دربار ساہِب کرتارپُر کیول سِکھّاں دا نہِیں٬ ہِںدُّۄیاں تے مُسلماناں دا وی ساںجھا تِیرتھ ستھان ہَے۔ اُتھّے گُرُۄ نانک دیو جی دی سمادھ اتے مذار نالۄ نال ہن۔ ساکھی ہَے کِہ 22 ستمبّر 1539 نُۄں گُرُۄ نانک دیو جۄتی جۄت سمائے تاں ہِںدُّۄ کہِݨ لگّے اسِیں آپݨے گُرُۄ دی دیہ دا سسکار کراںگے۔ مُسلمان کہِݨ لگّے بابا نانک ساڈا پِیر ہَے٬ اسِیں آپݨے پِیر دی دیہ دپھناواںگے۔ ساکھی انُسار گُراں دی دیہ تۄں چادر چُکّی تاں کیول پھُلّ مِلے۔ آپݨا گُرُۄ پِیر منّدِیاں ہِںدُّۄیاں اتے مُسلماناں نیں پھُلّ ادھّۄ-ادھّ وںڈّ لئے تے چادر وی ادھّۄ-ادھّ کر لئی۔ ہِںدُّۄیاں نیں پھُلّاں دا سسکار کر کے اںگِّیٹھا بݨا دِتّا٬ مُسلماناں نیں پھُلّ دفنا کے مذار اُسار دِتّی۔ مذہباں دے ناں ’تے لۄکاں وِچّ وںڈِّییاں پائُݨ والِیاں دے سمجھݨ والی گلّ ہَے کِہ کرتارپُر سمُچّی مانوتا دا ساںجھا شردھا ستھان ہَے۔

کرتارپُر نیڑلے پِںڈّاں وِچّ ہِںدّ-پاکِہ دے ہِںدُّۄ٬ مُسلمان تے سِکھّ نالۄ-نال رہِںدّے ہن۔ دیشاں دِییاں ہدّاں سرہدّاں تۄں پار دربار ساہِب کرتارپُر سِکھّاں٬ ہِںدُّۄیاں اتے مُسلماناں دی ساںجھی وِراست ہَے۔ سارے مذہباں درمِیان پِیار مُہبّت بݨائی رکھّݨ والی مُکدّس جگہا۔ اِتھّۄں آپسی سدبھاونا دا پَیغام چار چُپھیرے پھَیلائِیا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ بھارت اتے پاکِستان کدے اِکّۄ دیش سی۔ راج کرن دے لالچِییاں نیں اِس نُۄں دۄ دیشاں وِچّ وںڈّ لِیا۔ دُۄر دی کِسے نہِیں سۄچی کِہ اِہ وںڈّ دۄہاں دیشاں نُۄں لَے بہیگی۔ وںڈّ کرنی سی تاں بھراواں واںگ کردے۔ کِسے دا نُکسان ناں ہُںدّا۔ کٹّڑپںتھِّییاں نیں آم لۄکاں نُۄں مذہبی جنُۄن دے ٹیٹے چڑھا کے لکھّاں کتل کروائے٬ ہذاراں اَۄرتاں دی اسمت لُٹّی تے کرۄڑاں ارباں دی جائِداد ساڑی پھُۄکی گئی۔ ہِںدّۄستان دی وںڈّ سمیں سبھ تۄں ودھّ نُکسان دۄہاں پاسِیاں دے پںجّابِییاں دا ہۄئِیا جۄ 70 سالاں تۄں ہُݨ تک ہُںدّا آ رِہا ہَے۔ ہالت اِہۄ رہی تاں کۄئی پتا نہِیں کدۄں تک ہۄر نُکسان ہُںدّا رہیگا؟

ہِںدّ-پاکِہ دُشمݨی جِتھّے بھارت اتے پاکِستان دی مںدّہالی دا کرن بݨی ہۄئی ہَے٬ اُتھّے چڑھدے اتے لہِںدّے پںجّاب دے تاں جڑھِیں بَیٹھی ہۄئی ہَے۔ سُرکھِّیا دے ناں ’تے دۄہاں دیشاں نُۄں وڈِّییاں پھَۄجاں رکھّݨ اتے مہِںگّے ہتھِیار کھرِیدݨ اُتّے بیئںتّ کھرچ کرنا پَے رِہا ہَے۔ جِنّا سرمائِیا٬ جِنّی شکتی٬ جِنّا ٹیلَیںٹ اتے جِنّا سماں دۄہاں دیشاں دی دُشمݨی پُگائُݨ اُتّے لائِیا جا رِہا ہَے٬ اُنّے نال دۄویں دیش بڑے کھُشہال ہۄ سکدے سن۔ دۄہاں دیشاں دے آم لۄکاں دی آرتھِک ہالت سُدھاری جا سکدی سی٬ سِہت ارۄگ رکھّی جا سکدی سی٬ چںگّی سِکھِّیا دِتّی جا سکدی سی٬ رُذگار دے چںگّے مَۄکے دِتّے جا سکدے سن٬ آپسی وپار ہۄ سکدا سی٬ پْرتی جِیء آمدن ودھ سکدی سی٬ جںگّ دا ڈر مُکّ سکدا سی اتے اِک دُۄجے دا بھلا کردِیاں نیکی کمائی جا سکدی سی۔ ہِںدّ-پاکِہ کُل آلم دے سِرمَۄر مُلک بݨ سکدے سن۔ امن امان مُلکاں نُۄں تاردا ہَے جد کِہ لڑائی جھگڑا ڈۄبدا ہَے۔

بھرا وَیسے چھیتی کِیتِیاں اڈّ نہِیں ہُںدّے۔ پر جے اڈّ ہۄݨا ای پوے تاں چُلّہا اڈّ کر لَیںدے ہن۔ واہ لگّدی وِہڑا نہِیں وںڈّدے کِہ بچّے اِکٹھّے کھیڈ لِیا کرنگے۔ وِہڑا وںڈّݨا ہی پوے تاں کںدھّ وِچّ لاںگھا رکھّ لَیںدے ہن کِہ دُکھدے سُکھدے اِک دُۄجے دی سار لئی جا سکیگی۔ کںدھّ وِچّ مۄری رکھّ لَیںدے ہن کِہ لۄڑ ویلے چِیذ وست پھڑنی پھڑائُݨی سَۄکھی رہیگی۔ بھرا جُ ہۄئے! کئی وار دال سبذی دی کَۄلی دا آدان پردان ہی بھرپّݨ دی ساںجھ نہِیں ٹُٹّݨ دِںدّا۔ بھارت اتے پاکِستان نُۄں بھراواں اتے چںگّے گُیاںڈھِییاں واںگ وسݨا چاہِیدا ہَے ناں کِہ وَیری شرِیکاں واںگ۔ جے کۄئی دھِر ساںجھ ودھائُݨ دی چھۄٹی جِہی پہِل وی کرے تاں بھرواں ہُںگھّارا بھرنا چاہِیدا ہَے۔ نِکّے مۄٹے بہانے بݨا کے تۄڑ وِچھۄڑا کری رکھّݨا بچگانی گلّ ہَے۔

کرتارپُر دا لاںگھا بھارت-پاکِہ دے تݨاء گْرست رِشتے وِچّ سُکھاواں مۄڑ سابت ہۄ سکدا ہَے۔ اِہ لاںگھا دۄہاں دیشاں نُۄں کھُشہالی دے مارگ ’تے تۄر سکدا ہَے۔ اِس وِچّ ہی دۄہاں دیشاں دے آم لۄکاں دا سُنہِری بھوِکھّ ویکھِیا جا سکدا ہَے۔ جِہڑے لۄک کرتارپُر دے درشناں دی ارداس کردے ہن اُنہاں دی ارداس دا اںتّلا بۄل سربتّ دا بھلا مںگّݨا ہُںدّا ہَے۔ کرتار نیں کرتارپُر دے لاںگھے راہِیں ہِںدّ-پاکِہ دے لۄکاں نُۄں مَۄکا دِتّا ہَے کِہ اُہ مرن-مارن والے پاسے جا رہی آپݨی ہۄݨی نُۄں جِیون مانݨ والے راہ پا لَیݨ۔ سرہدّ ’تے کِیتی جا رہی ٹھاہ-ٹھُۄہ تد ہی بںدّ ہۄݨی ہَے جیکر آپسی میل مِلاپ ودھے۔

گُرُۄ نانک دیو دا جنم رائے بھۄئ دی تلوںڈّی وِچّ 1479 نُۄں پٹواری مہِتا کالُۄ جی دے گھر ہۄئِیا سی۔ بالک نانک دے اُستاد ہِںدُّۄ پاںدھا تے مُسلمان کاذی سن۔ دۄست مردانا مراسی سی۔ بچپن اتے چڑھدی جوانی دے پںدّراں سال اُنہاں بار دی ہرِیاولی بھۄئِں ’تے بِتائے جِس دی پْرکِرتی دا ذِکر بارا ماںہ وِچّ کِیتا۔ پھِر بھَیݨ نانکی اتے جِیجے جَیرام کۄل سُلتانپُر لۄدھی چلے گئے جِتھّے 14 سال رہے۔ دَۄلت کھاں دے مۄدِیکھانے وِچّ نَۄکری کِیتی۔ چںگّی بھلّ کھٹّی۔ پھِر جگّ تارن لئی چار اُداسِییاں کِیتِییاں۔ پَیدل چلدِیاں ہذاراں مِیلاں دا پںدھّ کِیتا۔ سںتّاں٬ بھگتاں٬ سُۄپھِییاں اتے سِدھّاں نال گۄشٹِییاں کِیتِییاں۔ 22 سال دیشاں دیشاتراں وِچّ گھُمّدے رہے۔ اگِیانتا دُۄر کردے رہے٬ جگّ تاردے رہے۔ اُنہاں دی سُپتنی ماتا سُلکھّݨی آپݨے پیکے پِںڈّ پکھّۄکے جاںدی رہی جۄ اجۄکی سرہدّ لاگے ہَے۔ گُرُۄ نانک دیو دے سہُرا ساہِب مُۄل چںدّ وی پٹواری سن۔ اُہ بٹالے رہِݨ لگّ پئے سن پر پِںڈّ پکھّۄکے وی نہِیں سی چھڈِّیا۔ پتنی اتے بچِّیاں نُۄں مِلݨ لئی گُرُۄ نانک دیو جی دا پکھّۄکے آئُݨ جاݨ سی۔ ذمِین تاں سہُرِیاں پاس وی سی پر ساکھی ہَے کِہ پکھّۄکے دے اجِتّے رںدھّاوے نیں راوی نال لگّدی سَۄ ایکڑ ذمِین ہۄر دے دِتّی کِہ گُرُۄ نانک دیو اُتھّے پکّا نِواس کر لَیݨ۔ 1515 وِچّ گُرُۄ جی نیں کرتارپُر دی نِیںہ رکھّی۔ اُدۄں اُنہاں دی اُمر 46 سالاں دی سی۔

52 سال دی اُمر وِچّ گُرُۄ نانک دیو جی کرتارپُر رہِݨ لگّ پئے۔ ماں باپ٬ پتنی اتے دۄویں بچّے کرتارپُر لَے آںدے۔ کھُۄہ لا لِیا۔ اُتھّے کھیتِیباڑی کرن لگّے۔ گُرُۄ کا لںگّر چلا لِیا۔ آئُݨ جاݨ والِیاں لئی دھرمشالا بݨا لئی۔ نام جپݨ, کِرت کرن تے وںڈّ چھکݨ دا اُپدیش دیݨ لگّے۔ آپݨے ہتھِّیں کِرت کردے٬ باݨی اُچاردے٬ آئے گئے نال وِچار وٹاںدرا کردے اتے اُچّ آچرݨ والا سادا جِیون جِئۄُݨ دی سِکھِّیا دِںدّے۔ پۄتھِییاں لِکھدے۔ اُہ 18 سال کرتارپُر رہے۔ لاگے راوی وگدی جِس دِییاں چھلّاں دے نذارے ماݨدے۔ ڈںگّر چاردے۔ بھائی لہِݨا اُتھّے درشناں نُۄں آئِیا تاں اُنہاں دے اںگّ سںگّ رہِݨ لگّا۔ 14 جُلائی 1539 نُۄں گُرُۄ نانک نیں آپݨے پُتّراں دی تھاں بھائی لہِݨا جی نُۄں آپݨا وارس تھاپِیا تے ناں اںگّد دیو رکھِّیا۔ پۄتھِییاں اُنہاں نُۄں سمبھّالِییاں۔ اِںج سِکھّی دی واگ ڈۄر آپݨے پُتّراں تھاں یۄگتا دے آدھار ’تے سیوک نُۄں سَۄمپݨ دا تۄرا تۄرِیا۔ 22 ستمبّر 1539 نُۄں گُرُۄ جی جۄتی جۄت سما گئے۔

نانکاݨا ساہِب٬ سُلتانپُر لۄدھی تے کرتارپُر تِنّ اَیسے مُکدّس ستھان ہن جِتھّے گُرُۄ نانک دیو جی سالاں بدھّی رہے۔ دیش دی وںڈّ سمیں ننکاݨا ساہِب پاکِستان وِچّ رہِ گِیا٬ سُلتانپُر لۄدھی بھارت وِچّ تے کرتارپُر سرہدّ تۄں ڈیڈھ کِلۄمِیٹر پاکِستان ولّ۔ ہُݨ ڈیرا بابا نانک دی سرہدّی چَۄکی اُتّے ستھاپت کِیتی دُۄربِین وِچّۄں تِنّ چار کِلۄمِیٹر دُۄر دربار ساہِب کرتارپُر دے درشن کِیتے جاںدے ہن۔ پاکِستان بݨن ویلے تۄں ہی سںگّتاں وِچّ کرتارپُر دے کھُلّہے-ڈُلّہے درشناں دی تاںگھ تُری آئُںدی ہَے۔ ارداساں ہُںدِّییاں آ رہِییاں ہن۔ 71 سالاں بائد اُنہاں نُۄں پھل پَے رِہا ہَے۔

دۄہاں دیشاں دے سِیاݨے لۄک جاݨدے ہن کِہ دۄہاں پاسِیاں دے ’ہاکماں‘ نُۄں جدۄں وۄٹاں دی جاں راج ہۄر لمّا کرن دی لۄڑ پَیںدی ہَے٬ سرہدّ اُتّے ٹھاہ-ٹھُۄہ کر-کروا کے وۄٹاں دا جھاڑ٬ جھاڑ لَیںدے ہن۔ پُتّ بِگانے مردے ہن٬ بلّے-بلّے ہاکم کروائی جاںدے ہن۔ بھارت-پاکِہ جھپٹاں اتے لڑائیِیاں نال نُکسان تاں دۄہاں دیشاں دا ہی ہُںدّا ہَے پر چڑھدے اتے لہِںدّے پںجّاباں نُۄں سیک کُجھ ودھیرے لگّدا ہَے٬ سرہدّ نال جُ لگّدے ہۄئے۔ پںجّابِییاں نُۄں وار وار اُجّڑنا پَیںدا ہَے۔ پںجّاب سِر اَیویں نہِیں ارباں کھرباں دے کرذے چڑھے۔ بھارت-پاکِہ وِچّکار دۄستی رہے تاں وادھُۄ وستاں دے آدان پردان نال دۄہاں پاسِیاں دے پںجّاب اتے دۄویں دیش کھُشہال ہۄ سکدے ہن کِئُںکِہ وپار کرن لئی دۄہاں پںجّاباں پاس ہۄر کۄئی رستا نہِیں۔

ہِںدّ-پاکِہ دے بہُت سارے مسلے کۄجھی سِیاست نیں ہلّ نہِیں ہۄݨ دِتّے۔ کرتارپُر ہِںدُّۄیاں٬ مُسلماناں٬ سِکھّاں٬ گلّ کی ساری لۄکائی دا ساںجھا مُکدّس ستھان ہَے۔ 2019 وِچّ گُرُۄ نانک دیو جی دا 550واں پْرکاش پُرب ہَے۔ بھاویں 2019 بھارت دِییاں آم چۄݨاں دا وی ورہا ہَے پر راجسی پارٹِییاں نُۄں سربساںجھے تِیرتھ دے لاںگھے ’تے سِیاست نہِیں کرنی چاہِیدی۔ نِگُۄݨے راجسی ہِتاں دی تھاں دۄہاں دیشاں دے وڈیرے ہِت ویکھݨے چاہِیدے ہن۔

اِہ سچائی ہَے ہِںدّ-پاکِہ دے آم لۄک جںگّ بِلکُل نہِیں چاہُںدّے۔ جںگّ کِسے مسلے دا ہلّ وی نہِیں۔ وڈِّییاں تۄں وڈِّییاں جںگّاں پِچھّۄں وی مسلے میذ ’تے ہی گلّبات نال ہلّ ہۄئے ہن۔ جںگّ٬ ہتھِیار ویچݨ والے ذۄراور مُلک لُیائُںدے ہن۔ جاں اُہ ہاکم٬ جِہڑے آپۄ آپݨا وۄٹ بَیںک ودھائُݨ لئی امن نُۄں اگّ لائُݨ تکّ دے کمِینے کارے کردے ہن۔ اجِہے ہاکم متّ بھُلّݨ کِہ اُنہاں دِییاں بدنِیتِییاں دا لۄکاں نُۄں پتا نہِیں لگّݨا۔ شُکر ہَے کِہ ہِںدّ/پاکِہ سرکاراں گُرُۄ نانک دیو جی دے 550ویں پْرکاش پُرب اُتّے نانک نام لیوا کرۄڑاں سںگّتاں نُۄں کرتارپُر جاݨ دا لاںگھا دیݨ لئی رذامںدّ ہۄ گئیِیاں ہن۔ اِہدا سِہرا سِیاستدان آپۄ آپݨے سِر بنّہݨ دی تھاں دۄہاں دیشاں دے اُنہاں لۄکاں سِر بنّہݨ جِنہاں دِییاں ارداساں نُۄں 71 سالاں بائد سُݨِیا گِیا ہَے۔

جِیوے ہِںدّۄستان٬ جِیوے پاکِستان۔ ساڈا خاب٬ وسے پںجّاب٬ ودھے پںجّاب!