مذہب سبھ تھِیں اُچّا٬ سُچّا تِیکھݨ تے جِیںدا دھِیانی پِیار ہَے۔ اِس اںدّرُۄنی اُچّی سُرت دے کھیت نُۄں رسماں٬ رواجاں٬ کانُۄناں٬ پاپ٬ پُنّء دِییاں بہِساں٬ جگت دی اُتپتّی تے لَے ہۄݨ دی پھِلاسپھی تے جھگڑِیاں وِچّ سُٹّ کے کدی کُچھ کہِݨا٬ کدی کُچھ کہِݨا تے من گھڑت گلّاں دِییاں کُۄڑِییاں اُلجھݨاں وِچّ اِہ بھُلّ جاݨا کِہ مذہب اِک دھِیانی پِیار ہَے٬ ساڈے٬ آپݨے نویں ولولِیاں تے جذبِیاں دا نتِیجا ہَے- ہر کۄئی کِسے ناں کِسی پِیار وِچّ رہِںدّا٬ جِیںدا تے سواس لَیںدا ہَے-آپۄ آپݨی ستھِتی مُتابک ہر اِک بںدّے دا آپݨا اںدّر دا مذہب ارتھات پِیار دی ٹیک٬ بݨدا ہَے۔ اِہ ٹیک آپ-مُہاری بݨدی ہَے ۔ اِہ جیہڑی گلّ ہَے ناں٬ کِہ پھلاݨا ہِںدُّۄ٬ اِیسائی٬ مُسلمان یا سِکھّ یا بئۄُُدھ یا جَین ہَے٬ اِک کتھنی مات گلّ ہَے٬ ہۄ سکدا ہَے کِہ اِنہاں وِچّۄں بہُ سارِیاں نُۄں مذہب دی کَیڑ ہی ناں ہۄوے ۔ ساری اُمر کئی ناں دھر دھر اِک کِسم دی مِٹّی لِبڑی جہالت دی بیہۄشی جِہی وِچّ لںگھّ جاوے ۔ مذہب تاں اںدّر گُۄںجدا کۄئی پْرکاش ورگا اِشک ہَے٬ اُہ چھُپِیا نہِیں رہِںدّا٬ گُرُۄ نانک ساہِب اِس ہِںدُّستان مُلک وِچّ ساری اُمر پھِردے رہے تے بڑے بڑے مںدّراں وِچّ گئے٬ بڑِییاں بڑِییاں مسِیتاں وِچّ پھِرے٬ پر سبھ پاسے جہالت دی بیہۄشی تکّی٬ مذہب اِنا اُچّا تے دِل وِچّ لُکِیا کۄئی بہُ-مُلّا دِوء بھاو ہَے جِہڑا گُرُۄ نانک ساہِب نُۄں کِدھرے ناں دِسِّیا ۔ کاںشی وِچّ بڑے بڑے پڑھے لِکھے پںڈِّت تھال وِچّ دِیوے بال اِک پتھّر دے کرُۄپ بُتّ اگّے آرتی کردے آپ نیں دیکھے٬ آپ نُۄں سبھ کُچھ کُۄڑ دِسِّیا٬ آپ نیں "گگن مَے تھال آپݨی کاسمِک٬ انیک اکاشی٬ آرتی اُچّارݨ کِیتی۔آپ نیں مسجِد وِچّ کاذِییاں نُۄں اِیمان دے کیںدر تھِیں پرے گئے ہۄئے دِسّے تے اُناں دی نِشا کِیتی٬ کِہ اُہ نِماج تے اِسلام نال مکھَۄل جِہا کر رہے سن ۔ آپ نیں ماس ناں کھاݨ والے سُچمݨ کرن والے وَیشنواں نُۄں اُناں دا وہِم دسِّیا٬ کِہ اِہ مذہب نہِیں ہۄ سکّدا٬ ماس تھِیں جمّے٬ ماس نال پلے٬ ماس دے بݨے٬ اسِیں ماس تھِیں کِدھر نسّ سکّدے ہاں ? جنانی نُۄں گُرُۄ نانک ساہِب کِہا ہَے٬ کِہ کچّا ماس گھر لِیائے٬ اسِیں کد تک تے کِتھے تک تے کِںجّ اۄس پھِلاسپھی دی پتھرِیلی مݨی ماݨک دی نِرجِںدّ سُچمݨ اُپّر ٹِک سکّدے ہاں ? آپ دے دِماگ نُۄں ہِںدُّستان دے مذہباں تے سکھت گھِݨا آئی۔ مذہب اۄہ نہِیں جِس نال اسِیں دھۄکھا کما سکِّیئے یا آپݨے آپ نُۄں دھۄکھا دے سکِّیئے٬ مذہب تاں اۄنا ہی سانُۄں لبھدا ہَے٬ جِنّا ساڈا آپݨا وِتّ ہۄوے۔ کامی دا مذہب کامنی٬ نامے دا مذہب پْرِیت مُراری۔ جے اسِیں پِتّل ہاں تاں اسی پِتّل ہی ہۄئیِئے٬ مُلمّے دے سۄنے دا گِلٹی کمّ آپݨے اُپّر کرکے کُۄڑا پاج کرکے آپے نُۄں دھۄکھا ناں دیئیِئے۔ اُمر کھِیام نیں آپݨی اِک رُبائی وِچّ دسِّیا ہَے٬ کِہ اِک لمّی داہڑی والا٬ ساوے رںگّ دا ہذرتی لمّا چۄلا پائِیا٬ تسبی ہتھّ وِچّ مَۄلوی٬ اِک پہلوی گاݨ والی نُۄں راہ وِچّ مِلِیا ۔۔

مَۄلوی-تُۄں کَۄݨ ہَیں ?

گاݨ والی-مَیں تاں جۄ ہاں٬ دِیہدی ہاں۔

تُۄں جۄ ہَیں٬ اۄہۄ ہی ہَیں؟

اکپٹتا٬ مذہب جد لبھّ پوے٬ تد سہِج سُبھا پْراپت ہُںدّی ہَے٬ جِویں اِک یاترُۄ آپݨے راہ ٹُری جاںدا ہَے۔ تِویں ہی مذہب جد مِلدا ہَے سانُۄں راہ پا ٹۄری جاںدا ہَے٬ اسِیں اگّے ہی اگّے پَیر رکھّݨ تے مجبُۄر ہۄ جاںدے ہاں۔ اِک ویری اِک نِیلی گھںٹّی والے پھُلّاں دی بیل اُگ پئی تے لگّی ارداس کرن "ہائے ربّا ! مَیں ناں اُگّاں٬ مَیں ناں اُگّاں" ۔ اۄہ بھاویں آکھدی رہی٬ مَیں ناں اُگّاں٬ پر دِن بدِن اُہ ودھدی رہی ۔ مذہب تاں کُچھ اَیسی چال ہَے٬ جے اسی چاہِیئے وی کِہ ناں چلِیئے اُہ چال رُک نہِیں سکّدی٬ ساڈی ترکّی بںدّ نہِیں ہۄ سکّدی ۔۔

سِدک نال آپ-مُہارا آ جاںدا ہَے٬ جد اِک ابھۄل کنّیا نُۄں اسی مِلدے ہاں تے اِک نَین مٹکے نال ساڈے اذل دے پِیار پَے جاںدے ہن۔ اِک نِگاہ وِچّ سانُۄں اۄس پِیار وِچّ , سِدک آپ-مُہارا آ جاںدا ہَے۔ اِسے تراں جد کھُۄہ تے بھردِییاں پَیلسٹِین دِییاں یُوتِییاں اِیسا نُۄں ویکھدِییاں ہن تے اۄہدے وچن سُݨدِییاں ہن٬ اُنہاں نُۄں آپ-مُہارا سِدک٬ یکِین٬ اِیمان اۄس مہامپُرکھ پر آ جاںدا ہَے۔ کۄئی اکل دے سمجھَۄتے نال نہِیں٬ رُۄہ رُۄہ نُۄں سرِیراں وِچّۄں چھالاں مار مِلدے ہن ۔اِہۄ جِہے میلے٬ سِدک ہن۔ بِنا اِہۄ جِہے گُرمُکھاں دے میلِیاں اکل مردی نہِیں٬ پھُرنے مِٹدے نہِیں٬ شکّ دُۄر نہِیں ہُںدّے٬ بھرم نہِیں جاںدے۔ رات بِنا سُۄرج دے اُدء ہۄݨ دے کتھنِییاں تے سۄچاں نال تاں نہِیں لۄپ ہُںدّی تے جد سُۄرج اُدء ہۄ آںدا ہَے تد رات رہِںدّی ہی نہِیں ۔ مہامپُرکھاں دے دِیدار درشن وِچّ اِک جِیون رَۄ ہَے٬ جِہڑی ساڈے اںدّر آپ-مُہاری وگݨ لگّ جاںدی ہَے۔ ساڈے نَیناں وِچّ اݨڈِٹھّے سجّݨاں تے رُۄہاں دے دیشاں دِییاں لِشکاں دے اُڈارُۄ جِہے جھاولے مِلویں مِلویں پَیںدے ہن٬ پْرتِیت آپ-مُہاری آئُںدی ہَے۔ جِہنُۄں اکلاں والے مَۄت سمجھدے ہن٬ اُہ سِدک والے ہۄر تراں ویکھدے ہن ۔ ساہمݨے جُۄ اُنہاں نُۄں لَیݨ لئی پْرلۄک دے دیوتے آئُںدے ہن٬ اِہ جِیون تاں اۄنہاں نُۄں اُس ویلے یاتْرا دِسّدی ہَے ۔۔

سِمرݨ اتھوا یاد اِلاہی جِیون رُۄہانی ہَے ۔ جدۄں پِیارا ساہمݨے٬ تد پِیار دے درشن دا نشا رۄم رۄم وِچّ وجّدا ہَے٬ ہڈّی ہڈّی وِچّ کُۄک ہُںدّی ہَے ۔ شرِیراں تھِیں اُٹھّ رُۄہاں دے میلے ہن تے شرِیراں دے وی میلے ہن ۔ رُۄہ مِلے پاچھے شرِیراں دی چھۄہ وی گاڑا ایکتا دا میلا ہَے تے جے رُۄہ ناں ہی مِلے تد شرِیراں دے میلے کۄئی میلے نہِیں٬ من مِلے دے میلے ہُںدّے ہن ۔ تن مِلے دِییاں سدا بِرہاں دے درد تے مایُۄسِییاں ہی ہن٬ تے جد پِیارا اۄہلے ہۄوے تد اۄہدی یاد ہڈِّییاں وِچّ گُۄںجے٬ اِہ یاد سِمرݨ پِیار دا دُۄجا رسرُۄپ رُۄپ ہَے۔۔

سُرتِ نُۄں اںدّرۄں ہی کڑاکا وجِّیا٬ کُچھ ہۄیا ۔ ہالت اۄہۄ ہی ہۄ گئی جِہڑی پِیارے دی ہذُۄری وِچّ ہُںدّی سی٬ جِہڑے پْرتکھّ مِلِیاں دے رس سن ۔ اۄہۄ پْربھاو٬ اۄہۄ دِوء ٹھںڈھّ٬ اُہ رُۄہانی چانݨ, سرِیر تاں کدی نہِیں اگّے وی مِلے سن٬ سۄ اج وی شرِیر تاں اۄتھے دا اۄتھے ہی پِیا رِہا٬ اِہ کَۄݨ آ گِیا کِہ سُرت نیں کڑاکا کھادھا۔ اۄہۄ رس ہۄ گِیا٬ بس یاد وِچّ کُچھ گُمِّیا نہِیں٬ پِیارا یاد وِچّ نام ہۄ گِیا تے نام کِہڑا٬ اُہ جِہڑا ربّ رُۄپ آدمی بݨ آئِیا٬ جِہڑا اِک ویری مِلِیا تے پھِر کدی ناں وِچھڑِیا ۔ جِس کدی ناں چھڈِّیا میرے رُۄہ دا رُۄہ٬ سواس دا سواس٬ میری جِںدّ دی جِںدّ٬ میرے کُۄڑ دا سچّ٬ میرے سچّ دا سچّ٬ اکپٹتا٬ سِدک٬ دھِیان٬ سِمرݨ تے نام اِہ ہن سبھ تھِیں اُچّے تے تِیبر پِیار دے وِکاش تے پْرکاش٬ جِہنُۄں مذہب کہِݨا لۄڑِیئے ۔۔

مذہب پِیار واںگ٬ بھاو واںگ٬ شرِیرک دُکھ٬ سُکھ٬ سُبھا واںگ٬ جِیون-ہِل واںگ٬ جِیون بھُکھّ واںگ سبھ نال کِسے ناں کِسے رُۄپ اںتّر٬ اںشّ ماتْر٬ اِک کسر اِشارِیاں واںگ سبھ پاس ہُںدّا ہَے تے اۄسے دے آسرے جِیون لںگھّدا ہَے٬ بِنا سِمرݨ, نام٬ دھِیان٬ دے کۄئی پْراݨی جی ہی نہِیں سکدا٬ پر ہر اِک دے ہِسّے اۄنا ہی آئِیا ہۄئِیا ہَے جِنّی جِیون دی اگّ اُس وِچّ پْردِیپت ہَے ۔ اِک شیرنی جِہڑی اِنی بھِیانک ہَے٬ کِہ ہِرناں نُۄں مار کے اُناں دی رتّ پَیںدی ہَے٬ مُڑ مُڑ پِچھّے مُڑ آپݨے بچِّیاں ول ویکھدی ہَے٬ اُناں نُۄں دُدھّ پِلاںدی ہَے٬ اُنہاں نُۄں کِئۄں نہِیں ماردی؟ اۄنی دیا اُس وِچّ سہِج سُبھا کِئۄں ہَے ? تے دُۄجے پاسے ہَیواناں دے دیش وِچّ اِک دیا دا اِتبار آئُںدا ہَے٬ اُہ اُس شِکاری راجا شِکاری دے چِلّے چاڑھے باݨ تے ہِرن دے وِچّ آپݨا دِوس پْرکاشمان سرِیر رکھّدا ہَے٬ "مَینُۄں مار پر ایہنُۄں ! ناں مار'', کہِںدّا نہِیں٬ پر راجے دا باݨ ڈِگّ پَیںدا ہَے٬ راجے دا رُۄہ چرن شرن آئُںدا ہَے ۔ شیرنی دی دیا آپݨے بچِّیاں لئی تے بُدھّ دیو دی دیا ہِرنی دے بچِّیاں لئی٬ دۄویں کادر دی کُدرت ہن ۔ شیرنی دی جِںدّ ہِرن نُۄں مار کے کھاݨ دی مجبُۄری وِچّ کَید ہَے پر اُس جیہلکھانے دی اِک کھِڑکی ہَے آپݨے بچِّیاں دا پِیار٬ اُنہاں دا دھِیان٬ سِمرن٬ تے اُس نُۄں بھاویں کِتھّے چلی جاوے آپݨے بچّے یاد ہن۔۔

"اُۄڈے اُۄڈِ آوَے سَے کۄسا

تِسُ پاچھَے بچرے چھرِیا۔

تِن کوݨُ کھلاوَے کوݨُ چُگاوَے

من مہِ سِمرنُ کرِیا" ۔۔

اِہ کُںجّاں جِہڑِییاں رُۄس دے ٹھںڈھّے سائیِبیرِییا تھِیں اُڈّ کے پںجّاب وِچّ آئُںدِییاں ہن٬ شائِد چۄگا ہی چُگّݨ, اِناں سۄہݨے اُڈارُۄ مہِماناں لئی اُپرلا وچن ہۄئِیا۔ اِہ سِمرݨ ہَیواناں٬ پںچھِّییاں٬ منُکھّاں وِچّ سبھ وِچّ پائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ مذہب دا کمّ ہَے٬ سُبکتگِین نُۄں جد ہِرنی گھۄڑے مگر آئُںدی اُپّر ترس آئِیا تے اُہدا بچّا چھڈّ دِتّا۔ ہۄر اُچّے کِسی پِیارے دے سِمرݨ دی گھڑی اُس اُپّر آئی٬ اُہدی اُہۄ نِماذ دی گھڑی سی ۔ دِن وِچّ پںجّ ویری ! نہِیں جے جِیون وِچّ اِک ویر وی نِماذ اِہۄ جِہی پڑھی جاوے تے ماس دِییاں کَیداں وِچّ پئے بںدّے شیرنی دی پِیار دی گھڑی واںگ کِسی کھُلّہ جاݨ والی کھِڑکی تھِیں اجل دے پِیار دا جھاکا جے کدی آوے تد سِمرن دا سواد بجھدا ہَے۔ رامکْرِشن پرمہںسّ نیں کِدھرے لِکھِیا ہَے٬ جۄ ہری دا نام لَے اِک ویری وی جِیون وِچّ رُۄہ دے رۄماں دے در کھُلّہ جاݨ تاں اہۄ بھاگ! جِہڑا ٹبّر ٹۄر والا بںدّا آپݨے ٹبّر دی پالݨا کر رِہا ہَے٬ آپا سہِج سُبھا اِک نِکّی جِہی کھِچّ وِچّ وار رِہا ہَے٬ بھاویں٬ شیرنی دے سہِج سُبھا مار کے اہار کرن واںگ اُہدا جِیون کِنّا ہی کَید ہَے٬ تد وی اُہدا آپݨے بال بچّے دا نِکّا نِکّا سِمرݨ یاد بھُلّ وِچّ وی جاری ہَے٬ لگاتار ہَے٬ اِہۄ ہی اۄہدا مذہب ہَے تے جِہڑا اُہ دھکّۄ دھکّی گِرجے یا مسجِد یا ٹھاکردوارے جاںدا ہَے٬ اۄہ اِک آپݨے آپ نال دھۄکھا ہَے ۔۔

اسی ہَیران ہاں کِہ الی جِس ہذرت ساہِب دے دِیدار پہِلاں کِیتے٬ یا ہۄر چار یار پِیارے جِنہاں اۄنہاں دے درشن کِیتے٬ اۄنہاں لئی اِسلام کی ادبھُت پِیار ہۄݨا ہَے؟ کھلِیپھِیاں دے نِرماݨ جِیون نُۄں تے اُنہاں دِییاں پِیار وِچّ تڑپدے دِلاں دی بیچَین چںگّارِییاں تھِیں پتا لگّدا ہَے کِہ اُناں نُۄں اِسلام دا کِنّا رس آئِیا ہۄݨا ہَے٬ اُس رس وِچّ اُنہاں آپݨا سبھ کُچھ وار دِتّا ۔ وار دیݨا گلت ہَے٬ اُنہاں پاس اُس رس وِچّ ہۄر سبھ کُچھ چھُٹ گِیا جِس تراں گاڑھی نِیںدر آوݨ پر ساڈا سرِیر تے ساڈے پِیارے سارے اساں تھِیں چھُٹّ جاںدے ہن٬ جِویں مَۄت اچاݨچکّ آݨ پر سبھ ساڈِییاں ملکِیئتاں اِتھے ہی دھرِییاں دھرائیِیاں رہِ جاںدِییاں ہن۔ اِسلام دی پہِلی کھُشی اۄہۄ ہی مَۄت ورگی کھُشی ہۄئی ہۄݨی ہَے ناں جِہڑی اِیسا نُۄں ویکھ کے مَیری مَیراڈالِین نُۄں ہۄئی سی٬ جِہڑی بُدھّ دے درشن کرکے سارے ایشِییا نُۄں اِک ویری ہۄئی سی ۔ بسّ گھڑی دی گھڑی نویں درشن کِسی مذہب دے کِسی کِسی نُۄں منُکھّ دے جِیون اِتِہاس وِچّ ہُںدّے ہن٬ تے جد اُہ درشن ہۄ جاݨ تد اۄہ سبھ تھاں اُچّے سُچّے سچّے سۄہݨے سچّ دے دِیدار ہُںدّے ہن کِہ بںدّا اۄس شما دا پروانا ہۄ جاںدا ہَے۔ مذہب اِک بڑی کِیمتی اںدّر آئے ربّ دی ہذُۄری تے درشن دی سِکّ٬ سِمرݨ, دھِیان٬ سِدک٬ نام ہَے٬ کِہ آدمی دا ناں کیول جِیون٬ بلکِہ کُل دِسّدا پِسّدا جگت اِک پِیارے دا پِیار مںدّر ہری مںدّر ہۄ جاںدا ہَے ۔۔

"اِہ جگت ہرِ کا رُۄپ ہَے ۔

ہر رُۄپ ندری آئِیا ۔۔

نَیݨاں وِچّ وسّدا ہَے٬ نَیݨ کھُلّہدے ہن٬ تد اۄہۄ٬ چھہِبر لائی انُراگ رُۄپ 'پھَیلِئۄ انُراگ' دِسّدا ہَے ۔ آپݨا ہڈّی ماس پِیارا لگّدا ہَے٬ سبھ جگت پِیارا لگّدا ہَے٬ مِٹھّا لگّدا ہَے٬ کدی یاس٬ اُداسی گھْرِݨا٬ نپھرت٬ مایُۄسی٬ بیئُمَیدی پاس نہِیں پھٹک سکّدی ۔۔

سب تھِیں پِیاری وستُۄ اِئۄں اِہ مذہب دی وستُۄ ہَے ۔۔

"ٹُۄݨے کامن کرکے نی٬

مَیں پِیارا یار مناواںگی۔

لا مکان دی پَۄڑی اُپّر٬

چڑھ کے ڈھۄلا گاواںگی۔

سُۄرج اگن اسپںدّ تارے٬

مَیں تاں اِہۄ جۄت جگاواں گی ۔۔

اچرجتا دا رںگّ نِتّ نواں وِسماد تے تِیکھݨ پِیار دی اُنماد اوستھا اںدّر چھاںدی ہَے۔۔

مذہب مہاں پُرکھاں دی دات ہَے-

"ایہُ پِرم پِیالا کھسم دا٬

جَے بھاوَے تِسُ دےئ"۔۔

جِہڑی دات ہَے٬ جِہڑی کِسے دی مِہر نیں ساڈی جھۄلی پائی ہَے ۔ اُہ ٹۄل٬ سادھن٬ آپݨِییاں چھالاں مارݨ نال کِس تراں سانُۄں مِل سکدی ہَے ? کِسی آجڑی دے بکری دے کھُر نُۄں میکھ لگّی ہۄئی سی٬ بِییاباناں وِچّ پھِردی دا کھُر پارس نُۄں لگّا٬ میکھ سۄنے واںگ چمکݨ لگّ گئی٬ لگّا آجڑی انیک پبّراں وِچّ پارس نُۄں٬ ڈھُۄںڈھݨ, سوائے ساری اُمر ڈھُۄںڈ کردا پاگل ہۄ گِیا۔ پارس تاں ناں لبھّا تے اُہ کِہڑا نیم ہَے٬ جۄ اُہدی بھیڈ دے میکھ دی ریکھ جاگی۔ جۄ چِیذ بھیڈ نُۄں چھۄہ گئی٬ اُہ اُہدے مالک نُۄں ناں پْراپت ہۄئی۔۔

اِئۄں مذہب دات ہَے۔ اِک آویش ہَے٬ اِہ سکُۄلاں وِچّ پڑھایا نہِیں جا سکّدا٬ اِہ اُپدیشکاں دے وکھِیاناں نال سِکھایا نہِیں جا سکدا٬ اِہ مَۄلوِییاں٬ مَۄلاݨِیاں٬ پادرِییاں تے بھائیِیاں دے مذہبی پۄتھِییاں دِییاں واہذاں نال سمجھ آ نہِیں سکدی۔ ہار کے جد منُکھّ نہِیں بݨا سکّدے٬ اِہ وِچارے ہسپتال تے یتِیمکھانے تے سکُۄل تے گِرجے کھۄہلݨ دی کردے ہن۔ اِیسا نیں تاں آپݨا سُنیہا اکھّ دی مٹک وِچّ بْرِچھ ہیٹھ بَیٹھِیاں دے دِتّا تے اِتھۄں رائیِمذ جِہڑے سۄہݨے گِرجے ہُںدِّیاں بھراواں دِییاں تۄپاں اِک دُۄجے نُۄں مارݨ لئی چلِّییاں تے گِرجے نُۄں وی پار بُلایا٬ مذہب کِتھے ? جد بھرا بھرا نال لڑدے ہن تے لۄکی آپݨے نویں تے کمِینے جذبِیاں نُۄں اُلامبھا نہِیں دِںدّے٬ مذہباں نُۄں کۄسدے ہن۔ مذہب تاں کدی بہُوچن ہۄ ہی نہِیں سکدا٬ مذہب تاں سدا اِک ہَے:-

ہِںدُّۄ اَۄ تُرک کۄئۄُ رافذی اِمام ساپھی٬

مانس کی جات سبَے ایکَے پہِچانبۄ۔۔

کرتا کرم سۄئی راجک رہِیم اۄئی٬

دُۄسرۄ ن بھید کۄئی بھُۄل بھْرم مانبۄ۔۔

ایک ہی کی سیو سبھ ہی کۄ گُردیو ایکۄ٬

ایک ہی سرُۄپ سبَے ایکَے جۄت جانبۄ۔۔

دیہُرا مسِیت سۄئی پُۄجا اَۄ نِماج اۄئی٬

مانس سبَے ایک پَے انیک کۄ بھْرمائۄ ہَے۔۔

مذہب جِہڑا اِنے پِیار دے سمُںدّر ساڈے اںدّر سُٹّدا ہَے٬ "مَیں اُہ ہاں کِہ پِیار دے سمُںدّر رۄہڑاںگا تے آپ پِچھّے رہاںگا ۔اُہ مذہب جِہدِییاں نِکِّییاں ریشم ڈۄرِییاں واںگ نِکِّییاں نِکِّییاں سُنہِری چمکدِییاں لکِیراں ساڈے سادھارݨ جِیون وِچّ وگدِییاں ہن تے اسی اُناں دے مدھّم جِہے پْرکاش دے آسرے جِیئُںدے ہاں۔ جے اۄہ کدی ساڈے اںدّر واس کرے تد اسی تاں مر جاںدے ہاں٬ دیوتے ساڈے من تے سرِیر تے سُرتِ وِچّ آݨ وسّدے ہن۔ دھرتی ہۄر ہۄ جاںدی ہَے اُس مذہب دا نام لَے کے لۄکی لڑدے ہن-ربّ اِک٬ باݨی اِک٬ بںدّا اِک اۄہۄ ہی٬ تے پھِر جںگّ٬ مذہب کِتھّے؟ اِہ دات اِنی امۄلک ہَے کِہ اِہدا وِئرتھ نام لَیݨا شِیلتا تے سُہِردتا دے وِرُدھّ ہَے۔۔

مال تُٹّی چرکھا کِںجھّ چلے؟ مذہب بِنا پِیار سںسّار وِچّ کد آ سکّدا ہَے٬ چھڈّ کے دیکھۄ کی ہال ہُںدّا ہَے تے اَیویں پھذُۄل مذہب دا ناں لَے لَے شیرنی واںگ شِکار چڑھ چڑھ آپݨے بچّے مُڑ آݨ پالݨے نُۄں منُکھّ دا مذہب کِئۄں کہِݨا ? منُکھّ دا مذہب تاں ہَیوان نُۄں چھۄہ کے دیوتا کردا ہَے٬ ہالے اسی منُکھّا جنم تک ہی نہِیں اپّڑے٬ ساڈا مذہب کی تے بہِس اِنے اُچّے مذمُۄن تے کی؟

ٹھِیک ہَے جانوراں دے سرِیر تھِیں تاں اسِیں اُڈّ آئے پر منُکھّ دی شکل وِچّ ہالے اسی شیر٬ کُتّے٬ بگھِیاڑ٬ لُۄمبڑ آدِ ہی ہاں۔ اِیسپ دِییاں کہاݨِییاں ساڈی پھِترت دِییاں کہاݨِییاں ہن٬ ہالے مذہب کِتھّے ? پر اِہ جرُۄر ہَے کِہ کدی کدی ساڈے وِچّۄں کۄئی کۄئی مذہب اتھوا نام دے درشن کردا ہَے تے اُہ پھِر کدی نہِیں بھُلّدا۔ اُہ ساڈے وِچّۄں سادھ٬ بںدّا٬ کھُدا٬ پرئُپکاری ہۄ جاںدا ہَے٬ اُہدی نِگاہ نِہال کردی ہَے ۔۔

ٹھِیک اَیمرسن نیں کِہا کِہ تُۄں جاݨیںگا٬ کِہ تُۄں بڑا چلّ آیا ہَیں٬ رُۄہانی مںذّلاں مار آیا ہَیں٬ سدِییاں تُۄں چلدا رِہا ہَیں پر سدِییاں مگرۄں اِک دِن اچاݨچکّ تَینُۄں پتا لگّیگا٬ کِہ تُۄں تاں اۄتھے ہی کھڑا ہَیں٬ جِتھّۄں چلِّیا سَیں۔ رُۄہانی اتھوا مذہبی٬ تْرکّی تاں کِسی دی ندر نال ہۄویگی٬ 'نانک ندری ندرِ نِہال' ۔ مذہب اِک جِیݨ تھِیݨ دے رسِک پْرکاش دا سدا چلدا چکّر ہَے۔ دیوی دیوتِیاں دی چھایا٬ منُکھّ دی چھایا٬ ہر کِسی دی آپݨی آپݨی شکھسِیئت دی امّْرِت چھایا ہَے٬ اِس بِنا کۄئی رہِ نہِیں سکّدا٬ جی نہِیں سکدا٬ مذہب نُۄں تد تک ہی بھُلیکھے نال اِک سادھن دسِّیا جاںدا ہَے٬ جد تک کۄئی پُۄرݨتا انُبھو نہِیں کر لَیںدا٬ پر جۄ پُۄرݨ پُرکھ ہن٬ اُنہاں دا مذہب اۄہ تاں نہِیں جۄ چۄر یار نُۄں سُدھارݨ کھاتر ورݨن کِیتا جاںدا ہَے۔ نِرۄل اَیبسۄلُۄٹ مذہب تاں کۄئی اںدّر دی سُۄرج دے آپݨے پْرکاش واںگ کۄئی چِیج ہَے٬ جِس تھِیں سُۄرج وکھّرا کِیتا جا ہی نہِیں سکّدا۔ بںدّے دا مذہب اسل اۄہ نہِیں جۄ اُہ کردا ہَے٬ جاں جۄ اُس تھِیں کرائِیا جاںدا ہَے۔ اسل مذہب اُسدا اُہ ہَے٬ جِس بِنا اُہ جی ہی نہِیں سکّدا٬ اُسدے سہِج-سُبھا آپ ہۄئے بِنا اُہ رہِ ہی نہِیں سکدا ۔ اِہ ہستی دا کۄئی گُۄہڑا اںدّرلا راذ ہَے٬ بھیت ہَے۔ اِہ کۄئی اںدّر دی مرم ہَے٬ جِہدی کھُشبُۄ سبھ نیکِییاں٬ اشراپھتاں تے پِیار ہن تے کُلّ مِتْرتا تے ہۄر سۄہݨے بھاو ہن٬ مِٹھّت ماکھِئۄں سبھ چِیذاں دا رُۄہ ہَے٬ بڑا اَۄکھا تے بڑا ہی سُکھالا ہَے۔ جِس تراں مَیں آپ سبھ آپݨِییاں سمجھاں تھِیں پرے ہاں٬ پر دۄہاں باہاں آپݨِییاں نال اِہ کہِکے کِہ اِہ مَیں تے گھُٹ آپے نُۄں جپھّی پاںدا ہاں٬ تِویں ہی مذہب میری ہستی دا کۄئی بھرمی بھیت ہَے٬ جِہڑا سمجھ نہِیں آئُںدا پر جِس نُۄں مَیں آپݨے ہۄٹھاں دے دبّ ہیٹھ مہِسُۄس کرکے آپݨے بچناں نُۄں سُرت نال جۄڑ سکّدا ہاں٬ دیکھ نہِیں سکّدا٬ پر آپݨے نَیݨاں دے چھپّراں ہیٹھ اۄس اُردھ کںوّل نُۄں چھۄہ سکدا ہاں تے کپاٹ کھُل جاںدے ہن٬ جۄر ٹُٹّ جاںدے ہن تے اُس پِیارے دے دِیدار بِن دیکھے اِک چھۄہ جِہی نال ہۄ جاںدے ہن۔ سپرش نہِیں ہۄ سکدا پر رۄم رۄم وِچّ کِسے اݨڈِنّے دے الِںگّن نال میرا من تے سرِیر امّْرِت نال بھر جاںدے ہن:-

گُرمُکھِ رںگّ چلُۄلِیا میرا منُ تنُ بھِنّا ۔۔

جنُ نانکُ مُسکِہ جھکۄلِیا سبھ جنمُ دھن دھنّا۔۔

مذہب٬ کائِدے٬ اِکھلاک٬ اِہ کرۄ اِہ ناں کرۄ دی دُنِییاں دی دُکانداری دِییاں مُرتبشُدا پھہرِستاں تھِیں پرے اِک کِسی ادْرِشٹ دی ٹیک وِچّ جُڑی سُرتِ دا پْرکاش ہَے ۔ اِک کِسی پِیار کیںدر وِچّ جِیݨ تھِیݨ, ہۄݨ, رہِݨ, بہِݨ دی سہِج-سُبھا کِیرتی ہَے۔ اِس وِچّ کۄئی دِکھاوا٬ بناوٹ کۄئی یتن٬ جبر٬ تے کشٹاں٬ تپاں٬ دی سِکھاوٹ دا کۄئی اسر نہِیں۔ کُدرت دِییاں اݨگِݨت تاکتاں تے ذِںدّگی نُۄں وِکاش دیݨ دِییاں تاکتاں دے سمُۄہاں دے سمُۄہاں دے 'جۄر' نال بھری بھاویں میری سہِج-سُبھاوتا ہۄوے٬ پر میرا مذہب اۄہۄ سہِج سُبھا سُہج ہَے جِس وِچ دِئُدار جد کھڑا ہوا نال لگ لگ برپھانی پہاڑاں تے جھُۄم رِہا ہَے٬ اسی تاں اُس سہِج-سُبھا٬ سادا٬ بِنا جۄر لائے دے اُس اُپّر آئی اوستھا اُنماد نُۄں مذہب کرکے دیکھ رہے ہاں٬ ہائے ! مَیں اُسی کھُشی وِچّ کِس تراں جھُۄماں٬ تے پساری پاسۄں نُسکھے بنواکے جے کھاݨے شُرُۄ کراں٬ کِہ اِئۄں اُہ دِئُدار والا اُنماد آوے٬ سۄ دیکھ لوۄ کُدرت دے اسگاہ تے انںتّ وِچّ اِنہاں نُسکھِیاں دا کی کںگّلا جِہا پرِیݨام ہَے ?