَۄڑدِیاں پُۄرا کِیتا۔ پںجّاہ سالاں دے اۄلمپِّیئن برگیڈِیئر دلِیپ سِںگھّ نیں مِشال پھڑ کے سٹیڈِیئم دا چکّر لائِیا۔ جدۄں اُس نیں کھیڈاں دی جۄت جگائی تاں سارا سٹیڈِیئم تاڑِییاں دے شۄر نال گُۄںج اُٹھِیا۔ اُدۄں سٹیڈِیئم وِچکار 11 دیشاں دے 489 کھِڈاری مارچ پاسٹ کرن پِچھۄں `کٹھّے ہۄئے کھڑھے سن۔

بھارت دے پہِلے راشٹرپتی ڈا.راجِںدّر پْرشاد نیں کھیڈاں شُرُۄ کرن دا اَیلان کِیتا۔ تۄپاں نیں سلامی دِتّی تے امن دا پَیغام دیݨ لئی گھُگِّییاں تے کبُۄتر آکاش وِچّ چھڈّے گئے۔ کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ والے گِیاراں مُلک افغانِستان٬ برما٬ سِیلۄن٬ اِںڈۄنیشِییا٬ اِران٬ جپان٬ نیپال٬ پھِلپائیِن٬ ملائِیا٬ تھائیِلَیںڈ تے بھارت سن۔ چِین تے پاکِستان پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ ہِسّا نہِیں لَے سکے۔ بھارتی دل وِچّ 151 کھِڈاری سن تے جپانی دل وِچّ 72 سن۔

اِہ کھیڈاں 4 مارچ تۄں 11 مارچ تک چلِّییاں۔ اِنہاں وِچّ اتھلَیٹِکس٬ باسکٹبال٬ پھُٹبال٬ سائیِکل دَۄڑاں٬ بھار چُکّݨ تے تَیرن دے مُکابلے ہۄئے۔ بھارت دے سچِن ناگ نیں تَیرن وِچۄں ایشِیائی کھیڈاں دا پہِلا سۄن تمغا جِتِّیا۔ بھارت واٹر پۄلۄ دا وی سۄن تمغا جِتّ گِیا۔ پھُٹبال دی کھیڈ وِچّ وی بھارت نُۄں سۄنے دا تمغا مِلِیا۔ باسکٹبال وِچّ پھِلپائیِن پْرتھم رِہا تے جپان دۄم۔ بھارت دے پرِیمل رائے نُۄں مِسٹر ایشِییا گھۄشِت کِیتا گِیا۔

اتھلَیٹِک کھیڈاں وِچّ سَۄ تے دَۄ سَۄ مِیٹر دَۄڑاں `چۄں بھارت دے لیوی پِںٹّۄ نیں دۄ سۄن تمغے جِتّے۔ رݨجِیت سِںگھّ٬ نِکّا سِںگھّ٬ چھۄٹا سِںگھّ٬ مہاوِیر پْرشاد٬ بکھتاور سِںگھّ تے مدن لال نیں وی اتھلَیٹِک کھیڈاں `چۄں سۄنے دے تمغے ہاسل کِیتے۔ بھارت دِییاں کُڑِییاں وی دۄ چاںدی تے پںجّ تامبے دے تمغے جِتّ گئیِیاں۔ مرد اتھلِیٹاں وِچۄں کئیِیاں نیں چاںدی تے تامبے دے تمغے جِتّے۔ بھارت دے کھِڈارِییاں نیں کُل 15 سۄنے٬ 16 چاںدی تے 19 تامبے دے تمغے جِتّ کے دُۄجا ستھان پْراپت کِیتا۔ جپان 23 سۄنے٬ 20 چاںدی تے 15 تامبے دے تمغِیاں نال مِیری رِہا۔ اِران 8 سۄنے٬ 6 چاںدی تے 2 تامبے دے تمغِیاں نال تِیجے نمبّر اُتے آئِیا۔

دُۄجِییاں ایشِیائی کھیڈاں پھِلپائیِن دے شہِر منِیلا وِچّ 1 تۄں 9 مئی 1954 نُۄں ہۄئیِیاں۔ اِنہاں وِچّ 19 مُلکاں دے 967 کھِڈاری٬ 390 کھیڈ ادھِکاری تے 120 پتّرکار شامل ہۄئے۔ بھارت ولّۄں 76 کھِڈاری منِیلا دِییاں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ گئے۔ پھِلپائیِن دے 172 کھِڈاری سن۔ لۄک چِین دی تھاں نَیشنلِسٹ چِین یانی تائیِوان ہاذر سی۔ اُتھے اتھلَیٹِکس٬ باسکٹبال٬ پھُٹبال٬ مُکّیباذی٬ نِشانیباذی٬ کُشتی٬ تَیرن تے بھار چُکّݨ دے مُکابلے ہۄئے۔

بھارت نیں پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ چںگّے مائرکے مارے سن پر منِیلا وِچّ اُس دی اُہ گلّ ناں بݨی۔ اُہ پھُٹبال دی سرداری وی کھُہا بَیٹھا تے تَیرن دے مُکابلِیاں وِچّ وی دِلّی واںگ تمغے ناں جِتّ سکِیا۔ باسکٹبال دا سۄن تمغا پھِر پھِلپائیِن نیں جِتّ لِیا۔ واٹر پۄلۄ `چ سِںگھّاپُر پْرتھم رِہا تے نِشانیباذی `چۄں پھِلپائیِن نیں سبھ تۄں بہُتے تمغے جِتّے۔ تَیرن وِچّ جپان نیں کِسے نُۄں لاگے ناں لگّݨ دِتّا۔ کُشتِییاں وِچّ جپان تے پاکِستان دے پہِلواناں ہتھّۄں بھارتی پہِلوان مات کھا گئے۔ مُکّیباذی وِچّ پھِلپائیِن دے مُکّیباذ چھائے رہے۔

بھارت دے نُکتے تۄں منِیلا دِییاں ایشِیائی کھیڈاں پْردُمّݨ سِںگھّ دِییاں کھیڈاں کہِییاں جاںدِییاں ہن۔ پْردُمّݨ سِںگھّ پِںڈّ بھگتے دا جمّپل ہَے تے اجّ کلّہ آپݨے پِںڈّ مںجّے اُتے پِیا ہَے۔ ادھرںگّ دی بِماری کارن تُر پھِر نہِیں سکدا۔ اُس نیں گۄلا تے ڈِسکس سُٹّݨ وِچۄں سۄنے دے دۄ تمغے جِتّے۔ سروݨ سِںگھّ 110 مِیٹر ہرڈل دَۄڑ وِچۄں سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ اجِیت سِںگھّ اُچّی چھال وِچۄں بھارت لئی چَۄتھا سۄنے دا تمغا جِتّ گِیا۔ جۄگِںدّر سِںگھّ تے سۄہݨ سِںگھّ چاںدی دے تمغے جِتّے۔ اِہ سارے اتھلِیٹ پںجّاب دے سن تے بھارتی پھَۄج وِچّ بھرتی سن۔ اِکّ سۄن تمغا 4+100 مِیٹر دی رِلیء دَۄڑ وِچۄں بھارت دِییاں لڑکِییاں نیں جِتِّیا۔

بھارتی کھِڈارِییاں نیں کُل 5 سۄنے٬ 5 چاںدی تے 7 تامبے دے تمغے جِتّے۔ پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں `چ اُہ جپان تۄں ہی پِچھے سی پر منِیلا وِچّ اُہ جپان دے نال پھِلپائیِن تے کۄرِییا تۄں وی پِچھے جا پِیا۔ جپان دے کھِڈارِییاں نیں 38 سۄنے دے تمغے جِتّے تے پھِلپائیِن نیں 14 سۄن تمغِیاں نال میذبانی دی لاج رکھّی۔ منِیلا وِچّ مُڑ مہاراجا یادوِںدّر سِںگھّ نُۄں ایشِیائی کھیڈ پھَیڈریشن دا پْردھان چُݨِیا گِیا تے تِیجِییاں ایشِیائی کھیڈاں ٹۄکِیئۄ نُۄں سَۄمپِییاں گئیِیاں۔

تِیجِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1958 وِچّ 24 مئی تۄں 1 جُۄن تک ہۄئیِیاں۔ نوِیں دِلّی `چ چھے پرکار دِییاں کھیڈاں ہۄئیِیاں سن٬ منِیلا `چ اٹھّ پرکار دِییاں تے ٹۄکِیئۄ `چ تیراں ترہاں دِییاں کھیڈاں دے مُکابلے کروائے گئے۔ اِنہاں تۄں بِناں جُۄڈۄ تے بَیڈمِںٹّن نُمائِشی کھیڈاں رکھِّییاں گئیِیاں۔ ٹۄکِیئۄ وِچّ منِیلا والِییاں کھیڈاں تۄں بِناں ہاکی٬ والِیبال٬ لائن ٹَینِس٬ ٹیبل ٹَینِس تے سائیِکل دَۄڑاں شامل کِیتِییاں گئیِیاں۔ اُتھے 20 دیشاں دے 1422 کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ اِہناں وِچّ 288 کھِڈاری جپان دے سن٬ 152 پھِلپائیِن دے تے 120 دکھّݨی کۄرِییاں دے۔ جپان دے شہِنشاہ نیں کھیڈاں شُرُۄ کرن دا اَیلان کِیتا۔ تَیرن دے اِکّی دے اِکّی سۄن تمغے جپان نیں جِتّے۔ والِیبال وِچّ وی جپان جیتُۄ رِہا تے سائیِکل دَۄڑاں دے بہُتے تمغے وی اُسے نیں ہاسل کِیتے۔

ٹۄکِیئۄ دِییاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ پہِلی وار ہاکی شامل کِیتی گئی۔ اِس کھیڈ وِچّ بھارت اۄلمپِّک کھیڈاں `چۄں لگاتار چھے سۄن تغمے جِتّ چُکّا سی۔ ٹۄکِیئۄ وِچّ کیول پںجّ دیشاں دِییاں ہاکی ٹِیماں ہۄݨ کارن مَیچ لِیگ آدھار `تے کھیڈے گئے۔ پھائیِنل مَیچ بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں وِچکار ہۄئِیا۔ مار دھاڑ دی پھائۄُل کھیڈ کارن کئی کھِڈاری ذکھمی ہۄئے۔ جپان دا شہِنشاہ مَیچ وِچکارے چھڈّ کے چلا گِیا۔ دۄہاں ٹِیماں وِچۄں کۄئی وی ٹِیم گۄل ناں کر سکی تے مَیچ برابر رِہا۔ لِیگ مَیچاں وِچّ پاکِستان دی ٹِیم نیں 19 گۄل کِیتے سن تے بھارت دی ٹِیم دے 16 گۄل سن۔ اِس لئی بہُتے گۄلاں کارن سۄن تمغا پاکِستان دی ٹِیم نُۄں دِتّا گِیا۔

جِویں برلِن دِییاں کھیڈاں جَیسی اۄویںس دِییاں کھیڈاں کہِییاں جاںدِییاں ہن اُویں ٹۄکِیئۄ دِییاں ایشِیائی کھیڈاں مِلکھا سِںگھّ دِییاں کھیڈاں وجّݨ لگّ پئیِیاں۔ اُس نیں دۄ سَۄ تے چار سَۄ مِیٹر دِییاں دَۄڑاں وِچۄں سۄنے دے تمغے جِتّ کے ایشِییا دا سروۄتم اتھلِیٹ ہۄݨ دا ماݨ پْراپت کِیتا۔ منِیلا دا ہِیرۄ پْردُمّݨ سِںگھّ ٹۄکِیئۄ وِچّ وی گۄلا سُٹّݨ `چ پْرتھم رِہا۔ بلکار سِںگھّ نیں ڈِسکس سُٹّݨ وِچّ سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ پںجّواں سۄن تمغا مہِںدّر سِںگھّ نیں تِیہری چھال `چۄں پْراپت کِیتا۔ اِںج بھارت ولّۄں پںجّے سۄن تمغے جِتّݨ والے اتھلِیٹ جُۄڑِیاں والے سِںگھّ سن۔ بھارتی کھِڈارِییاں نیں کُل 5 سۄنے٬ 4 چاںدی تے 4 تامبے دے تمگے جِتّے۔ اِس دے مُکابلے جپان نیں 67, 41, 30 پھِلپائیِن نیں 8, 19, 22 دکھّݨی کۄرِییا نیں 8, 7, 12 اِران نیں 7, 14, 11 تَیوان نیں 6, 11, 17 تے پاکِستان نیں 6, 11, 9, سۄنے٬ چاںدی تے تامبے دے تمغے جِتّے۔ بھارت جۄ نوِیں دِلّی وِچّ دُۄجے تے منِیلا `چ چَۄتھے نمبّر `تے سی ٹۄکِیئۄ وِچّ ستّوِیں تھاں جا پِیا۔

چَۄتھِییاں ایشِیائی کھیڈاں اِںڈۄنیشِییا دی راجدھانی جکارتا وِچّ ہۄئیِیاں۔ اِہ 1962 دے 24 اگسّت تۄں 4 ستمبّر تک چلِّییاں۔ اِنہاں کھیڈاں وِچّ 18 مُلکاں دے لگبھگ دۄ ہذار کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ کھیڈاں دَۄران مُذاہراکارِییاں ولّۄں کُجھّ وِگھن وی پائے گئے۔ پاکِستان دے کھِڈارِییاں دا پکھّ پُۄرے جاݨ تے بھارتی کھِڈارِییاں نُۄں تںگّ پریشان کرن دِییاں خبراں آئُںدِییاں رہِییاں۔ جکارتا وِچّ بھارتی دُۄتاواس نُۄں وی نُکسان پُجّا۔ پْرۄ.گُرُۄ دتّ سۄںدھی نیں رۄس وجۄں استِیفا دے دِتّا تے بھارتی کھِڈارِییاں نیں جِتّے ہۄئے تمغے مۄڑ دِتّے۔

جکارتا وِچّ تیراں پرکار دِییاں کھیڈاں دے مُکابلے ہۄئے۔ ہاکی٬ اتھلَیٹِکس٬ پھُٹبال٬ والِیوال٬ کُشتِییاں٬ مُکّیباذی٬ نِشانیباذی٬ تَیراکی تے ٹیبل ٹَینِس گِیاراں کھیڈاں ٹۄکِیئۄ والِییاں رکھِّییاں گئیِیاں۔ تِیرئںدّاذی تے بَیڈمِںٹّن دۄ کھیڈاں ہۄر سن۔ پھُٹبال دے لِیگ مَیچاں وِچّ بھارت دکھّݨی کۄرِییا تۄں ہار گِیا سی۔ گیڑ نال پھائیِنل مَیچ وی اِنہاں ٹِیماں وِچکار ہی ہۄئِیا۔ بھارتی ٹِیم دا کپتان جرنَیل سِںگھّ ذکھمی سی پر اُس نیں ذکھمی سِر نال ہی ہَیڈّر مار کے گۄل کر دِتّا تے بھارتی پھُٹبال ٹِیم ایشِیائی کھیڈاں دا دُۄجی وار سۄن تمغا جِتّ گئی۔ والِیبال وِچّ بھارتی ٹِیم نیں چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔

ہاکی دِییاں اٹھّ ٹِیماں سن۔ پھائیِنل مَیچ پھِر بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں وِچکار ہۄئِیا۔ پاکِستان رۄم تۄں اۄلمپِّک کھیڈاں دا سۄن تمغا جِتّ چُکّا سی۔ کھیڈ دے پںجّویں مِںٹّ `چ پاکِستان نُۄں پَینلٹی کارنر مِلِیا۔ پَینلٹی کارنر دی ہِٹّ بھارتی ٹِیم دے سَیںٹر ہاف چرنجِیت سِںگھّ دے نکّ اُتے وجّی تے اُس نُۄں ذکھمی ہالت وِچّ باہر جاݨا پِیا۔ اُدۄں پھٹّڑ کھِڈاری دی تھاں بدلواں کھِڈاری پائُݨ دا نِئم نہِیں سی۔ بھارتی ٹِیم دس کھِڈارِییاں نال کھیڈی تے 2-0 گۄلاں اُتے ہار گئی۔ ہاکی دی کھیڈ وِچّ تامبے دا تمغا جپان دی ٹِیم نیں جِتِّیا۔ بھارت دے پہِلواناں دی ٹِیم نیں تِنّ سۄنے٬ چھے چاںدی تے تِنّ تامبے دے تمغے جِتّ کے ایشِیائی مُلکاں وِچّ پہِلی وار آپݨی دھاںک بِٹھائی۔

مِلکھا سِںگھّ نیں چار سَۄ مِیٹر دی دَۄڑ وِچۄں سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ اُس دا ساتھی مکھّݨ سِںگھّ چاںدی دا تمغا جِتّ گِیا۔ ترلۄک سِںگھّ نیں دس ہذار مِیٹر دی دَۄڑ جِتّی۔ گُربچن سِںگھّ رںدھّاوا ڈِکَیتھلۄن دا چَیمپِیئن بݨِیا۔ دلجِیت سِںگھّ٬ جگدِیش سِںگھّ٬ مکھّݨ سِںگھّ تے مِلکھا سِںگھّ نیں 4+400 مِیٹر دی رِلیء دَۄڑ جِتّی۔ پںدّراں سَۄ مِیٹر دی دَۄڑ `چۄں مہِںدّر سِںگھّ نیں سۄن تمغا جِتِّیا۔ اِئۄں اتھلَیٹِکس دے پںجّے سۄن تمغے پھِر سِںگھّاں سرداراں نیں جِتّے۔ پْردُمݨ سِںگھّ ابھِیاس کردِیاں پھٹّڑ ہۄ گِیا سی۔ پھِر وی اُہ ڈِسکس سُٹّݨ `چۄں چاںدی دا تمغا جِتّ گِیا۔ جۄگِںدّر سِںگھّ نیں گۄلا سُٹّݨ `چۄں تامبے دا تمغا پْراپت کِیتا۔ کُل مِلا کے بھارت نیں 10 سۄنے٬ 12 چاںدی تے 10 تامبے دے تمغے جِتّے۔ جپان سبھ تۄں اُپر رِہا تے اِںڈۄنیشِییا دُۄجے نمبّر `تے آئِیا۔ ٹۄکِیئۄ وِچّ بھارت ستّوِیں تھاں سی پر جکارتا وِچّ اُہ پاکِستان٬ پھِلپائیِن٬ دکھّݨی کۄرِییا٬ تائیِوان تے اِران نُۄں کٹّ کے تِیجی تھاں پہُںچّ گِیا۔

پںجّوِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1966 وِچّ 9 دسمبّر تۄں 20 دسمبّر تک تھائیِلَیںڈ دی راجدھانی بَیںکاک وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے 18 مُلکاں دے 2675 کھِڈاری کھیڈاں وِچّ شامل ہۄئے۔ کُل چَۄداں پرکار دِییاں کھیڈاں ہۄئیِیاں۔ تِیرئںدّاذی چھڈّ کے لائن ٹَینِس تے سائیِکل دَۄڑاں شامل کِیتِییاں گئیِیاں۔ ہاکی دِییاں کُل نَۄں ٹِیماں سن۔ پھائیِنل مَیچ بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں وِچکار ہۄئِیا۔ اِئۄں اۄلمپِّک تے ایشِیائی کھیڈاں نُۄں مِلا کے بھارت تے پاکِستان لگاتار چھیوِیں وار پھائیِنل کھیڈ رہے سن۔ اِس تۄں پہِلاں دۄ وار بھارت جِتِّیا سی دۄ وار پاکِستان تے اِکّ وار دۄویں ٹِیماں برابر رہِییاں سن۔

تھائیِلَیںڈ وِچّ وسدے بھارتی تے پاکِستانی وڈّی گِݨتی وِچّ ہاکی دا پھائیِنل مَیچ ویکھݨ ڈھُکّے۔ سارا سماں بۄلے سۄ نِہال تے الّا ہُۄ اکبر دے آواذے گُۄںجدے رہے۔ دۄویں ٹِیماں دے کھِڈارِییاں وِچّ دس دس کھِڈاری چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب دے سن۔ کھیڈ مَیدان وِچّ ’لئیِں نُۄرِیا‘ ’دیئیِں بِیرِیا‘ ہُںدّی رہی۔ بھارتی ٹِیم وِچّ تِنّ کھِڈاری بلبِیر سِںگھّ ناں دے سن۔ اِکّ بلبِیر پھَۄج دا٬ دُۄجا ریلوے دا تے تِیجا پُلِس دا۔ ستّر مِںٹّاں دی کھیڈ وِچّ کۄئی ٹِیم گۄل ناں کر سکی۔ پھِر پںدّراں مِںٹّ دا وادھُۄ سماں دِتّا گِیا۔ وادھُۄ سمیں دے چھیویں مِںٹّ `چ ریلوے دے بلبِیر سِںگھّ نیں گۄل داگ دِتّا۔ اِئۄں بھارت پہِلی وار ایشِییاں دا ہاکی چَیمپِیئن بݨِیا۔

بھارت دے اجمیر سِںگھّ٬ بھِیم سِںگھّ٬ جۄگِںدّر سِںگھّ٬ پروِین کُمار تے بی.اَیسّ.برُۄیا اتھلَیٹِک کھیڈاں `چۄں سۄنے دے تمغے جِتّے۔ بلکار سِںگھّ٬ لابھ سِںگھّ تے منجِیت والِییا نیں تامبے دے تمغے ہاسل کِیتے۔ مُکّیباذی وِچۄں ہوا سِںگھّ سۄنے دا تمغا جِتّ گِیا۔ پھُٹبال تے والِیبال وِچّ بھارت نُۄں کۄئی مَیڈل ناں مِلِیا۔ سمُچّے تَۄر `تے بھارت نیں ستّ سۄنے٬ تِنّ چاںدی تے دس تامبے دے تمغے جِتّے۔ جپان ہمیشا واںگ سبھ تۄں بہُتے تمغے جِتِّیا۔ پںجّابی مُۄل دا اِکّ گبھرُۄ نچھتّر سِںگھّ سِدھُّۄ ملائِیا ولّۄں کھیڈاں `چ شامل ہۄئِیا تے نیذا سُٹّݨ وِچّ سۄنے دا تمغا جِتّ گِیا۔

لۄک جمہُۄری چِین ایشِییا دا سبھ تۄں وڈّا مُلک ہَے۔ پر اُہناں دِناں وِچّ اُس دیش نُۄں سںیُّکت راشٹر مںڈّل ولّۄں مانتا ناں مِلی ہۄݨ کارن اُہ اۄلمپِّک تے ایشِیائی کھیڈاں وِچّ شامل نہِیں سی کِیتا جاںدا۔ اُہدی تھاں تائیِوان نُۄں مانتا پْراپت سی جِس نُۄں پھارمُۄسا وی کِہا جاںدا سی۔ اِس ترہاں پہِلِییاں چھے ایشِیائی کھیڈاں وِچّ چِین دے منّے دنّے کھِڈاری بھاگ لَیݨۄں واںجھے رہِںدّے رہے۔

چھیوِییاں ایشِیائی کھیڈاں کرائُݨ دی ذِمّیواری دکھّݨی کۄرِییا دے شہِر سِئۄل نیں چُکّی سی پر اُہ اِہ ذِمّیواری نِبھاء ناں سکِیا۔ آخر بَیںکاک نُۄں ہی اِہ کھیڈاں دُبارا کرائُݨِییاں پئیِیاں۔ بَیںکاک وِچّ اِہ کھیڈاں 9 تۄں 20 دسمبّر 1970 نُۄں ہۄئیِیاں۔ اِنہاں وِچّ 20 دیشاں دے 2000 کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ بھارت ولّۄں 121 کھِڈاری تے 23 کھیڈ ادھِکاری بَیںکاک گئے۔ بھارتی ہاکی ٹِیم دۄ سال پہِلاں مَیکسِیکۄ دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں وِچّ ہاکی دی سرداری کھُہا بَیٹھی سی۔ بَیںکاک وِچّ ہاکی دا پھائیِنل مَیچ پھِر بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں وِچکار ہۄئِیا۔ مَیچ دے پُۄرے سمیں تے وادھُۄ سمیں وِچّ کۄئی ٹِیم گۄل ناں کر سکی۔ پھِر ’سڈن ڈَیتھّ‘ دا سماں دِتّا گِیا۔ کھیڈ دے 97ویں مِںٹّ `چ پاکِستان دی ٹِیم نیں گۄل کر کے مَیچ جِتّ لِیا۔

مہِںدّر سِںگھّ گِلّ نیں 16.11 مِیٹر دی رِکارڈ تۄڑ تِیہری چھال لا کے سۄنے دا تے لابھ سِںگھّ نیں چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔ جۄگِںدّر سِںگھّ نیں گۄلا سُٹّݨ دا نواں ایشِییا رِکارڈ رکھِّیا تے دُۄجی وار سۄنے دا تمغا ہاسل کِیتا۔ کملجِیت سںدھُّۄ بھارت دی پہِلی مہِلا اتھلِیٹ ہَے جِس نیں وِئکتِیگت اِیوَیںٹ `چۄں سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ واٹر پۄلۄ وِچّ بھارتی ٹِیم نیں چاںدی دا تمغا جِتّ کے اِکّ وار پھِر پاݨی دی کھیڈ وِچّ آپݨا ناں چمکا دِتّا۔ مُکّیباذ ہوا سِںگھّ پھِر سۄنے دا تمغا جِتّ گِیا۔ پہِلوان چںدّگی رام وی سۄنے دا تمغا جِتِّیا۔ سمُچّے تَۄر `تے جپان 74 سۄنے دے٬ 47 چاںدی دے تے 23 تامبے دے تمغے جِتّ کے اوّل آئِیا۔ دُۄجے نمبّر `تے دکھّݨی کۄرِییا نیں 18 سۄنے٬ 13 چاںدی تے 23 تامبے دے تمغے جِتّے۔ بھارت 6 سۄنے٬ 9 چاںدی تے 10 تامبے دے تمغِیاں نال پںجّویں ستھان `تے رِہا۔

ستّوِییاں ایشِیائی کھیڈاں اِران دی راجدھانی تہِران وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے لۄک جمہُۄری چِین نیں پہِلی وار ایشِیائی کھیڈاں وِچّ بھاگ لِیا۔ اِہ کھیڈاں 1974 وِچّ 1 دسمبّر تۄں 16 دسمبّر تک ہۄئیِیاں تے سۄلاں کھیڈاں دے 202 اِیوَیںٹس دے مُکابلے ہۄئے۔ 19 مُلکاں دے کھِڈاری جِتّ مںچّاں اُتے چڑھے۔ اِنہاں کھیڈاں وِچّ مِیںہ `نیرہی نیں وی وِگھن پائِیا تے مُکابلِیاں دے نِرݨِیاں بارے وی اِتراذ ہۄئے۔ اِران دے شاہ نیں اِنہاں کھیڈاں نُۄں شُرُۄ کرن دا اَیلان کِیتا سی۔

بھارت ولّۄں 28 اتھلِیٹ تہِران گئے سن جِنہاں نیں 4 سۄنے٬ 7 چاںدی تے 4 تامبے دے تمغے جِتّے۔ سْری رام سِںگھّ٬ شِوناتھ سِںگھّ٬ ٹی.سی.یۄہانن تے وی.اَیسّ.چَۄہان آپۄ آپݨے اِیوَیںٹ وِچّ اوّل آئے۔ پروِین کُمار٬ نِرمل سِںگھّ٬ مہِںدّر سِںگھّ گِلّ٬ لہِمبّر سِںگھّ٬ بہادر سِںگھّ٬ جگراج سِںگھّ٬ سُریش بابُۄ٬ سُچّا سِںگھّ٬ اجائِب سِںگھّ٬ رݨجِیت سِںگھّ تے گُرمیج سِںگھّ وی وِکٹری سٹَیںڈ اُتے چڑھے۔ بھارت دے چھے مُکّیباذاں نیں پںجّ مَیڈل جِتّے۔ اِنہاں وِچّ میجر سِںگھّ٬ مہِتاب سِںگھّ٬ بُۄڑا سِںگھّ٬ اَیسّ.نارائِݨ تے مُناسوامی وِینُۄں سن۔ پہِلوان سُکھچَین سِںگھّ٬ ستّپال تے ستِبِیر سِںگھّ وی تامبے دے تمغے جِتّ گئے۔ نِشانیباذی وِچّ کرنی سِںگھّ نیں چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔ ہاکی دا پھائیِنل مَیچ پھِر بھارت تے پاکِستان دِییاں ٹِیماں وِچالے ہۄئِیا جۄ پہِلے دِن برابر رِہا تے دُۄجے دِن پاکِستان نیں 2-0 گۄلاں نال جِتّ لِیا۔

جپان نیں کُل 75 سۄنے٬ 50 چاںدی تے 51 تامبے دے تمغے جِتّے۔ چِین نیں 33, 45, 28, اتے اِران نیں 36, 28, 17, سۄنے٬ چاںدی تے تامبے دے تمغے ہاسل کِیتے۔ دکھّݨی کۄرِییا نیں 16, 26, 15, اُتّری کۄرِییا نیں 15, 14, 17, اتے بھارت نیں 4, 12, 12, سۄنے٬ چاںدی تے تامبے دے تمغے جِتّے۔

اٹھّوِییاں ایشِیائی کھیڈاں کرائُݨ دی ہامی اِسلاماباد نیں بھری سی پر اُس نیں وی بائد وِچّ سِئۄل واںگ اسمرتھّا پْرگٹاء دِتّی۔ چھیکڑ اِہ کھیڈاں تِیجی وار بَیںکاک نُۄں کرائُݨِییاں پئیِیاں۔ 1978 دِییاں اِہ کھیڈاں 9 تۄں 20 دسمبّر تک چلِّییاں۔ اِنہاں وِچّ 26 مُلکاں دے 5000 کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ بھارت ولّۄں 140 کھِڈاری٬ 13 کۄچ تے 11 مَینیجر بَیںکاک گئے۔ لۄک جمہُۄری چِین نیں تائیِوان دے کھِڈارِییاں نُۄں آپݨے دل وِچّ شامل ہۄݨ دا سدّا دِتّا سی پر اُہ شامل نہِیں ہۄئے تے کھیڈاں تۄں واںجھے رہِ گئے۔ اِران اںدّرُۄنی گڑبڑ کارن کھیڈاں وِچّ ہِسّا ناں لَے سکِیا۔

بھارت دے 24 اتھلِیٹاں نیں 18 تمغے جِتّے تے اِکّ وار پھِر سِدھّ کر دِتّا کِہ بھارتی جِتّاں دا وڈّا آدھار اتھلَیٹِک کھیڈاں ہن۔ باذِیگراں دے مُںڈّے ہری چںدّ نیں دۄ سۄنے دے مَیڈل جِتّے۔ راماسوامی گݨیشکرݨ, ہاکم سِںگھّ٬ بہادر سِںگھّ٬ سُریش بابُۄ تے گِیتا ذُتشی وی سۄنے دے تمغے جِتّ گئے۔ چاںدی تے تامبے دے تمغے جِتّݨ والے تاں کئی سن۔ نِشانیباذی وِچّ بھارت دے اِکّی نِشانچِییاں نیں بھاگ لِیا پر سۄنے دا تمغا کیول رݨدھِیر سِںگھّ نیں جِتِّیا۔ ہاکی دا پھائیِنل مَیچ لگاتار چھیوِیں وار پاکِستان تے بھارت دِییاں ٹِیماں وِچکار کھیڈِیا گِیا جۄ پاکِستان نیں 1-0 گۄل نال جِتّ لِیا۔ کُشتِییاں وِچّ بھارت دے دس پہِلواناں نیں ہِسّا لِیا سی۔ کرتار سِںگھّ تے راجِںدّر سِںگھّ سۄنے دے تمغے جِتّے اتے ستپال چاںدی دا تمغا جِتِّیا۔

بھارت نیں کُل مِلا کے 11 سۄنے٬ 11 چاںدی تے 6 تامبے دے تمغے جِتّے اتے 26 مُلکاں وِچّ چھیواں ستھان ہاسل کِیتا۔ جپان 70 سۄنے٬ 59 چاںدی تے 49 تامبے دے تمغے جِتّ کے ہمیشاں واںگ مِیری رِہا۔ چِین 51 سۄنے٬ 54 چاںدی تے 46 تامبے دے تمغے جِتّ کے جپان دے مۄڈھِیاں `تے آ چڑھِیا۔ دکھّݨی کۄرِییا تِیجے٬ اُتّری کۄرِییا چَۄتھے تے تھائیِلَیںڈ پںجّویں ستھان `تے رہے۔ جیکر پہِلِییاں اٹھّ ایشِیائی کھیڈاں دا لیکھا جۄکھا کرِیئے تاں بھارت دے جِتّے تمغِیاں دی کُل گِݨتی 216 بݨدی ہَے۔ اِنہاں وِچّ 63 سۄنے٬ 74 چاںدی تے 79 تامبے دے تمغے ہن۔ جپان نیں `کلِّییاں 1978 دِییاں کھیڈاں وِچۄں ای 176 تمغے جِتّے تے چِین نیں کیول دۄ ایشِیائی کھیڈاں `چۄں 257 تمغے پْراپت کِیتے۔

نَۄوِییاں ایشِیائی کھیڈاں اِکتّی سالاں بائد پھِر نوِیں دِلّی وِچّ ہۄئیِیاں۔ اِہناں لئی جواہر لال نہِرُۄ سٹیڈِیئم تے ہۄر کئی کھیڈ بھون اُسارے گئے۔ 19 نومبّر 1982 نُۄں راشٹرپتی گِیانی ذَیل سِںگھّ نیں کھیڈاں شُرُۄ کرن دا اَیلان کِیتا۔ نَیشنل سٹیڈِیئم جِتھے پہِلِییاں ایشِیائی کھیڈاں ہۄئیِیاں سن اُتھۄں کھیڈاں دی مِشال بالی گئی جِس نُۄں دیش دے نامی کھِڈاری ہتھّۄ ہتھّی نہِرُۄ سٹیڈِیئم لِیائے۔ گُربچن سِںگھّ رںدھّاوا مِشال نال سٹیڈِیئم `چ پہُںچّا تاں درشکاں نیں تاڑِییاں نال سواگت کِیتا۔ پھِر مِشال پھلائیِںگ سِکھّ مِلکھا سِںگھّ تے کملجِیت سںدھُّۄ نیں پھڑی تے سٹیڈِیئم دا چکّر لائِیا۔ اۄلمپِّیئن بلبِیر سِںگھّ تے ڈِیانا سائیِمذ نیں مِشال لَے کے کھیڈاں دی جۄت جگائی اتے گِیتا ذُتشی نیں تِرںگّے دا لڑ پھڑ کے کھِڈارِییاں ولّۄں سہُں چُکّی۔ مَیدان وِچّ تیتی مُلکاں دے کھِڈاری کھڑھے سن جِنہاں نیں اِکّی پرکار دِییاں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨا سی۔ کبڈّی اِنہاں کھیڈاں وِچّ نُمائِشی کھیڈ رکھّی گئی۔

بھارت دے گھۄڑسوار رگھبِیر سِںگھّ تے رُپِںدّر سِںگھّ براڑ٬ گَۄلف دے لکشمݨ سِںگھّ تے اُنہاں دی ٹِیم٬ کِشتی چالݨ دے پھارُۄخ تاراپۄر تے ذرِیر کرںجِّییا٬ مُکّیباذی دے کَۄر سِںگھّ٬ پہِلوان ستّپال اتے اتھلَیٹِکس وِچّ بہادر سِںگھّ٬ چاںد رام٬ چارلس برۄمِیئۄ تے والسمّا نیں سۄنے دے تمغے جِتّے۔ بھارت دی اَۄرتاں دی ہاکی ٹِیم وی سۄنے دا تمغا جِتّ گئی جد کِہ مرداں دی ہاکی ٹِیم پاکِستان دی ٹِیم ہتھّۄں 7-1 گۄلاں `تے بُری ترہاں ہاری۔ بھارتی کھِڈارِییاں نیں کُل 13 سۄنے٬ 19 چاںدی تے 25 تامبے دے تمغے جِتّے۔ پہِلِییاں اٹھّ ایشِیائی کھیڈاں `چ جپان تمغا سُۄچی وِچّ سبھ تۄں اُپر رِہا سی پر نوِیں دِلّی وِچّ چِین سبھ تۄں اُپر نِکل گِیا۔ چِین نیں 61 سۄنے٬ 51 چاںدی تے 41 تامبے دے تمغے جِتّے۔ جپان 57 سۄنے٬ 52 چاںدی تے 41 تامبے دے تمغے جِتّ سکِیا۔

دسوِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1986 وِچّ دکھّݨی کۄرِییا دی راجدھانی سِئۄل وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے ای 1988 دِییاں اۄلمپِّک کھیڈاں ہۄݨِییاں سن۔ سِئۄل نیں بڑی وڈّی پدھّر اُتے کھیڈاں دی تِیاری کِیتی۔ اُتھے پچّی پرکار دِییاں کھیڈاں `چ بھاگ لَیݨ لئی ستائی دیشاں دے کھِڈاری اپّڑے۔ بھارت دی پی.ٹی.اُۄشا نیں سۄنے دے چار تے اِکّ چاںدی دا مَیڈل جِتّ کے ایشِیائی کھیڈاں وِچّ نواں رِکارڈ رکھّ دِتّا تے اُس نُۄں اُڈݨ پری دا خِتاب دِتّا گِیا۔ سِئۄل دِییاں ایشِیائی کھیڈاں پی.ٹی.اُۄشا دِییاں کھیڈاں کہِییاں جاںدِییاں ہن۔ بھارت دے مرداں وِچۄں کیول پہِلوان کرتار سِںگھّ ہی سی جۄ سۄنے دا تمغا جِتّ سکِیا۔ سمُچّی تمغا سُۄچی وِچّ چِین سبھ تۄں اُپر رِہا تے دکھّݨی کۄرِییا دُۄجی تھاں آئِیا۔ جپان اِکّ ٹمبّا تھلّے اُتّر کے تِیجی تھاں چلا گِیا۔

1990 دِییاں گِیاروِییاں ایشِیائی کھیڈاں چِین وِچّ بِیجِںگّ وِکھے ہۄئیِیاں۔ اُتھے ستائی پرکار دِییاں کھیڈاں دے مُکابلے ہۄئے جِنہاں وِچّ اٹھتّی مُلکاں دے کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ بیشک سَیںکڑے تمغے داء `تے سن پر بھارت دے کھِڈاری سۄنے دا کیول اِکّ تمغا ہی جِتّ سکے۔ اُہ وی بھارت دی دیسی کھیڈ کبڈّی دا۔ ہُݨ تک ہۄئیِیاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ بھارت دی اِہ سبھ تۄں ماڑی کارگُذاری سی۔ تمغے جِتّݨ وِچّ چِین باکی مُلکاں نالۄں بہُت اگّے نِکل گِیا۔ اُس دے کھِڈارِییاں نیں باکی سارے مُلکاں دے کُل تمغِیاں نالۄں وی ودھّ تمغے جِتّے۔ دکھّݨی کۄرِییا نیں دُۄجا ستھان پْراپت کِیتا تے جپان پھِر تِیجے ستھان اُتے رِہا۔

بارہوِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1994 وِچّ جپان دے شہِر ہِیرۄشِیما وِچّ ہۄئیِیاں۔ اِنہاں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ والے مُلکاں دی گِݨتی بتالی ہۄ گئی۔ سۄوِیئت یُۄنِیئن دے ٹُٹّ جاݨ کارن کئی مُلک ایشِییا نال سمبّںدھِّت ہۄ گئے سن۔ ہِیرۄشِیما اَیٹم بمبّ دی تباہی تۄں بائد اُجّڑ کے وسِیا آدھُنِک شہِر ہَے۔ اُتھے نویں سٹیڈِیئم تے کھیڈ بھون بݨائے گئے ہن۔ ہِیرۄشِیما وِچّ کھیڈاں دی گِݨتی چَۄںتی کر دِتّی گئی جۄ پہِلاں دِییاں سارِییاں کھیڈاں نالۄں ودھّ سی۔ سِئۄل تے بِیجِںگّ واںگ اُتھے وی چِین نیں سبھ تۄں ودھّ تمغے جِتّے٬ دکھّݨی کۄرِییاں دُۄجے نمبّر `تے رِہا تے جپان تِیجے نمبّر اُتے آئِیا۔ بھارت دے کھِڈاری کۄئی خاس جلوا ناں وِکھا سکے۔ ہاکی وِچّ بھارت دکھّݨی کۄرِییا تۄں ہار گِیا۔

تیرہوِییاں ایشِیائی کھیڈاں 1998 وِچّ چَۄتھی وار بَیںکاک وِچّ ہۄئیِیاں۔ اُتھے ایشِییاں دے چُتالی مُلکاں نیں اُنہاں وِچّ بھاگ لِیا۔ بَیںکاک وِچّ وی چِین٬ دکھّݨی کۄرِییا تے جپان دے کھِڈارِییاں نیں سبھ تۄں بہُتے تمغے جِتّے۔ اِہ تِنّے مُلک کُل مَیڈلاں دی تِنّ چَۄتھائی تۄں ودھّ گِݨتی جِتّ جاںدے ہن۔ اِنہاں تِنّاں مُلکاں تۄں تھلّے چھے ستّ اجِہے مُلک ہن جِنہاں دا چَۄتھے تۄں دسویں ستھان تک بڑا پھسواں مُکابلا ہُںدّا رہِںدّا ہَے۔ اِہ ہن کذاکھستان٬ تھائیِلَیںڈ٬ تائیِوان٬ اُتّری کۄرِییا٬ بھارت٬ اُذبیکستان تے اِران۔ بَیںکاک وِچّ بھارتی کھِڈارِییاں نیں 7 سۄنے٬ 11 چاںدی تے 17 تامبے دے تمغے جِتّے اتے تمغا سُۄچی وِچّ اُس دا نَۄواں ستھان رِہا۔ چِین دے کھِڈارِییاں نیں 129 سۄنے دے تمغے جِتّے٬ دکھّݨی کۄرِییا نیں 65 تے جپان نیں 52 سۄن-تمغے ہاسل کِیتے۔

ہاکی دی کھیڈ وِچّ بھارت-پاکِہ دے لۄکاں دی ہمیشاں دِلچسپی رہی ہَے۔ 1986 تۄں پہِلاں ہاکی دا پھائیِنل مَیچ ہمیشاں بھارت تے پکِستان دِییاں ٹِیماں وِچکار کھیڈِیا جاںدا رِہا۔ اِکّ واری نُۄں چھڈّ کے ہر وار پاکِستان دی ٹِیم ہی ہاکی دا سۄن تمغا جِتّدی رہی۔ پھِر دکھّݨی کۄرِییا دی ہاکی ٹِیم دی چڑھت ہۄ گئی۔ ہِیرۄشِیما دا پھائیِنل ہاکی مَیچ بھارت تے کۄرِییا دِییاں ٹِیماں وِچکار ہۄئِیا سی جۄ کۄرِییا نیں جِتِّیا۔ بَیںکاک وِچّ پھِر پھائیِنل مَیچ بھارت تے کۄرِییاں دِییاں ٹِیماں وِچالے کھیڈِیا گِیا۔ اِس وار اِہ بھارت دی ٹِیم نیں جِتِّیا۔

2002 دِییاں چَۄدھوِییاں ایشِیائی کھیڈاں کۄرِییا دے بںدّرگاہی شہِر بُسان وِچّ 29 ستمبّر تۄں 14 اکتُۄبر تک ہۄئیِیاں۔ اِہ کھیڈاں ہُݨ تک دِییاں سبھ تۄں وڈِّییاں کھیڈاں گِݨِییاں جاںدِییاں ہن۔ اِنہاں وِچّ چُتالی مُلکاں دے لگبھگ چھے ہذار کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ اٹھتّی پرکار دِییاں کھیڈاں سن تے تمغِیاں دے 420 سَیٹّ داء اُتے سن۔ چِین نیں 150 سۄنے٬ 84 چاںدی تے 74 تامبے دے تمغے جِتّ کے پھِر مِیری ستھان ہاسل کِیتا۔ دکھّݨی کۄرِییا نیں 96 سۄنے٬ 80 چاںدی تے 84 تامبے دے تمغے اتے جپان نیں 44 سۄنے٬ 73 چاںدی تے 72 تامبے دے تمغے جِتّے۔ بھارت نیں 10 سۄنے٬ 12 چاںدی تے 13 تامبے دے تمغے جِتّ کے ستّواں ستھان پْراپت کِیتا۔ پاکِستان کیول 1 سۄنے٬ 6 چاںدی تے 6 تامبے دے تمغے جِتّ سکِیا۔

ہاکی دے سَیمی پھائیِنل مَیچ بھارت-پاکِہ تے کۄرِییا-ملیشِییا دِییاں ٹِیماں وِچکار کھیڈے گئے۔ بھارت نیں پاکِستان نُۄں 4-3 گۄلاں اُتے ہرا دِتّا تے کۄرِییا نیں ملیشِییا نُۄں 2-0 گۄلاں نال ہرائِیا۔ ایشِیائی کھیڈاں دا پھائیِنل مَیچ لگاتار تِیجی وار بھارت تے کۄرِییا دِییاں ٹِیماں وِچکار کھیڈِیا گِیا جۄ کۄرِییا نیں جِتِّیا۔ ملیشِییا دی ٹِیم پَینلٹی سٹرۄکاں اُتے پاکِستانی ٹِیم نُۄں ہرا کے تامبے دا تمغا جِتّ گئی۔ اِہ پہِلی وار ہۄئِیا کِہ پاکِستان دی ہاکی ٹِیم جِتّ مںچّ اُتے ناں چڑھ سکی۔

 

بھارت دے مرد اتھلِیٹاں وِچّ کیول پںجّاب دا بہادر سِںگھّ ہی گۄلا سُٹّݨ وِچّ سۄنے دا تمغا جِتّ سکِیا جد کِہ چھے سۄن-تمغے بھارتی اَۄرتاں نیں اتھلَیٹِکس وِچّ جِتّے۔ پںجّاب دی رہِݨ والی سُنِیتا راݨی٬ نِیلم جسوںتّ سِںگھّ٬ بںگّال دی سرسوتی ساہا اتے کیرلا دِییاں بِینامۄل تے اںجُّۄ نیں آپۄ آپݨے اِیوَیںٹس وِچۄں سۄنے دے تمغے جِتّے۔ اِکّ سۄن-تمغا بھارت دِییاں لڑکِییاں نیں 4+400 مِیٹر رِلیء دَۄڑ وِچۄں جِتِّیا جِس وِچّ جِںسّی پھِلِپ٬ منجِیت کَۄر٬ اُما تے بِینامۄل دَۄڑِییاں۔ باکی دے چار سۄن-تمغے بھارت نیں کبڈّی٬ ٹَینِس٬ سنُۄکر تے گَۄلف وِچۄں پْراپت کِیتے۔

ایشِییا مہاںدِیپ دھرتی دی سبھ تۄں سںگھّݨی وسۄں والا کھِتّا ہَے۔ لگبھگ پَۄݨے چار ارب لۄک اِس کھِتّے وِچّ رہِںدّے ہن۔ پُۄربی ایشِییا دِییاں پِیلِییاں نسلاں٬ دکھّݨی ایشِییا دِییاں ساںولِییاں٬ مدھّ ایشِییا دِییاں کݨک ونِّییاں تے اُتّر پچھّمی ایشِییا دِییاں گۄرے رںگّ دِییاں نسلاں دے نویکلے نَیݨ نکش ہن۔ ایشِیائی کھیڈاں دے کھیتر وِچّ پِیلِییاں کَۄماں دی سرداری ہَے۔ چِینے٬ کۄرِیئن تے جپانی ہۄرناں نالۄں بہُت اگّے ہن۔ بُسان دِییاں کھیڈاں دی تمغا سُۄچی دے اُپرلے دس مُلکاں وِچۄں چِین نیں کُل 308 تمغے٬ دکھّݨی کۄرِییا نیں 260, جپان نیں 189, کذاکھستان نیں 76, تَیوان نیں 52, اُذبیکستان نیں 51, تھائیِلَیںڈ نیں 43, بھارت نیں 36, اِران نیں 36 تے اُتری کۄرِییا نیں 33 تمغے جِتّے۔

بُسان وِچّ کھیڈاں دی مِشال سۄلاں دِن جگدی رہِݨ پِچھّۄں بُجھی تے ایشِیائی کھیڈاں دا لہِرائُںدا پرچم اُترِیا تاں سکۄر بۄرڈ اُتے اکھّر لِشکے: الوِدا بُسان! 2006 وِچّ دۄہا `چ پھِر مِلاںگے! !

دۄہا کتر دی راجدھانی ہَے جِتھے 1 دسمبّر تۄں 15 دسمبّر تک پںدّروِییاں ایشِیائی کھیڈاں ہۄئیِیاں۔ اِنہاں کھیڈاں وِچّ 39 پْرکار دِییاں کھیڈاں دے 423 اِیوَیںٹس دے مُکابلے ہۄئے جِنہاں وِچّ 45 مُلکاں دے چھے ہذار تۄں ودھّ کھِڈارِییاں نیں بھاگ لِیا۔ کتر سائُدی ارب `چ گھِرِیا 4427 ورگ مِیل رکبے والا دیش ہَے۔ اُتھۄں دے وسنِیکاں وِچّ 40% اربی ہن٬ 18% پاکِستانی٬ 18% بھارتی٬ 10% اِرانی تے 14% ہۄر ہن۔ اربی تے اںگّریذی راج بھاشاواں ہن۔ دۄہا دِییاں ایشِیائی کھیڈاں دا نِشان سُۄرج٬ سمُںدّر تے ریت سی تے ماسکٹ دا ناں اۄری رکھِّیا گِیا سی۔

ایشِیائی کھیڈاں دی مِشال 8 اکتُۄبر 2006 نُۄں دۄہا وِچّ جگائی گئی سی جِس نُۄں 3500 دَۄڑاک 15 مُلکاں وِچّ دی 50000 کِلۄمِیٹر دَۄڑدِیاں 50 دِناں وِچّ واپس دۄہا دے خلِیفا سٹیڈِیئم لِیائے سن۔ مِشال دا کاپھلا دۄہا تۄں دِلّی٬ بُسان٬ منِیلا٬ ہِیرۄشِیما٬ جکارتا٬ بَیںکاک٬ دِلّی٬ تہِران٬ اۄمان تے مسکٹ وِچّ دی مُڑ دۄہا پُجِّیا سی۔ مِشال دا ناں پھلیم آف ہَۄسپِیٹَیلٹی رکھِّیا گِیا سی۔ بھارتی دل وِچّ پںجّ سَۄ دے کرِیب کھِڈاری سن پر مَیڈل جِتّݨ وِچّ بھارت اٹھّویں تھاں رِہا۔ اُس نیں 10 سۄنے٬ 18