اجۄکے منُکھّ دا اِہ بہُت وڈّا سںکّٹ ہَے کِہ اِسدا کُدرت پْرتی وِوہار لگاتار اݨسُکھاواں ہۄ رِہا ہَے۔ ہر کھیتر وِچّ بیمِسال ترکّی کرکے جِتھّے منُکھّ نیں آپݨے آپ لئی ہر ترہاں دِییاں سُکھ سہُۄلتاں پَیدا کر لئیِیاں ہن٬ اُتھّے منُکھّی نسل ساہمݨے کئی ترہاں دِییاں مُشکلاں وی سِر چُکّ کھلۄتِییاں ہن۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ دُنِییاں بھر وِچّ ہۄئی ترکّی اتے وِکاس پِچھّے وِگِیان دا ہی ہتھّ ہَے۔ اُدیۄگ٬ کھیتِیباڑی اتے سِہت سہُۄلتاں دے کھیتر وِچّ ہۄئے وِکاس نیں جِتھّے ابادی وِچّ بیتہاشا وادھا کِیتا ہَے٬ اُتھّے منُکھّ نُۄں کُدرت نالۄں بِلکُل الگّ تھلگّ کر دِتّا ہَے۔ اجۄکا منُکھّ آپݨے کمرے وِچّ بَیٹھا کمپِّئۄُٹر دے بٹناں ’تے اُںگلاں مار کے دُنِییاں دی سَیر تاں کر سکدا ہَے پر اُس دا اِس اوستھا نُۄں پہُںچّدِیاں کُدرتی جِیون لگبھگ کھتم ہۄ گِیا ہَے۔ اجِہی ستھِتی وِچّ وِچردِیاں منُکھّ دا آئُݨ والا سماں کِنّا اَۄکڑاں بھرِیا ہۄ سکدا ہَے٬ اِہ اجّ اِکّ بیہدّ گمبھِّیر وِشا ہَے۔

پِچھلے ارسے تۄں سِہت سہُۄلتاں وِچّ کُجھ ہدّ تک ہۄئے وِکاس کارن دھرتی اُپّر منُکھّی ابادی دا بیرۄک وادھا ہۄݨا سُۄرُۄ ہۄ گِیا ہَے۔ ساڈے دیش دی ابادی ہُݨ سوا سَۄ کرۄڑ تک پہُںچّ گئی ہَے۔ سںسّار دے ذِیاداتر دیشاں وِچّ ابادی لگاتار ودھ رہی ہَے۔ ودھ رہی ابادی نُۄں نویں رَیݨ بسیرِیاں دی لۄڑ ہَے٬ تن ڈھکّݨ واستے ہۄر کپّڑِیاں دی لۄڑ ہَے٬ کھاݨ پِیݨ لئی بھۄجن اتے رۄذانا جِیون وِچّ کمّ آئُݨ والِییاں ذرُۄری وستاں چاہِیدِییاں ہن۔ اِہناں ودھدِییاں لۄڑاں دی پُۄرتی کرن لئی سانُۄں ہۄر اُدیۄگاں دی لۄڑ ہَے۔ کھیتِیباڑی لئی ذِیادا ذمِین دی لۄڑ ہَے۔ اِہناں لۄڑاں دی پُۄرتی لئی پِچھلے ارسے دَۄران وڈّی پدھّر ’تے جںگّلاں دا سپھائِیا کِیتا گِیا۔ نال ہی ودھدی ابادی نیں کھیتی یۄگ ذمِیناں نُۄں مکان اُسار اُسار کے آپݨی لپیٹ وِچّ لَیݨا ارمبھّ کر دِتّا ہَے۔ کھیتِیباڑی اتے وݨاں ہیٹھلا رکبا بڑی تیذی نال گھٹݨا شُرُۄ ہۄ گِیا ہَے۔ جِتھّے کدے ہرے کچُۄر رُکھّاں دے جھُںڈّ ہُںدّے سن. اُتھّے اِمارتاں دا وِشال جںگّل اُسّر رِہا ہَے۔ ہر شہِر دے باہروار بڑی تیذی نال واہِییۄگ ذمِیناں نُۄں کلۄنِییاں دا رُۄپ دِتّا جا رِہا ہَے۔

ابادی دے وادھے نال لۄڑاں وی ودھدِییاں ہن٬ جِسدے پھلسرُۄپ پہِلاں نالۄں ذِیادا پھَیکٹرِییاں٬ بھٹھِّیاں٬ کاراں٬ بسّاں٬ ریل گڈِّییاں آدِ دی ذرُۄرت ہَے۔ بِناں کِسے یۄجنابںدّی تۄں ہر رۄذ ہذاراں نوِیںیاں گڈِّییاں لگاتار سڑکاں ’تے آ رہِییاں ہن۔ کھیتِیباڑی وِچّ ودھّ جھاڑ لَیݨ لئی ونّ-سُونِّییاں ذہِراں دی وڈّی پدھّر ’تے ورتۄں ہۄݨی شُرُۄ ہۄ گئی ہَے۔ ہر سال ذہِراں دے بھرے ٹرکّاں دے ٹرکّ ودھیرے جھاڑ لَیݨ لئی ذمِیناں وِچّ کھپت کِیتے جا رہے ہن٬ جِسدے سِٹّے وجۄں دھرتی اتے اِسدے وایُۄمںڈّل وِچّ پْردُۄشݨ رُۄپی ذہِر گھُلݨ لگّ پِیا ہَے۔ بِناں سۄچے سمجھے کِیتی جا رہی ذہِراں دی ورتۄں دے اسر نیں منُکھّ دی تںدّرُستی نُۄں چُݨَۄتی دیݨی ارمبھّ کر دِتّی ہَے۔ پِچھلے کُجھ سمیں تۄں انیکاں بِمارِییاں جِویں دما٬ شُۄگر٬ بلڈّ پْرَیشّر٬ ہارٹ اٹَیک٬ کَیںسر٬ ہَیپیٹائیِٹس بی اتے سی آدِ وڈّی پدھّر ’تے پھَیلݨِییاں شُرُۄ ہۄ گئیِیاں ہن۔ دھرتی ہیٹھلا پاݨی٬ مِٹّی اتے ہوا پلِیت ہۄݨ لگّ پئے ہن۔ پْردُۄشݨ نال دھرتی اُپّرلا تاپمان پِچھلے کُجھ سمیں تۄں ہَۄلی ہَۄلی ودھݨ لگّ پِیا ہَے۔ دھرتی دے وایُۄمںڈّل وِچّ جیکر تاپمان دا ودھݨا جاری رہِںدّا ہَے تاں آئُݨ والا سماں منُکھّ لئی بیہدّ اَۄکڑاں بھرِیا ہۄویگا٬ اِسدی بھوِکھّ باݨی اجّ اسِیں کر سکدے ہاں۔

مَۄسم وِگِیانِییاں ولّۄں کھدشا پْرگٹ کِیتا جا رِہا ہَے کِہ آئُݨ والے سمیں وِچّ گرمِییاں وِچّ ودھیرے گرمی اتے سردِییاں وِچّ ودھیرے سردی پَیݨی ارمبھّ ہۄ جاویگی۔ گرمِییاں وِچّ ہر سال اَۄستن تاپمان وِچّ وادھا ہۄݨا شُرُۄ ہۄ گِیا ہَے۔ جِہڑے اِلاکِیاں وِچّ مِیںہ بہُت گھٹّ پَیںدے ہن٬ اُتھّے بیمَۄسمے مِیںہ پَے رہے ہن۔ جِتھّے کدے برپھباری نہِیں ہۄئی٬ اُتھّے برپھ ڈِگ رہی ہَے۔ جِتھّے اَۄڑ لگدی ہَے٬ اُتھّے اَۄڑ وی ہدّۄں ودھّ لگدی ہَے۔ پِچھلے سال مدھّ پْردیش٬ یُۄ پی اتے راجستھان دے کُجھ اِلکِیاں وِچّ لگّی اَۄڑ نیں 40 لکھّ لۄکاں نُۄں گھر بار چھڈّ کے ہۄر تھاواں ’تے جاݨ لئی مجبُۄر کر دِتّا سی۔ لۄک پاݨی دی بُۄںد بُۄںد نُۄں ترس گئے سن۔ جدۄں دھرتی اُپّرلا مَۄسمی چکّر گڑبڑا جاویگا تاں اِس نال کِتے تاں مِیںہ ہنیری٬ جھکھّڑ٬ ہڑھ سبھ کُجھ تہِس نہِس کرنا شُرُۄ کر دیݨگے اتے کِتے لمبّا سماں سۄکا پَیݨ نال کال ورگی ستھِتی پَیدا ہۄ سکدی ہَے۔ اجّ وی جیکر دیکھِیا جاوے تاں جھکھّڑاں تُپھاناں دے ویگ وِچّ پہِلاں نالۄں ودھیرے اتھّراپݨ آ گِیا ہَے۔ اِس بیپْرتِیتے مَۄسمی چکّر کارن منُکھّ ساہمݨے کئی ترہاں دِییاں مُشکلاں کھڑھِییاں ہۄ جاݨگِییاں۔ جیکر آئُݨ والے سمیں وِچّ تاپمان کُجھ ڈِگری ہۄر ودھدا ہَے تاں دھرتی اُپّر بیہدّ بھِیانک ہالات بݨ سکدے ہن۔ تاپمان دے ودھݨ نال پِگھلدی اںٹّارکٹِکا دی برپھ سمُںدّر دے پاݨِییاں نُۄں ہۄر ڈُۄںگھا کر دیویگی جِس نال سمُںدّر آپݨے نال نیڑلے دھرتی ہیٹھلے اُپجائۄُ اِلاکِیاں نُۄں آپݨی گْرِپھت وِچّ لَے لویگا۔ منُکھّ دے رہِݨ یۄگ ذمِینی کھیتر ہۄر سُںگّڑ جاویگا۔ سمُںدّر دے پاݨی وِچّ وِشالتا آ جاویگی۔ سمںدّری تٹ ’تے وسے وڈّے-وڈّے مہانگر٬ بںدّرگاہاں سمُںدّر وِچّ سماں جاݨگِییاں۔ اجِہی ستھِتی نال نجِٹھّݨ لئی ساڈے پاس کِسے ترہاں دی کۄئی یۄجنا تِیار نہِیں ہَے۔

اِس تۄں وی بھِیانک اُہ دْرِش ہۄویگا٬ جدۄں دھرتی اُپّر ودھے تاپمان نال کئی کُدرتی جِیو جاتِییاں دھرتی تۄں سدا لئی مُکّ جاݨگِییاں اتے ودھے تاپمان نال نِگھّے واتاورݨ وِچّ منُکھّی نسل لئی گھاتک کئی ترہاں دے کِیٹ٬ پتںگّے٬ مچھّر٬ مکھِّییاں٬ وِشاݨُۄ آدِ دی سںکھِّیا وِچّ بیشُمار وادھا ہۄ جاویگا۔ دُنِییاں دے ٹھںڈھّے مُلکاں٬ جِتھّے پہِلاں مچھّر مکھِّییاں اتے ہۄر گرمی وِچّ پلݨ والے جِیواں دی اݨہۄںد ہَے٬ تاپمان دے ودھݨ نال اِہ اُتھّے وی بھِنّبھِنائُݨ لگّ جاݨگے٬ جِسدے سِٹّے وجۄں پُۄری دھرتی ’تے کھترناک بِمارِییاں پھَیلائُݨ والے وِشاݨُۄیاں وِچّ بیرۄک وادھا ہۄݨا شُرُۄ ہۄ جاویگا۔ کھاݨپِیݨ والِییاں وستاں اِہناں تۄں بُری ترہاں پْربھاوِت ہۄݨگِییاں۔ دھرتی اُپّر بݨی اجِہی ستھِتی وِچّ منُکھّ دا تںدّرُست رہِݨا لگبھگ کھتم ہۄ جاویگا۔ بِمارِییاں٬ مہامارِییاں اِنی وڈّی پدھّر ’تے پھَیلݨگِییاں کِہ اجِہی ستھِتی نُۄں کابُۄ وِچّ رکھّݨا منُکھّ لئی اسمبھّو ہۄ جاویگا٬ کِئُںکِہ کِیٹاں دِییاں کُجھ نسلاں بہُت تھۄڑھے سمیں وِچّ ہی بھَیبھِیت کرن والی ہدّ تک ودھ جاںدِییاں ہن۔ کِیٹاں دِییاں کئی نسلاں کِیٹناشک دوائیِیاں وِرُدھّ لڑن دی تاکت آپݨے اںدّر بڑی اسانی نال اُپجا لَیںدِییاں ہن۔ دھرتی اُپّر ودھے تاپمان وِچّ کِیٹاں دِییاں ہرل-ہرل کردِییاں پھَۄجاں دھرتی اُپّرلے وݨاں٬ پھسلاں٬ پھلاں٬ سبذِییاں اتے پاݨِییاں تۄں اِلاوا دُۄجے جِیو جںتُّۄیاں نُۄں وی بُری ترہاں پْربھاوت کرنگِییاں٬ جِسدے پھلسرُۄپ منُکھّ ارۄگتا نُۄں ترسیگا۔ تںدّرُستی اُس لئی سُپنا بݨن جاویگی۔ ہَیذا٬ ملیرِییا٬ کَیںسر٬ دما٬ پِیلِییا اتے جِگر دے ہۄر رۄگ وڈّی پدھّر ’تے پھَیلݨ لگّݨگے۔ کِیٹاں دی ودھی سںکھِّیا کارن پھسلاں ’تے ودھیرے کِیٹناشکاں دی ورتۄں کرنی پویگی٬ جِسدا منُکھّی سرِیر ’تے سِدھّا پْربھاو پویگا۔ منُکھّ کئی ترہاں دے بھِیانک رۄگاں دا شِکار ہۄ جاویگا۔ اجّ وی اسِیں آپݨے آلے دُیالے اجِہی بھِیانک بݨ رہی ستھِتی دے سںکّیت دیکھ سکدے ہاں۔ پںجّاب دے مالوا کھیتر وِچّ٬ جِتھّے نرمے دی پھسل ودھیرے بِیجی جاںدی ہَے٬ لۄک کَیںسر جِہِییاں بِمارِییاں دے ودھیرے شِکار ہۄ رہے ہن۔

تاپمان دے ودھݨ نال رُکھّاں دی ہرِیالی ’تے وی بُرا اسر پویگا۔ سُۄرج دی تِکھّی تپش رُکھّاں دے پتِّیاں نُۄں جھُلسݨا ارمبھّ کر دیویگی جِس کرکے اُہ جلدی جلدی جھڑن لگّݨگے۔ رُکھّاں دِییاں سںگھّݨِییاں چھاواں سلامت نہِیں رہِݨگِییاں۔ اُہ وِرلے پَیݨ لگّݨگے۔ رُکھّ٬ وایُۄمںڈّل دِییاں کاربن ڈائیِیاکسائیِڈ اتے کاربن مۄنۄئۄَکسائِڈ جِہِییاں ذہِرِیلِییاں گَیساں نُۄں جذب کرن دے سمرتھّ نہِیں رہِݨگے٬ جِسدے سِٹّے وجۄں دھرتی دے وایُۄ مںڈّل وِچّ گْرِین ہائۄُس دا پْربھاو بڑی تیذی نال ودھݨ لگّیگا۔ جِیون رکھِّئک اۄذۄن پرت٬ جِس وِچّ پہِلاں ہی ودھے پْردُۄشݨ کرکے مگھۄرے بݨ رہے ہن٬ لِیرۄلِیر ہۄ جاویگی۔ سُۄرج دِییاں کھترناک پاروَیںگݨی کِرناں دھرتی اُپّرلے جِیون نال کھِلواڑ کرنا ارمبھّ کر دیݨگِییاں۔ ساڈی اُہ دھرتی٬ جِسدی سُںدّرتا نُۄں ویکھ کے من اش اش کر اُٹھّدا ہَے٬ جِتھّے کلکل وگدے درِیاواں دے سِیتل پاݨِییاں دے کدے گِیت گائے جاںدے سن٬ جِسدِییاں سُںدّر وادِییاں وِچّ جھرنے سںگِّیت چھیڑدے سن٬ جںگّل بیلے٬ رُکھّاں دے جھُںڈّ٬ جِہناں ’تے پںچھّی ونّسُونِّییاں بۄلِییاں بۄلدے سن٬ ہرے کچُۄر پتِّیاں ’تے ڈِگدِییاں مِیںہ دِییاں کݨِییاں دا سںگِّیت من نُۄں مۄہ لَیںدا سی٬ ساڈی اُہ دھرتی اِکّ وِشال ہسپتال دا رُۄپ دھارن کردی جا رہی ہَے۔ کُدرت نال کِیتی چھیڑچھاڑ منُکھّ نُۄں بہُت مہِںگّی پویگی۔ ساڈِییاں آئُݨ والِییاں نسلاں نُۄں ساڈے ولّۄں کِیتِییاں گلتِییاں دا بہُت گمبھِّیر کھمِیاذا بھُگتݨا پَے سکدا ہَے۔

ساڈی دھرتی ’تے بݨ رہی اِہ بھِیانک ستھِتی کِسے آئُݨ والے سمیں وِچّ شُرُۄ ہۄݨ والی نہِیں ہَے٬ سگۄں اِسدا پْربھاو اجّ وی نذر آئُݨ لگّ پِیا ہَے۔ ساڈے راجنِیتک لۄک منُکھّ نُۄں درپیش سمسِّیاواں پْرتی گمبھِّیر نہِیں ہن۔ اُہ سَۄڑے ہِتاں لئی نِجّی لڑائیِیاں لڑ رہے ہن۔ اِس سمبّںدھّی سںسّار بھر دے بُدھِّیجِیوی٬ دانشمںدّ٬ ہُنرمںدّ٬ لیکھکاں٬ وِگِیانِییاں نُۄں دھِیان دیݨ دی لۄڑ ہَے کِہ اُہ آم لۄک٬ جۄ کئی ترہاں دِییاں بِمارِییاں٬ دُشوارِییاں دا شِکار بݨ رہے ہن٬ نُۄں ہر یۄگ سادھناں راہِیں سُچیت کرن۔ دُنِییاں بھر دے دیشاں نُۄں اِکٹھِّیاں ہۄ کے سُہِردتا نال یتن ارمبھّݨے چاہِیدے ہن۔ لۄکاں نُۄں جاگرُۄک کرنا پویگا٬ جیکر اجّ اسِیں اِس سمبّںدھّی گمبھِّیر ناں ہۄئے تاں شائِد کلّہ نُۄں بہُت دیر ہۄ جاوے۔

* * * * *