اسِیں ہُݨ اُس دَۄر وِچّ پْرویش کر گئے ہاں جِتھّے سرکاراں ہر ترہاں دِییاں لۄک سیواواں اتے جنتک ادارِیاں نُۄں مُنافِیاں دی اَینک وِچّۄں ویکھݨ لگّ پئیِیاں ہن۔ پْرائیِویٹ کمپّنِییاں واںگ سرکاراں نیں سبھ کمّ مُنافِیاں لئی نہِیں کرنے ہُںدّے پر اپھسۄس کِہ اجِہا ہۄ رِہا ہَے۔ سرکاری مُناپھاخۄر نِیتِییاں تۄں پَیدا ہۄئے سںکّٹ ہُݨ آپݨے رںگّ وِکھائُݨ لگّ پئے ہن۔

وِکاس دی رفتار وِچّ تیذی لِیائُݨ لئی بُلیٹ ٹرین چلائُݨ دی گلّ ہۄ رہی ہَے پر کئی دہاکے پُراݨے ریلوے پُل ’تے چڑھی بھِیڑ وِچّ دم گھُٹّ کے 22 لۄکاں دی مَۄت ہۄ جاںدی ہَے۔ دیش ترکّی کر رِہا ہَے٬ وِکاس کر رِہا ہَے٬ نکدی رہِت ارتھچارے ولّ ودھ رِہا ہَے پر کِسے ہسپتال وِچّ آکسِیجن ناں پہُںچّݨ کارن دۄ دِناں وِچّ 70 بچِّیاں دی مَۄت ہۄ جاںدی ہَے۔ ساڈے مُلک وِچّ منُکھّی جان دا کی مُلّ ہَے٬ اِس دا اںدّاذا اِس گھٹنا سبںدھّی ستّادھاری دھِر دے اِک آگُۄ دے اِس بِیان تۄں لائِیا جا سکدا کِہ ہر سال اِنہاں دِناں وِچّ پہِلاں وی بچّے مردے سن۔ اِتھّے ہر رۄذ اوارا کُتّے٬ نِکّے نِکّے بچِّیاں نُۄں پاڑ کھاںدے ہن پر اسِیں اِہ سبھ کُجھ بھگوان بھرۄسے چھڈِّیا ہۄئِیا ہَے۔ گاواں تے سانہ بھِیڑے باذاراں وِچّ اِںج پھِردے ہن جِویں میلا ویکھݨ آئے ہۄݨ۔ ہر رۄذ اِنہاں نال واہن ٹکرائُںدے ہن٬ لۄک پھٹّڑ ہُںدّے تے مردے ہن اتے ذِںدّگی بھر لئی اپاہِج ہۄ رہے ہن۔ لۄک آواذ اُٹھائُںدے ہن پر پھِر پہِلاں واںگ چلدا رہِںدّا ہَے٬ کِسے اگلی بھِیانک گھٹنا دی اُڈِیک تکّ۔ دھرم استھاناں ’تے ہر سال دُرگھٹناواں ہُںدِّییاں ہن تے وڈّی گِݨتی لۄکاں دِییاں جاناں چلِییاں جاںدِییاں ہن۔ پر دیش مست ہاتھی دی چال چلدا رہِںدّا ہَے٬ کۄئی فرک نہِیں پَیںدا۔ جِتھّے لۄک کُجھ ذِیادا رَۄلا پائُںدے ہن٬ اُتھّے کُجھ مُیاوذا دے کے پِیڑتاں نُۄں چُپّ کرا دِتّا جاںدا ہَے۔ وِکسِت مُلکاں وِچّ جے کِتے ماڑے پْربںدھّاں کارن کِسے وِئکتی دی مَۄت ہُںدّی ہَے تاں اُس نُۄں گمبھِّیرتا نال لِیا جاںدا ہَے۔ وڈّے پھَیسلے لئے جاںدے ہن تاں کِہ دُبارا اجِہی دُرگھٹنا ناں واپرے۔

پُۄرے دیش وِچّ کرذے دے ستائے کِسان خُدکُشِییاں کر رہے ہن۔ پںجّاب وِچّ ہی دۄ تۄں تِنّ کِسان ہر رۄذ آتم ہتِّیا کر رہے ہن۔ اِنہاں آتم ہتِّیاواں نُۄں رۄکݨ لئی جۄ کُجھ ہۄݨا چاہِیدا ہَے٬ نہِیں ہۄ رِہا۔ اجّ ہالات اِہ بݨ گئے ہن کِہ اِنہاں سبھ ترہاں دے ورتارِیاں نُۄں اسِیں ربّی بھاݨا منّ لِیا ہَے۔ بہُت سارے دیش ہن جِتھّے لۄکاں نُۄں اجِہِییاں اݨہۄݨِییاں دا شِکار نہِیں ہۄݨا پَیںدا۔ اُہ لۄک جدۄں ساڈے دیش وِچّ آئُںدے تاں ہَیران ہُںدّے ہن کِہ اِتھّے باذاراں وِچّ لۄکاں دے نال نال پشُۄ وی ٹہِل رہے ہن جِویں خرِیدۄ- فرۄکھت کرن آئے ہۄݨ۔

جدۄں 2014 وِچّ اَینڈِیئے سرکار بݨی تاں ساڈے پْردھان مںتّری نیں کئی مُلکاں دے دَۄرے کِیتے۔ اِنہاں سرکاری دَۄرِیاں دا مُکھّ مکسد باہرلے لۄکاں نُۄں بھارت وِچّ نِویش لئی اُتشاہِت کرنا سی۔ اسِیں باہرلے دیشاں دے ہاڑے کڈھّ-کڈھّ تھکّ گئے اتے کئی چھۄٹاں دیݨ دے وائدے وی کِیتے پر اُہ نِویش لئی تِیار ہی نہِیں۔ ساری دُنِییاں دیکھ رہی ہَے کِہ شاسن کرن والِیاں نیں دیش دا کی بݨا دِتّا ہَے۔ گاواں مجھّاں لِجا رہے لۄکاں نُۄں بیرہِمی نال مارِیا جاںدا ہَے۔ اِہ دھرم دے ناں ’تے ہُںدّا ہَے۔ ہَیرانی دی گلّ اِہ کِہ بیکسُۄراں نُۄں کتل کرن والِیاں دی پِٹھّ ’تے سِیاسی لۄک آ کھڑھے ہُںدّے ہن۔ ٹِیوی چَینلاں ’تے دھرم دے مسلِیاں اُپّر لمبِّییاں بہِساں کروائیِیاں جا رہِییاں ہن۔ پھِرکاپْرستی دا ذہِر لۄک مناں وِچّ کُٹّ کُٹّ کے بھرِیا جا رِہا ہَے۔ ساڈے دیش وِچّ اِس ترہاں لۄکاں دا مرنا آم ہۄ گِیا ہَے پر سرکاراں اِس پْرتی سںجِّیدگی نہِیں دِکھائُںدِییاں۔ پھِر کَۄݨ کریگا بھارت وِچّ نِویش؟

دیش وِچّ سڑک ہادسے لگاتار ودھ رہے ہن۔ ہر دِن اَۄستن 1317 سڑک ہادسے ہُںدّے ہن تے رۄذانا کرِیب 413 لۄک مارے جاںدے ہن۔ ہر رۄذ ہریک گھںٹّے دَۄران اِتھّے اَۄستن 17 لۄک سڑک ہادسِیاں وِچّ مارے جاںدے ہن۔ 2015 وِچّ وکھّ وکھّ سڑک ہادسِیاں دَۄران 146133 لۄک مارے گئے سن اتے 2016 وِچّ اِہ گِݨتی ودھ کے 150785 ہۄ گئی۔ اِنہاں سڑک ہادسِیاں وِچّ جۄ اپاہِج ہۄ گئے جاں مہِینِیاں بدھّی ہسپتالاں وِچّ رُلݨ اتے مَۄت نالۄں بھَیڑی ذِںدّگی گُذارن لئی مجبُۄر ہۄ جاںدے ہن٬ اُنہاں دی گِݨتی الگّ ہَے۔ اِنہاں وِچّ کُجھ ہَیرانِیجنک سڑک ہادسے وی ہُںدّے ہن جِنہاں بارے اِہ کِہا جا سکدا ہَے کِہ ٹْرَیپھِک نِئم لاگُۄ کرن والے تںتّر نیں تذربا کرن خاتر ہی اِہ ہۄݨ دِتّے ہۄݨ۔ جِویں پِچھلے ارسے دَۄران راجستھان تۄں اُچّی ٹِیسی تکّ٬ بھار نال لدِّیا ٹرکّ کئی سَۄ کِلۄمِیٹر سفر کرکے جدۄں جِیرا تۄں ترن تارن جا رِہا سی تاں سڑک ’تے پاس کر رہی اِکّ وَین دے اُپّر دھڑمّ کرکے ڈِگّ پِیا تے وَین وِچّ سفر کر رہے 13 بںدِّیاں دی اُپّرۄں ڈِگّی آپھت نال مَۄت ہۄ گئی۔ سڑکاں ’تے کِسے نال ٹکرا کے تاں مَۄتاں ہُںدِّییاں ہن پر ساڈے دیش دا آلم بڑا نِرالا ہَے۔ اِتھّے سڑک ’تے سفر کردِیاں آپھت اسمانۄ ڈِگّ سکدی ہَے۔ سڑکاں ’تے سفر کردِیاں اسِیں ہر رۄذ کِسے اِکّ پاسے نُۄں اُلرے ہۄئے مَۄت دے رُۄپ وِچّ آ جا رہے ٹرکّ آم ویکھدے ہاں جۄ کِسے وی سمیں کِسے نیڑِئۄں لںگھّدے واہن اُپّر ڈِگّ کے منُکھّی جاناں لَے سکدے ہن۔ پر ٹْرَیپھِک نِئماں نُۄں لاگُۄ کرن والِیاں نیں کدے پْرواہ نہِیں کِیتی۔ جیکر کِیتی ہُںدّی تاں اجِہے مَۄت دا سمان نال بنّہ کے چلّ رہے ٹرکّ نذر آئُݨۄ ہٹ جاݨے سن۔ اِہ سبھ کُجھ٬ اِہ دسّدا ہَے کِہ سڑک پْربںدھّاں نُۄں اِکّ ترہاں نال ربّ آسرے چھڈّ دِتّا گِیا ہَے۔

اِہ ٹھِیک ہَے کِہ اسِیں وِکسِت بھارت دے سُپنے دیکھدے ہاں٬ شوچھّ بھارت دی سِرجݨا کرن دِییاں گلّاں کردے ہاں پر دیش دے ہالات اِہ ہن کِہ اِتھّے باہرلے مُلکاں دِییاں کمپّنِییاں ولّۄں پَیسا لائُݨا اتے ساڈے ارتھچارے نُۄں ہُلارا دیݨا تاں دُۄر٬ اِتھّے گھُمّݨ پھِرن آئُݨ والے سَیلانِییاں دی گِݨتی ہر سال گھٹ رہی ہَے۔ اِںٹرنَیٹّ دِییاں وکھّ وکھّ سائیِٹاں ’تے جدۄں بھارت دے سڑک نِئماں نُۄں چَیکّ کرن لئی کۄئی سائیِٹ کھۄلہدے ہاں تاں سڑکاں اُپّر پھِردے آوارا پشُۄ ہی نذرِیں پَیںدے ہن۔ اِہ آوارا پشُۄ جِتھّے سڑکاں بذاراں وِچّ مل مُۄتر کردے٬ اُتھّے شہِراں وِچّ پئے کُۄڑے وِچّ مُۄںہ ماردے٬ اُس نُۄں کھِلاردے اتے ہۄر گںدّگی پھَیلائُںدے نذر آئُںدے ہن۔ اِنہاں سمسِّیاواں دا ٹھۄس ہلّ لبھّݨ دی اِچھّا شکتی کِسے پاسے نذر نہِیں آئُںدی پر سوچھّتا دے ناہرے نُۄں اسِیں نۄٹاں ’تے چھاپ دِتّا ہَے۔ لکھّاں دی گِݨتی اُنہاں لۄکاں دی ہَے جۄ گںدِّییاں تۄں گںدِّییاں بستِییاں وِچّ رہِݨ لئی مجبُۄر ہن۔ دُۄشِت پاݨی اتے گںدّے واتاورݨ کرکے وڈّی گِݨتی لۄک رۄذ بِمار ہُںدّے تے مردے ہن۔

کُجھ دِن پہِلاں دی گلّ ہَے کِہ ڈۄکلام وِواد سُلجھ گِیا پر ٹی وی چَینلاں اُپّر اِہ دِکھائِیا گِیا کِہ چِین ساڈے تۄں ڈر گِیا ہَے۔ اِس دَۄران ہی دُۄجے پاسے ہر رۄذ پاکِستان نال لگدی سرہدّ اُپّر گۄلِیباری ہُںدّی رہِںدّی ہَے جِس نال ساڈے جوان وی شہِید ہُںدّے ہن۔ آم لۄک وی مردے ہن۔ گۄلِیبںدّی دی اُلںگھّݨا کارن بارڈر نیڑے رہِںدّے لکھّاں لۄک سہِم دے سائے ہیٹھ جِیون بسر کردے ہن۔ ہر رۄذ بمبّاں دے کھۄل ٹی وی چَینلاں والے دِکھائُںدے ہن۔ پر رۄذ مردے اِنہاں لۄکاں پْرتی ساڈِییاں اُہ شکتِییاں کُجھ نہِیں کر پا رہِییاں جۄ چِین ورگی مہاںشکتی نُۄں ڈرائُݨ دا دم رکھّدِییاں ہن۔ اسِیں چِین تُۄں ڈرا کے بھجا سکدے ہاں جۄ ساڈے تۄں وڈّی تاکت ہَے پر پاکِستان دی گۄلِیباری دا شِکار ہۄ کے مردے اتے شہِید ہُںدّے پھَۄجی جواناں دے گھردِیاں نُۄں کُجھ کُ وِتّی سہائِتا دے کے ہی سار دِتّا جاںدا ہَے۔ لمّے ارسے تۄں سرہدّ ’تے بݨی ہۄئی اِس بھِیانک ستھِتی دا کۄئی ٹھۄس ہلّ لبھّݨ دے سارتھِک یتن کِئۄں نہِیں کِیتے جاںدے؟ مُنافِیاں٬ خُدگرذِییاں تے لالچاں دے اِس دَۄر وِچّ ہر وست بیشکّ مہِںگّی ہۄ رہی ہَے پر منُکھّی جاناں دی کۄئی کِیمت نہِیں سمجھی جا رہی۔ اِہ نُۄں ساڈے سمِیاں دا سںتّاپ ہی کہاںگے۔

*****