مَیں گڈّے تے بۄتے تۄں لَے کے کاراں تے ہوائی جہاذاں `تے چڑھِیا ہاں۔ سائیِکل تے سکُۄٹر وی بہُت چلائے ہن۔ ٹَیمپُۄ٬ ٹرکّ٬ بسّاں٬ ریلاں تے مَیٹرۄ `تے چڑھدا آ رِہاں۔ لکھّاں مِیلاں دا سفر تہِ کِیتا ہَے۔ اِہ تاں لِکھ ای چُکّاں کِہ پَیدل وی دۄ لکھّ کِلۄمِیٹر تُرِیا ہۄواںگا۔ سفر کردِیاں بہُت کُجھّ ویکھِیا ہَے تے کئی ترہاں دے انُبھو ہۄئے ہن۔ دُۄر نیڑے دے سفر دِییاں انیکاں یاداں ہن جِہڑِییاں مُڑ مُڑ یاد آ جاںدِییاں ہن۔ ستّر سال دے نیڑ ڈھُکّ کے بچپن کُجھّ ودھیرے ہی یاد آئُںدَے۔

کِلا رائِپُر کۄل پِںڈّ لۄہگڑھ ہَے۔ اُتھے میری وڈّی بھُۄیا دا 1945 وِچّ وِیاہ ہۄئِیا سی۔ ڈۄلی تۄرن ویلے مَینُۄں وی بھُۄیا نال رتھّ وِچّ بِٹھا دِتّا گِیا سی۔ مَینُۄں ماڑی ماڑی سُرت ہَے کِہ رائیکۄٹ تۄں بتّا پِیتا سی۔ گۄلی والا بتّا بہُت مِٹھّا لگّا سی۔ مَیں اُدۄں پںجّ سال دا بچّا ساں۔ مَینُۄں سِہلِییاں چڑھائُݨ دی آدت سی جِس نُۄں اکھّاں مارنا کہِںدّے سن۔ لۄہگڑھ دِییاں ذنانِییاں جدۄں بھُۄیا دی ڈۄلی لاہُݨ لگِّییاں تاں مَیں آپݨی کلا وِکھائُݨ لئی میلݨاں نُۄں اکھّاں ہی ماری گِیا۔ نِکّے جِہے جُیاک نُۄں سِہلِییاں ہیٹھاں اُتے کردِیاں ویکھ کے کُڑِییاں بُڑھِییاں لۄٹ پۄٹ ہُںدِّییاں رہِییاں۔ مَینُۄں لگّدَے اِہ میرے بچپن دی پہِلی شرارت سی جۄ پہِلے دی سفر وِچّ ہۄ گئی۔

مَیں سکُۄل دا وِدِیارتھی ساں جدۄں مَینُۄں لۄہگڑھ تۄں چکر تک تُرنا پِیا۔ اُدۄں وِیہ کۄہ واٹ کہِںدّے سن جۄ ہُݨ دی مِݨتی وِچّ پںجّاہ کِلۄمِیٹر تۄں ودھّ ہَے۔ بھُۄیا نُۄں مِلݨ اسِیں تُر کے ہی جاںدے آئُںدے ساں۔ مَیں لۄہگڑھ تۄں تُرِیا تاں میرے لڑ گُڑ نال رۄٹِییاں بدھِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ پہِلاں گُجّروال آئِیا٬ پھِر سرابھا٬ پھِر اکالگڑھ تے اَیتِییاݨے کۄل دی پُچھّدا پُچھائُںدا مَیں ہیرہاں تۄں سُۄئے آ چڑھِیا۔ رۄٹی پُل دی بنّی `تے رکھّ کے سُۄئے تۄں ٹھںڈھّا پاݨی پِیݨ لگّا تاں پۄݨا کُتّا لَے گِیا تے مَیں بھُکھّݨ بھاݨا رہِ گِیا۔ سُۄیا چھجّاوال تے کمالپُرے دے کۄل دی ماݨُۄںکے وِچّ دی لںگھّدا ساڈے پِںڈّ پُجّ جاںدا سی۔ اُدۄں ہُݨ واںگ پِںڈّاں نُۄں سڑکاں نہِیں سن ہُںدِّییاں۔ وِںگّ ٹیڈھ کھاںدے کچّے پہے ہُںدّے سن جاں کھیتاں وِچّ دی سِدھِّییاں ڈںڈِّییاں جاںدِییاں سن۔ سُنّے واڑِیاں `چۄں کھربُۄذے تۄڑ کے کھادھے جا سکدے سن جۄ مَیں وی کھادھے۔ سِیال ہُںدّا تاں ملہِیاں تے بیرِییاں دے بیر کھاݨے پَیݨے سن۔

سوکھّتے تُر کے مَیں چاہاں ویلے پِںڈّ پہُںچّ گِیا ساں۔ رۄٹی کھا کے تے چاہ پی کے ڈںگّر کھۄلہ لئے سن۔ اُنہاں نُۄں سُۄئے اُتے نہائُݨ تے پاݨی پِیائُݨ لِجاݨا سی۔ اُدۄں وکت نُۄں تڑکا٬ پہُپھُٹالا٬ سویرا٬ چھاہ ویلا٬ دُپہِرا٬ چاہ ویلا٬ وگّاں ویلا٬ آتھݨ, مُۄںہ `نیرہا تے کھائۄ پِیئے دے ناواں نال وںڈِّیا ہُںدّا سی۔ گھڑی امِیراب کۄل ہی ہُںدّی سی۔ رات دے سمیں دا اںدّاذا چڑھدے چھِپدے تارِیاں نال لائِیا جاںدا سی۔ پِںڈّاں وِچّ شہِراں دا اجے کۄئی اسر نہِیں سی ہۄئِیا۔ پِںڈّاں دے آم بںدّے سال چھیئیِں مہِینِیں شہِر جاںدے سن۔ جِہڑا لُدھِیاݨے جا آئُںدا چھے مہِینے گھںٹّا گھر تے چَۄڑے بذار دِییاں گلّاں ہی کری جاںدا جِویں کُتب مِنار تے تاج مہلّ ویکھ آئِیا ہۄوے۔ ریل گڈّی دا اِںجݨ ویکھݨ پِچھّۄں اُہدے دھُۄںئیں تے چِیکاں مارن دِییاں گلّاں سال بھر ناں مُکّݨ دِںدّا۔

ساڈے پِںڈّ جدۄں پہِلا ریڈِیئۄ سَیٹّ آئِیا تاں بہُتے بںدّے سچّ نہِیں سن منّدے کِہ آواذ جلںدھّر تۄں آ رہی ہَے۔ کہِںدّے سن کِہ بںدّے دی ہاک تاں ودھّ تۄں ودھّ بلُّۄیاݨے کھیت تک ای جاںدی اےَ۔ اُہ ٹرںکّ جِڈّے ریڈِیئۄ سَیٹّ نُۄں ہیٹھاں اُتۄں ٹۄہ کے ویکھدے کِہ وِچّ کۄئی بںدّا تاں نہِیں بَیٹھا! ہَیرانی ہُںدّی ہَے کِہ سٹھّ سالاں `چ ای کِنّا کُجھّ بدل گِئَے؟ جِنّی تبدِیلی پِچھلے سٹھّ سالاں `چ آئی ہَے اُس تۄں پہِلاں چھے سَۄ سالاں وِچّ وی نہِیں سی آئی۔ اگلے سٹھّاں سالاں `چ پتا نہِیں کی ہۄویگا؟

جد مَیں جگرائۄں تۄں پھاذِلکا تک ریل گڈّی دا سفر کردا تاں راہ وِچلے سٹیشناں نُۄں ویکھدا جاںدا۔ ہُݨ مَینُۄں اُس رُۄٹ اُتے ریل گڈّی چڑھِیاں ادھّی سدی ہۄ گئی ہَے پر سٹیشناں دے مُۄںہ متھّے اجے وی پرتکھّ دِسدے ہن۔ نانکسر دا سٹیشن اُدۄں بݨِیا نہِیں سی اِس لئی پہِلاں اجِیتوال آئُںدا٬ پھِر پڑائۄ مہِݨا تے مۄگے تۄں اگاںہ گھلّ کلاں لںگھّ کے ڈگرُۄ آ جاںدا جِتھے گڈِّییاں دے کراس ہُںدّے۔ پھِر چۄٹِییاں کلاں تے تلوںڈّی بھائی آئُںدے۔ پھِرۄذشاہ جِس نُۄں پھیرُۄ شہِر کِہا جاںدا٬ اُتھے ٹُںڈّے لاٹ دی لاٹھ دِسدی جِہڑی لارڈ ہارڈِںگّ دی یادگار سی۔ نال ہی شاہ مُہمّد دِییاں تُکاں یاد آ جاںدِییاں-پھیرُۄ شہِر دے ہیٹھ جا کھیت رُدھّے تۄپاں چلِّییاں نیں واںگ تۄرِیاں دے٬ سِںگھّ سُۄرمے آݨ مَیدان لتھّے گںجّ لاہ سُٹّے اُنہاں گۄرِیاں دے …۔

راجستھان نُۄں جاںدِییاں جَۄڑِییاں نہِراں تۄں دی لںگھّدی گڈّی پھِرۄذپُر چھائُݨی جا کھڑھدی۔ اُتھے دۄ گھںٹّے دی ٹھہِر ہُںدّی۔ گڈّی پھاذِلکا نُۄں چلدی تاں سجّے ہتھّ لاہَۄر نُۄں جاںدی ریلوے لائیِن دِسدی جۄ بںدّ پئی ہُںدّی۔ گڈّی `چ پیںڈُۄ سُیاݨِییاں سُۄہݨاں٬ پہِیڑے٬ مُۄہڑے تے گٹھّڑِییاں لئی چڑھدِییاں جِنہاں دے دۄ دۄ بال ڈھاکے چُکّے ہُںدّے۔ اُہ سمان بَیںچاں `تے رکھّدِییاں تے آپ گھگّرِییاں سمیٹ کے بھُںجّے ہی بہِ جاںدِییاں۔ رائے سِکھّ اِکّ دُۄجے نُۄں مِٹھِّییاں گالہاں کڈھّ کے مِلدے تے شِدّت بھرِیا پِیار پْرگٹائُںدے۔ پھِر کھائی پھیمے کی٬ جھۄک ٹہِل سِںگھّ تے گُرُۄ ہرسہائے دے سٹیشن آئُںدے جِتھے تراں دی کِسم دے گۄل پھل بںگّے وِکدے۔ پںجّاب وِچّ اُہی اِلاکا ہَے جِتھے ویلاں نُۄں بںگّے لگّدے ہن۔ گرمِییاں وِچّ پھیری والے بںگِّیاں نُۄں لُۄݨ مسالا لا کے ویچدے جۄ بڑے سُیادی لگّدے۔

پھاذِلکا تۄں ریل گڈّی `چ بہِ کے اسِیں مُکتسر دا میلا ویکھݨ جائِیا کردے ساں۔ چھۄٹی لائیِن اُتے میلِییاں دِییاں بھِیڑاں نال بھری گڈّی اینی ہَۄلی چلّدی کِہ جِتھے کِسے دا جِیء کردا چلدی گڈّی `چۄں چھال مار کے اُتّر جاںدا تے چڑھن والا بھجّ کے چڑھ جاںدا۔ لۄک بارِییاں وِچّ لٹکدے تے چھتّاں `تے چڑھے ڈھۄلے دِییاں لائُںدے جاںدے۔ اِکّ وار مںڈّی لکھّیوالی کۄل اِکّ شرابی دِییاں لتّاں باری دِییاں سِیکھاں وِچّ پھس گئیِیاں۔ اُہ لتّاں کڈھّݨ دی تھاں گالہاں ای کڈھّی جاوے-سالے ہۄئے آ گڈّی بݨائُݨ دے …۔

جدۄں مَیں دِلّی جاݨ آئُݨ لگّا تاں سپھر دا ہۄر وی سُیاد لَیݨ لگّا۔ دِل تاں ہُݨ وی کردَے کِہ سۄہݨِییاں ذنانِییاں کۄل بَیٹھِیا جاوے پر اُدۄں تاں سارے ڈبّے ویکھ لئیِدے سن بئی رَۄݨک میلا کِتھے اےَ! آکھِیدا سی٬ نِیوِیں پا کے ٹیڈھی نذرے ویکھݨ نال کِسے دا کی گھسدَے؟ ہُݨ وی ہوائی جہاذ وِچّ مُۄںہ متھّے لگّدی سواری نال سِیٹ مِل جاوے تاں اِکّ دی تھاں وار تھَیںکِئۄُ کرِیدا۔ اگلی وی تھَیںکِئۄُ کہِ دیوے تاں ہۄر تھَیںکِئۄُ کہِݨ نُۄں جِیء کردَے۔ کِسے نیں سچّ ہی کِہَے٬ سُںدّرتا سدِیوی انںدّ ہَے۔

کئی سپھر ابھُلّ وی ہۄ جاںدے ہن۔ یاد آ رہی ہَے 1995 وِچّ لںڈّن تۄں لاس ایںجلس جاݨ دی اُڈاݨ۔ جہاذ بْرِٹِش ایئرویذ دا سی۔ گۄرِییاں رکاناں ہوائی سیوکاواں سن۔ اُنہاں کۄلۄں اِتّر پھُلیل دی مہِک ا رہی سی تے مُکھڑِیاں تۄں مُسکْراہٹاں ڈُلّہ رہِییاں سن۔ ہوائی جہاذ وِچّ بابے رۄڈُۄ دے لںگّر واںگ وِسکی ورت رہی سی۔ ساڈے برابر دِییاں تِنّ سِیٹاں `تے تِنّ اپھرِیکی بَیٹھے سن۔ کالے رںگّ٬ مۄٹے بُلّہ تے نِکّے گھُںگّرالے وال۔ وِسکی اُنہاں دے اُتۄں دی ہۄئی پئی سی۔ گلّاں کردے اگّے پِچھّے دا کھِیال نہِیں سن رکھّ رہے۔ اُنہاں نیں میرے نال وی ساںجھ پائُݨی چاہی۔ میرے ولّ بَیٹھا ادھکھڑھ اُمر دا نِیگرۄ کہِݨ لگّا٬ “آئی اَیمّ جَۄسف۔ آئی اَیمّ کِینِیئن گورنمَیںٹ کلچرل مِنِسٹر …۔”

اُس نیں ٹُٹّی بھجّی اںگّریذی تے نشئّی آواذ وِچّ دسِّیا٬ “مَیں دِلّی رہِ آئِیاں تے چںڈِّیگڑھ جا آئِیاں۔ سِںگھّاں نُۄں مَیں چںگّی ترہاں جاݨداں۔ تُسِیں کھاݨ پِیݨ والے بںدّے اۄں۔ اسِیں وی کھاݨ پِیݨ والے آں۔ آئۄ ساڈا ساتھ کرۄ۔ میرے نال دے دۄویں نَۄجُیان چںڈِّیگڑھ پڑھے آ۔ اسِیں وِیہ ہذار ڈالر جیب `چ پا کے لاس ویگس جُۄیا کھیڈݨ جا رہے آں۔” کالِیاں دِییاں بگِّییاں اکھّاں نشے `چ لال-گھسمَیلِییاں ہۄئیِیاں پئیِیاں سن۔ جَۄسف نیں میرے نال جام ٹکرائُݨ دی اِچھّا پرگٹ کِیتی۔

کُجھ اِکّ گھںٹِّیاں دی ہوائی اُڈاݨ سی۔ جَۄسف نال نیڑتا والی کۄئی گلّ نہِیں سی پر ہُںگھّارا بھری جاݨ وِچّ گھٹدا وی کی سی؟ اُہ لۄڑ تۄں ودھّ وِسکی پی رِہا سی۔ بِںدّے جھٹّے اُٹھّدا تے ڈۄلدا جِہا جا کے کائۄُںٹر تۄں شِیشی دا بچّا جِہا لَے آئُںدا۔ گلاس `چ پائُںدا تے کھالی شِیشی پَیراں `چ سُٹّ دِںدّا۔ دس باراں شِیشِییاں دی ڈھیری لگّی پئی سی اُہدے پَیراں وِچ۔ چںگّا کلچرل منِسٹر سی کِینِییا دا! پںجّاب دے کہِںدّے کہائُںدے پٹوارِییاں تے پُلسِییاں نُۄں مات پائی جاںدا سی۔

جَۄسف نُۄں پتا نہِیں کِہۄ جِہی لۄر اُٹھّی کِہ اُس نیں سَۄ ڈالر دا نۄٹ کڈھِّیا تے آکھݨ لگّا٬ “اِٹ اِذ پھار یُۄئر سنّ۔ مائی گِپھٹ …۔”

شرابی من دی چھلّ سی۔ ناں کۄئی جاݨ ناں پچھاݨ۔ مَیں اُہدا گِپھٹ کِویں لَے سکدا ساں؟ مَیں اُہدا دھنّواد کِیتا تے نِمرتا نال کِہا کِہ ساڈا سبھِّیاچار آگِیا نہِیں دِںدّا کِہ کِسے اݨجاݨے وِئکتی کۄلۄں ایڈا وڈّا گِپھٹ لئیِئے۔ جیکر تُسِیں نِشانی دیݨی ہی ہَے تاں آپݨے دیش دا سبھ تۄں چھۄٹا سِکّا دے دِئۄ۔ اُہ لَے کے مَینُۄں ودھّ کھُشی ہۄویگی۔ پر اُہ سَۄ ڈالر دیݨ `تے ہی اڑِیا رِہا۔ اِہ تماشا ساڈے پِچھّے بَیٹھا اِکّ گۄرا وی ویکھ رِہا سی۔ اُہ پتا نہِیں کِہڑی نسل دا سی کِہ اُہنے تھَیںکِئۄُ کہِ کے نۄٹ جَۄسف تۄں پھڑ لِیا تے آپݨے بۄجھے `چ پا لِیا۔

جَۄسف نیں پھِر آپݨا بٹُۄیا پھرۄلِیا تے اُہدے وِچۄں کِینِییا دا دس شلِںگّ دا نۄٹ کڈھِّیا۔ اُہ نۄٹ اُس نیں بڑے ہمّے نال میرے ولّ ودھائِیا تے آکھِیا٬ “آہ تاں رکھّݨا ہی پئیگا۔ اِہ ناماتر گِپھٹ ہَے۔”

مَینُۄں شرابِییاں نال ماڑا مۄٹا ورتݨا آئُںدَے۔ ہۄر اِنکار دا سماں نہِیں سی۔ مَیں اُہ نۄٹ دھنّواد سہِت کبُۄل کر لِیا۔ جَۄسف دی رُۄہ کھُش ہۄ گئی۔ مَیں آپݨی پتنی نُۄں کِہا کِہ آپاں وی کۄئی نۄٹ دیئیِئے۔ ہرجِیت نیں پرس `چۄں دس رُپئے دا نواں نۄٹ کڈھِّیا جۄ مَیں جَۄسف نُۄں پھڑائُںدِیاں کِہا٬ “اِہ تُہاڈے بچّے لئی گِپھٹ۔”

کالا جَۄسف پِگھل گِیا تے مۄہ مُہبّت دِییاں گلّاں کرن لگّا۔ اُہدِییاں اکھّاں وِچّ تراوٹ تَیرن لگّی۔ ہُبّ کے آکھݨ لگّا٬ “کدے کِینِییا آئۄ تاں سرکاری آئۄبھگت کراںگا۔ تُہاڈے ورگِییاں پگّاں والے بہُت سِںگھّ نیں اۄتھے تے مَینُۄں اُنہاں دا کمّ کر کے کھُشی ہُںدّی اےَ۔”

سَیلانِییاں نُۄں سَیلانی اچانک ہی راہاں وِچّ مِل جاںدے نیں تے گلّاں گُۄڑھِییاں ہۄ جاںدِییاں نیں۔ ساڈِییاں وی گلّاں گُۄڑھِییاں ہۄݨ لگّ پئیِیاں۔ میری پتنی نیں مَینُۄں ساودھان کِیتا کِہ کالا شرابی ہَے٬ کِتے کۄئی سمسِّیا ناں کھڑھی کر دیوے۔ اُس نیں کِہا کِہ مَیں اُہدے نال گھٹّ تۄں گھٹّ گلّ کراں۔ مَیں اکھّاں مِیچ کے سَۄݨ دا ڈراما کرن لگّا تاں اُہ ہۄرناں نُۄں ہُںگھّارے بھرن لئی ٹُمبّݨ لگّ پِیا۔ اخِیر سچّمُچّ ہی سمسِّیا کھڑھی ہۄ گئی۔

جَۄسف دی اگلی سِیٹ `تے بَیٹھا اِکّ گۄرا کُجھّ لِکھی پڑھی جاںدا سی۔ ہبشی دِییاں گلّاں نیں اُس نُۄں اواذار کر دِتّا سی۔ اکّے ہۄئے نیں اُہنے گھسُنّ وِکھا کے جَۄسف نُۄں چُپّ رہِݨ لئی ڈاںٹِیا تے اُٹھّ کے جہاذ دے املے کۄل شِکائِت کرن چلا گِیا۔

کِینِییا دا کلچرل منِسٹر مَینُۄں کہِݨ لگّا٬ “مِسٹر سِںگھّ٬ تُۄں میرا دۄست اَیں۔ میری مدد کرنی تیرا پھرذ بݨدَے۔” مَینُۄں پھِکر ہۄئِیا کِہ تاذی دۄستی ہُݨ مہِںگّی پویگی۔ مَیں کِہا٬ “ذرُۄر کراںگا مدد۔ گُرُۄ دا سِںگھّ آں٬ سچّی گواہی ہی دیواںگا۔” اُہنے پُچھِّیا٬ “سچّی گواہی کی دیویںگا؟” مَیں آکھِیا٬ “سچّی گلّ اےَ کِہ تُسِیں دس باراں پَیگّ تاں پِیتے ہی ہۄݨگے تے پِیائے تُہانُۄں جہاذ والِیاں نیں ہی ہن۔ تُسِیں کِسے نُۄں ماڑا نہِیں بۄلِیا پر سارے راہ چُپّ وی نہِیں کِیتے۔ اگّے بَیٹھے مُساپھِر نُۄں تُہانُۄں گھسُنّ وِکھا کے ڈاںٹݨ دا کۄئی ہکّ نہِیں سی۔ اُہ تُہانُۄں بینتی کر سکدا سی جاں سِدھّا جا کے شِکائِت کردا۔”

جَۄسف کہِݨ لگّا٬ “اِہ گواہی ٹھِیک اےَ۔ مَیں کۄئی کسُۄر نہِیں کِیتا۔” دۄ کُ مِںٹّاں بائد اِکّ سکِئُرِٹی گارڈ آئِیا تے بِناں کِسے دی گواہی لَیݨ دے جَۄسف نُۄں کہِ گِیا کِہ اُہ ہُݨ ہۄر ناں پِیوے٬ کِسے نُۄں ڈِسٹرب ناں کرے تے لاس ایںجلس دے ہوائی اڈّے `تے پُلِس دے پیش ہۄوے۔” میری پِیتی وی لہِ گئی کِئُںکِہ پںجّاب وِچّ گواہاں دی پُلِس پاس تے ادالتاں وِچّ ہُںدّی کھُیاری مَیں ویکھی ہۄئی سی۔ اسِیں پھِکراں `چ پَے گئے کِہ ہوائی اڈّے `تے پتا نہِیں کِنّا سماں لگّے؟ اسِیں تاں سی ہی وِذٹر تے اگاںہ میرا بھرا بھجن سانُۄں لَیݨ آئِیا کھڑھا سی۔ اُس نُۄں کِویں دسّاںگے کِہ اسِیں تاں راہ جاںدی مُسِیبت گل پُیا لئی ہَے؟

اسِیں سۄچݨ لگّے کِہ جے گواہِییاں دے چکّر وِچّ پَے گئے تاں پتا نہِیں کدۄں کھہِڑا چھُٹّے؟ پتنی کہے٬ “کالے نال گلِّیں کِئۄں پئے؟” مَیں آکھاں٬ “مَینُۄں کی پتا سی اِس کجِیئے دا؟”

اخِیر من بݨائِیا کِہ بِناں جَۄسف نُۄں دسّے تیذی نال جہاذ `چۄں باہر نِکلاںگے تے اِمِیگریشن تۄں ٹھپّا لُیا کے سُرکھُرُۄ ہۄواںگے۔ جَۄسف کِہڑا مامے دا پُتّ اےَ جِہڑا مگرۄں اُلامبھا دیئۄُ؟

جہاذ ہوائی اڈّے `تے اُترِیا تاں پُلِس بُۄہے اگّے کھڑھی سی۔ اگاںہ سُۄہِیئے کُتّے بدھّے سن پر نال ہی لِکھ کے لائِیا سی کِہ اِہ وڈھّدے نہِیں۔ اسِیں تیذی نال اگّے ودھے تے اِمِیگریشن دی لائیِن وِچّ جا لگّے۔ جَۄسف نُۄں اسِیں پِچھّے مُڑ کے نہِیں سی ویکھِیا۔ اُںج من پھِٹکاراں پا رِہا سی٬ “کی سۄچدا ہۄویگا اُہ؟ کِہۄ جِہا دۄست اےَ سِںگھّ!”

اِمِیگریشن اپھسر میرا پاسپۄرٹ ویکھݨ لگّا تاں کاپھی دیر پُٹھّا سِدھّا کر کے ویکھدا رِہا۔ پھِر اُس نیں پھۄن `تے کۄئی گلّ کِیتی تے سانُۄں اِکّ گائیِڈ نال سپَیشل اِںٹروِئۄُ والے کمرے ولّ تۄر دِتّا۔ مَیں من `چ کِہا٬ “لَے پَے گِیا پںگّا۔”

کمرے `چ گئے تاں جَۄسف دے دۄویں ساتھی پہِلاں ہی اُتھے بَیٹھے سن۔ لگّدا سی ماملا گڑبڑ ہَے۔ مَیں ترکِیب سۄچی تے پُلِس دے آئُݨ تۄں پہِلاں ہی کائۄُںٹر `تے بَیٹھے سپَیشل اِںٹروِئۄُ لَیݨ والے اپھسر نُۄں بینتی کِیتی کِہ مَیں لیکھک ہاں۔ آہ ویکھۄ میرا امرِیکا دا سپھرناما۔ اُس کِتاب دے سرورک اُتے امرِیکا دے تِنّ پردھاناں دی پتھّر `چ کھُݨی تسوِیر تے پِچھلے پاسے میری آپݨی تسوِیر سی۔ مَیں آکھِیا٬ ساڈی باہر اُڈِیک ہۄ رہی اےَ٬ جے سانُۄں چھیتی وِہلے کر سکۄ تاں دھنّوادی ہۄواںگے۔ اپھسر پْربھاوت ہۄ گِیا۔ اُس نیں ساڈے پاسپۄرٹ ویکھے تے ٹھپّے لا کے سانُۄں دۄ مِںٹّاں وِچّ وِہلے کر دِتّا۔

کی پتا گواہی دیݨ دی کۄئی گلّ ہی ناں ہۄوے؟ سانُۄں اُںج ہی سپَیشل اِںٹروِئۄُ لئی بھیجِیا ہۄوے پر جدۄں وی جَۄسف دِییاں ڈُبڈُبائیِیاں اکھّاں تے دۄستی دا پھرذ نِبھائُݨ دی گلّ یاد آئُںدی ہَے تاں من `چ مہِسُۄس کرِیدَے کِہ مناں تُۄں چںگّا نہِیں کِیتا۔ کی پتا اُس نال کی بِیتی ہۄویگی؟