مَینُۄں دیش وِدیش دے انیکاں کھیڈ میلے ویکھݨ دے مَۄکے مِلے ہن۔ ڈھُڈِّیکے تۄں وَینکُۄور تک شائِد ہی کۄئی پںجّابی کھیڈ میلا ہۄوے جِہڑا ویکھݨۄ رہِ گِیا ہۄوے۔ سَۄ کُ میلِیاں بارے تاں مَیں لِکھ وی چُکّاں۔ سانُۄں سکُۄل `چ اکھِّیں ڈِٹھّے مَیچ دا ہال لِکھݨ لئی کِہا جاںدا سی۔ جدۄں مَیں پھاذِلکا تۄں مُڑ کے دسوِیں `چ ملّہے پڑھن لگّݨا سی تاں مَیتھۄں اِکّ لیکھ لِکھوا کے میرا ٹَیسّٹ لِیا گِیا سی۔ اُہ لیکھ مَیں ’اکھِّیں ڈِٹھّا میلا‘ ہی لِکھِیا سی جِس نال مَینُۄں پاس ہۄݨ جۄگا وِدِیارتھی سمجھ کے داکھل کر لِیا گِیا سی۔ بائد وِچّ تاں کئی پاٹھک وی کہِںدّے رہے کِہ کھیڈ میلِیاں بارے لِکھے میرے لیکھ پڑھدِیاں اُہ آپݨے آپ نُۄں اُنہاں میلِیاں `چ وِچردے مہِسُۄس کردے ہن۔ مَیں اِکّ کِتاب اکھِّیں ڈِٹھّے کھیڈ میلِیاں بارے ہی لِکھی ہَے تے اُس دا ناں وی ’کھیڈ میلے ویکھدِیاں‘ رکھِّیا ہَے۔ اُس دے سرورک اُتے لِکھِیا ہَے:
-سْرِشٹی اِکّ وڈّا کھیڈ میلا ہَے تے بْرہِمںڈّ اُس دا وِشال کھیڈ مَیدان۔ کُل آلم دا جِییا جںتّ اُس دا تماشبِین ہَے۔ دھرتی٬ سُۄرج تے چںدّ تارے اُہدے کھِڈاری ہن۔ دِن رات تے رُتّاں دے گیڑ مَیچاں دا سماں سمجھے جا سکدے ہن۔ جِیون اِکّ کھیڈ ہی تاں ہَے! جِیو آئُںدے ہن تے تُردے جاںدے ہن۔ کۄئی جِتّ رِہَے٬ کۄئی ہار رِہَے۔ جِہڑے جِتّ جاںدے نیں اُہ بلّے بلّے کرا جاںدے نیں تے جِہڑے ہار جاںدے نیں اُہ بھُلّ بھُلا جاںدے نیں۔ پارس ہۄراں دی کوِیشری ہَے-دُنِییا چہُں کُ دِناں دا میلا۔ گِیت بݨے نیں-کھیڈݨ دے دِن چار نی مائے٬ کھیڈݨ دے دِن چار۔ امر سِںگھّ شَۄںکی دا گائُݨ اَیں-کۄئی دِن کھیڈ لَے٬ مَۄجاں ماݨ لَے٬ تَیں اُڈّ جاݨا اۄئے بدّلا دھُںدّ دِیا …۔
1966 وِچّ جدۄں مَیں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے لِکھݨ لگّا تاں میرے کھیڈ آرٹِیکل پڑھ کے ڈا.ہرِبھجن سِںگھّ نیں کِہا سی٬ “تَینُۄں کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے لِکھݨا آئُںدَے۔ جے تُۄں پںجّابی دی تھاں اںگّریذی `چ لِکھیں تاں تَینُۄں ایشِیئن تے اۄلمپِّک کھیڈاں کور کرن دے مَۄکے مِل سکدے آ جِویں جسدیو سِںگھّ نُۄں کُمَیںٹری کرن دے مِلدے اےَ۔ اںگّریذی دے اخباراں رسالِیاں `چ کھیڈ لیکھکاں دی ودھیرے کدر اے۔ اںگّریذی وِچّ سپۄرٹس دی رِپۄرٹِںگّ تَینُۄں ہوائی جہاذاں `تے چڑھا سکدی اے۔ پںجّابی `چ لِکھݨ نال تَینُۄں کِسے نیں نی پُچھّݨا۔”
ڈا.ہرِبھجن سِںگھّ دی گلّ وِچّ وذن سی۔ اُہ نویں اُٹھّ رہے کھیڈ لیکھک نُۄں سِیاݨی سلاہ دے رہے سن۔ پر مَیں پںجّابی وِچّ ہی لِکھݨ دا اِشک پالِیا تے پںجّابی کھیڈ لیکھک وجۄں ہوائی جہاذاں دا سوار بݨِیا۔ مَیں اِہ رۄݨا کدے نہِیں رۄئِیا کِہ پںجّابی وِچّ لِکھݨ دی کۄئی کدر نہِیں۔ جِنّا پِیار تے ماݨ مَینُۄں پںجّابی پِیارِیاں نیں دِتّا اُہ مَیں اںگّریذی `چ لِکھݨ نال ناں لَے سکدا۔ نالے جۄ انںدّ مَیں آپݨی ماں بۄلی وِچّ لِکھݨ دا ماݨِیا اُہ بِگانی بۄلی `چ کِتھۄں مِلݨا سی؟ جِویں مَیں ماں بۄلی `چ لِکھدِیاں رُمکدی پَۄݨ واںگ وگداں اُویں اۄپری بۄلی `چ کِویں وگدا؟
کِلا رائِپُر دِییاں کھیلہاں مَیں چڑھدی جُیانی تۄں ویکھدا آ رِہا ساں۔ جدۄں لِکھݨ جۄگا ہۄئِیا تاں لِکھِیا٬ “جِیہنے پںجّاب دی رُۄہ دے درشن کرنے ہۄݨ اُہ کِلا رائِپُر دا کھیڈ میلا ویکھ لوے۔ اُہ پںجّابی سبھِّیاچار دی مُۄںہ بۄلدی تسوِیر ہُںدّا ہَے جِتھے کھیڈدے ملّہدے تے نچّدے ٹپّدے پںجّاب دے کھُلّہے دِدارے ہُںدّے ہن۔ اُتھے بَیل گڈِّییاں دی دَۄڑ تۄں لَے کے گِدھّے گتکے تے تلے جاںدے پکَۄڑِیاں دی کراری مہِک تک سبھ کُجھّ ہُںدّا ہَے۔ گبھرُۄیاں دے ڈَۄلے٬ مُٹِیاراں دِییاں پںجّیباں تے بذُرگاں دِییاں بِیبِییاں داڑھِییاں۔ اُتھے رںگّلا پںجّاب سترںگّی پِیںگھ واںگ نذرِیں پَیںدا ہَے …۔
“کِدھرے کبڈّی ہُںدّی ہَے٬ کِدھرے نیجاباذی٬ کِدھرے باذِیگراں دے کرتب ہُںدّے تے کُڑِییاں دے گِدھّے پَیںدے ہن۔ وِچے بھںگّڑے پئی جاںدے ہن٬ وِچے دھمالاں تے وِچے اُۄٹھ گھۄڑِییاں دی دَۄڑ ہۄئی جاںدی ہَے۔ کِدھرے بںدّے دا سانہ نال بھیڑ ہُںدّا ہَے تے سِکھّے سِدھائے وہِڑکے مںجِّییاں ٹپّدے ہن۔ کۄئی جُیان بۄری چُکّدا ہَے٬ کۄئی مُگدر تے کۄئی بابا مُۄںگلِییاں پھیری جاںدا ہَے۔ اُتھے تیذترار تے لمِّییاں دَۄڑاں لائُݨ والے ٹرَیک نُۄں ساہ نہِیں لَیݨ دِںدّے۔ وِچے سائیِکل سوار گھُکاٹ پائی جاںدے ہن٬ کھچّر ریہڑے دَۄڑدے ہن تے سُہاگا دَۄڑاں لگّدِییاں ہن۔ کِدھرے اُۄٹھ `تے کھڑھا سوار پاݨی دا چھنّا ہتھیلی اُتے ٹِکائی جاںدا ہَے تے کِدھرے کۄئی نِہںگّ دۄ گھۄڑِیاں اُتے پَیر رکھّی گھۄڑِیاں دی جۄڑی نُۄں سِرپٹّ دَۄڑائی جاںدا دِسدا ہَے۔ کۄئی گھںڈّی دے ذۄر سرِییا دُۄہرا کردا ہَے٬ کۄئی بلدِییاں لاٹاں وِچّ دی لںگھّدا ہَے تے کِدھرے بھیڈُۄیاں دا بھیڑ ہُںدّا ہَے۔ کِسے کۄنے وڈّے ڈھِڈّاں تے بگِّییاں داڑھِییاں والے بابے رسّاکشی کردِیاں ہَۄںک رہے ہُںدّے ہن۔ نال دی نال لائۄُڈ سپِیکر تۄں کُمَیںٹری گُۄںجدی ہَے-اَۄہ بِیںڈی جُڑِیا بابا گڈّی کھڑھا پَیر۔ لَے اِہ نی ہِلدا ہُݨ بھاویں پَیٹن ٹَیںک جۄڑ دِئۄ!”
1981 وِچّ مَیں بمبّئی دا وِشو کپّ ہاکی ٹُۄرنامَیںٹ کور کرن گِیا تاں جِتّی ٹِیم بارے لِکھِیا٬ “پھِر اُہ وکت آئِیا جدۄں جیتُۄیاں نیں جِتّ-مںچّ اُتے چڑھنا سی۔ پاکِستانی کھِڈارِییاں دے مُۄںہاں اُتے لالِییاں سن۔ ہاکی دی آلمی سرداری دا چِنّہ٬ سۄن-رںگّا وِشو کپّ میذ اُتے پِیا لِشکاں مار رِہا سی۔ اُس وِچّ 895 گرام سۄنا٬ 6851 گرام چاںدی تے 350 گرام ہاتھی دںدّ لگّا ہۄئِیا سی۔ بھارت دے راشٹرپتی سںجِّیوا رَیڈی لال دری اُتے تُر کے اُس کپّ تک گئے۔ جدۄں اُہ کپّ پاکِستانی ٹِیم دے کپتان لائِلپُرِیئے اختر رسُۄل نُۄں بھیںٹ کِیتا گِیا تاں اُس نیں اینی شِدّت نال چُمِّیا جِویں ورہِیاں دا وِچھڑِیا مہِبُۄب مسِیں مِلِیا ہۄوے۔ اُس سمیں سَیںکڑے کَیمرِیاں نیں اکھّاں کھۄلہِییاں تے اُس یادگاری دْرِش نُۄں آپݨے سِینِیاں وِچّ سمۄ لِیا۔ کھِڈارِییاں نیں باہاں اُچِّییاں کر کے جیتُۄ سلامِییاں لئیِیاں تے چُپھیرے ہذاراں تاڑِییاں دا شۄر گُۄںج اُٹھِّیا …۔”
1982 وِچّ دِلّی دِییاں ایشِیائی کھیڈاں `چۄں پہِلا سۄن تمغا جِتّݨ والے کھِڈاری دا ذِکر مَیں اِئۄں کِیتا٬ “کھیڈاں دے مُکابلے شُرُۄ ہۄئے تاں سۄنے دا پہِلا تمغا جپانی بھار چُکاوے نیں جِتِّیا۔ سمدھّر پر سڈَۄل سرِیر دے اُس چۄبر اںدّر کِسے پھُٹّدے لاوے ورگا ویگ سی۔ جدۄں اُہ بھکھے ہۄئے جُسّے نال وذن ولّ ودھدا تاں اِںج لگّدا جِویں بتِّییاں دا چانݨ اُہدے پِںڈّے تۄں تِلہک رِہا ہۄوے۔ اُس ویلے درشکاں وِچّ چُپّ ورت جاںدی۔ جدۄں اُہ آپݨے سرِیر دے بھار نالۄں ڈھائی گُݨاں ودھّ بھار ہیٹھ آپݨِییاں باہاں سِدھِّییاں کردا تاں تاڑِییاں دے شۄر نال سارا ہال گُۄںج اُٹھّدا۔”
اۄلمپِّک کھیڈاں بارے لِکھِیا٬ “اۄلمپِّک کھیڈاں دا اِتِہاس منُکھّ دے اگاںہ تۄں اگاںہ ودھی جاݨ دی پْرتکھّ مِسال ہَے۔ ہریک اۄلمپِّکس وِچّ نویں رِکارڈ کائِم ہُںدّے رہے ہن تے کھِڈارِییاں اںدّر نوِییاں جِتّاں جِتّݨ دِییاں تاںگھاں پَیدا ہُںدِّییاں رہِییاں ہن۔ جد تک اِہ تاںگھاں پَیدا ہُںدِّییاں رہِݨگِییاں منُکھّ اگّے تۄں اگّے ودھدا جاویگا تے اُہ مر کے وی نہِیں مریگا۔ ایہۄ جِیون دا بھیت ہَے تے اِہۄ جِیںدے جاگدے اِنساناں دی پچھاݨ ہَے۔ کھیڈاں دے پِڑ وِچّ سادھے ہۄئے جُسِّیاں دا ذۄر جِتّدا ہَے۔ منُکھّی سرِیر وِچّ ودھ رہی تاکت تے تکنِیک دا پتا لگّدا ہَے۔ اۄلمپِّک کھیڈاں دے نذارے تکدِیاں دُنِییا ہۄر ہُسِین٬ ہۄر ہُںدّڑھیل تے ہۄر جِئۄُݨجۄگ لگّݨ لگّدی ہَے۔”
کدے مَیں ڈھُڈِّیکے دے لاجپت رائے کھیڈ میلے بارے لِکھدا٬ کدے بھدَۄڑ دے پبلِک میلے بارے تے کدے گھلّ کلاں دے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ کھیڈ میلے دے نذارے بِیان کردا۔ مۄگے جگراواں اتے آلے دُیالے دے پِںڈّاں تۄں اگاںہ کدے مَیں مہِییاں والے٬ کدے لمبّی٬ کدے جھۄرڑ٬ کدے برنالے تے کدے بۄہے بُڈھلاڈے ولّ نِکل جاںدا۔ بۄہے دے ٹُۄرنامَیںٹ بارے لِکھے میرے آرٹِیکل دا ناں سی-کِلا رائِپُر تۄں بۄہے بُڈھلاڈے تک۔ کدے دُیابے دے پِںڈّ جگتپُر دا کھیڈ میلا پاٹھکاں نُۄں وِکھائُںدا تے کدے ماجھے دے پِںڈّ جگدیو کلاں تے کۄٹلا شاہِییاں دے کھیڈ میلے دی گلّ کردا۔ کمالپُرے دِییاں کھیڈاں نُۄں مَیں ’کمالپُرِییاں دا کمال‘ کہِ کے وڈِیائُںدا۔ مَینُۄں پِںڈّاں دے ٹُۄرنامَیںٹاں دِییاں جھلکاں لِکھتی تَۄر `تے وِکھائُݨ دا ماݨ ہاسل ہَے تے لۄکاں نیں وی میرا ماݨ تاݨ کرن وِچّ کۄئی کمی نہِیں رہِݨ دِتّی۔ اُنہاں نیں مَینُۄں سَۄ تۄں ودھّ کھیڈ نِشانِییاں نال سنمانِیا ہَے۔
اِک وار جگدیو سِںگھّ جسّۄوال مَینُۄں کار `تے جگتپُر دا ٹُۄرنامَیںٹ وِکھائُݨ لَے گِیا سی۔ وِچے اُہدا باڈی گارڈ سی تے وِچے اِکّ دۄ جݨے ہۄر سن۔ مُڑدے ہۄئے اِکّ گھُلاڑی تۄں کھادھے پِیتے بِناں ناں رِہا گِیا۔ ہنہیرا ڈُۄںگھا ہۄئِیا تاں جسّۄوال نیں آپݨی کالی پگّ لاہ کے باڈِیگارڈ دے سِر اُتے ٹِکا دِتّی تے آپ کار دی باری `چۄں باںہ کڈھّ کے کلِییاں لائُݨ لگّ پِیا۔ مار مرائی دے دِن سن۔ پگّ باڈی گارڈ دے سِر `تے رکھّݨ دا متلب سی گۄلی کھاݨ لئی اُہنُۄں جسّۄوال بݨائُݨا۔ ستلُج دے پُل اُتے جسّۄوال نیں کار رُکوا لئی۔ اُس نیں کنّ `تے ہتھّ رکھّ کے کلی لائی تے آکھݨ لگّا٬ “میرا جِیء کردَے اِئۄں ای نچّدا گائُںدا مراں۔ بُڈھّیوارے بِمار ناں ہۄواں تے مںجّے `تے ہڈّ ناں رگڑائُݨے پَیݨ۔”
اسِیں ہسّݨ لگّے٬ “جتھیدار جی٬ پگّ تاں تُسِیں پہِلاں ای لاہ رکھّی اےَ بئی کِتے گائُںدے دے گۄلی ناں آ لگّے؟ جے نچّدے گائُںدِیاں ای مرنَے تاں باہر نِکل کے گیڑا دیئۄ تے ستلُج `چ چھال مارۄ۔ جاں پھِر سانُۄں لِکھ کے دے دِئۄ٬ جںگّلے اُتۄں دھکّا دیݨ دی سیوا اسِیں کر دِنّے آں۔ نچّدے گائُںدے تاں اِئۄں ای مرِیا جا سکدَے!”
1990 وِچّ مَیں امرِیکا گِیا تاں یُۄبا سِٹی وِچّ پہِلا وِدیشی کبڈّی میلا ویکھݨ دا مَۄکا مِلِیا۔ دِیدار سِںگھّ بَیںس ہۄراں نیں مَینُۄں وِسل پھڑا دِتّی۔ اِکّ اِک کبڈّی امرِیکن پںجّابِییاں دا سیر سیر لہُۄ ودھائُݨ لگّی۔ مُڑھکۄ مُڑھکی ہۄئِیا بلوِںدّر پھِڈّا اِکّ وار وی نہِیں سی رُک رِہا۔ درشک چاہُںدّے سن کِہ اُہ جرواݨا کھِڈاری یُۄبا سِٹی وِچّ اِکّ وار تاں ذرُۄر ڈکِّیا جاوے۔ آکھری کبڈّی پھِڈُّۄ نُۄں اِںگلَیںڈِیئے جاپھی دا اجِہا جپھّا پِیا کِہ بیوسی وِچّ اُہدا ساہ ٹُٹّ گِیا۔ مَینُۄں وِسل وجا کے جاپھی دے ہکّ وِچّ پُیائِںٹ دیݨا پِیا۔
سارے مَیچ وِچّ پھِڈُّۄ سِرپھ اِکّ وار رُکِیا۔ پر جد رُکِیا تاں اینا اُچّا شۄر گُۄںجِیا جِنّا مَیں ساری اُمر نہِیں سی سُݨِیا۔ دیر تک درشکاں دِییاں چِیکاں تے کِلکارِییاں گُۄںجدِییاں رہِییاں۔ سکُۄلی مُںڈّے امرِیکن وچھڑِیاں واںگ رمبھّی گئے۔ اُہ چِیکوِییاں آواذاں کڈھّدے سن جۄ ناں پںجّابی لگّدِییاں سن تے ناں امرِیکن۔ اُنہاں وِچّ دۄگلاپݨ سی۔ کئیِیاں نیں بِیئر دِییاں کُپِّییاں جِہِییاں ہوا `چ چلا مارِییاں سن تے پاݨی پِیائُݨ والِیاں نیں جگّ وگاہ سُٹّے سن۔ کبڈّی دے دھکّڑ کھِڈاری پھِڈُّۄ دا اِکّ وار وی ڈکِّیا جاݨا کھیڈ جگت دی وڈّی خبر سی جۄ پںجّابی اخباراں دی مۄٹی سُرخی بݨن دا مہتّو رکھّدی سی۔
یُۄبا سِٹی تۄں کُجھّ دِن پِچھّۄں وَینکُۄور دا کھیڈ میلا ویکھِیا۔ اُتھے میرے نال سںتّۄکھ سِںگھّ مںڈّیر نیں وِسل پھڑ کے کبڈّی دے مَیچ کھِڈائے سن۔ ایدھر کبڈِّییاں پَیںدِییاں تے اۄدھر لائۄُڈ سپِیکر تۄں آواذاں آئُںدِییاں:
-سٹھّ سال تۄں وڈّی اُمر دے بابے دَۄڑن لئی تِیار رہِݨ۔ اُہناں نیں جِہڑِییاں مالشاں مُۄلشاں کرنِییاں ہُݨے کر لَیݨ, پھیر ناں آکھݨ بئی پُۄرے تِیار نی ہۄئے!
-اۄئے بھراوۄ جھںڈِّییاں تۄں پِچھّے ہۄ-جۄ۔ اِہناں نُۄں کاہنُۄں پاڑی جانے اۄں؟ اِہ تھۄڈے ای پَیسے کھرچ کے بݨوائیِیاں۔
-سرُۄپ سِںگھّ مہۄٹا سٹیج `تے آ-جے۔ بائی سِیاں ’مہۄٹا‘ کہِݨ دا گُسّا ناں کرِیں۔ سانُۄں تاں جِویں کۄئی کہِ دِںدّا اۄویں بۄلی جانیں آں۔
-بِںدّ کُ ہۄئِیا اِکّ بھُۄری جی داڑھی والا بابا بُلوا کے گِیا سی بئی اُہدا پۄتا گُیاچ گِئَے۔ پۄتا تاں سانُۄں لبھّ گِیا٬ دیکھِیں بابا ہُݨ کِتے تُۄں ناں گُیاچ-جِیں!
اِںگلَیںڈ `چ مَیں سائۄُتھال٬ اِیرتھ وُۄلِچ٬ وُلورہَیمپٹن٬ بْرَیڈپھۄرڈ٬ برمِںگھّم تے ہۄر شہِراں وِچّ کبڈّی دے ٹُۄرنامَیںٹ ویکھے جِتھے دِن ڈھلدے نال ہی بۄتلاں کھُلّہ جاںدِییاں۔ اِںگلَیںڈ دے کبڈّی میلِیاں وِچّ شراب سبھ تھاواں تۄں ودھّ پِیتی جاںدی ہَے۔ جِنّا کُ `کٹھّ کبڈّی دے دائِرے دُیالے ہُںدَّے اۄنا کُ ہی پارک کِیتِییاں کاراں دِییاں ڈِگِّییاں دُیالے آ جُڑدَے۔ پچھّمی مُلکاں دے پںجّابی کھیڈ میلے پِکنِک واںگ منائے جاںدے ہن۔ کھاݨ پِیݨ دا سمان گھرۄں ای کاراں دِییاں ڈِکِّییاں `چ رکھّ لِیا جاںدَے۔
امرِیکا `چ مَیں سِیاٹل٬ سَینہۄذے٬ ہیورڈ٬ پھرِذنۄ٬ سَیلما٬ یُۄبا سِٹی٬ نِئۄُیارک٬ سِنسِنَیٹی تے شِکاگۄ دے کبڈّی میلے کئی وار ویکھے نیں۔ مذدُۄراں دی ہڑتال والے شہِر شِکاگۄ دے کبڈّی میلے بارے لِکھِیا٬ “شِکاگۄ دے کبڈّی میلے دی وِشیشتا ہَے کِہ اُتھے کھاݨ پِیݨ دا سِلسِلا وِیاہ ورگا ہُںدَّے۔ تاذِییاں جلیبِییاں نِکلدِییاں ہن تے گرما گرم پکَۄڑے مہِکاں چھڈّدے ہن۔ اُتھے بار بِیکِیئۄُ ہُںدّا ہَے تے کڑھی چَۄل بݨدے ہن۔ مِلواکی٬ وِنکانسن٬ اِںڈِییانا تے مِشِیگن شہِراں دے پںجّابی پرِوار شِکاگۄ ولّ گڈِّییاں بھجائی آئُںدے ہن۔ اگّۄں ریڈِیئۄ دیسی جںکّشن والا ہَیپی ہِیر سواگت کردِیاں کہی جاںدَے-پہِلاں پاݨی دھاݨی پِیئۄ تے پرائُںٹھے چھکۄ۔ نال پھال لا دِںدَّے٬ اسِیں کُکّڑ وی پُٹھّے ٹںگّ دِتّے آ۔ جِنہاں نیں اُہناں دِییاں ٹںگّاں نال دںدّ تِکھّے کرنے آں اُہ رتا سبر کرن۔”
کَینیڈا دے شہِر وَینکُۄور٬ سرّی٬ اَیبسپھۄرڈ٬ کَیلگری٬ اَیڈمِںٹّن٬ وِنِیپَیگّ٬ اَۄٹوا٬ ماںٹرِیئل٬ ہَیمِلٹن تے ٹۄراںٹۄ دے کبڈّی ٹُۄرنامَیںٹ تاں مَینُۄں چکر تے ڈھُڈِّیکے دے کھیڈ میلِیاں واںگ ہی لگّدے ہن۔ اِنہاں میلِیاں دا مَیں انیکاں وار انںدّ ماݨِیا ہَے۔ ٹۄراںٹۄ وِچّ بابِیاں دا کھیڈ میلا ہۄئِیا تاں مَیں ’ماردے دمامے بابے میلے آ گئے‘ سِرلیکھ ادھِین لِکھِیا٬ “بںدّا اُدۄں تک بُڈھّا نہِیں ہُںدّا جدۄں تک اُہ کھُد آپݨے آپ نُۄں بُڈھّا ناں منّ لوے۔ آئۄ بابِیاں دے اگلے میلے دی ہُݨے تۄں اُڈِیک کرن لگِّیئے تے تِیارِییاں کرِیئے۔ کۄئی دَۄڑاں لاوے کۄئی چھالاں٬ کۄئی گۄلا سُٹّے کۄئی ڈِسکس٬ کۄئی رسّا کھِچّے٬ والِیبال کھیڈے جاں پھُٹبال٬ مۄر-چال چلّے جاں کلہِری مۄر بݨے اتے مائیِیاں بِیبِییاں وی نچّݨ کُدّݨ تے مناں دے چاء پُۄرے کرن۔ پِچھلی اُمرے ہسّݨا کھیڈݨا اُنہاں دا ہکّ بݨدَے۔ آئۄ بںدّ گھراں `چۄں نِکلِیئے تے کھُلّہِییاں جُۄہاں `چ وِچرِیئے۔ کھڑھے پاݨی تْرکّ جاںدے نیں تے کھڑھِییاں مشِیناں دے پُرذے جام ہۄ جاںدے نیں۔ منُکھّی مشِین دے وی جِہڑے اںگّ چلدے رکھّاںگے اُہی چلدے رہِݨگے تے جِنہاں تۄں کمّ نہِیں لواںگے اُہ جام ہۄ جاݨگے۔
“جِہڑا کۄئی جِنّے جۄگا وی ہَے اُہ آپݨے آپ نُۄں ودھّ تۄں ودھّ چلدا رکھّے۔ اَیویں بُڈھاپے دے جھۄرے نہِیں جھُردے رہِݨا چاہِیدَے۔ جھۄرے تے پھِکر کِسے مرذ دا اِلاج نہِیں۔ مَۄت بھاویں بھلک نُۄں آ جاوے پر ٹِیچا سَیںچری مارن دا مِتھِیئے۔ سدا چڑھدی کلا `چ رہِیئے اتے نِتّ نوِییاں آساں نال جاگِیئے۔ ہُݨے تۄں سائیِیاں لائیِئے کِہ آئُںدے میلے `چ دمامے ماردے ڈھُکّاںگے۔ منِّیا کِہ چڑھدا سُۄرج لال ہُںدّا ہَے پر اِہ وی سچّ ہَے کِہ چھِپدے سُۄرج دی لالی وی گھٹّ نہِیں ہُںدّی۔”