تْرَیماسِک کہاݨی بَیٹھک

کُلجِیت مان

 

پْرتھا دا اِہ اِک مہتو-پُۄرن پڑھاء سی۔ مِنّی گریوال نیں 6 فروری دا دِن مِتھِیا سی۔ پروارِک ماہَۄل وِچ وِچر رہی تِماہی کہاݨی بَیٹھک دی میذبانی رچھپال کَۄر گِلّ دا پرِوار کر رِہا سی۔ دُپِہر دے تِنّ تۄں رات دے اِکّ وجے تکّ چلی اِس مِیٹِںگّ وِچ کہاݨِیکار تے سرۄتے مںتّر-مُگدھ ہۄئے کہاݨِییاں تے اُنہاں تے ہۄ رہی وِچار چرچا وِچ نوِییاں تے سِخرلے پدھّر دِییاں پَیڑاں وِچ آپݨا آپا سمۄئی سںوّاد رچدے رہے۔

دس سال دے ارسے باد ورِیام سںدھُّۄ نیں آپݨی نوِیں کہاݨی دا پاٹھ اِس بَیٹھک وِچ کرنا سی۔ کہاݨی بَیٹھک نیں بھارتی ساہِت اکَیڈمی دے اوارڈ وِجیتا ورِیام سںدھُّۄ دی کہاݨی دا اِس گلۄں وی سُیاگت کِیتا کِہ اِکّ ارسے باد لِکھی کہاݨی دی اُتسُکتا دا پہِلا پْربھاو تْرَیماسِک کہاݨی بَیٹھک وِچ کبُۄلِیا جاںݨا سی۔

راشن-پاݨی اُپرںتّ جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار دی پْردھانگی ہیٹھ ٹھِیک تِنّ وذے ہذُۄم سبھا وِچ بدل گِیا۔ سبھ تۄں پہِلاں کہاݨی پڑھن دی جِمّیواری جرنَیل سِںگھّ گرچا دے ہِسّے آئی۔ کہاݨی دا نام سی ’اُجّڑے باگاں دے گالڑھ پٹواری’۔ گرچا دی اِہ اِک لمبّی کہاݨی سی۔ دۄ بیڑِییاں وِچ رکھے پَیراں دا تناو کدے چھۄٹا ہُںدّا رِہا تے کدے وڈّا۔ پںجّابی سماج وِچ ہۄ رہے انۄکھے  ورتارے نال اِہ سمجھ وی مِٹ گئی ہَے کِہ کَۄݨ اِتبارا ہَے تے کَۄݨ دیکھݨ وِچ ہی بِیبا ہَے۔ سارے بِرتاںت وِچۄں بھاویں گالڑ تے پٹواری دۄویں ہی گائِب سن پر اُجّڑے باگاں دے نکشے جرُۄر دْرِشٹ-مان سن۔ اُجڑے باگاں وِچ پھِر وی تۄتے آئُںدے ہن۔ اُنہاں نُۄں گُلیلے وی وجدے ہن٬ کدے آپݨِیاں ولۄں تے کدے سکِیاں ولۄں۔ تْراسدی  اِہ ہَے کِہ ہۄر اِہ جاݨ وی کِتھّے۔ یُدھّ وی کردے ہن تے یُدھّاں دِییاں جُگتاں وی پْرماݨِک ہُںدِّییاں ہن۔ ذِںدّگی وِچ سٹیء آرڈر وی لَیںݨے پَیںدے ہن۔ ذِںدّگی دی پْرماݨِکتا چںگّی گلّ ہَے پر واستوِکتا دے نال لیکھک دی دْرِشٹی کُجھ لگھُۄ رہی تے کہاݨی نُۄں پھۄکس دی گھاٹ نال مالا مال کر دِتّا۔ ہاشِیئے تے کھڑی لِکھت دے پھَیلاء نُۄں بُݨن دی ذرُۄرت ہَے۔ کُجھ اَیسا وی رڑکِیا جِسنال پاٹھک دی نوامپن جانݨ دی رِیجھ نیں ہلکا جِہا ناںہ-پکھّی سِر مارِیا۔ پھِر وی جرنَیل سِںگھّ گرچا دا اِکّ اُدّمی کدم سی۔ بھاشائی پکھۄں کُجھ رَۄچک مُہاورے وی اُبھارکے لِیاںدے جِنہاں سٹھوِیاں وِچ ورتی جاںدی بۄلی دی ماکھِئۄں مِٹھی کھُشبۄ پساری۔ کُجھ گھراں٬ پِںڈّاں دا نُہاری-کرݨ وی شلاگھا یۄگ سی۔

اِس تۄں باد اگلی کہاݨی ورِیام سںدھُّۄ رچِت ’رِم جھِم پربت‘ سی٬ جِسدی اِںتجار سارِیاں نُۄں سی۔

وِبھِنّ پساراں نال منُکھّی  جِیون دِییاں انیک پرتاں٬چِںتّاواں٬ اۄترا-چڑاواں٬ اِتہاس تے پرمپّراواں نال لبریذ جِںدّگی دِییاں کدراں-کِیمتاں تے کِیمتاں دے آپسی ڈائِلاگ نال کمر-کسّی اِہ کہاݨی آپݨے آپ وِچ اِکّ ماڈل ہَے۔ بِرتاںت اُپر پِیڈی پکڑ کرکے ہی کہاݨی دا پْربھاو کھِںڈّدا نہِیں سگۄں اِکاگر رہِںدّا ہَے۔ اجۄکے سماجِک ورتارے وِچ آرتھِکتا نیں پْرمُکھتا نال منُکھّی سۄچ نُۄں ولُۄںدھرِیا ہَے۔ اِہ ولُۄںدھرا-پن ہی اُبھرکے ساڈے تاݨے-پیٹے نُۄں دِشا پْردان کر رِہا ہَے۔ کۄئی وی بات سرلتا نال وی کِیتی جاوے تاں اُسدے مائئِنِیاں وِچۄں اسِیں آدتن٬ کُجھ پدارتھک تلاشݨ دی رُچی نُۄں سںتُّلِت نہِیں رکھّ سکدے۔ اِہ کہاݨی اجۄکے رُجھاݨاں تۄں نِرلیپ٬ کُجھ اَیسا سُجھاء رہی ہَے جِسدِییاں واٹاں منُکھّ دے اںدّرلے منُکھّ نُۄں مُکھاتِب ہن۔ آرتھِکتا نال اِسدا سِدھا کۄئی لَیݨا دیݨا نہِیں۔ لُٹ-مار کردے کُجھ لُڈّی-مار کِسے سِسٹم نال بجھّے نہِیں ہُںدّے۔ بھاویں سِسٹم وی بھرِشٹ ہۄوے پر اراجکتا نالۄں سوائِیا ہی ہُںدّا ہَے۔

کہاݨی دی سِخرتا مُکھّ پاتر دی سوَے-سِرجی سکھشِیئت نال وابستا ہَے تے پاٹھک دے منّ وِچ کِںتُّۄ وی پَیدا کردا ہَے۔ اِہ کِںتُّۄ اُہ ہَے جۄ پاٹھک نیں آپݨے آپ ہی سمجھ لِیا ہَے کِہ جۄ دۄشی نہِیں اُہ آتم-گِلانی نال گلھتان کِئۄں ہَے؟ شںکّے نوِرت ہُںدّے ہن جدۄں اُہ کہاݨی وِچ چھۄہے سوَے نُۄں مذبُۄت کردے ویروِیاں دا مںتھّن کردا ہَے۔

نائِک ارجن سِںگھّ سِرجی کہاݨی وِچ دُۄسری پِیڑی دی پْرتِینِدھتا کردا ہَے۔ اُسدا باپ اِںدر سِںگھّ اِک سچّا سُۄرا سِکھّ ہَے تے پرمّپرا-گت چلی آ رہِییاں سِکھّ روائِتاں انُسار پْربھُۄستا دے پْربھُۄیاں نال ہمیشاں مرد-اگمّڑا بݨکے دست-پںجّا لَیںدا ہَے۔ اُسدا سبںدھّ اِتہاسکاری دے سِدھاںتک اتے وِوہارک مُلاں نال ہَے۔ اِہ سِدھاںت٬ جَیتۄ دے مۄرچے وِچ تے پھِر گدر-لہِر وِچ وی آپݨا پْرچم لہِرائُںدے ہن۔ ارجن سِںگھّ دا فرج گھر-گْرہِستھی دا ہَے۔

ارجن سِںگھّ دے پُتّر جگجِیت سِںگھّ تکّ ہکّ-سچ دے بۄل کامریڈاں دی کارجشَیلی نال نتھّی ہۄ جاںدے ہن تے جگجِیت سِںگھّ اِکّ کھِچی لکِیر دے پار جا کھلۄںدا ہَے۔ پںجّاب سںکّٹ دَۄران وڈے پدھر تے ہۄئی کامریڈاں دی شہادت نیں اُنہاں وِچ بیکِرکی لَے آںدی۔ جگجِیت اُس بیکِرکی نال جا کھلۄںدا ہَے پر ارجن سِںگھّ آپݨِییاں مانتاواں نال کھڑا ہر پکھّ نُۄں تتھاں ادھارت ماپدا تۄلدا ہَے تے مذلُۄماں دی رکھِیا نُۄں سمُچّتا وِچ وِچاردا ہَے۔ فلَیش-بَیک وِدھی ورتدِیاں لیکھک٬ ارجن سِںگھّ دی اِس دھارنا نُۄں نِکھاردا ہَے۔

ارجن سِںگھّ دا چرِتر اِک امّْرِتدھاری کامریڈ واںگ ہَے بھاویں اُسنے وِدھی انُسار امّْرِت نہِیں چھکِیا ہۄئِیا پر اُسدے رۄم-رۄم وِچ امّْرِت ہَے۔ اِہۄ امّْرِت کِسے ویلے پھاتِما دی اِذت بچائُݨ کھاتر اگّ نال بھِڑ جاںدا ہَے تے اِہۄ امّْرِت گدری بابِیاں دی یادگار ستھاپِت کردا ہَے۔

دھکّے نال کبذا کرن آئے سِدھاںت-ہِیݨ کتھِت سِکھّ نَۄسرباجاں دی لالی نُۄں نِلّتݨ وِچ بدل دِںدّا ہَے۔ کتھِت لَیپھٹِینَیںٹ جنرل گُرجِیت دا وڈا بھرا کامریڈ سی پھیر کھِیال بدل گئے۔ ارجن سِںگھّ نُۄں گُسّا وی آئُںدا ہَے کِہ کامریڈ دھِر کھُردی کھُردی اسلۄں ہی کِئۄں کھُر گئی؟

سماجِک-راجنِیتک پَیںتڑِیاں دے باوجُۄد سوَے-سِرجی سکھشِیئت وجۄں اُساری ارجن سِںگھّ دی سۄچ مُکھّ-نائِک دی وِراست سی۔ اُسنُۄں مارن آئے تِنّاں مُںڈِّیاں دِییاں پِٹھاں آپݨے پُتّاں ورگِییاں لگدِییاں ہن۔ پُلِیس ولۄں اِہ کہِݨا کِہ بابا ودھائی ہۄوے تیرے دسے تِنّے دے تِنّے پںچھّی پھُںڈّے گئے نیں۔ ارجن سِںگھّ نُۄں لگدَے کِہ اُسدا کِردار اِک مُکھّبر دا بݨ گِیا ہَے جد کِہ اُہ تے مُںڈِّیاں نُۄں بچائُںݨا چاہُںدّا سی۔ چِٹی داہڑی نُۄں کالخ لگی سمجھدِیاں اُہ آپݨے سدِیوِیں کِردار دی بہالی لئی پُلِیس تے ہملا کردا ہَے تے پُلِیس ہتھۄں شہادت پْراپت کردا ہَے۔

چڑدے سُۄرج دِییاں کِرناں دے سُنِہری چانݨ وِچ بابے دی چِٹّی داڑی لِش لِش کر رہی سی۔ بہُ-پرتی تے بہُ-پساری کہاݨی وِچ انیک پرتاں ہن۔ جِنہاں دا کھُلاسا کرنا اِس رِپۄرٹ دی سمرتھا انُسار اسمبھّو ہَے۔

جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار نیں سِکھرتا ولّ جاںدِییاں کئی کلا-سمپّن کِرناں دا ذِکر کِیتا۔ بھاشا پکھۄں کاوِکتا دا رس ہَے٬ اِہ وِچار مِنّی گریوال دے سن۔ اروِںدّر کَۄر٬ برجِںدّر گُلاٹی تے منمۄہن گُلاٹی نیں سںگھّݨی بُݨتر٬ کتھانک واک بِیڑن دی کَۄشلتا نُۄں سراہِیا۔ نِیٹا بلوِںدّر تے جرنَیل سِںگھّ گرچا نیں کِہا کِہ ڈائِلاگ تِکھّے تے ستھِتی انکُۄل ہن۔ کُجھ وی بیلۄڑا نہِیں۔ وکِیل کلیر٬ کُلدِیپ گِلّ تے رچھپال گِلّ مںتّر-مُگدھ ہۄکے سمُچی کہاݨی نُۄں ماݨدے وی رہے تے داد وی دِںدّے رہے۔ مائِیا رام دی نسِیہت دا ذِکر کرنا بݨدَے جِسنے ارجن سِںگھّ دی سۄچ وِچ سۄنے دی جھال ورگا کمّ کِیتا۔ پھڑے گئے مُںڈّے پرمجِیت دا اِہ کہِݨا کِہ ’مَیں تاں جِیݨا چاہُںدّا ہاں‘ جاں ارجن سِںگھّ دا کہِݨا ناں ناں ’مَیں پہِلاں بھگائُتی نہِیں سِمردا٬مَیں تاں پہِلاں پْرِتھمَے نانک سِمرکے اگّے تُردا ہاں۔ نانک نُۄں سِمرے بِنہاں جاں نانک تکّ پہُںچّݨ تۄں پہِلاں چلی بھگائُتی بڑی گڑبڑاں کر سکدی اے۔‘ دہاکے باد لِکھی کہاݨی لئی ورِیام سںدھُّۄ نُۄں سبھنے مُبارکباد کہی۔

اِستۄں باد برجِںدّر گُلاٹی نیں کہاݨی سُݨائی ’بیبے جی’۔ پیشکاری پکھۄں برجِںدّر گُلاٹی ہمیشاں ہی کمال کردے ہن۔ کہاݨی وِچ سرلتا٬ چھۄٹے چھۄٹے واک٬ جذبات تے دْرِش چِترݨ دی کھُۄبی سی۔ ورِیام سںدھُّۄ دا پْرتِیکرم سی کِہ اِہ جرُۄری نہِیں کِہ ہر کہاݨی وڈے تھَۄٹ نُۄں لَیکے ہی چلّے۔ کہاݨی داہوا ہی نہِیں کردی کِہ مَیں کِسے وِچار دا سںچّار کرنا ہَے۔ کہاݨی پْرکِرتک فسلاں٬ پَۄدِیاں٬ درکھتاں  تے سُدھ واتاورݨ دا ذِکر ہَے۔ سۄہج دی بھاونا تْرِپت ہُںدّی ہَے۔ ہلکے سںگِّیت دی  اِہ اِک کھُۄبسُۄرت کہاݨی ہَے۔

اِستۄں باد وکِیل کلیر دی کہاݨی سی ’کاشنی کھِیال’۔ چھۄٹی پر چںگّے شبداں دے جال نال  بُݨی اِہ سرِیرک اتْرِپتی دی کہاݨی سی جِس وِچ ڈںگّ-ٹپائۄُ کتھِت-کھُشی سی پر سدِیوی کھُشی دی اݨہۄںد سی۔ سدِیوی کھُشی دی گلّ کرنی کہاݨی دی جرُۄرت ہی نہِیں سی۔ وکِیل کلیر ڈںگّ-ٹپائۄُ کتھِت-کھُشی دی گلّ کردا جاں تاں سںگّ گِیا جاں کِرس کر گِیا پر شبداں دا جادُۄ جرُۄر کر گِیا۔

اِستۄں باد رچھپال کَۄر گِلّ نیں آپݨی کہاݨی ’تیجۄ پھِر وِک گئی‘ دے دۄ کُ سپھے سُݨائے تے باکی کہاݨی مُۄںہ ذبانی ہی سُݨائی۔  چںگّے وِشے تے رچھپال دے جذبات سلاہُںݨّ یۄگ سن۔ وِیہ سال دی وہُٹی تے ستر سال دے بابے دے آنںدّاں نُۄں جِتنا وی تِکھّا نِںدِّیا جاوے سںتُّلِت ہی لگیگا۔

رات دا اِکّ وذ چُکّا سی۔ کاراں سٹارٹ کرن لگِیاں دںدّۄڑِکا وجّ رِہا سی۔ جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار نیں سبھا ولۄں گِلّ پرِوار دا دھنّواد کِیتا۔