
हर साल 5 सतंबर नूं मनाइआ जाण वाला अधिआपक दिवस सिरफ इक्क तरीक नहीं, सगों उनहां महान अधिआपकां नूं समरपित इक्क महान अवसर है, जो साडे बच्चिआं दे भविख्ख नूं गिआन, संसकार अते नैतिकता दी रौशनी नाल रौशन करदे हन। इह दिन भारत दे दूजे राशटरपती अते महान दारशनिक डा. सरवपल्ली राधाक्रिशनन दी जयंती ’ते मनाइआ जांदा है, जिनहां नें आपणे जीवन विच्च अधिआपक होण नूं सभ तों वड्डा सनमान मंनिआ।
अधिआपक: समाज दा असल निरमाता
अधिआपक सिरफ किताबी गिआन ही नहीं दिंदे, सगों विदिआरथीआं नूं जीवन जिऊण द
भारत विच्च हर साल 29 अगसत नूं धूम-धाम नाल मनाइआ जाण वाला राशटरी खेड दिवस दरअसल महान हाकी खिडारी मेजर धिआन चंद दी जयंती दे मौके ’ते मनाइआ जांदा है, जिस दा मुख्ख मकसद देश विच्च खेड संसक्रिती नूं हुलारा देणा अते नौजवान पीहड़ी नूं फिटनैस्स अते खेडां लई प्रेरित करना है।
“हाकी दा जादूगर” : धिआन चंद दी अमिट्ट छाप
मेजर धिआन चंद (29 अगसत 1905 - दसंबर 1979), जिनहां नूं “हाकी दा जादूगर” किहा जांदा है, भारती हाकी दे सुनहिरी दौर दे सभ तों महान खिडारी मंने जांदे हन। उनहां न
भारत दी कौमी सुरख्खिआ अते रणनीतक नीती दे सभ तों प्रभावशाली चिहरिआं विच्चों इक अजीत डोवाल नें आपणी कारजशैली, द्रिहड़ता अते खुफीआ-समरथा नाल देश दी सुरख्खिआ प्रणाली विच्च अमिट छाप छड्डी है। 20 जनवरी 1945 नूं जनमे डोवाल इस वेले भारत दे कौमी सुरख्खिआ सलाहकार हन अते 2014 तों इस अहुदे ’ते लगातार सेवा निभा रहे हन।
आईपीऐस्स पिछोकड़ वाले अजीत डोवाल नें खुफीआ अते सुरख्खिआ खेतर विच्च लंबा अनुभव हासल कीता। इंटैलीजैंस बिऊरो दे मुखी रहे डोवाल नूं रणनीतक सोच, संकट प्रबंधन अते अत्तवाद विरोधी कारवाईआं दी गहिरी स
कारगिल विजे दिवस भारत दे इतिहास दा उह अमर दिन है, जो हर साल 26 जुलाई नूं शहीदां दी याद, सैनिकां दी वीरता अते राशटर दे गौरव नूं प्रणाम करन लई मनाइआ जांदा है। कारगिल दीआं बरफीलीआं चोटीआं तों उठ्ठी बहादरी दी उह अमर गूंज, जिसने भारत दे तिरंगे नूं हमेशा लई गौरवशाली कर दित्ता, अज्ज वी हर देश भगत दे दिल विच्च गूंजदी है। इह दिन सिरफ इक्क जंगी जित्त दी याद नहीं, सगों उस अटल्ल संकलप दी चेतना है, जिसने कारगिल दीआं औखीआं पहाड़ी चोटीआं उत्ते वी भारती तिरंगे नूं झुकण नहीं दित्ता।
1999 दा कारगिल युध्ध भारत अते
सोनम वांगचुक लदाख दे उहनां चुणवें चिहरिआं विच्चों हन जिनहां नें सिख्खिआ, वातावरण अते लोक-हक्कां दे मसलिआं नूं बहुत ही अहिमीअत दित्ती है। उह सिरफ इक्क सिख्खिआ सुधारक नहीं, सगों इक्क अजिहे संघरशी आगू हन जिनहां नें आपणे इलाके दे लोकां दी अवाज़ नूं देश पध्धर ’ते पहुंचाइआ। उनहां दा जीवन इस गल्ल दी मिसाल है कि शांतमई संघरश वी वड्डे समाजिक बदलाअ दा कारन बण सकदा है।
लदाख वरगे संवेदनशील अते पहाड़ी इलाके विच्च विकास दे मसले सधारन नहीं हुंदे। इत्थे कुदरती सरोत सीमित हन, मौसम बहुत सखत है अते लोकां दीआं लोड़ां
भारत इक्क अजिहा देश है जित्थे नौजवानां दी शकती नूं राशटर-निरमाण दी सभ तों वड्डी ताकत मंनिआ जांदा है। इसे करके इत्थे कई अजिहे संगठन बणाए गए हन जो विदिआरथीआं अते युवकां नूं सिरफ पहड़ाई ही नहीं सगों जीवन दे मुल्ल, अनुशासन, सेवा-भाव अते अगवाई करना वी सिखाउंदे हन। इनहां विच्च भारत सकाऊट ऐंड गाईड, नैशनल सरविस सकीम (NSS) अते नैशनल कैडेट कोरपस (NCC) विशेश महत्तव रख्खदे हन। इह तिंने ही संगठन नौजवानां नूं इक्क चंगा मनुख्ख, ज़िंमेवार नागरिक अते समाज लई समरपित विअकती बणाउण दा कंम करदे हन।
भारत सकाऊट ऐंड गा
जलवायू परिवरतन अज्ज दे युग दी सभ तों वड्डी अते सभ तों गंभीर विशविक समस्सिआ है। इह सिरफ मौसम दे बदलण दी गल्ल नहीं, सगों धरती दे परिआवरणी संतुलन, मनुख्खी जीवन, खेतीबाड़ी, सिहत, अरथविवसथा अते भविख्खी पीहड़ीआं दे असतितव नाल जुड़िआ होइआ गंभीर संकट है। जिवें-जिवें धरती दा तापमान वध रिहा है, तिवें-तिवें मौसम दे रुझान बेकाबू हो रहे हन। कदे अति वरखा, कदे लंमा सोका, कदे असहिणयोग गरमी, कदे तुफान अते कदे हहड़ां दी मार, इह सभ हुण आम द्रिश बणदे जा रहे हन। यूरप अते भारत, दोवें ही इस बदलदे मौसम दी मार झल्ल रहे हन।
दुनीआ अज्ज विकास, तकनालोजी अते आधुनिक सुविधावां दे नवें युग विच्च दाख़ल हो चुक्की है। मनुख्ख नें विगिआन दे ज़रीए आपणी ज़िंदगी नूं असान, तेज़ अते आरामदाइक बणाइआ है। पर इस आराम दी कीमत कुदरत चुका रही है। इक्क पासे रुख्ख हन जो सदीआं तों मनुख्खता नूं साह, छां, वरखा, जीवन अते संतुलन दिंदे आए हन, दूजे पासे ए सी हन जो मनुख्ख नूं तुरंत ठंढक तां दिंदे हन पर लंबे समें विच्च धरती नूं होर गरम कर रहे हन। अज्ज “रुख्ख बनाम एसी” सिरफ तुलना नहीं, सगों भविख्ख दी लड़ाई बण चुक्की है।
जेकर संसार दी गल्ल करीए तां धरती ’ते सत्त
अज्ज दा युग तकनीकी तरक्की, तेज़ जीवन-शैली अते असंख ज़रूरतां दी पूरती दी दौड़ नाल भरिआ होइआ है। मनुख्ख नें भौतिक तौर ’ते तां काफ़ी तरक्की कर लई है पर मानसिक अते भावनातमक पध्धर ’ते उह अंदरों कई वार खोखला हो रिहा है। आधुनिकता नें सहूलतां तां दित्तीआं हन पर नाल ही तणाअ, चिंता अते डिप्रैशन वरगीआं मानसिक बिमारीआं नूं वी वधाइआ है। इही कारन है कि अज्ज “आधुनिकता बनाम मानसिक बिमारी” इक्क गंभीर समाजिक चरचा दा विशा बण गिआ है।
आधुनिकता दा चिहरा अते मनुख्खी जीवन ’ते प्रभाव
गलोबल ताकतां, जलवायू तबदीली अते तीजे विशव युध्ध दे साए हेठ
डिजिटल अते गलोबल युग विच्च दुनीआ दे नकशे सिरफ सरहद्दां नाल नहीं, सगों ताकत, सरोतां अते रणनीतिक महत्तता नाल बणदे हन। अजोके संसार विच्च जित्थे लगभग 195 देश वख्ख-वख्ख रीती-रिवाज़ां, भाशावां अते सभ्भिआचारां नाल आपणी पछाण बणाई बैठे हन, उत्थे कुझ इलाके अजिहे वी हन जो आपणे छोटे जिहे आकार जां घट्ट अबादी दे बावजूद विशव राजनीती दे केंदर विच्च आ खहड़दे हन। गरीनलैंड अजिहा ही इक्क नाम है - धरती दा सभ तों वड्डा टापू, पर आपणे भविख्ख बारे अजे वी असपशट।
शहिरां विच्च गंदगी दे ढेर वध रहे हन। जिहड़े मरज़ी शहिर चल्ले जावो, जिध्धर देखो, तुहाडा सवागत पहिलां कूड़े दे उच्चे पहाड़ां नाल होवेगा। कई वार तां इह कूड़े दे पहाड़ शहिर दे बिलकुल अंदर मिलदे हन। इसदे नेड़े ही कोई नां कोई बसती हुंदी है। उत्थे लोक रहिण लई मजबूर हन। उह कुझ नहीं कर सकदे, बस्स इस गंदगी विच्च जीवन बसर करना उहनां दे जीवन दी मजबूरी बण गई है। मींह दे दिनां विच्च तां हालत इस तों वी माड़ी हो जांदी है। इह गंदगी शहिरां नूं प्रदूशित कर रही है। रोज़ाना हज़ारां टन कूड़ा रोज़ पैदा कर दित्ता जांदा है, जिस नाल साफ पा
जीती आखे सुण उए दीपी,
बुझ्झ तूं मेरी बात।
दरशन सिंघ आशट दी कविता अंदर तक धुड़धुड़ी जिही छेड़ दिंदी है। सोचदिआं सोचदिआं मन बचपन वल्ल चला जांदा है। दादा दादी चेतिआं विच्च घुंम जांदे हन। अज्ज वी बाबे दी सुणाई बात जानी चोर याद आ जांदी है। असीं सुणदे सुणदे सौं जांदे, अगले दिन उत्थों फिर शुरू कर दित्ती जांदी। फिर अंबो, मतलब दादी दीआं बातां वी सुणनीआं। उह दिउ वाली बात सुणाउंदी हुंदी सी। परिवार संयुकत अते वड्डा सी। अकसर रात नूं रोटी तों बाअद पैंदिआं सौंदिआं बातां बुझारतां रोज़ ही सुणन लग्ग पैंदे।
भारत, जिस नूं सदीआं तों सहिणशीलता अते अनेकता विच्च एकता दी पछाण मिली होई है, अज्ज इक्क गंभीर समाजिक संकट दा साहमणा कर रिहा है। धरम, जो मनुख्खता, पिआर अते नैतिकता नूं मज़बूत बणाउण दा साधन मंनिआ जांदा है, उही धरम कई वार टकराअ, तणाअ अते हिंसा दा कारन बणदा नज़र आ रिहा है। पिछले दस-पंदरां सालां दौरान भारत विच्च धारमिक असहिणशीलता विच्च निरंतर वाधा देखण नूं मिलिआ है, जिसने समाजिक ताणाबाणे नूं कई थांवां ’ते कमज़ोर कीता है। गलत जाणकारी, राजनीतिक लाभ, सिआसी धरुवीकरन, जातीवाद, वख्ख वख्ख संगठनां दी उकसाउण वाली भाशा
भारत दीआं सभ तों प्रतिभाशाली अते सफल खिडारनां विच्च मीराबाई चानू दा नाम सिरमौर है। उनहां नें आपणी असाधारण मिहनत, समरपण अते अटल्ल जज़बे नाल नां सिरफ वेटलिफटिंग दी दुनीआ विच्च आपणी खास पछाण बणाई, सगों भारत नूं अंतरराशटरी मंच ’ते कई इतिहासक पल वी दित्ते। मणीपुर दी इस जंमपल खिडारन नें इह साबत कीता है कि सही दिशा, निरंतर अभिआस अते मज़बूत इरादिआं नाल कोई वी सुपना हकीकत बणाइआ जा सकदा है। अज्ज उह देश दीआं नौजवान पीहड़ीआं लई प्रेरणा दा वड्डा सरोत हन।
मीराबाई चानू दा जनम 8 अगसत 1994 नूं मणीपुर विच्च होइआ।