بذُرگ کہِںدّے سن جِیہنے لاہَۄر نہِیں ویکھِیا اُہ جمِّیا ای نہِیں۔ آخر میرا وی لاہَۄر ویکھݨ دا سببّ بݨ ہی گِیا۔ اپرَیل 2001 وِچّ لاہَۄر `چ آلمی پںجّابی کانپھرںسّ سی جِتھے مَیں ڈَیلِیگیٹ بݨ کے گِیا۔ مَیں بیشکّ 1969 وِچّ پاکِستان جا آئِیا ساں پر اُدۄں لاہَۄر نہِیں ساں ویکھ سکِیا۔ گڈّی چِیکاں ماردی لاہَۄر وِچّ دی لںگھّ گئی سی تے ننکاݨا ساہِب تۄں واپس مُڑ آئی سی۔ رات دے ہنہیرے وِچّ لاہَۄر دِییاں جگدِییاں بتِّییاں ہی دِسِییاں سن۔ لاہَۄر بارے بڑا کُجھّ سُݨِیا ہۄئِیا سی:
-اُچّے بُرج لاہَۄر دے ہیٹھ وگے درِیا
مَیں مچھّلی درِیا دی٬ کِتے بگلا بݨ کے آ۔
-دال دسّ کھاں شہِر لاہَۄر اںدّر کِنّے بُۄہے تے کِنِّییاں بارِییاں نیں …۔
-سکّ ملدِییاں راوی دے پتّݨاں نُۄں٬ اگّ لاݨ لہَۄرناں چلِّییاں نیں …۔
اُدۄں جدۄں جُیانی دے راںگلے دِن سن٬ ناں بُرج ویکھے گئے سن٬ ناں بُۄہے بارِییاں تے ناں ہی لاہَۄرناں۔ ریلوے سٹیشناں اُتے ہتھِیاربںدّ سِپاہی کھڑھے سن۔ ریل گڈّی رات دے ہنہیرے `چ لںگھّی سی تے لاہَۄر بِناں رُکے کسُۄر پرت آئی سی۔
ساڈے وِیذا لگّے پاسپۄرٹ واہگا بارڈر `تے ہی پُجّݨے سن۔ اُتھے لیکھک تے کوی `کٹھّے ہۄݨ لگّ پئے پر دِلّی تۄں اجے پاسپۄرٹ نہِیں سن اپّڑے۔ اِہ وی پتا نہِیں سی کِہ کِس دا وِیذا لگّا ہَے تے کِس دا نہِیں؟ میرے نال میرا گرائیِں شِںگّارا سِںگھّ وی سی۔ یار بیلی چاہ پاݨی پی رہے سن۔ اسِیں گُربھجن گِلّ تے انُۄپ وِرک ہۄراں دی ڈھاݨی وِچّ جا بَیٹھے۔ مۄگے والا بلدیو سِںگھّ٬ ناٹککار اجمیر اَۄلکھ٬ جۄگِںدّر سِںگھّ کَیرۄں٬ دلبِیر چیتن تے کُجھّ ہۄر لیکھک آپس وِچّ ہاسا مذاک کر رہے سن۔ گُربھجن گِلّ آپݨے بھارے جُسّے نال سارِیاں `تے چھائِیا ہۄئِیا سی۔ اُہدے نہِلے `تے دہِلا انُۄپ وِرک ہی مار رِہا سی۔
انُۄپ وِرک دے اُتۄں دی ہۄݨ لئی گُربھجن نیں وِرکاں `تے توا لا دِتّا اکھے وِرکاں دا اِکّ بذُرگ آپݨی دھی دے گھر مِلݨ گِیا۔ کُڑماں نیں گھر دی کڈھّی دارُۄ پِیائی تے گھر دا پالِیا کُکّڑ کھُیائِیا۔ کھا پی کے سُتّا تاں اِکّ مجھّ کِلّا ٹھکۄرن لگّ پئی جِس نال بذُرگ نُۄں جاگ آ گئی۔ مجھّ چںگّی سی تے چۄری کرن والی سی پر دھی دے گھرۄں چۄری کرنی چںگّی نہِیں سی لگّدی۔ مجھّ مُڑ مُڑ کِلّا ٹھکۄردی پئی سی۔ باپُۄ نُۄں نِیںدر نہِیں سی آ رہی۔ اخِیر باپُۄ اںدّرلا وِرک اُتۄں دی ہۄ گِیا تے مجھّ کھۄلہ کے لَے تُرِیا۔ تڑکسار دھی اُٹھی تے بالٹی لَے کے مجھّ دی دھار کڈھّݨ گئی۔ سِیاݨی ہُںدّی تاں باپُۄ دا مںجّا ویکھ لَیںدی پر اُہنے گھر دے بںدّے جگا لئے تے واہر مگرے لگّ تُری۔ اجے دِن نہِیں سی چڑھِیا کِہ جا ڈھاہِیا باپُۄ راہ `چ!
انُۄپ رۄکݨ لگّا سی پر گُربھجن نیں گلّ سِرے لا دِتّی۔ ڈھِیچک ماردا باپُۄ آپݨے پِںڈّ پُجّا تاں سکے سۄدھرے ہال چال پُچھّݨ آئے۔ پُچھّݨ لگّے پئی اۄدھر مال ڈںگّر دی دسّ۔ آپاں کُجھّ کھڑ سکدے آں کِہ نہِیں؟ باپُۄ نیں آپݨی ای ہڈّبِیتی سُݨا دِتّی۔ اکھے کُڑماں دی مجھّ ڈاڈھی سۄہݨی سی۔ مَیتھۄں رہِ ناں ہۄئِیا تے مَیں کھۄلہ تُرِیا۔ مگرے واہر آ پئی۔ پھِر دھانُۄں پتا ای اےَ پئی کِویں پَیںدِییاں؟ آپاں وی کُۄئے نی متاں بھیت کھُلّہ جے۔ تدے اِکّ مُںڈّے نیں مُۄںہ `نہیرے `چ مَینُۄں پچھاݨ لِیا تے آکھݨ لگّا٬ ہٹۄ اۄئے٬ اِہ تے آپݨا ماسڑ ای! لئۄ جی لگّ پئے سارے مافِییاں مںگّݨ تے شرم دے مارے پاݨی پاݨی ہۄئی جاݨ! ! مَیں ماف ناں کردا تاں ہۄر کی کردا؟
تد تک پاسپۄرٹ وی اپّڑ گئے۔ پاسپۄرٹ لَے کے اسِیں اٹاری ریلوے سٹیشن `تے گئے۔ اُتھے کسٹم تے اِمِیگریشن دی کاروائی ہۄ رہی سی۔ ’سمجھَۄتا اَیکسپْرَیسّ‘ دا اِںجݨ دھُۄںیاں چھڈّ رِہا سی۔ پاکِستانی مُسافِر گٹھّڑِییاں لَے کے چڑھ رہے سن تے سںتّۄکھ مںڈّیر کانپھرںسّ وِچّ دیݨ والِییاں پلیکاں تے کمبّل گڈّی وِچّ رکھّ رِہا سی۔ پھِر گارڈ نیں ہری جھںڈّی وِکھائی٬ اِںجݨ نیں لمّی سِیٹی ماری تے گڈّی لاہَۄر نُۄں ٹھِلّہ پئی۔ گڈّی دے نال نال بی.اَیسّ.اَیپھّ.دے گھۄڑسوار وی چلّ پئے۔ اُہ نذر رکھّ رہے سن کِہ مُسافِر کۄئی ورجِت چِیذ وست چلدی گڈّی `چۄں باہر ناں سُٹّ دیݨ۔ پھِر بارڈر دِییاں تاراں والا پھاٹک کھۄلہِیا گِیا تے گڈّی نۄ مَینذ لَیںڈ دے کھیتر وِچّ داکھل ہۄ گئی۔ اگّے سرہدّ دی گھاہ والی وٹّ سی جِویں آم کھیتاں دی وٹّ ہُںدّی ہَے۔ اِہۄ سی ساںجھے پںجّاب دا سِینا چِیرن والی لکِیر جِیہدے آر پار جاݨا منہاں سی۔
پاکِستان والے پاسے پاکِستان ریلوے دا مُلاذم ہری جھںڈّی ہِلا رِہا سی۔ آلے دُیالے سُنہِری کݨکاں سن جِنہاں دِییاں بلِّییاں جھُۄم رہِییاں سن۔ گڈّی دُبارا کسٹم تے اِمِیگریشن لئی واہگے دے ریلوے سٹیشن اُتے رُکی۔ سارے مُسافراں نُۄں گڈّی `چۄں اُتار لِیا گِیا تے گڈّی کھالی کر کے پلیٹپھارم دے دُۄجے پاسِئۄں بِٹھائِیا گِیا۔ اٹاری تے واہگے وِچّ ہی ادھّی دِہاڑی گُذر گئی سی۔
مساں کِتے گڈّی لاہَۄر نُۄں تُری۔ آس پاس دے پِںڈّ ادھّے کچّے تے ادھّے پکّے سن۔ دِن چھِپدے نال گڈّی لاہَۄر اپّڑی۔ سٹیشن `تے کُجھّ سجّݨ ہار لئی کھڑھے سن۔ اسِیں ڈا.ہرچرن سِںگھّ٬ سںتّۄکھ سِںگھّ دھِیر٬ ڈا.ہرنام سِںگھّ شان٬ دلِیپ کَۄر ٹِواݨا تے ہُکم سِںگھّ بھٹّی ہۄراں نُۄں اگّے کِیتا۔ کُجھّ کُ پھۄٹۄ لاہُݨ اُپرںتّ بسّاں اُتے بِٹھا کے سانُۄں دۄ ہۄٹلاں وِچّ پُچا دِتّا گِیا۔ اسِیں ہۄٹل شاہتاج دی چَۄتھی مںذّل `تے جا سُتّے۔
سویرے جاگ آئی تاں کُکّڑ باںگاں دے رہے سن۔ شِںگّارا سِںگھّ کہِݨ لگّا٬ “لَے آہ تاں لاہَۄر دے کُکّڑ وی آپݨے پِںڈّ اںگُّۄں اِیں باںگاں دِںدّے آ۔” مَیں کِہا٬ “ہۄر پھارسی `چ باںگاں دیݨ? باںگاں تاں لںڈّن دے کُکّڑاں دِییاں وی اِہۄ جِہِییاں ای ہُںدِّییاں نیں۔ اِہ تاں پھیر وی آپݨے گُیاںڈھی نیں۔” باری وِچّ دی لاہَۄر دا جھاکا لِیا تاں دُۄر تک اُچّے نِیویں مکان نذرِیں پئے۔ کئیِیاں گھراں دے چُلّہِیاں `چۄں دھُۄںیاں اُٹھ رِہا سی۔ آکاش وِچّ بدّل سن تے راتِیں ہۄئی کِݨمِݨ نیں مَۄسم کھُشگوار بݨا دِتّا سی۔ اسِیں کانپھرںسّ ولِّیں تُرے تاں سلواراں کمِیذاں پائی لاہَۄرِیئے مِلدے گئے جِنہاں نال ستِ سْری اکال تے سلام ہُںدّی گئی۔ ہۄٹل پھلَیٹِیذ دے ہال `چ ڈَیلِیگیٹ `کٹھّے ہۄ رہے سن۔
ہال اںدّر گُرُۄ نانک٬ بابا پھرِید٬ شاہ ہُسَین٬ بُلّہے شاہ٬ وارس شاہ٬ سُلتان باہُۄ٬ غُلام پھرِید٬ دُلّا بھٹّی٬ اہِمد کھاں کھرل تے شہِید بھگت سِںگھّ دے چِتّر کںدھّاں اُتے لگّے ہۄئے سن۔ ہرے چِٹّے رںگّ دے اِکّ بَینر اُتے لِکھِیا ہۄئِیا سی-چڑھدے لہِںدّے اِکّ نُہار٬ اِکۄ سبھِتا اِکۄ بۄلی اسِیں کدِیمی یار۔ ہِںدّ پاکِہ کھری نِیامت٬ یاری دۄستی رہے سلامت۔ اِکّ بَینر اُتے لِکھِیا ہۄئِیا سی-وِشو پںجّابی کانپھرںسّ لاہَۄر وِچّ آئُݨ والے پْراہُݨِیاں نُۄں جی آئِیاں۔
کانپھرںسّ دے اُدگھاٹن سمیں ہال نکّۄ نکّ بھر چُکّا سی۔ مائیِک پاکِستان ٹی.وی.دے پْرسِدھّ بُلارے شُذُیات ہاشمی دے ہتھّ سی۔ اُس نیں چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب دے لیکھکاں نُۄں مُخاتِب ہُںدِّیاں کِہا:
-جاگݨ والِیاں رجّ کے لُٹِّیا اے٬ سۄئے تُسِیں وی اۄ٬ سۄئے اسِیں وی آں۔
لالی اکھِّییاں دی پئی دسّدی اے٬ رۄئے تُسِیں وی اۄ٬ رۄئے اسِیں وی آں۔
پھِر اُس نیں کانپھرںسّ دے میذبان جناب فخر ذماں نُۄں جی آئِیاں کہِݨ لئی سدّا دِتّا۔ پہِلوانی دِکھّ والا فخر ذماں دِل دِییاں گہِرائیِیاں `چۄں بۄلِیا٬ “اجّ گھر وِچّ کھِڑی کپاہ کُڑے٬ تُۄں جھب جھب چرکھا ڈاہ کُڑے۔ آپاں مُہبّتاں دِییاں تںدّاں پائُݨِییاں نیں تے دۄہاں پںجّاباں دی ساںجھ پکِّیاں کرنی ایں۔ آپاں برُۄد دی بۄء مُکا کے مُہبّتاں دی کھُشبۄ پھَیلائُݨی ایں۔ مِل بہِݨ تے ساںجھاں ودھائُݨ دِییاں گلّاں کرنِییاں نیں۔ ساڈے دھنّبھاگ نیں جُ تُسِیں ساڈے سدّے `تے ساڈے ولّ آئے جے۔ جِنّے کدم آئے جے ساڈے سِر متھّے۔ جی آئِیاں نُۄں٬ کھُش آمدِید!”
پھِر پاکِستان دا سابکا پْردھان مںتّری ملِک میئراذ خالِد بڑی پِیاری پںجّابی وِچّ بۄلِیا٬ “دۄہاں پںجّاباں `چۄں بڑے سچّے سچّے اِنسان ایتھے آئے نیں تے مَیں ذِںدّگی `چ اینا سۄہݨا تے سُچّا `کٹھّ نہِیں ویکھِیا۔ اِہ جِہڑا ایدھر ’جہنّم‘ اے تے اۄدھر ’نرک‘ اے آپاں رل مِل کے دُۄر کرنَیں …۔” اُتھے بُڈھّا ہۄ گِیا شائِر اہِمد راہی وی بۄلِیا٬ ڈا.ہرچرن سِںگھّ وی تے ڈا.ستِںدّر سِںگھّ نُۄر وی۔ نُۄر نُۄں مَۄکے دی گلّ کرنی آئُںدی ہَے۔ کہِݨ لگّا٬ “آپاں شائِری دے پُتّر ہاں۔ شائِری وِچّ سُۄفی متّ ڈَۄمِینیٹ کردَے۔ سُۄفی سانُۄں جۄڑدے ہن٬ تۄڑن والی تاں سِیاست ہَے …۔”
کانپھرںسّ چار دِن چلّݨی سی تے اُس دے ستّ سَیشن سن۔ اسِیں سَیشناں دی ہاذری وی بھردے تے لاہَۄر دے گیڑے وی کڈھّدے۔ پاکِستان وِچّ شراببںدّی ہَے پر ہۄٹل پھلَیٹِیذ دی اِکّ نُکرے وِدیشِییاں لئی ٹھیکا سی جِتھے جۄگِںدّر کَیرۄں ہۄرِیں لاہَۄر دا امبّرسر بݨا بہِںدّے۔ رات نُۄں ہۄئے کوی دربار `چ کَیرۄں گُربھجن دی کوِتا اُتے ای کھیڑ بَیٹھا پر اسِیں وِچّ پَے کے مَۄکا سمبھّال لِیا۔ اِہ سہُری شَیء ای اَیسی ہَے کِہ چڑھ جاوے تاں کھیڑے بِناں نہِیں لتھّدی۔ شُکر دی گلّ سی کِہ لاہَۄرِیئے ادِیباں نُۄں امبّرسرِیئے آلماں دِییاں گالہاں ناں سُݨِییاں۔
اِک سَیشن وِچّ اِلِییاس گھُمّݨ نیں پرچا پڑھن لئی میرا ناں وی بۄل دِتّا۔ مَیں پرچے دا سار پیش کردِیاں کِہا کِہ وکھّۄ وکھّ دیشاں وِچّ کھِلرے پںجّابِییاں نُۄں ’پںجّابی اۄلمپِّکس‘ راہِیں میل جۄل دا ودھِییا پلیٹپھارم مُہئیِّیا کروائِیا جا سکدَے۔ کُجھّ مُلک اجِہے ہن جِتھے پںجّابِییاں دِییاں تکڑِییاں ٹِیماں تِیار ہۄ سکدِییاں ہن۔ وِئکتِیگت کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ والے تاں بہُت سارے مُلکاں دے پںجّابی کھِڈاری ہۄݨگے۔ پںجّابی اۄلمپِّکس نال پںجّابِیئت دے جذبے نُۄں ساݨ چاڑِیا جا سکدَے تے پھِرکِیاں دی سَۄڑی ولگݨ `چۄں نِکلِیا جا سکدَے۔ شُرُۄیات کُشتی٬ کبڈّی٬ ہاکی٬ رسّاکشی٬ بھار چُکّݨ تے اتھلَیٹِکس دے کُجھّ اِیوَیںٹس نال کِیتی جا سکدی ہَے۔”
میرے سُجھاء دا اگلے دِن پاکِستان دے اخباراں وِچّ وی ذِکر ہۄئِیا۔ پںجّابی اۄلمپِّکس تاں شُرُۄ نہِیں ہۄ سکی پر 2004 وِچّ پٹِیالے تۄں اِںڈۄ-پاکِہ پںجّاب کھیڈاں ذرُۄر شُرُۄ ہۄ گئیِیاں ہن۔ لگدا ہَے اُہ دِن دُۄر نہِیں جدۄں سچّی مُچّی دی پںجّابی اۄلمپِّکس وی شُرُۄ ہۄ جاویگی۔ ناں اُہدا بھاویں ’پںجّابی کھیڈ میلا‘ ہی کِئۄں ناں ہۄوے۔
اِک دِن لاہَۄر دِییاں اِتِہاسک تھاواں ویکھِییاں۔ پہِلاں گُردوارا ڈیرا ساہِب گئے۔ پھِر شاہی کِلا٬ مہاراجا رݨجِیت سِںگھّ دی سمادھ٬ بادشاہی تخت٬ اجائِب گھر تے اُہ درواذا ویکھِیا جِتھۄں چھجّا ڈیگ کے کںوّر نَۄنِہال سِںگھّ نُۄں مارِیا گِیا سی۔ کِلے دی اُہ کںدھّ ویکھی جِتھۄں بِدھی چںدّ نیں گھۄڑِیاں نُۄں راوی وِچّ چھال مروائی سی۔ اُتھۄں ہی الاما اِکبال دی یادگار تے شاہی مسجِد دے مِنار ویکھے۔ مسِیتاں `چۄں اجان دِییاں آواذاں آ رہِییاں سن جِویں ایدھر گُردُیارِیاں `چۄں پاٹھ کرن دِییاں آئُںدِییاں ہن۔ لائۄُڈ سپِیکر دۄہِیں پاسِیں لگّے سن۔
پھِر اسِیں بھِیڑِییاں گلِییاں لںگھّدے ہۄئے مادھۄ لال ہُسَین دے مکبرے دے درشن کِیتے۔ اُہدے کۄل ہی اُستاد دامن دی کبر سی۔ شاہ ہُسَین دا مادھۄ لال نال اینا گُۄڑھا پْریم سی کِہ اُس نُۄں مادھۄ لال ہُسَین کِہا جاںدا سی۔ سِرف شاہ ہُسَین کہِݨ نال سانُۄں مکبرے دا راہ نہِیں سی لبھّا۔ مکبرے دے سائیِں کۄلۄں دُیاواں لَے کے شالِیمار باغ گئے تے باغ دی خُۄبسُۄرتی نِہارن پِچھّۄں نُۄر جہاں دا مکبرا ویکھݨ چلّ پئے۔ راوی اسلۄں سُکّی پئی سی جِس دی ریت اُتے مُںڈّے کھیڈاں کھیڈ رہے سن۔ ریلوے لائیِن دے اِکّ پاسے جہاںگِیر دا تے دُۄجے پاسے نُۄر جہاں دا مکبرا سی۔ پہِرا دے رہے سِپاہی نیں سُرںگّ دا ڈھکّݨ چُکّ کے سانُۄں ہیٹھاں اُتار دِتّا۔ اسِیں اُہ ورجِت تھاں وی ویکھ لئی جِتھے سُرںگّاں تھاݨی چانݨ دِییاں شُیاواں نُۄر جہاں دی کبر `تے پَیںدِییاں سن۔
اِک شام رائے اذِیذئُلّا کھاں سانُۄں آپݨے گھر دے جِییاں نُۄں مِلائُݨ لَے گئے۔ ہذار کُ سال پہِلاں رائے ساہِب دے وڈّوڈیرے راجپُۄت مۄکل چںدّ نیں ساڈے پِںڈّ چکر دی مۄہڑی گڈّی سی۔ اُہدی پںجّوِیں پِیڑھی دے تُلسی داس نیں اِسلام دھارن کِیتا تے اُہدا ناں چکر تۄں شیخ چکُّۄ رکھِّیا گِیا۔ اُسے دِییاں اگلِییاں پِیڑھِییاں `چ رائے `کلّہا ہۄئِیا جِس نیں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ نُۄں ٹھاہر دِتّی تے گُرُۄ جی نیں اُس نُۄں گںگّا ساگر٬ ریہل تے تلوار دی بکھشِش کِیتی۔ گںگّا ساگر ہُݨ وی رائے ساہِب پاس سُرکھِّئت ہَے تے اُہ سںگّتاں نُۄں اِس دے درشن کروائُںدے رہِںدّے ہن۔
رائے ساہِب دی بِردھ بھُۄیا رائیکۄٹ تے آلے دُیالے دے پِںڈّاں دا ہال چال پُچھّݨ لگّی۔ اُس نُۄں لگّ رِہا سی جِویں ہُݨ وی اُہ رائیکۄٹ تُری پھِردی ہۄوے۔ رات دے کھاݨے لئی اُہ سانُۄں گوال مںڈّی دی پھُۄڈ سٹرِیٹ اُتے لَے گئے جِتھے پُۄری چہِل پہِل سی۔ ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ تے کُجھّ ہۄر ادِیب وی نال سن۔ بلباں دا مُۄںہ اُپر نُۄں ہۄݨ کرکے نِمّہاں دُۄدھِییا چانݨ ہیٹھاں ڈُلّہ رِہا سی جِس نال پھُۄڈ سٹرِیٹ دِییاں دُکاناں پُنِّیاں دی چانݨی `چ نہاتِییاں لگّدِییاں سن۔ بھاںت سُبھاںتے کھاݨِیاں دِییاں مہِکاں اُٹھ رہِییاں سن۔ اُنہاں دا ذائِکا لاجواب سی جۄ کدے نہِیں بھُلّیگا۔
کانپھرںسّ پِچھّۄں اسِیں ننکاݨا ساہِب دے درشن کرن گئے۔ گُردوارا جنم ستھان وِکھے آلِیشان سراں بݨ گئی سی تے لںگّر دی نوِیں اِمارت اُسر گئی سی۔ مُڑدِیاں وارس شاہ دے پِںڈّ جںڈِّیالے شیر کھاں اُس دی کبر نُۄں سِجدا کِیتا۔ اُتھے اُس دے کئی رِشتیداراں دِییاں کبراں سن تے وارس شاہ مَیمۄرِیئل اُسارِیا ہۄئِیا سی۔ اُتھے ہر سال میلا بھردا ہَے تے ہِیر گائُݨ دے مُکابلے ہُںدّے ہن۔ اُتھۄں دے نلکے تۄں پاݨی اِس لئی پِیتا پئی کہِ سکِیئے کِہ اسِیں وی وارس دے پِںڈّ دا پاݨی پِیتا ہۄئِئَے!
12 اپرَیل دے گئے اسِیں 19 اپرَیل نُۄں مُڑے۔ لاہَۄر دے ریلوے سٹیشن `تے وِدا کرن والِیاں `چ رائے اذِیذئُلّا کھاں کھُد ہاذر سی تے اِلِییاس گھُمّݨ بگلغِیر ہُںدّا بھُلّاں چُکّاں دِییاں مافِییاں مںگّ رِہا سی۔ اسِیں لاہَۄرِییاں ولّۄں مِلے پِیار تے سنیہ دا شُکرانا کر رہے ساں تے آپݨے آپ نُۄں وڈبھاگے سمجھ رہے ساں۔
لاہَۄرۄں مُڑن نُۄں دِل تاں نہِیں سی کردا پر مُڑنا ہی پَیݨا سی۔ گارڈ نیں جھںڈّی ہِلائی٬ اِںجݨ نیں چِیک ماری تے گڈّی اٹاری نُۄں چلّ پئی۔ الوِدائی وِچّ دُۄر تک ہتھّ ہِلدے گئے۔ مَیں سۄچݨ لگّا دیش دی وںڈّ ناں ہُںدّی تاں کی پتا مَیں مۄگے تۄں دِلّی جاݨ دی تھاں لاہَۄر نُۄں ہی گڈّی چڑھ جاںدا۔ لاہَۄر دِلّی تۄں کِتے نیڑے سی پر سمیں دا گیڑ ہَے کِہ لاہَۄر آپݨا ہُںدّا ہۄئِیا وی دُۄر ہۄ گِیا سی۔ بہُت دُۄر۔ کُجھّ اِہۄ جِہے کھِیالاں وِچّ کھۄئِیا ہۄئِیا ساں کِہ گڈّی واہگے تے پھِر اٹاری آ لگّی۔ بںدّے اُہی سن٬ بۄلی اُہی تے بنسپتی وی اۄہی۔ سبھ کُجھّ اُہۄ جِہا سی۔ رہِتل ساںجھی سی پر دیش اڈّ سی۔ پںجّاب چِیرِیا گِیا سی! پںجّابِییاں دا وتن چِیرِیا گِیا سی! !